Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Борнео

**Борнео** — калонтарин ҷазираест дар хайати галачаз. Малай. Кисми зиёди он ба Индонезия тааллук дорад. Дар Шимолу Ғарби—қисми Малайзия ва мулки британии Бруней ҷойгир аст. Масоҳаташ кариб 734 хаз. км2. Сатхи Калимантан нисбат ба ҷазираҳои дигари галачаз. Малай Хамвортар аст. Дар қисми марказиаш пуштакухҳои регсангию туфй ва поракухдо (к. Кинабали — 4101 м, куллаи баландтарини галачаз Малай) воқеанд, ки онҳо аз чинсҳои бостони кристаллӣ таркиб ёфтаанд. Кисми чан. гарбии он аз хамвориҳои теппадор ва пастиҳои наздибаҳрӣ иборатанд. Иклим экваторию субэкваторй. Х,арор. дар х,амворих,о тамо¬ми сол к,ариб 26° С. Боришоти солона 2000—3500 мм, дар кух.х.0 то 5000 мм. Дарьёҳояш пуроб. Беша^ои тропики қисми зиёди К.-ро фаро гирифтаанд, ки дарахтонашон нихоят гуногунна-муданд. Сарватҳои табий: нафт, ангишт, оҳан, тило ва алмос.
# Воеводина

| Воеводина |
| --- |
| словакӣ: Vojvodina маҷ. Vajdaság Autonóm Tartomány |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Парчам | Нишон |

 |
| Кишвар |  [[|]] |
| Маркази маъмурӣ | Novi Sad[d] |
| Таърих ва ҷуғрофиё |
| Таърихи таъсис | 28 сентябр 1990 |
| Масоҳат | * 21 614 км²
 |
| Баландӣ | 99 м |
| Аҳолӣ |
| Аҳолӣ | * 1 740 230 тан (2022)
 |
| Шиносаҳои ададӣ |
| Рамзи ISO 3166-2 | RS-VO |
| Домени интернет | .срб[d] ва .rs[d] |
| Коди мошинҳо | SRB |
|  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Воеводина** (аз олм. Htezogtym – гертсогӣ) — номи вилояти таърихӣ ва кишвари мухтор дар ҳудуди Югославия, алҳол дар ҳайати Ҷумҳурии Халқии Сербия. Масоҳати он 21,5 ҳазор км2. Аҳолиаш омехта: сербҳо, маҷорҳо, хорватҳо ва руминиҳо. Марказаш ш. Нови-Сад.

## Таърих

Номи Воеводина аз музофоти герсогӣ дар ҳайати империяи Австрия дар нимаи садаи XIX падид омадааст. Аз садаи VI дар ҳудудҳои Воеводина славянҳо ва аз интиҳои садаи IX дар он маҷорҳо сокин мешаванд. Дар охири садаи XVI Воеводина таҳти ҳукмронии империяи Усмонӣ қарор мегирад. Воеводина чун яке аз вилоятҳои Сербия дар замони ҳукмронии Усмониҳо аз ҷиҳати иқтисодию фарҳангӣ хеле тараққӣ кард. Моҳи майи 1948 кумитаҳои халқии скупшина дар қисмати ҷануби Маҷористон бо дастгирии сербҳо мухторияти Воеводина-ро эълон намуданд, аммо ҳукуматдорони маҷор ин дархостро напазируфтанд. Воеводина дар садаи XIX тадриҷан ба маркази эҳёи тамаддуни сербҳо табдил ёфт. То охири Ҷанги якуми ҷаҳон (1914–18) ба ҳайати империяи Австро–Венгрия дохил буд. Аз 1.12.1918 Воеводина ба ҳайати подшоҳии сербҳо, хорватҳо ва славянҳо ворид гашт, ки он соли 1929 номи Югославияро гирифт. Дар рафти Ҷанги дуюми ҷаҳон (1939–45) Воеводина ба ҳайати Маҷористон даромада, дар охири ҷанг аз нав ба Югославия ҳамроҳ шуд. Воеводина аз соли 1946 дар ҳайати Югославия ба вилояти мухтор табдил ёфт. Соли 1989 мухторияти Воеводина аз ҷониби Президент С. Милошевич барҳам дода шуд. Баъди талошҳои истиқлолхоҳӣ ва муборизаи пайгиронаи ташкилоти сиёсӣ соли 1996 ҳуқуқҳои мухторияти Воеводина қисман барқарор карда шуд. 23.1.2002 қонун дар бораи мухторияти Воеводина ба тасвиб расид ва он аз соли 2003 ҳамчун музофоти автономӣ дар ҳайати Сербия шинохта шуд. Ба ҳудудҳои Воеводина музофоти таърихии Бочка, Банат ва Срем дохил мешаванд, ки дар байни рӯдхонаҳои Дунай ва Тиса воқеанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Воеводина / Н. Ҳакимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
# Соли 2001

