Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Оиннома

**Оиннома** - 1) яке аз ҳуҷҷатҳои таъсисии шахси ҳуқуқӣ, ки аз ҷониби муассисони он тасдиқ карда мешавад. Дар оинномаи шахси ҳуқуқӣ бояд номи шахси ҳуқуқӣ, маҳалли ҷойгиршавии он,тартиби идораи шахси ҳуқуқӣ, инчунин маълумоти дигари пешбинӣ намудаи қонун дар бораи намуди дахлдори шахси ҳуқуқӣ нишон дода шавад. Оиннома санади меъёрию ҳуқуқиест, ки вазъи ҳуқуқии иттиҳодияҳо, корхонаҳо ва муассисаҳоро муқаррар намуда, тартиби фаъолият ва муносибати мутақобилаи онҳоро бо дигар мақомот, ташкилот, муассисаҳо ва аъзои худ муайян менамояд. Санади давлатии меъёрию ҳуқуқие, ки дар асоси он соҳаи муайяни фаъолияти Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти танзим қарор мегиранд, ҳамчунон оиннома ном дорад.

2) маҷмӯи қоидаҳое, ки фаъолияти созмон, ҳизб, муассиса ва муносибатҳои мутақобилаи онҳоро бо созмону шаҳрвандони дигар танзим менамоянд.

## Нигаред

* Оинномаи консулӣ
* Оинномаи СММ
* Оинномаи ташкилоти байналмилалӣ

## Эзоҳ
# Қаламрави додрасӣ

**Ҳавзаи қазоӣ** (лот. jurisdictio) ё **қаламрави додрасӣ** — дар истилоҳи ҳуқуқӣ ба маҳдудае гуфта мешавад, ки як марҷаъи қазоӣ ё додгоҳ, салоҳият ом дар расидагӣ ба даъвоҳо дар он дорад. Мумкин аст як ҳавзаи қазоӣ дорои чандин шуъба ё муҷтамеъ бошад. Қаламрави додрасӣ дорои як раис аст.

## Эзоҳ
# Фасоди сиёсӣ

**Фасоди сиёсӣ** (англ. political corruption), ё **фасоди бузург** (англ. grand corruption) — истифодаи қудрат аз ҷониби мақомоти давлат дар болотарин сутӯҳ ва афроди мунтахаб шомили қонунгузорон, ё шабакаи муртабит бо эшон ба манзури касби манофеъи номшруъи хусусӣ (фардӣ ё гурӯҳӣ).

## Нигаред низ

* Фасод

## Эзоҳ
# Давлат

**Давлат** — ташкилоти ҳуқуқии сиёсӣ, таркибӣ ва ҳудудии ҷомеа аст.

Чун ташкилоти сиёсӣ давлат ҳокимияти сиёсиро амалӣ сохта, идораи сиёсиро ба ҷо меорад. Чун ташкилоти таркибӣ давлат аз дастгоҳҳои давлатӣ иборат аст, ки ҳамчун маҷмӯи мақомоти давлатӣ ва ашхоси мансабдор идоракунии давлатро амалӣ месозад. Давлат ташкилоти ҳудудиест, ки бо мақсади иҷрои корҳои умумӣ дар асоси тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ ва нишонаи шаҳрвандӣ ташаккул ёфта, дорои ҳокимияти сиёсии омма буда, функсияи маҷбуркунии ҳуқуқӣ ва таъмини ҳамбастагии иҷтимоиро дар ҷомеа тадбиқ менамояд.

## Нигаред низ

* Ҳукумат

## Эзоҳ
# Надонамгароӣ

**Надонамгароӣ** (форсӣ: ندانم‌گرایی‎), **лоадрия** (ар. لاأدرية‎), **агностисизм** (аз юн.-қад. ἄγνωστος) — таълимоти фалсафии идеалистӣ, ки имконияти донисташавандагии олами ҳастӣ ва қонуниятҳои онро инкор мекунад.

## Эзоҳ
# Ҷашнвора

Ҷашнвораи мусиқии Novarock 2010
**Ҷашнвора** (форсӣ: جشنواره‎), **фестивал** (фр. festival лот. festivus — «ҷашнӣ») — ба рӯз ё даврае аз ҷашнҳо ё оинҳо, ё ба теъдоде аз рӯйдодҳои фарҳангӣ (монанди намоиш ва баррасии филмҳо), ки дар як макони хосс рух медиҳад гуфта мешавад.

## Эзоҳ
# Ихтиёр

**Ихтиёр** ё **иродаи озод** (англ. free will аз юн. τὸ αὐτεξούσιον ё τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν; лот. liberum arbitrium) — дар инсонҳо, қудрат ё зарфияти интихоби байни гузинаҳо ё амал дар мавқеиятҳои хосс, мустақил аз қайдҳои табиъӣ, иҷтимоъӣ ё илоҳӣ аст.

