# Озодии эътиқод

**Озодии эътиқод** — ҳуқуқи табиии мустақилона ташаккул додани ҷаҳонбинӣ, виҷдон ва арзишҳое мебошад, ки ба худшиносӣ мусоидат мекунанд.

Мафҳуми « озодии эътиқод » нисбат ба мафҳуми « озодии эътиқод » доираи васеътари масъалаҳоро дар бар мегирад. Моҳияти озодии эътиқод одатан аз нигоҳи фалсафа, ахлоқиёт, сиёсатшиносӣ ва омӯзиши динӣ баррасӣ мешавад.

## Таърих

### Эъломияи умумии ҳуқуқи башар

«Ҳар як шахс ҳақ дорад озодии андеша, виҷдон ва динро дошта бошад; ин ҳуқуқ озодии тағйир додани дин ё эътиқоди худро ва озодии пайравӣ аз дин ё эътиқоди худро хоҳ танҳо ва хоҳ якҷоя бо дигарон ва ба таври оммавӣ ё хусусӣ дар таълим, амал, ибодат ва маросимҳои динӣ дар бар мегирад».

— Эъломияи умумии ҳуқуқи башар

### Эъломияи ҳуқуқҳо

Билли ҳуқуқии Бритониё аз соли 1689 ҳуқуқи шахсро барои доштани ақида ва эътиқод, пайравӣ аз эътиқоди худ новобаста аз он ки дигарон чӣ маслиҳат медиҳанд эътироф мекард.

### Конститутсияи ИМА

Дар Фаронса принсипи озодии эътиқод бори аввал дар моддаи 10-уми Эъломияи ҳуқуқи инсон ва шаҳрванд ( 1789 ) эълон шудааст, ки дар он гуфта мешуд: "Ҳеҷ касро барои эътиқоди худ, ҳатто эътиқоди динӣ, таъқиб кардан мумкин нест, ба шарте ки ифшои онҳо ба тартиботи ҷамъиятӣ таҳдид накунад." Конститутсия " озодии ибодати диниро эълон кард (сентябри соли 1791 ). Кодекси шаҳрвандии Фаронса аз соли 1804 - Кодекси Наполеони I - умуман масъалаҳои диниро баррасӣ намекард ва бо ин нишон медод, ки давлат асосан дунявӣ аст.

### Эъломияи ҳуқуқи инсон ва шаҳрванд

Дар Конститутсияи аввалини ИМА дар соли 1787 рӯихати ҳуқуқҳои ҷудонашаванда мавҷуд набуд, зеро Падарони асосгузор тахмин мезаданд, ки ҳуқуқҳое, ки табиатан ба шахс тааллуқ доранд, тасдиқи матни Қонуни асосӣ талаб карда намешавад. Рӯихати онҳоро метавон ҳамчун рӯихати пурраи ҳуқуқ ва озодиҳо қабул кард, ки метавонад боиси поймол шудани ҳуқуқҳое гардад, ки дар рӯихат дохил нашудаанд. Набудани рӯихати ҳуқуқ ва озодиҳои аз ҷониби федералӣ муқарраршуда дар Конститутсияи аввалини ИМА боиси танқиди ҳуҷҷат гардид. Дар соли 1789 ба Конгресси нав интихобшудаи ИМА лоиҳаи тағйироте пешниҳод карда шуд, ки дорои муқаррароти ҳуқуқҳои сиёсӣ ва шахсӣ буданд. Даҳ тағйироти аввалин ба Конститутсияи аввалини ИМА, ки Билли федералии ҳуқуқҳоро ташкил медоданд, то охири соли 1791 тасдиқ карда шуданд. Тағйиротҳои қабулшуда озодии дин, озодии сухан ва озодии матбуот, ҳуқуқи мардум барои ҷамъомадҳои осоишта ва дархост ба ҳукумат, дахлнопазирии шахс , манзил, ҳуҷҷатҳо ва моликият ва дигар ҳуқуқҳоро пешбинӣ мекарданд.