**Соли 2001 (ду ҳазору якум)** дар гоҳшумории мелодӣ — насоли кабиса, оғоз дар рӯзи душанбе. Ин 2001 соли даврони ҳозир, 1 соли ҳазораи 3, 1 соли садаи XXI, 1 соли даҳаи 1 садаи XXI, 2 соли даҳаи 2000-ум.

## Рӯйдодҳо

## Майи соли 2001

* 7 май – бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Мирзо Турсунзода унвони олӣ «Қаҳрамони Тоҷикистон» дода шуд.

## Июли соли 2001

* 31 июл – Унвони **Қаҳрамони Тоҷикистон** дар қатори дигар Унвонҳои фахрӣ бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҷоизаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз 31 июли соли 2001 № 29 муқарар карда шудааст.

## Сентябри соли 2001

* сентябр – 2700 – солагии китоби муқаддаси «Авесто» ҷашн гирифта шуд.

* 1 январ - Ҳавзаи Шарлоттенбург-Вилмерсдорфи Берлин таъсис дода шуд .
* 20 Март - Тафоҳумномаи бародаршаҳрӣ 20 Марти соли 2001 дар чаҳорчуби ҳамкориҳои Ҳамадон ва Кӯлоб ба имзо расида аст.

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 2001*

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2001*

## Нигаред низ

  Соли 2001
## Эзоҳ
# Иво Андрич

| Иво Андрич |
| --- |
| **Хатои Lua: expandTemplate: template "lang-sr-cyrl" does not exist.** |
|  |
| Таваллуд | 10 октябр 1892(1892-10-10)* Dolac[d], Austro-Hungarian rule in Bosnia and Herzegovina[d], Утриш-Маҷористон[d]
 |
| Даргузашт | 13 март 1975(1975-03-13)[…] (82 сол)* Белград, ҶС Сербия[d], ҶСФЮ
 |
| Шаҳрвандӣ (табаият) | * ҶСФЮ
* Cisleithania[d]
* Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes[d]
* Kraljevina Jugoslavija[d]
* State of Slovenes, Croats and Serbs[d]
 |
| Навъи фаъолият | нависанда, румоннавис, диплумот, шоир, мақоланавис, қиссанавис |
| Солҳои эҷод | 1911 — 1975 |
| Забони осор | сербу-хорватӣ ва Забони сербӣ |
| Ҷоизаҳо |        |
| Соядаст |  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**И́во А́ндрич** (сербӣ: Иво Андрић/Ivo Andrić; 9 октябри 1892, Долас (ҳозира дар Травник), Босния, Австро-Венгрия — 13 марти 1975, Белград, Югославия) — нависандаи сербӣ.

## Зиндагинома

Аз оилаи ҳунарманд. Гимназияро дар шаҳри Сараево хатм намуд. Барои иштирок дар ҳаракатҳои миллии озодихоҳӣ аз ҷониби ҳукуматдорони Австро-Венгрия ба ҳабс гирифта шуд (1914). Баъди Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дар донишгоҳҳои Загреб ва Вена илми филологияро омӯхт ва ба корҳои дипломатӣ машғул буд.