## Эзоҳ
# Баҳраи ҳушӣ

Баҳраи ҳӯшӣ
**Баҳраи ҳӯшӣ**, ё **ҳушбаҳр**, **IQ** (кӯтоҳшудаи англ. intelligence quotient) — равише барои санҷиши ҳуши инсон аст. Дар форсӣ гоҳе ба иштибоҳ онро **зариби ҳушӣ** меноманд. Зариб (англ. coefficient), як омили зарбӣ дар бархе аз ҷумлаҳо як ибораи риёзист, ки маъмулан як адад аст; Дар ҳоле, ки баҳра (англ. Quotient) ҳосили тақсими як адад (дар инҷо синни зеҳнӣ) бар адади дигар (дар инҷо синни замоншинохтӣ ё тақвимӣ) аст. Баҳраи ҳушӣ ададе бо миёнгини 100 ва инҳирофи меъёри 15 мебошад. Аз ин рӯ дар радабандӣ ва тақсими ҳуш, ба сурати миёнгин наздики 70% аз мардум дорои ҳуши миёна, 12% ҳуши болотар аз миёна, 2% дарсад бисёр боҳуш ва 1% афроди баргузидаро дар бар мегиранд. Ҳамин раванд дар бораи афроди камҳӯш, вопасмондаи зеҳнӣ ва ғайра дар сӯи дигар побарҷост.

## Эзоҳ
# Карл Густав Ҳемпел

| Карл Густав Ҳемпел |
| --- |
| олмонӣ: *Carl Gustav Hempel* |
| Таърихи таваллуд | 8 январ 1905(1905-01-08) |
| Зодгоҳ | * Oranienburg[d], Подшоҳии Пруссия[d], Имперотурии Олмон
 |
| Таърихи даргузашт | 9 ноябр 1997(1997-11-09) (92 сол) |
| Маҳалли даргузашт | * Princeton Township[d], Мерсер[d], Ню-Ҷерси, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Кишвар | * Ҷумҳурии Федеративии Олмон
* Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Ҷойҳои кор | * Донишгоҳи Принстон
* Донишгоҳи Йел
* University of Pittsburgh[d]
* HU Berlin[d]
* Донишгоҳи Чикаго
* Queens College[d]
 |
| Алма-матер | * Донишгоҳи Гёттинген
* Донишгоҳи Ҳейделберг[d]
* HU Berlin[d]
 |
| Роҳбари илмӣ | Wolfgang Köhler[d] ва Hans Reichenbach[d] |
| Ҷоизаҳо | стипендияи Гуггенҳайм[d] (1947) Honorary doctor of the Free University of Berlin[d] Carus Lectures[d] (1970) |

**Карл Густав Ҳемпел** (олмонӣ: *Carl Gustav Hempel*; 8 январи 1905, Ораниенбург — 9 ноябри 1997, Принстон) — мантиқшинос ва файласуфи олмонӣ ва амрикоӣ, намояндаи неопозитивизм.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Гемпел Карл Густав // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
# Фанноварии молӣ

**Фанноварии молӣ** (англ. financial technology), **финтек**, **финтех** (англ. FinTech) — бахше муташаккил аз ширкатҳо, ки аз фанноварии навоварона барои рақобат бо равишҳои молии суннатӣ дар ироаи хадамоти молӣ истифода мекунанд. Ширкатҳои фаъол дар заминаи фанновариҳои молӣ умуман стартапҳо ҳастанд, ки талош мекунанд худашонро дар системҳои молӣ ҷо биндозанд ва ширкатҳои суннатиро ба чолиш бикашанд.

## Эзоҳ
# Адабиёти шифоҳӣ

**Адабиёти шифоҳӣ** (**адабиёти омиёна** ё **адабиёти мардумӣ**) — гунае аз адабиёт, ки дар ҷавомеъ бидуни навиштор ёфт мешавад, агарчи бисёре аз адабиёти шифоҳӣ рӯнависӣ шудааст. Ҳеч таърифи стандартӣ вуҷуд надорад, зеро мардумшиносон аз тавсифоти мухталифе барои адабиёти шифоҳи ё адабиёти омиёна истифода кардаанд. Мафҳумсозии густурда ба он ба унвони адабиёте ишора мекунад, ки бо интиқоли шифоҳӣ ва адами вуҷуди ҳар гуна шакли собит мушаххас мешавад. Ин шомили достонҳо, афсонаҳо ва таърихест, ки аз тариқи наслҳо ба шакли гуфторӣ мунтақил шудааст.

