Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Калисои лютеранӣ

Розаи Лютер — рамзи калисоҳои лютеранӣ
**Лютеранизм** ё **Калисои лютеранӣ** — яке аз қадимтарин ҷараёнҳои протестантӣ дар масеҳият аст. Худи пайдоиши консепсияи *протестантӣ* бо лютеранизм алоқаманд аст, зеро маҳз лютеранҳо пас аз эътирози худ дар Шпейер протестант номида шуданд. Он дар натиҷаи ҳаракати ислоҳотӣ дар Олмон дар асри 16 ва баъд дар давраи ташаккули калисоҳои давлатии кишварҳои Скандинавия ба вуҷуд омад. Принсипҳои асосии таълимоти узви калисои лютеранӣ дар давоми муборизаи Мартин Лютер ва шарикони ӯ бар зидди сӯиистифодагиҳои Калисои румӣ-католикӣ, аз як тараф, ва ҳаракатҳои протестантӣ радикалӣ, аз тарафи дигар (анабаптизм, калвинизм, свинглианизм) таҳия шудааст.

## Номгузорӣ

Бори аввал истилоҳи "лютеранҳо"-ро Иоганн Эк дар соли 1520 дар полемикаи худ алайҳи Лютер ва ҷонибдорони ӯ истифода кардааст. Гузашта аз ин, ин таъриф ба маънои таҳқиромез истифода шудааст. Фақат бо мурури замон ин ном мазмуни бетараф пайдо кард. Лютер ба ин ном муносибати манфӣ дошт, он дар Китоби Конкорд мавҷуд нест. Ҳатто дар ибтидои асри 17, ин истилоҳ ба таври умум қабул карда нашуд - теолог Филипп Николай ҳайрон буд, ки дар Ҳолланд онҳо протестантҳои олмониро ҳамин тавр номиданд. Ин ном танҳо пас аз анҷоми Ҷанги Сӣ-сола васеътар истифода мешавад. Бо вуҷуди ин, дурусттар истилоҳҳои «масеҳияти инҷилӣ» ва «масеҳиёни инҷилӣ» мебошанд .

## Эзоҳ
# Феврал

|  |
| --- |
| ← **Феврал** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |
| с. 2026 |

**Феврал**— дувумин моҳи соли мелодӣ дар гоҳшумории гиригурӣ аст. Кӯтоҳтарин моҳи гоҳшумории мелодӣ ва танҳо моҳе, ки 28 ё 29 рӯз дорад. Ин моҳ дар соли кабиса, 29 рӯз дорад.

## Эзоҳ
# Adobe

**Adobe** (таллафуз мешавад a-DOE-bee /əˈdoʊbiː/) — яке аз корхонаҳои калонтарини амрикои буда, бо истеҳсоли барномаҳои компютери дар Сан Хосе, Калифорния, ИМА мебошад, ки моҳи декабри соли 1982 аз тарафи Ҷон Уорнок ва Чарлз Гешке ташкил карда шудааст. Онҳо баъд аз тарк кардани Xerox PARC Adobe-ро ташкил кардаанд

## Сарчашма

* Веб сайт
# Ҷанги Сард

Харитаи Ҷанги Сард соли 1959
**Ҷанги Сард** (аз инглисӣ: Cold War — Ҷанги Сард) ном давраи аст, ки аз поёни Ҷанги дуюми ҷаҳон шурӯъ шуд ва то фурӯпоши Шӯравӣ идома ёфт. Дар ин давра кишварҳои Блоки Шарқӣ ва Блоки Ғарбӣ ба даргирии идеология ва ё айдиоложики сиёсӣ, иқтисодӣ дипломатик мепардохтанд бидуни ин ки Ҷанг миёни онон даргирд.