## Фаъолияти эҷодӣ

Ба кори эҷодӣ аз соли 1911 шурӯъ кард. Аввалин китобаш бо номи «Ex ponto» соли 1918 нашр шуд. Андрич давомдиҳандаи анъанаҳои вуқӯъгӯии адабиёти Сербия мебошад; дар новелаҳои солҳои 20 — 30 садаи XX эҷоднамудааш олами ботинии инсони дар натиҷаи нобаробариҳои иҷтимоӣ ба зулму тааддӣ дучоромадаро тасвир намудааст. Андрич дар аксар асарҳояш ба таърихи гузаштаи Босния таваҷҷуҳ кардааст. Беҳтарин романҳои таърихии Андрич «Пули Дрина», «Воқеаномаи Травниска», «Хонум» (ҳар се соли 1945) мебошанд. Дар давраи Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ ва баъд аз он ҳам Андрич ба масъалаҳои иҷтимоӣ дахл кардааст. Ба ин масъалаҳо ӯ на танҳо дар асарҳои таърихӣ (повестҳои «Ҳикоят дар бораи фили вазир», 1959; «Ҳавлии манҳус», 1954), инчунин дар осори ба мавзӯи муосири давр бахшидашуда (повестҳо дар бораи ҳаракати партизанӣ — «Зеко», «Дарҳои пӯшида», ҳарду 1950) рӯй овардааст. Дар осори Андрич, муҳокимарониҳои фалсафӣ ва тасвироти авзои рӯҳии қаҳрамонон хеле зиёданд. Ба қалами Андрич инчунин асарҳои танқидӣ-бадеӣ (дар бораи П. Негоше, В. Караджич, рассом Ф. Гойя ва дигарон) тааллуқ доранд. Андрич — дорандаи Мукофоти Нобел (1961).

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Андрич Иво // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
# Баҳр

**Баҳр** (ар. بحر‎) ё **дарё** (порсӣ:دریا) — қисми Уқёнуси Олам, ки камубеш бо хушкӣ ва ё бо релйефҳои зериобии болорафта иҳота шудааст ва асосан бо низоми гидрологӣ, метеорологӣ ва иқлими худ аз қисми кушоди уқёнус фарқ мекунад.

Баҳр нисбат ба уқёнус мавқеи канорӣ дошта, ҳар қадар бо хушкӣ иҳота шуда бошад, аз уқёнус ҳамон қадар тафовути бештар пайдо мекунад. Баъзе қисми кушоди уқёнусро низ шартан баҳр меноманд (мас., Баҳри Саргас дар қисмати шим. Уқёнуси Атлантик ва Баҳри Филиппин дар қисми ғарбии Уқёнуси Ором). Баъзе кӯлҳоро баҳр (Арал, Майит) ва баъзе баҳрҳоро халиҷ (Гудзон, Мексика, Форс ва ғайра) мегӯянд.

## Гурӯҳбандӣ

Баҳрҳо мувофиқи хусусиятҳои низоми гидрологиашон ба 3 гурӯҳ тақсим мешаванд:

* баҳрҳои дохилӣ
* баҳрҳои канорӣ
* баҳрҳои байниҷазиравӣ

Баҳрҳои дохилиро баъзан мувофиқи мавқеи ҷуғрофиашон ба баҳрҳои байниқитъавӣ ва дохилиқитъавӣ (байниқоравӣ ва дохилиқоравӣ) ҷудо мекунанд. Аз нуқтаи назари заминшиносӣ (геология), баҳрҳои ҳозира хеле ҷавон буда, ҳамаи онҳо қариб дар шакли имрӯзияшон танҳо дар давраи палеоген-неоген ва комилан дар давраи антропоген пайдо шудаанд. Баҳрҳои нисбатан амиқ дар тарқишҳои калони қишри Замин ба вуҷуд омадаанд (Баҳри Миёназамин). Баҳрҳои хурд дар натиҷаи пахш гардидани канори қораҳо (материкҳо) аз тарафи Уқёнуси Олам (зимни фурӯ нишастани онҳо, ё баланд шудани сатҳи оби уқёнус) пайдо шудаанд; онҳо, одатан, дар тунукобаҳои қораҳо ҷойгиранд. Иқлими баҳр ба андозаи бо хушкӣ иҳота будани он вобаста буда, бо хусусияти зиёд ё ками континентии худ фарқ мекунад. Ин асосан ба пасту баланд шудани ҳарор. мавсимии ҳаво ва сатҳи болои об таъсир мерасонад. Дараҷаи шӯрии оби баҳр ба таносуби дохил, яъне ба он рехтани миқдори оби дарё, бориш, об гардидани ях ва хориҷшавии (бухор шудан ва ях бастани) оби ширин вобаста аст. Дар оби баҳр бештар ҷараёнҳои сиклонро банди гирдбодӣ ба назар мерасанд. Сабаби ин ҳукмронии таркиби гирдбодии бодҳо дар сатҳи баҳр ва дар зери таъсири қувваи гардиши Замин ба самте ҷорӣ гаштани обҳои қоравист. Олами органикии баҳр нисбат ба олами органикии қисмҳои кушоди уқёнус хеле ғанӣ ва гуногун аст. Соли 1978 Созмони баҳрии байналмилалӣ Рӯзи умумиҷаҳонии баҳрро таъсис дод, ки он ба рӯйхати рӯзҳои умумиҷаҳонӣ ва байналмилалии СММ дохил аст.