Ин навъ адабиёт дар ҳар ҷомеъае вуҷуд дорад ва наметавон онро маҳдуд ба ҷавомеъи босавод ё мутамаддин донист. Адабиёти шифоҳӣ маъмулан тавассути фолклоршиносон ё донишмандоне, ки ба мутолеъоти фарҳангӣ ва адабиёти қавмӣ мепардозанд ҳамчун забоншиносон, инсоншиносон ва ҳатто ҷомеъашиносон мавриди таҳқиқу баррасӣ қарор мегирад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* *Соколов Ю.* Народная словесность // Литературная энциклопедия: Словарь литературных терминов: В 2-х т. — М.—Л.: Издательство Л. Д. Френкель, 1925. — Т. 1: А — П. — Стб. 485—501.
* *Ong, Walter J.* Orality and literacy: the technologizing of the word. — L. and N. Y.: Routledge, 2002. — 203 p. — ISBN 0-415-28129-6.
# Бозиҳои олимпӣ

Бозиҳои Олимпиадаи
**Бозиҳои олимпӣ** — калонтарин маҷмӯи мусобиқаҳои байналмилалии замони ҳози­ра. Асосгузори Бозиҳои олимпии муосир – шаҳрванди Фаронса Барон Пйер де Кубертен мебошад. Шарт, қоида ва низомномаҳои Бозиҳои олимпиро конгресси байналмилалии соли 1894 шаҳри Порис, ки дар он намояндагони 34 кишвар ширкат доштанд, муайян кардааст. Мақоми роҳбари­кунандаи Бозиҳои олимпии муосир Кумитаи байналмилалии олимпӣ мебошад. Нахустин Бозиҳои олимпии муосир соли 1896 дар шаҳри Афина (Юнон) баргузор гардид. Аз соли 1924 то имрӯз Бозиҳои олимпии зимистона низ баргузор мегарданд. Бозиҳои олимпии VI (1916), XII (1940) ва XIII (1944) аз сабаби ҷангҳои якум ва дуюми ҷаҳонӣ баргузор нашудаанд.

## Бозиҳои олимпии бостонӣ

Бозиҳои олимӣ, ид ва мусобиқаҳои оммавӣ дар Юнони Қадим. Мувофиқи анъанаи таърихӣ аз соли 776 то милод ҳар 4 сол як бор дар шаҳрчаи Олимп (шимолу ғарбии Пелопоннеси вилояти Элида) баргузор мегардид. Ба ин муносибат дар ин ҷо варзишгоҳҳо, ҳавзҳои шино­ва­рӣ, гимназия (машқгоҳ), ҳарамҳо ва ғайра сохта мешуданд. Дар майдони махсус маҳсулоти хоҷагии халқ намоиш дода мешуд. Дар рафти Бозиҳои олимпӣ баробари варзишгарон, олимон, файласуфон, навозандагону рассомони машҳур ва арбобони давлатӣ низ ҷамъ меомаданд. Рӯзҳои омад ва бозгашти варзишгарон дар Бозиҳои олимпии Юнони Қадим оташбас­ти муқаддас эълон карда мешуд. Дар мусобиқа варзишгарон аз рӯйи вазнбардорӣ, шамшерзанӣ, найзапартоӣ, камон­варӣ, муштзанӣ (бокс), давидан ва ғайра қувваозмоӣ намуда, анъанаҳои гуногунро иҷро мекарданд. Дар мусобиқа фақат мардҳо иштирок менамуданд. Барои зан­ҳо бозиҳои алоҳида ташкил мекарданд. Ғолибон бо муко­фотҳо сар­фароз мегардиданд. Туҳфаи асосӣ тоҷи сари аз навдаҳои дарахти зайтун бо корди тилоӣ буридашуда буд. Баргузории Бозиҳои олимпӣ дар асри IV баъди ба ҷойи бутпарас­тӣ густариш ёфтани дини масеҳӣ манъ карда шуд.

## Ширкати варзишгарони тоҷик дар Бозиҳои олимпӣ

Аввалин ширкатдори Бозиҳои олимпӣ аз Тоҷикистон вар­­зишгар – қаиқрон Иброҳим Ҳасанов (соли 1960, дар Бозиҳои олимпии XVII шаҳри Руми Итолиё) мебошад. Варзишгар Юрий Лобанов дар Бозиҳои олимпии XX Мюнхен (1972) дар қаиқронӣ ғолиб омад. Зебунисо Рустамова дар Бозиҳои олимпии XXI Монреал (1976), дар камонварӣ соҳиби медали биринҷӣ гардид. Дар Бозиҳои олимпии XXII Маскав (1980) Анатолий Старостин дар панҷҳарбаи муосир соҳиби ду медали тило (дар ҳай­ати даста ва шахсӣ) ва Юрий Лобанов соҳиби медали биринҷӣ гаштаанд. Соли 1992 варзишгари тоҷик Андрей Абдувалиев дар гурзпартоӣ қаҳрамони Бозиҳои олимпии шаҳри Барселонаи (Испониё) шуд. Дар солҳои соҳибистиқлолии Тоҷикистон дар Бозиҳои олимпии XXIX Пекин (2008) Юсуф Абдусаломов дар гӯш­тини тарзи озод ҷойи 2-юм, Расул Боқиев дар куштии ҷуду ҷойи 3-юм ва муштзандухтари тоҷик Мавзуна Чориева дар Олимпиадаи Лондон (2013) соҳиби медали бирин­ҷӣ гардиданд.