## Инҷоро ҳам бингаред

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи
Ҷанги Сард дорад

* Солшумори Ҷанги Сард
# Аризона

| Аризона |
| --- |
| англ. State of Arizona |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
| Парчам |

 |
| The Arizona March Song[d] ва Arizona[d] |
| Кишвар | ИМА |
| Маркази маъмурӣ | Финикс[d] |
| Роҳбар | Katie Hobbs[d] |
| Таърих ва ҷуғрофиё |
| Таърихи таъсис | 14 феврал 1912 |
| Масоҳат | * 295 234 км²
 |
| Баландӣ | 1 250 м |
| Вақти минтақавӣ | UTC−07:00[d] ва MDT[d] |
| Аҳолӣ |
| Аҳолӣ | * ▲7 151 502 тан (1 апрел 2020)
 |
| Шиносаҳои ададӣ |
| Рамзи ISO 3166-2 | US-AZ |
| Вебгоҳи расмӣ​(англ.) |
|  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

Биосфера 2, Кампус дар Oracle, Аризона
**Аризона**(англ. Arizona, МФА: [ɛrɪˈzoʊnə]; [ærɪˈzoʊnə] ) — иёлатест дар ҷанубу ғарби ИМА. 48-умин иёлати ИМА.. Аҳолӣ — 6 731 484 наф. (ҷойи 15-ум дар ИМА). Марказ ва шаҳри бузургтарин — Финикс (Phoenix).

## Таърих

## Ҷуғрофия ва иқлим

## Иқтисодиёт

## Аҳолӣ

## Сохтори маъмурӣ сиёсӣ

## Фарҳанг

### Ҷозибаҳои гардишгарӣ

### Дин

Бештари динҳо: протестантӣ ва католикӣ ба назар мерасад.

### Идҳо

## Пайвандҳо

* аrizona.gov (ингл.) — вебгоҳи расмии иёлати Аризона

## Эзоҳ
# Соли 824

**Соли 824 (ҳаштсаду бисту чорум)** дар гоҳшумории юлианӣ — [[|соли кабиса]], оғоз дар рӯзи ҷумъа. Ин 824 соли даврони ҳозир, 824 соли ҳазораи 1, 24 соли садаи IX, 4 соли даҳаи 3 садаи IX, 5 соли даҳаи 820-ум.

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо

## Даргузаштҳо

## Эзоҳ
# Лиаонин

| Лиаонин |
| --- |
| чинӣ: 辽宁省 русӣ: провинция Ляонин |
|  |
| Кишвар |  Чин |
| Маркази маъмурӣ | Шэнян[d] |
| Роҳбар | Li Lecheng[d] |
| Таърих ва ҷуғрофиё |
| Таърихи таъсис | 1907 |
| Масоҳат | * 145 900 км²
 |
| Вақти минтақавӣ | UTC+8:00 |
| Аҳолӣ |
| Аҳолӣ | * ▼42 591 407 тан (2020)
 |
| Шиносаҳои ададӣ |
| Рамзи ISO 3166-2 | CN-LN |
| Вебгоҳи расмӣ |
|  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

Марказӣ коргузории ш. Далян
Бисёрошёнаҳои ш. Далян
**Вилояти Лиаонин** (чинии сода: 辽宁, пинйин: *Liáoníng*) — яке аз вилоятҳои Ҷумҳурии Халқии Чин аст, ки дар қисми Шимолу Шарқи кишвар воқеъ аст. Маркази вилоят — шаҳри Шэнян.

Масоҳат — 147 451 км² (Ҷойи 21-ум аз рӯи масоҳат). Аҳолӣ — 43 746 323 нафар (2010) (Ҷойи 14-ум байни вилоятҳои кишвар).

Вилояти Лиаонин иборат аз 2 ноҳияҳои вилоятӣ ва 9 ноҳияҳои шаҳрӣ аст.