### Ислоҳот

Эъломияи умумии ҳуқуқи башар дар ҷаласаи сеюми Маҷмаи Умумии СММ бо қарори 217 A (III) дар 10 декабри соли 1948 қабул шуда, ҳуқуқҳои асосии инсонро муайян кардааст. Дар моддаи 18-уми Эъломия гуфта мешавад:

Асри XV дар Аврупо бо оғози Ислоҳот қайд карда шуд, ки дар он, ба гуфтаи як қатор муҳаққиқон, "ҳамин идеяи озодии виҷдон пайдо шуд". 95 тезиси машҳури Виттенберги Мартин Лютер, ки ҳуҷҷати асосии Ислоҳот гардид, озодии виҷдони масеҳтро бо талаботи мавъизаи озод ва паҳн кардани бемамониати Навиштаҳои Муқаддас, ки анъанавӣ салоҳияти Калисои католикӣ ҳисобида мешуд, пайваст мекард. Ҳамин тариқ, вазифаи асосии Ислоҳот аз байн бурдани таъсири бартаридоштаи Калисои католикӣ ҳамчун тарафдори тундгароӣ буд, ки дар баробари дигар чизҳо бузургтарин феодал дар Аврупо буд . Яке аз аввалинҳоест, ки масъалаи озодии виҷдонро дар рисолаи худ *"De haereticis, an sint persequendi"* ( "Оё бидъаткоронро таъқиб кардан лозим аст", 1554), ки бо тахаллус нашр шудааст, ба миён гузоштааст.

## Замони муосир

### Фаронса

Фаронса ба принсипи лайсизм, ки ҷудо кардани ҳокимияти сиёсӣ ва давлатӣ аз созмонҳои динӣ ва эътироф накардани ягон дин аз ҷониби давлат аст, риоя мекунад. Аз давлат ва ҳамаи ниҳодҳои он даъват карда мешавад, ки нисбат ба ҳама динҳо ва эътиқодҳо бетараф бошанд ва ҳамзамон озодии пурраи виҷдон, ибодат ва эътиқод, аз ҷумла даст кашидан аз динро кафолат диҳанд. Ҷумҳурӣ тавассути секуляризатсияи ҷомеа бо динҳо ё эътиқодҳо мубориза намебарад, балки онҳоро қасдан аз татбиқи ҳокимияти сиёсӣ ва маъмурӣ маҳрум мекунад.

Ҳамаи ақидаҳои динӣ, маънавӣ ва фалсафӣ дар Фаронса дар доираи истисноии шуури инфиродӣ ва интихоби хусусии шаҳрвандони алоҳида боқӣ мемонанд.

Ташкилотҳои динӣ вазифадоранд, ки тартиботи ҷамъиятиро таъмин кунанд. Ҳеҷ як эътиқод аз дигарон ( дин, атеизм, агностикизм ё озодфикрӣ ) бартарӣ надорад. Ин асоси принсипи ҷумҳурихоҳии *"озодӣ, баробарӣ, бародарӣ"* аст.

Озодии виҷдон бо эътирофи ҳуқуқ ба "эътиқодҳои ботинӣ" оғоз мешавад: ҳеҷ касро маҷбур кардан мумкин нест, ки эътиқоди динӣ ё фалсафии худро ошкор кунад. Масалан, зикри мансубияти динӣ ҳангоми барӯихатгирии аҳолӣ манъ аст. Аз тарафи дигар, ба ҳеҷ кас иҷозат дода намешавад, ки ин корро ихтиёрӣ анҷом диҳад. Дар айни замон, қонун аз мансабдорони давлатӣ ҳимоят мекунад: истинод ба эътиқоди динӣ ё фалсафии онҳо дар ҳама ҳуҷҷатҳои маъмурӣ манъ аст.