## Бозиҳои Олимпӣ

* Бозиҳои Олимпиадаи Зимистонӣ 2010
* Бозиҳои олимпии тобистона 2016

## Адабиёт

* Бозиҳои олимпӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
# Вилла

**Ви́лла** (лот. **villa**) — хонаи шахсӣ ё қитъаи замини боғ, ки дар ҷойҳои хушманзари шаҳр ё мавзеъҳои истироҳатии беруназшаҳрӣ қарор дорад.

Нахустин виллаҳо дар Руми Қадим биноҳои иқоматӣ ва ҳавлиҳои беруназшаҳрӣ барои истироҳату фароғат буданд. Дертар вилла ба бинои истиқоматию фароғатӣ, хонаи боҳашамати шаҳрӣ табдил ёфт, ки дохили он бо кошикорӣ, нақшунигор ва муҷассамаҳо оро дода шуда, атрофашро боғу фаввораҳо иҳота мекарданд. Дар охири мавҷудияти империяи Рум аксари сенаторҳо дар деҳот замин харида, хонаҳои бузург месохтанд, ки онҳоро вилла меномиданд. Атрофи виллаҳо бо деворҳои баланд иҳота карда мешуданд ва онҳо шакли қалъаҳои феодалиро мегирифтанд. Дар замони Каролингҳо қароргоҳи шоҳро виллаи шоҳӣ меномиданд. Соҳибони вилла барои дастаҳои ҳарбии худ иморатҳои низомӣ ва ҳабсхона месохтанд. Тадриҷан виллаҳо ба қалъаҳои феодалӣ, соҳибонашон ба заминдорони калон ва ҳокимони музофотҳо табдил меёфтанд. Аз асри 19 виллаҳо ба хонаҳои шахсӣ табдил ёфтанд. Дар солҳои соҳибистиқлолии Тоҷикистон баъзе биноҳои сохташуда аз лиҳози меъморӣ ба виллаҳо шабоҳат доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Вилла // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
# Падарсолорӣ

**Падарсолорӣ** (форсӣ: پدرسالاری‎), **патриархат** (англ. Patriarchy) — низоме, чи дар сатҳи ҷомеъа ва чи дар сатҳи хонавода, ки дар он қудрати бартар дар дасти мардон аст.

## Эзоҳ
# Саддом Ҳусайн

| Саддом Ҳусайн |
| --- |
| صدام حسي |
|  |
| Ном ҳангоми таваллуд | ар. صدام حسين المجيد‎ |
| Таърихи таваллуд | 28 апрел, 1937 |
| Зодгоҳ | * Tikrit[d], Вилояти Салоҳаддин, Подшоҳии Ироқ[d]
 |
| Таърихи даргузашт | 30 декабр 2006(2006-12-30)[…] (69 сол) |
| Маҳалли даргузашт | * Camp Justice[d], Бағдод
 |
| Кишвар | * Подшоҳии Ироқ[d]
* First Republic of Iraq[d]
* Ироқи баъсӣ[d]
* Ироқ
 |
| Пеша | ходими низомӣ, нависанда, румоннавис, Q125804073?, сиёсатмадор |
| Падар | Hussein 'Abid al-Majid[d] |
| Модар | Subha Tulfah al-Mussallat[d] |
| Завҷа | Sajida Talfah[d] ва Samira Shahbandar[d] |
| Фарзанд | Uday Hussein[d], Qusay Hussein[d], Hala Hussein[d], Rana Hussein[d] ва Raghad Hussein[d] |
| Ҷоизаҳо |               Key to the City of Detroit[d] (1980)   |
| Имзо |  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Саддом Ҳусайн** (арабӣ: صدام حسين, Садда́м Хусе́йн ат-Тикри́ти) (тав. 28 апреля 1937) — 30 Декабр 2006 сиёсатмадори Ироқӣ, президенти Ироқ дар 1979—2003.

Дар ҳавзаи Тикрит таваллуд шудааст.
Маълумотро дар шаҳри Тикрит, баъдтар — дар Бағдод гирифт.

## Пайвандҳо

Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
Саддом Ҳусайн Ҳукми эъдоми Саддом Ҳусейн ба иҷро расид Бойгонӣ шудааст 27 сентябри 2007  сол.
* Саддам Хусейн в Лентапедии