## Таърих

## Бахшбандии кишварӣ

## Иқтисодиёт

## Аҳолӣ

## Фарҳанг

### Ҷозибаҳои гардишгарӣ

### Дин

## Пайвандҳо

* 中国辽宁 The Provincial Government of Liaoning
* Large map of Liaoning

## Эзоҳ
# Қингҳай

| Қингҳай |
| --- |
| чинӣ: 青海省 |
|  |
| Кишвар |  Чин |
| Маркази маъмурӣ | Xining[d] |
| Роҳбар | Wu Xiaojun[d] |
| Таърих ва ҷуғрофиё |
| Таърихи таъсис | 1928 |
| Масоҳат | * 696 700 км²
 |
| Вақти минтақавӣ | UTC+8:00 |
| Аҳолӣ |
| Аҳолӣ | * ▼5 923 957 тан (2020)
 |
| Шиносаҳои ададӣ |
| Рамзи ISO 3166-2 | CN-QH |
| Вебгоҳи расмӣ |
|  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

Масҷиди Дуоба (Масҷиди Доба), ноҳияи Синин, вилояти Чингҳай
**Вилояти Чингҳай** (чинии сода: 青海, пинйин: *Qīnghǎi*) — яке аз камаҳолитарин вилоятҳои Ҷумҳурии Халқи Чин аст, ки дар ғарби он кишвар ҷой дорад. Маркази ин вилоят шаҳри Синин аст.

Масоҳат — 696 700 км² (Ҷойи -ум аз рӯи масоҳат). Аҳолӣ — 5 626 722 нафар (2010) (Ҷойи 32-ум байни вилоятҳои кишвар).

Вилояти Чингҳай 2 ноҳияҳои шаҳрӣ ва 6 ноҳияҳои мухторро дар бар мегирад.

## Таърих

## Бахшбандии кишварӣ

## Иқтисодиёт

## Аҳолӣ

## Фарҳанг

### Ҷозибаҳои гардишгарӣ

### Дин

## Пайвандҳо

## Эзоҳ
# Пул (ченак арзиш)

**Пул** — эквиваленти умумӣ буда, ҳамчун ченаки арзиши молҳо ё хизматрасониҳо хизмат мекунад ва ба осонӣ ба онҳо иваз карда мешавад.

## Вазифаҳои пул

Пул ҳамчун ҳамарзиши (эквивалент) умумӣ аз замони пайдошавиаш чунин вазифаҳоро иҷро мекунад:

* ченаки арзиш;
* воситаи муомилот;
* воситаи пардохт;
* воситаи андӯхт;
* пулҳои ҷаҳонӣ.

## Намудҳои пул

* пулҳои коғазӣ
* пулҳои ғайринақдӣ
* пулҳои металлӣ

## Адабиёт

## Ҳамчунин нигаред

* Иқтисод
* Пули қонунӣ

## Эзоҳ
# Оброҳа

Канали Soo Locks дар Кӯли бузург
**Оброҳа** (форсӣ: آبراهه‎), ё **канал** (лот. canal — нова) — масирест, ки барои убури об ба вуҷуд меояд.

Каналҳо ба ду дастаи умда тақсим мешаванд:

* қанотҳо ё роҳи обҳо, ки барои убури об эҷод мешаванд.
* роҳҳои обе, ки барои убури киштиҳо ва васоили нақлияи обӣ эҷод мешаванд ва ағлаб ба рӯдхонаҳо, дарёчаҳо ё уқёнус мунтаҳӣ мешаванд.

## Эзоҳ
# Соли 1993

1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999

1993.

**Соли 1993 (ҳазору нуҳсаду наваду севум)** дар гоҳшумории мелодӣ — насоли кабиса, оғоз дар рӯзи ҷумъа. Ин 1993 соли даврони ҳозир, 993 соли ҳазораи 2, 93 соли садаи XX, 3 соли даҳаи 10 садаи XX, 4 соли даҳаи 1990-ум.
1993

## Рӯйдодҳо

## январ 1993

* 4 январ - дар рафти сафари Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Тошканд созишномаи дӯстӣ, ҳамкорӣ ва ёрии байниҳамдигарӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Ӯзбекистон ба имзо расид.
* январ - таъсиси дафтари кории (намояндагии) СММ дар ш. Душанбе.
* январ – оғози сохтмони роҳи оҳани Қӯрғонтеппа – Сангтӯда – Данғара – Фархор – Восеъ – Кулоб.

