Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Алихонтӯра Соғунӣ

| Алихонтӯра Соғунӣ |
| --- |
| Алихон Шокирхоҷаев |
|  |
| Таваллуд | 21 марти 1885(1885-03-21)* Тахмоқ, вилояти Семиречйе, генерал-губернатории Туркистон, Русияи подшоҳӣ
 |
| Даргузашт | 28 феврали 1976(1976-02-28) (90 сол)* Тошканд, ҶШС Узбекистон, ИҶШС
 |
| Оромгоҳ | * Тошканд
 |
| Дин | ислом |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Алихонтӯра Соғунӣ** (уйғӯрӣ ئەلىخان تۆرە ساغۇنى; 21 марти 1885, Тахмоқ, генерал-губернатории Туркистон — 28 феврали 1976, Тошканд) — арбоби сиёсӣ, динӣ ва низомии Туркистон, нависанда, олим ва нахустин Президенти Ҷумҳурии Туркистони Шарқӣ (1944—1946).

## Зиндагинома

Алихон 21 марти соли 1885 дар шаҳри Тоқмоқ (дар баъзе сарчашмаҳо — Боласoғун, аз ин рӯ тахаллуси «Соғунӣ»-ро гирифтааст) дар оилаи олими дин ба дунё омадааст. Падараш Шокир аз шаҳри Андиҷон будааст. Бо сабаби дониши амиқи дар илоҳиёт доштааш ба ӯ лақаби «тӯра»-ро додаанд. Ду маротиба ба зиёрати Ҳаҷ шарафёб шудааст, нахуст соли 1905 ва бори дуюм соли 1924. Давоми солҳои 1915—1923 мударриси мадрасаҳои Бухоро буд. Баъди суқути Аморати Бухоро аз ҷониби Артиши Русия ва таъсиси давлати Шӯравӣ ӯ ҳам чун ҳазорон зиёиёни Осиёи Марказӣ мавриди таъқиби мақомоти Шӯравӣ қарор мегирад ва солҳои 20-ум чанд маротиба боздошту озод мешавад. Дар маълумоти Википедия омадааст, ки ӯ дар зиндони Бишкек (Пишпек) як муддат маҳбус будааст.

Моҳи ноябри соли 1930 ӯ бори дигар аз ҷониби мақомоти давлатии Иттиҳоди Шӯравӣ боздошт шуда, бо ҳукми додгоҳ ба 10 соли зиндон маҳкум мегардад. Вале аз боздоштгоҳ фирор карда, соли 1931 марзи Шӯравиро убур мекунад ва ба ҳудуди Чин мегузарад. Ӯ дар шаҳри Қулҷа (Ғулжа) маҳали иқомат гузида ба таълиму тадриси улуми динӣ ва “Қуръон” машғул мешавад. Гуфта мешавад, ки ӯ ба табобат ҳам машғул будааст. Зуд миёни мардуми маҳаллӣ шӯҳрат ёфта, аввал имоми яке аз масҷидҳо ва дере нагузшата имоми масҷиди марказии Қулҷа – масҷиди ҷомеи «Байтуллоҳ» таъйин мегардад.

Дар он ҷо ба тарғиби озодии мардум ва истиқлолияти кишвар аз сулолаи Гоминдан пардохт. Дар ноябри соли 1944, вақте ки дар вилояти Илӣ шӯриш оғоз шуд, Ҷумҳурии Туркистони Шарқӣ эълон гардид ва Алихонтӯра Президенти он интихоб шуд. Вай ҳамчунин Сарфармондеҳи артиши миллӣ буд.

Дар июни соли 1946, дар натиҷаи як амалиёти махсуси мақомоти амниятии Шӯравӣ (КГБ), Алихонтӯра махфиёна аз Хулҷа ба Иттиҳоди Шӯравӣ (Тошканд) бурда шуд. То охири умр дар Тошканд дар ҳабси хонагӣ ва зери назорати қатъӣ қарор дошт, вале ба корҳои илмӣ ва адабӣ машғул буд.

Ӯ 28 феврали соли 1976 вафот кард ва дар қабристони Шайх Зайнуддинбобо дар Тошканд ба хок супурда шуд.

