# Забони испониёӣ

| испанӣ |
| --- |
| Талаффуз |
/espa'ɲol/, /kaste'ʎano/ |
| Шаблон:Wrap |
| Коди забонӣ |
| ГОСТ 7.75–97 | исп 230 |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 |
— |
| ISO 639-3 |
— |
| WALS | spa |
| Ethnologue | spa |
| Linguasphere | 51-AAA-b |
| ABS ASCL | 2303 |
| IETF | es |
| Glottolog | stan1288 |
| Ниг. низ: Лоиҳа:Забоншиносӣ |

**Забони испониёӣ** (испанӣ: español, castellano) — яке аз забонҳои романӣ аст. Бо ин забон дар Испания, Мексика ва дигар кишварҳои қитъаи Амрико гуфтугу мекунанд.

Испанӣ забони роману аз оилаи ҳиндуаврупоӣ мебошад, ки аз лотинии вулгарӣ (яъне шакли содда, мардумӣ) дар Нимҷазираи Иберия пайдо шудааст. Он забони модарии 483 миллион нафар, асосан дар қитъаҳои Амрико ва Испониё, ва забони расмии 20 кишвар мебошад. Испанӣ дуюмин забони модарии серистеъмолтарин дар ҷаҳон пас аз хитоии мандарин ва чоруми забони серистеъмолтарин дар ҷаҳон мебошад. Кишвари бо бештарин аҳолии мутакаллимони модарӣ Мексика аст.

Испанӣ аз лотинӣ сарчашма мегирад ва тақрибан 75% калимаҳояш аз лотинӣ гирифта шудаанд. Испанӣ аз забонҳои хориҷии серомӯхташуда дар сатҳи ҷаҳонӣ ба шумор меравад ва дар соҳаҳои илмҳои инсонӣ ва иҷтимоӣ мавқеи калон дорад. Дар интернет низ ин забон аз рӯи теъдоди истифодабарандагон дар қатори забонҳои англисӣ ва хитоӣ ҷойгоҳи сеюм дорад. Ғайр аз ин, испанӣ ҳамчун яке аз забонҳои расмӣ дар бисёр созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ, чун Созмони Милали Муттаҳид, Иттиҳоди Аврупо, истифода мешавад.

## Таснифот

Испанӣ ҷузъи гурӯҳи забонҳои иберо-роману буда, аз лаҳҷаҳои гуногуни лотинии вулгарӣ дар Нимҷазираи Иберия баъди хароби Империяи Ғарбии Рум дар асри 5 милодӣ ташаккул ёфтааст. Дар ин гурӯҳ забони испанӣ ҳамчунин бо номи кастилӣ *(castellano)* низ маълум аст.

## Фонология

Садонокҳо| Ҳарфи испанӣ | **a** | **e** | **i** | **o** | **u** |
| Садои муодили тоҷикӣ | мисли **а** дар "**а**сп" | мисли **е** дар "с**е**б" | мисли **и** дар "**и**лм" | мисли **о** дар "**о**б" | мисли **у** дар "т**у**" |

Ҳамсадоҳо| b | c | d | f | g | h | j | k | l | m |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **n** | **ñ** | **p** | **q** | **r** | **s** | **t** | **v** | **x** | **y** |

## Грамматика

### Мор­фология

Морфологияи испанӣ мураккаб аст. Исмҳо бинобар **шумора** (*libro/libros* *- китоб, китобҳо*) ва ҷинсият (нарина: *el libro* *- китоб*, модина: *la mesa* *- миз*) тағйир меёбанд. Сифатҳо бо шумора ва ҷинсият бояд мувофиқ бошанд (*libro nuevo* *- китоби нав*, *mesas nuevas* *- мизҳои нав*). Одатан, сифатҳо, монанди забони тоҷикӣ, пас аз исмҳо меоянд (*la casa vieja* - *хонаи кӯҳна*, *el coche grande - мошини калон*). Феълҳо аз рӯи шахс (*yo habl**o, *tú habl**as- ман гап мезанам, ту гап мезанӣ* ), шумора (*ellos habl**an- онҳо гап мезананд*), замон (*habl**ó**, habl**é** - ман гап задам, вай гап зад*), ва cиға (*hable*) тағйир меёбанд.

Сиғa барои ифода намудани шубҳа, хоҳиш, ноаниқӣ, ҳолатҳои гипотетикӣ, тавсияҳо ё эҳсосот истифода мешавад.

* Espero que tú **comas** a tiempo. (*Умед дорам, ки ту сари вақт хӯрок мехӯрӣ.*)

Калимаҳои нав бо истифода аз пешвандҳо *(**anti**pático* *- номақбул, нохуш)* ва пасвандҳо *(liber**tad- озодӣ)* сохта мешаванд.

### Синтаксис

## Луғат

Луғати забони испанӣ аз манбаъҳои гуногун ташаккул ёфтааст, асоси он аз лотинии мардумӣ *(vulgate)* ва дигар забонҳои романсӣ гирифта шудааст. Дар замони ҳукмронии мусалмонон дар Нимҷазираи Иберия (711–1492 мелодӣ), ба испанӣ бисёр калимаҳои арабӣ, хусусан дар соҳаҳои кишоварзӣ, меъморӣ, илм ва технология ворид шуданд. Баъд аз ба истилои Амрико аз ҷониби Испания, калимаҳо аз забонҳои аслии мардуми он, ба монанди наҳуатлӣ, кечуа ва таино низ ба луғати испанӣ роҳ ёфтанд. Инчунин, испанӣ калимаҳоро аз дигар забонҳои аврупоӣ, мисли фаронсавӣ, итолиёвӣ ва дар замони муосир бештар аз англисӣ қабул кардааст.

## Системаи навиштан

## Таърих

## Мисолҳо

Якчанд ҷумлаҳо бо забони испанӣ:

1. **¿Cómo estás?** — Чӣ ҳол доред?
2. **Gracias.** — Ташаккур.
3. **Buenos días.** — Субҳ ба хайр.
4. **¿Dónde está la estación de metro más cercana?** — Наздиктарин истгоҳи метро куҷост?
5. **Yovivo en Barceloba.** — Ман дар Барселона зиндагӣ мекунам.
6. **¿Cuánto cuesta?** — Чӣ қадар (чан сӯм) меистад?
7. **Perdón, no entiendo.** — Бубахшед, ман намефаҳмам.
8. **¿Puedes repetir, por favor?** — Лутфан, такрор кун.
9. **¿Cómo se llama usted?** — Номи шумо чист? (шакли расмӣ)
10. **Hasta luego.** — Хайр / То боздид.

## Сарчашмаҳо