## феврал 1993

* 23 феврал – аз қисмҳои "Ҷабҳаи халқии Тоҷикистон" Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфт. 23 феврал — Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон эълон шудааст.

## май 1993

* 8 май – сели зиёд сарбанди 40 метраи НБО Роғунро аз байн бурд.

## июн 1993

* 23 июн – Дар асоси Қарори Шӯрои вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 23 июни соли 1993 Академияи мусиқии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи таълимию илмӣ дар шаҳри Хуҷанд ташкил шудааст.

## август 1993

* август – музокироти байни намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифи тоҷик мавқеи тарафҳоро дар музокироти минбаъдаи байни тоҷикон аниқ намуд.
* 7 август – дар шаҳри Москва сарварони Русия, Қазоқистон, Қирғизистон, Ӯзбекистон ва Тоҷикистон барои муҳофизати сарҳади Тоҷикистону Афғонистон шартномаро оид ба таъсиси Қувваҳои сулҳхоҳ дар Тоҷикистон имзо намуданд.

## декабр 1993

* 18 декабр – Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия кушода шуд.
* 27 декабр – Қонун «Дар бораи маориф» қабул гардид.
* 28 декабр – дар Иҷлосияи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Нишони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул карда шуд.

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1993*

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1993*

* 22 январ — Кобо Абэ, нависандаи ҷопонӣ.
* 30 октябр — Антанас Рамонас, нависандаи литвагӣ.
* 19 ноябр — Леонид Гайдай — коргардони шӯравӣ.

## Адабиёт

* Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – С. 553-554.

## Эзоҳ

## Нигаред низ

  Соли 1993
# Трир

|  |
| --- |
| Маҳалли аҳолинишин |
| Трир |
| олмонӣ: *Trier* |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Парчам | Нишон |

 |
| Кишвар |  [[|]] |
| Роҳбар | Wolfram Leibe[d] |
| Таърих ва ҷуғрофиё |
| Таъсис | 16 то м. |
| Масоҳат | * 117,07 км² (2016)
 |
| Баландии марказ | 141 м |
| Аҳолӣ |
| Аҳолӣ | * ▼104 342 тан (31 декабр 2024)
 |
| Шиносаҳои ададӣ |
| Пешшумораи телефон |
651 |
| Нишонаи почта | 54290, 54292, 54293, 54294, 54295 ва 54296 |
| Коди мошин | TR |
| trier.de​(олмонӣ) |
|
|  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Трир** (олмонӣ: *Trier*, лот. Augusta Treverorum, фр. Trèves) - шаҳрест дар замини Райнланд-Пфалс дар ғарби Олмон. Зодгоҳи Карл Маркс

## Пайвандҳо

Саҳифаи расмӣ

## Эзоҳ
# Бозиҳои олимпии тобистона 2008

| Бозиҳои олимпии тобистона 2008 |
| --- |
|  |
| Вебгоҳ | olympics.com/en/o…​(англ.) beijing2008.cn​(чинӣ) beijing2008.cn/en/​(англ.) |
| * 2004
* 2012
 |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**XXIX-умин Бозиҳои олимпии тобистона** (номи расмӣ — **Бозиҳои Олимпиада XXIX;** англ. *2008 Summer Olympics*, фр. *Jeux Olympiques d'été de 2008*, чинӣ: 2008年夏季奥林匹克运动会,) дар Пекин, пойтахти ҶХЧ аз 8-ум то 24-уми августи соли 2008 баргузор гардид.
Ҳамчунин баъзе аз мусобиқот дар Гонконг, Тяньцзине, Циндао, Циньхуандао, Шанхай ва Шэньяне гузаронида шуд.