## Осор ва мероси илмӣ

Алихонтӯра Соғунӣ асарҳои муҳиме ба мерос гузоштааст, ки аксари онҳо ба забони ӯзбекӣ ва форсӣ-тоҷикӣ мебошанд:

* «Таърихи Муҳаммадӣ» — дар бораи ҳаёти паёмбар Муҳаммад.
* «Туркистон қайғуси» — асари таърихие, ки дар он ҳодисаҳои сиёсии минтақа ва ишғоли он аз ҷониби Русия таҳлил шудааст.

## Эзоҳ
# 16 июл

| ←→Июл |
| --- |
|

| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |

 |
| соли 2026 |

**16 июл** — 197-умин рӯзи сол (198-умин рӯз дар солҳои кабиса) тибқи тақвими григорӣ аст. 168 рӯз аз сол боқӣ мондааст.

То 15 октябри соли 1582, тибқи тақвими юлианӣ — 16 июл буд; аз 15 октябри соли 1582, тибқи тақвими григорӣ — 16 июл аст.

Дар асрҳои XX ва XXI, тибқи тақвими юлианӣ ин рӯз ба 3 июл рост меояд.

## Ҷашнҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 16 июл*

### Миллӣ

### Динӣ

## Рӯйдодҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 16 июл*

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 16 июл*

* 1913 — Муинҷон Ғиёсов (дарг. 1995), ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон.
* 1939 — Қурбон Ҳусайнӣ (дарг. 2005), шоир, нависанда ва омӯзгор.
* 1943 — Зубайдулло Иззатуллоев, доктори илми биологӣ, профессор.
* 1958 — Муъмин Шамсиддинов, олими соҳаи физика.

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 16 июл*

## Нигаред низ

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо(боб):*
  16 июл |

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

*
* Наука, 16.07
# Забони англисӣ

| Англисӣ |
| --- |
| Талаффуз |
/ˈɪŋglɪʃ/ |
| Шаблон:Wrap |
| Коди забонӣ |
| ГОСТ 7.75–97 | анг 045 |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 |
— |
| ISO 639-3 |
— |
| WALS | eng |
| Ethnologue | eng |
| Linguasphere | 52-ABA |
| ABS ASCL | 1201 ва 12 |
| IETF | en |
| Glottolog | stan1293 |
| Ниг. низ: Лоиҳа:Забоншиносӣ |

**Забони англисӣ** (англ. English, the English language) — забони зергурӯҳи англису фризии гурӯҳии ғарбии олмонии (германии) оилаи забонҳои ҳиндуаврупоӣ. Забони англисӣ — яке аз забонҳои дар тамоми ҷаҳон хеле паҳншуда мебошад. Дар Амрико, Аврупо, Австралия, Африқою Осиё бо ин забон гуфтугӯ мекунанд ва онро мефаҳманд.

## Таснифот

Забони инглисӣ яке аз забонҳои бузургтари ҷаҳон ба шумор рафта шумораи одамоне, ки дар ҷаҳон бо он гуфтугу менамоянд зиёда 1,5 млрд мебошад. Забони инглисӣ дар 58 давлати дунё мақоми давлатӣ дошта, ватанаш Бритониёи кабир мебошад. Забони инглисӣ ба яке аз шохаҳои забонҳои олмонӣ шомил буда дар маҷмӯъ ба оилаи забонҳои ҳинду аврупоӣ дохил мешавад. Забони англисиро зиёда аз 90 % мардуми ИМА, Британияи Кабир, Австралия, ва Канада истифода мебаранд, ки ин ҳам бошад аз сабаби халқи мезистаи ин давлатҳои англичанҳо мебошанд. Забони англисӣ забонӣ ҷаҳонӣ эътироф шуда зиёда аз нисфи кишварҳои дунё бо ин забон дар донишгоҳҳову марказҳои таълимӣ ба мардум дарс меомузанд. Маҷлисҳову корҳои тиҷоратӣ асосан байни давлатҳои дунё бо забонӣ англисӣ суръат мегирад.