## Баҳрҳо

* Баҳри Каспий
* Баҳри Арал
* Бахри Сиёҳ

## Нигаред низ

* Уқёнус

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Баҳр // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Мёзия — Моршанск. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — 616 с. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 16).
* *А. Можетта.* Большой атлас морей и океанов / Пер. с фр. Корнеева. Л. Ю.; Лемени-Македон П. П.. — М.: БММ АО, 2005. — ISBN 5-88353-234-9.
# Мардумнигорӣ

**Мардумнигорӣ** (форсӣ: مردم‌نگاری‎), **қавмнигорӣ** (форсӣ: قوم‌نگاری ‎), **этногра́фия** (аз юн.-қад. ἔθνος — мардум ва γράφω — менависам) — яке аз муҳимтарин равишҳои пажӯҳиш дар мутолиъоти мардумшиносӣ аст.

## Таърих

Мардумнигорӣ дар охирҳои қарни 18 ба манзури шинохти шеваи зиндагии мардуми қорраҳои дигар ба василаи арўпоие он ба кор барда шуду дар қарни 19 равнақ гирифт.

## Эзоҳ
# Соли 1816

**Соли 1816 (ҳазору ҳаштсаду шонздаҳум)** дар гоҳшумории мелодӣ — соли кабиса, оғоз дар рӯзи душанбе. Ин 1816 соли даврони ҳозир, 816 соли ҳазораи 2, 16 соли садаи XIX, 6 соли даҳаи 2 садаи XIX, 7 соли даҳаи 1810-ум.

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1816*

* 21 Апрел - Шарлота Бронте, нависандаи англис дар шахри Торнтоне Ҳэмпшире Англия таваллуд шудааст.

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1816*

## Нигаред низ

  Соли 1816
## Эзоҳ
# Соли 1900

**Соли 1900 (ҳазору нуҳсадум)** дар гоҳшумории мелодӣ — насоли кабиса, оғоз дар рӯзи душанбе. Ин 1900 соли даврони ҳозир, 900 соли ҳазораи 2, 100 соли садаи XIX, 10 соли 10 XIXи, 1 соли даҳаи 1900-ум.

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1900*

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1900*

## Нигаред низ

  Соли 1900
## Эзоҳ
# 13 июл

|  |
| --- |
| ← **Июл** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| с. 2026 |

**13 июл** — 194-умин рӯзи сол (195-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 171 рӯз боқӣ мемонад.

## Ҷашнҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 13 июл*

### Миллӣ

### Динӣ

## Рӯйдодҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 13 июл*

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 13 июл*

* 100 п.м — Юлий Сезар, сарлашкари бузурги Руми Бостон, сиёсатмадор.
* 1931 — Басир Расо, рӯзноманигор, шоир ва нависанда.

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 13 июл*

## Тақвими мардумӣ

**Саратон** (22 Июн — 22 Июл) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Тир дар тақвими Эронӣ аст.

Саратон
## Нигаред низ

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо(боб):*
  13 июл |

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

*  Бойгонӣ шудааст 7 июни 2012  сол.
*