## Интихоби шаҳр

Пекин был избран столицей XXIX Олимпиады 13 июля 2001 года на 112-й сессии МОК в Москве, опередив по результатам голосования Торонто, Париж, Стамбул и Осаку. После первого тура голосования Пекин значительно опережал других кандидатов. Осака набрала всего 6 голосов и была исключена из списка кандидатов. Во втором туре Пекин был поддержан подавляющим большинством голосов, поэтому необходимость в последующих турах отпала. В окончательный список кандидатов, составленный в 2000 году, не вошли другие 5 городов, подававшие заявку: Бангкок (Таиланд), Каир (Египет), Гавана (Куба), Куала-Лумпур (Малайзия) и Севилья (Испания).

После победы в голосовании вице-премьер Госсовета Китая, Ли Ланьцин, заявил, что «победа Пекина в конкуренции за приобретение права организации Олимпиады 2008 — это признание международным сообществом общественной стабильности, социального прогресса и экономического процветания Китая». Прежде Пекин подавал заявку на проведение летних Олимпийских игр 2000 года. Голосование проходило 23 сентября 1993 года в Монте-Карло. Пекин лидировал в голосовании в первых трёх турах, но затем проиграл Сиднею в финале.

## Маросими ифтитоҳ

Церемония открытия Игр прошла на Пекинском национальном стадионе 8 августа 2008 года.

## Эзоҳ

## Инчунин нигаред

* Эстафета олимпийского огня
* Летние Паралимпийские игры 2008
* Бойкот Олимпийских игр

## Пайвандҳо

* Официальный сайт(ар.)(англ.)(исп.)(фр.)
* Игры на сайте МОК(англ.)(фр.)
* Официальный сайт всемирной эстафеты олимпийского огня Бойгонӣ шудааст 28 апрели 2007  сол.(англ.)(фр.)
* Виды спорта на Играх Бойгонӣ шудааст 23 июли 2011  сол.(англ.)
* Главные арены Олимпиады-2008 Бойгонӣ шудааст 3 сентябри 2008  сол.
* В Пекине обнароднован девиз Олимпийских игр 2008 года Бойгонӣ шудааст 4 марти 2016  сол.
* В Пекине обнародована эмблема Олимпиады-2008 Бойгонӣ шудааст 2 ноябри 2011  сол.
# 5 феврал

|  |
| --- |
| ← **Феврал** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |
| с. 2026 |

**5 феврал** — 36-умин рӯзи сол дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 329 рӯз (330 рӯз дар солҳои кабиса) боқӣ мемонад.

## Ҷашнҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 5 феврал*

### Миллӣ

* Рӯзи Сарқонуни Мексика.

### Динӣ

## Рӯйдодҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 5 феврал*

* 1928 — Ба таври сунъи витамин D ҳосил гардид.
* 1971 — Гурӯҳи сеюми кайҳонавардони амрикои бо Apollo 14 ба Моҳ фаромад.
* 1979 — аятоллоҳ Ҳумайнӣ Эронро Ҷумҳурии исломӣ эълон намуд.
* 2013 — саршумории аҳолиии Тоҷикистон **8 000 700** танро ташкил намудааст, ки 79,9 дарсад аз онҳо тоҷик, 15 дарсад ӯзбек, 1,3 дарсад қирғиз, 1 дарсад русу укроинӣву тотору ғайра ҳастанд. Аз рӯи баҳодиҳии натиҷаҳои барӯйхатгирии аҳолӣ — 7 млн. 952 ҳазор нафар мусулмон ва 48 ҳазор нафар намояндагони дигар динҳо (ғайримусулмон) мебошанд.

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 5 феврал*

### Садаи 20

* 1946 — Шарлота Рамплинг
* 1985 — Криштиану Роналду, футболбози Португалия.

### Дар Тоҷикистон

* 1938 — Ислом Наботов, олими соҳаи иқтисод.
* 1969 — Имоми Раҳмониён, устоди рақс, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон.
* 1953 — Неъмат Оташ, шоир.
* 1954 — Қурбоналӣ Пиров, олими соҳаи педагогика.
* 1954 — Савлатшо Ховарӣ, рӯзноманигор.