## Тақсимоти ҷуғрофӣ

### Шеваҳо

## Фонология

### Садонокҳо

### Ҳамсадоҳо

|  | bilabial | labio- dental | dental | alveolar | post- alveolar | palatal | velar | glottal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **plosive** |  p  b |  |  |  t  d |  |  |  k  g |  |
| **nasal** |  m |  |  |  n |  |  |  ŋ |  |
| **flap** |  |  |  |  ɾ |  |  |  |  |
| **fricative** |  |  f  v |  θ  ð |  s  z |  ʃ  ʒ |  |  x |  h |
| **affricate** |  |  |  |  |  tʃ  dʒ |  |  |  |
| **approximant** |  |  |  |  ɹ |  |  j |  |  |
| **lateral approximant** |  |  |  |  l |  |  |  |  |

## Грамматика

### Мор­фология

### Синтаксис

## Системаи навиштан

Мисолҳо!

Дар забони англисӣ артикли номуайяни *a, an* пеш аз исмҳои ҷондор ва беҷон меояд. Масалан;

**A**

a boy

a pen

a dog

a girl

a table

**An**

an apple

an ant

an ice cream

an orange

an umbrella

Артикли а пеш аз исмҳои ки бо ҳамсадо сар мешаванд меояд. Артикли *an* пеш аз исмҳои ки бо садонок сар мешаванд меояд. Аммо артикли *a, an* дар шумораи ҷамъи исмҳо омада наметавонанд. Масалан;

Boys

Pens

Dogs

Girls

Tables

Apples

Ants

Пеш аз ин исмҳо артикли муайяни *the* меояд.

The boys

The girls

The apples

The pens

The tables

Артикли *a, an* метавонанд пеш аз касбу кори одмон оянд.
I am a doctor.

You are a teacher.

She is a student.

He is an idiot.

## Инҷоро ҳам бингаред

Артикли муайяни *the* чунин шакл дар исм дорад.

1. Пеш аз исмҳои шуморида шаванда ва шуморида нашаванда дар шакли танҳо ва ҷамъ меояд.

2. Пеш аз шумораҳои тартиби. *Today is the first of October.*

3. Пеш аз номҳои рӯзномаву, маҷала, театр, номи киштиҳо омада метавонад.

## Сарчашмаҳо

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Маҳфилҳои Забони Англиси дар Тоҷикистон Бойгонӣ шудааст 8 июли 2006  сол.
# Аккорд

**Аккорд** (аз италявӣ accordo, фаронсавӣ accord – ҳамоҳангӣ) — дар баландиҳои гуногун баробар садо додани якчанд овоз (на камтар аз 3 садо), ки сомеа онро чун овози воҳид қабул мекунад. Одатан, чунин ҳамовозиро аккорд меноманд, ки овозҳои он дар терсия ҷойгир шудаанд. Садоҳои аккорд аслан мувофиқи терсияҳо аз сарпарда ба боло ҷойгир шуда, ҳар кадом ном доранд. Шаклҳои асосии аккорд сеовоза (3 овоз), септаккорд (4 овоз), нонаккорд (5 овоз) ва ундетсимаккорд (6 овоз) мебошанд. Овози пасти аккордро лаҳни асосӣ ё нахуст (прима) мегӯянд. Овозҳои дигарро (аз рӯйи терсия ба боло) лаҳни терсиявӣ (терсия), лаҳни квинтӣ (квинта), лаҳни септимӣ (септима), лаҳни ундетсимӣ (ундетсимо) меноманд. Аккорд унсури асосии гармония аст.

## Нигаред низ

* Гардиши аккорд

## Эзоҳ

## Сарчашма

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
# Гамма (мусиқӣ)

**Гамма** (аз номи ҳарфи юнонии γ гирифта шудааст) — дар мусиқӣ пайдарҳамии овозҳо, яъне қаторовоз (пайиҳам ҷойгиршавии пардаҳо)-е, ки аз лаҳни асосӣ то пардаи охирини бам ва ё зер ҷойгир шудаанд.

Ҳарфи юнонии ғамма (γ) дар садаи X барои ифодаи овози паст ва ғафс истифода мешуд. Гамма дар фосилаи як октава тартиб дода мешавад, вале метавонад давом ёбад ва ду ё зиёда октаваро дар бар гирад. Дар санъати мусиқии халқӣ, классикӣ ва касбии тоҷик ғаммсадаҳои ҳафтовозаи диатоникӣ (якпардагӣ), панҷовозаи пентатоникӣ (як ва якунимпардагӣ) ва дувоздаҳовозаи хроматикӣ (нимпардагӣ), инчунин ғаммаҳои мажорӣ ва минорӣ (гармоникӣ, мелодикӣ, натуралӣ) хеле бисёр истифода шудаанд. Пайваста иҷро намудани шаклҳои гуногуни ғамма-ҳо бо суръати баробар дар ҳудуди якчанд октава, яке аз роҳҳои беҳтарини баланд бардоштани малакаву маҳорати сарояндагиву навозандагӣ ба ҳисоб меравад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Гамма / Ш. Ҳабибов. // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С.90. — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
# Гармония (мусиқӣ)