## Озодии виҷдон ва ҷудоии калисо аз давлат

Робитаи байни озодии виҷдон ва ҷудоии калисо ва давлат норавшан ба назар мерасад. Аз як тараф, байни ҷудоии калисо ва давлат ва кафолати озодии виҷдон дар он давлат робитаи мусбат вуҷуд дорад. Масалан, қонуни шариати ислом ҳам меъёрҳои ҳуқуқӣ ва ҳам диниро дар бар мегирад. Масалан, дар соли 2006 додгоҳи шариат дар Афғонистон Абдурраҳмонро, мусалмонеро, ки ба ислом гаравида буд, ба ҷазо маҳкум кард. Аз тарафи дигар, ҷудоии калисо ва давлат озодии виҷдонро кафолат намедиҳад, дар ҳоле ки ҷудо нашудан онро манъ намекунад. Ҳамин тариқ, кишварҳое ҳастанд, ки калисои давлатӣ доранд (масалан, Британияи Кабир ва аксари дигар давлатҳои подшоҳӣ дар Аврупо ), ки бо вуҷуди ин ба тобеони худ ҳуқуқи пайравӣ аз дини интихобкардаашон ё пайравӣ накардани ҳеҷ динеро кафолат медиҳанд. Баръакс, дар баъзе давлатҳое, ки калисои алоҳида доранд (ҳама режимҳои коммунистӣ, Ироқ, Туркия ), пайравони бисёр динҳо табъиз шудаанд.

Ҷудошавии калисо аз давлат : дар Русия - 1918 ( Фармон дар бораи ҷудо кардани калисо аз давлат ва мактаб аз калисо ), Фаронса - соли 1905 тасдиқ шудааст. Дар Колумбия - соли 1853, дар ИМА - соли 1787ба амал омад.

## Инчунин нигаред

* Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ
* Дахлнопазирии шахс
* Ҳуқуқҳои инсон
* Мардумсолорӣ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викииқтибос саҳифае бо номи **Озодии эътиқод** дорад. |

## Адабиёт

* *Адамишин А. Л.* «СССР и международное сотрудничество в области прав человека». М.: Международные отношения, 1989
* *Бердяев Н. А.* «Опыт парадоксальной этики». М.:АСТ, 2003. С. 13
* «Свобода совести». Литературно-философский сборник. Издательство И. Д. Сытина, 1906
* Федотов В.В., Ткаченко А.А. Римская империя и проблема тоталитарного типа культуры. // Античность и общечеловеческие ценности. Вып. 6.- Алматы: Изд-во Казахского гос. ун-та, 1999. - ISBN 9965-01-289-X. С. 252 – 265.
* Федотов В.В. Свобода совести в Римской империи. // Античность и общечеловеческие ценности. Вып. 7.- Алматы: Изд-во Казахского гос. ун-та, 2000. - ISBN 9965-408-53-X. С. 188 – 202.
* *Иванов В. Н.* «Основные права и обязанности граждан СССР». М.: Государственное издательство юридической литературы, 1953
* *Кириченко М. Г.* «Свобода совести в СССР». М.: Юридическая литература, 1985
* *Коркунов Н.&nbsp;М.* «Русское государственное право». М., 1908
* *Орландо В. Э.* «Принципы конституционного права». Издательство В. М. Саблина, 1907
* «О свободе совести». Беседа сказанная Высокопреосвященным Николаем Архиепископом Варшавским. 26 сентября 1910 Бойгонӣ шудааст 5 июни 2024  сол.
* *Савельев В. Н.* «Свобода совести: история и теория». М.: Высшая школа, 1991. ISBN 5-06-001989-6
* *Струве П.&nbsp;Б.* «Избранные сочинения». М.: РОССПЭН, 1999. С. 25-34
* *Тарновский Е. Н.* «Четыре свободы». М.: Макет, 1995,(пайванди дастнорас) ISBN 5-85186-028-6 (недоступная ссылка)
* *Фуров В. Г.* «Буржуазные конституции и свобода совести». М.: Политиздат, 1983
* «Религия, свобода совести, государственно-церковные отношения в России». Справочник. М: Российская академия государственной службы при Президенте РФ, 1996. — 208 с.
* Свобода совести: проблемы теории и практики. Монография / под ред.*Ф.&nbsp;М.&nbsp;Рудинского, С. А. Бурьянова*. М.: ЗАО ТФ «МИР», 2012. — 1108 с. ISBN 978-5-91158-027-8

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* *Мердок Ҷ.* Озодии андеша, виҷдон ва дин. Дастур оид ба татбиқи моддаи 9-уми Конвенсияи Аврупо оид ба ҳуқуқи инсон Страсбург, Шӯрои Аврупо, 2007

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ин мақола тарҷумаи матни мақолаи *Свобода совести*-ро дорад, ки ҷузъи Википедиаи русӣ аст.. Рӯйхати муаллифон дар саҳифаи таърихи мақолаи асосӣ мебошад. |