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 5 феврал*

## Тақвими мардумӣ

**(21 Январ — 19 Феврал)** — **Далв** яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Баҳман дар Гоҳшумори Эронӣ аст.

Далв
соли Саг
Соли Саг мувофиқи Солшумории дувоздаҳгонаи Мучал

## Нигаред низ

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо(боб):*
  5 феврал |

* Китобхонаи миллии Тоҷикистон. Тақвими моҳ. Феврали соли 2019 Бойгонӣ шудааст 4 феврали 2019  сол.

## Пайвандҳо

*  Бойгонӣ шудааст 18 июли 2006  сол.
*
* Наука, 05.02
* BBC On this day, 05.02

## Эзоҳ
# 28 феврал

|  |
| --- |
| ← **Феврал** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |
| с. 2026 |

**28 феврал** — 59-умин рӯзи сол дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 306 рӯз (307 рӯз дар солҳои кабиса) боқӣ мемонад.

## Ҷашнҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 28 феврал*

### Миллӣ

### Динӣ

## Рӯйдодҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 28 феврал*

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 28 феврал*

* 1954 — Ғарибшо Ақназарбеков (дарг. 2012), генерал-майор.
* 1944 — Соҳибсултон Алиназарова, щунарпешаи театр, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон.
* 1954 — Асадулло Ғуломов (дарг. 2011), арбоби давлатӣ.
* 1954 — Мақсуди Ҳусейн (дарг. 2000), рӯзноманигор.
* 1939 — Матин Ҳусейнзода (дарг. 2004), доктори илми филологӣ, профессор.
* 1924 — Шарифбой Ҷӯраев (дарг. 2007), арбоби давлатӣ.
* 1944 — Лариса Юсуфова, донишманди соҳаи химия.

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 28 феврал*

## Тақвими мардумӣ

**(20 Феврал - 20 Март)** - Ҳут яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Исфанд дар Гоҳшумори Эронӣ аст.

Ҳут
## Ҳамчунин нигаред

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо(боб):*
  28 феврал |

* Китобхонаи миллии Тоҷикистон. Тақвими моҳ. Феврали соли 2019 Бойгонӣ шудааст 4 феврали 2019  сол.

## Пайвандҳо

*
* Наука, 28.02
* BBC On this day, 28.02

## Эзоҳ
# Грамм-молекула

**Грамм-молекула**, **мол** — массаи моддаи сода ё мураккаби кимиёӣ, ки бо граммҳо ифода ёфта, ададан ба массаи молекулаи он мусовӣ аст.

Масалан, агар массаи молекулаи нитроген N2 ва кислотаи сулфат H2SO4 мувофиқан 28,0134 ва 98,078 бошад, пас грамм-молекулаи онҳо ба 28,0134 г ва 98,078 г баробар аст Адади молекулаҳо дар як грамм-молекулаи ҳар як модда якхела ва мусовӣ ба *адади Авогадро,* яъне 6,02252·1023 аст. Грамм-молекулаи ҳар як модда, ки дар ҳолати гази идеалӣ қарор дорад, дар шароити муътадил [0°С ва фишори 101325 н/м2 (760 мм сут. сим.)] тақр. ҳамон ҳаҷмеро ишғол мекунад, ки баробар ба 22,4 л (нигар Қонуни Авогадро) мебошад. Аз рӯи ин таносуб ҳаҷми ишғолкардаи ҳар миқдор газро муайян кардан мумкин аст, мас., 66 г CO2 (массаи молекулааш 44) баробари 1,5 грамм-молекула аст ва ҳамин тавр, дар шароити муътадил ҳаҷми 22,4 л·1,5=33,6 л-ро ишғол менамояд. Мафҳуми грамм-молекула (ҳамчунин килограмм-молекула, тонна-молекула) дар соҳаҳои кимиё, физика ва техника истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Грамм-молекула // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
# Пирях

**Пирях** — тӯдаи яхҳои табиии рӯйи Замин аст, ки ҳамеша дар ҳаракат буда, дар як шабонарӯз аз якчанд сантиметр то даҳҳо метр ҳаракат мекунанд. Пиряхҳо яке аз бойгариҳои беҳамто ва манбаи оби ширини сарзамини Мовароуннаҳр, ба хусус Тоҷикистон аст.