**Гармония** (юн. harmonia — алоқа, мавзунӣ, мутаносиби, ҳамоҳангӣ), рабти мавзун ва мувофиқати ҷузъҳои дохиливу берунии асари мусиқӣ:

1)Як соҳаи асосии воситаҳои ифода дар мусиқиест, ки ба муттаҳидии қонунии ладҳо (пардаҳо) дар шакли ҳамовозӣ, ба алоқаи байни ҳамовозиҳо ва ҳаракати мавзуни пайдарпайи онҳо асос ёфтааст. Шакли асосии ҳамовозӣ аккорд ва навъҳои он — консонанс ва диссонанс мебошад. Асоси ҳамовозиро муносибату мувофиқати овозу ладҳо (пардаҳо) ташкил медиҳад. Ҳамовозӣ дар ҷараёни харакати садоҳо дар мусиқии бисёровоз (гомофония, полифония) ба вуҷуд меояд. Дар ин гуна мусиқӣ (одатан ба овозҳои болоӣ) ҷӯрии гармонии овозҳои дигар ҳамроҳӣ мекунад. Дар ниҳоди ҳар як оҳанг имкони чунин ҳамовозӣ вуҷуд дорад ва ҳамовозӣ (гармонизатсия) ба ҳамин асос ёфтааст.

2)Номи доираи аккордҳо ва ё ҳамовозиҳои фасеҳу ифоданок, ки ба ягон асари мусиқӣ ё асари як композитор хос аст (мас., Гармонияи гуворо, Гармонияи дағал, Гармонияи классикӣ, Гармонияи Скрябин ва ғайра).

3)Як қисми назарияи мусиқӣ, таълимот оид ба сохти дурусту мутаносиби ҳамовозиҳо дар илми композитсия.

4)Курси таълимӣ барои хонандагони коллеҷҳо ва донишҷӯёни мактабҳои олии мусиқӣ.

5)Дар санъати меъморӣ ва тасвирӣ таносуби мавзун ва рабти комили ҳамаи унсурҳои мусаввара ё тарҳи бино (аз рӯйи шаклу андоза, ранг, мақом ва ғайра).

Гармония воситаи асосии шаклофаринист. Муҳимтарин воситаи зуҳуроти муваққатии Гармония дар асари мусиқӣ ҳаракати овоз мебошад. Гармония мусиқиро мукаммал, ҷараёни мусиқиро пурқувват карда, ба он нафосати зиёде мебахшад.

## Таърих

Мавҳуми илмии Гармония дар замонҳои қадим (асрҳои 6-4 то м.) ба Аристоксен, Фисоғурас (Пифагор) ва дигарон маълум буд. Ташаккули Гармонияи бисёровоз дар асрҳои IX—X муҳимтарин давраи таҳаввули тафаккури мусиқии Аврупо мебошад. Дар асри XIV барои Гармонияи бисёровозаи классикӣ замина муҳаё гардид. Гармония дар асрҳои XVII—XIX равнақ ёфт. Муаллифони машҳуртарин рисолаву таҳқиқот оид ба Гармония дар аврупо: У.Одингтон (1316), Ҷ. Сарлино (1558), М. Марсенн (1637), Н. П. Делетский (1680), Ж. Д. Рамо (1726), Х. Руман (1893), Х. Шеккер (1906), Б. Л. Яворский (1908), Ю. Н. Холопов (1988).

Гармонияро композиторони тоҷик дар мусақияшон васеъ истифода бурдаанд. Беҳтарин асарҳои композиторони тоҷик Гармония ва фосилаҳои ба мардуми Шарқ хосро таҷассум кардаанд. Омӯзиши Гармонияи оҳанг дар курси Гармония дар муассисаҳои таълимии мусиқӣ дарс дода мешавад.

## Эзоҳ