Тибқи маълумоти мавҷуда дар марзи Тоҷикистон 8492 адад пирях ба ҳисоб гирифта шудааст, ки майдони умумии онҳо 8476,2 километри мураббаъро ташкил намуда, қариб 6 % масоҳати ҷумҳуриро дарбар мегирад.
Пиряхҳо асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва кӯҳистони Ҳисору Олой воқеъ гардидаанд. Бештари пиряхҳо дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд. Дар пиряхҳои кишварамон 456,9 километри мукааб об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 километри мукааб об медиҳанд, ки дар давоми 12 сол аз тамоми дарёҳои Осиёи Миёна ҷорӣ мегардад, баробар аст.

Дарёҳои калонтарини Тоҷикистон (Сир, Зарафшон, Панҷ ва ғайра) аз пиряхҳо ибтидо мегиранд. Аҳамияти пирях бобати ба об таъмин кардани соҳаҳои гуногуни халқи мамлакат бузург аст. Пиряхҳо дар ҳавзаҳои дарёҳо нобаробар тақсим шудаанд:

* Муғсу — 1004 пирях,
* Бартанг — 269 пирях,
* Қизилсу (Шимолӣ) — 280 пирях,
* Ғунд — 1349 адад пирях,
* Мурғоб — 879 пирях,
* Зарафшон — 1227 адад пирях
* дар ҳавзаи дарёи Хингов — 756 адад пирях мавҷуданд.

## Пиряхҳои калонтарин

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон пиряхҳои калонтарин инҳоянд:

* Федченко [651,7 км², тӯлаш 77 км],
* ГруммГржимайло [160 км², тӯлаш 36,7 км],
* Бивачний [197 км², тӯлаш 27, 8 км],
* Гармо [153 км², тӯлаш 27,5 км],
* Савуқдараи Калон [69 км², тӯлаш 25,2 км],
* Ҷамъияти Географӣ [81,8 км², тӯлаш 21,5км],
* Гандо [55 км², тӯлаш 22,5 км]
* Зарафшон [41 км², тӯлаш 27 км]

Пиряхи Перито Морено дар Аргентина
## Нигаред

* Пиряхи Федченко

## Сарчашма
# Ҷаҳони Ғарб

**Дунёи Ғарб**, **Ҷаҳони Ғарб**, **Олами Ғарб** (русӣ: Западный мир; форсӣ: جهان غرب، کشورهای غربی‎; англ. Western world), ки онро **Ғарб (**русӣ: Запад) низ меноманд, як мафҳумест, ки вобаста ба контекст, минтақаҳо, миллатҳо ва давлатҳои мухталифро ифода мекунад, ки аксар вақт аз давлатҳои Аврупо, Австралия ва Амрико иборатанд.

## Маълумоти асосӣ

Дар айни замон кишварҳои ба ном Ғарб кишварҳои Аврупои Ғарбӣ, ИМА, Канада, Австралия, Зеландияи Нав, Африқои Ҷанубӣ, Исроил, Ҷопон, Кореяи Ҷанубӣ ва ғ. мебошанд.

Таърихан, дар аввал танҳо кишварҳои Аврупои Ғарбӣ ба кишварҳои Ғарб тааллуқ доштанд, аммо пас аз истилои мустамликавии онҳо дар Амрикои Шимолӣ ва Австралия, ИМА, Канада ва Австралия дар байни кишварҳои Ғарб ҷой гирифтанд, пас аз 1945 Ҷопон ва Кореяи Ҷанубӣ, ки низомиёни амрикоӣ онҳоро ишғол кардаанд, ба кишварҳои Ғарб илова карда шуданд.

Дар давраи Ҷанги Сард бо Иттиҳоди Шӯравӣ ва дигар кишварҳои сотсиалистӣ, одатан кишварҳои *Ғарб* ҳамчун кишварҳои НАТО ва иттифоқчиёни онҳо ифода мешуданд .

Ҷаҳони Ғарб, ки онро муайян мекунад:* Ҷонатан Дейли ( Афзоиши қудрати Ғарбӣ, 2014 )
* P. Prasad Karan ( Ҷаҳони Ғарбӣ, 2003 )
* Сэмюэл Ҳантингтон ( Бархӯрди тамаддунҳо, 1993 )

## Тамаддуни ғарбӣ

Тамаддуни ғарбӣ дар байни дигар тамаддунҳои ҷаҳон (ба гуфтаи Ҳантингтон)
*" Марди Витрувиан "-и Леонардо да Винчи*, дар давраи Эҳё, барои бисёриҳо ба рамзи фарҳанги Ғарб табдил ёфт.
Тамаддуни Ғарб як навъи махсуси тамаддун (фарҳанг) мебошад, ки таърихан дар Аврупои Ғарбӣ ба вуҷуд омада, дар асрҳои охир раванди навсозии (модернизатсияи) иҷтимоиро аз сар гузаронидааст.

Тамаддуни Ғарб, ки вориси тамаддуни юнониву-румӣ аст, яке аз бисёре аз силсилаи даҳҳо тамаддуни қадимист. Вай ягонаест, ки пас аз танаффуси дардноки ҳазорсолаи илми табиат тавлид ва рушд кардааст .

Тафовути равонӣ
Профессори Ҳарвард Ҷозеф Ҳенрих чунин мешуморад, ки ғарбиён аз ҷиҳати равонӣ аз тамоми инсоният фарқ мекунанд. Ин тафовут, ба гуфтаи профессор Генрих, бо хусусиятҳои таҳаввулоти фарҳангии ин кишварҳо, аз асрҳои аввали миёна сар карда шарҳ дода мешавад .

## Ҳамчунин нигаред

* Фарҳанги Ғарб
* Ҷаҳони аввал
* Таърихи тамаддуни Ғарб
* Евросентризм
* Евроатлантизм
* Евразияпарастӣ
* Ҷаҳони сеюм
* Рейхи сеюм
* Ҷаҳони дуюм
* Ҷаҳони чорум
* Империализм
* Консепсияи рушд
* Оппозитсияи шимол ва ҷануб

## Эзоҳ

### Шарҳҳо

### Манбаъҳо

## Адабиёт

* *Патрик Дж. Бьюкенен.* Смерть Запада. — Москва: АСТ, 2007. — 448 p. — ISBN 5-17-017537-X.
* *Васильев Л. С.* Восток и Запад в истории (основные параметры проблематики). М.: Логос, 2000.
* *Никонов В. А.* Универсальная цивилизация Бойгонӣ шудааст 4 марти 2016  сол. // Стратегия России. — 2012. — № 6.
* *Хабермас Ю.* Расколотый Запад / Пер. с нем. О. И. Величко и Е. Л. Петренко. — М.: Изд-во Весь мир, 2008. — 192 с. — ISBN 978-5-7777-0400-9
* *Черная Л.* Образ «Запада» в русской культуре XI—XVII вв. Бойгонӣ шудааст 28 май 2020  сол. / Россия и Запад: Диалог или столкновение культур: Сб. ст. — М., 2000. — С. 31-46.

## Пайвандҳои берунӣ

* Роҳҳои алтернативӣ ба тамаддун
* Таҳлили муқоисавии фарҳангҳои исломӣ ва ғарбӣ
* Анҷоми тамаддуни Ғарб: чӣ гуна ва чаро он метавонад рӯй диҳад