# Ҷумҳурии Шӯравии Хитой

|  |
| --- |
| Ҷумҳурии Шӯравии Хитой |
| чинӣ: 中华苏维埃共和国 |
| Парчам | Coat of arms |
|  |  |
| Таърихи таъсис | 7 ноябр 1931 |
| Забони расмӣ | Забони чинӣ |
| Гимн | The Internationale[d] |
| Қитъа | Осиё |
| Пойтахт | Жӯйсзин[d] |
| Ҷойгиршуда, дар ҳудуди сарзамини имрӯзаи | ҶХЧ |
| Навъи ҳукумат | ҷумҳурии шӯравӣ, one-party state[d] ва давлатҳои сотсиалистӣ[d] |
| Пули миллӣ | Женминбии Чин |
| Иваз шуд ба | Yan'an Soviet[d] |
| Таърихи фурӯпошӣ | 22 сентябр 1937 |
| Масоҳат | * 150 000 км²
 |
| Матни асосӣ | Outline of the Constitution of the Chinese Soviet Republic[d] |
|  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Ҷумҳурии Шӯравии Хитой (Ҷумҳурии Советии Хитой, Ҷумҳурии Советии Чин, Ҷумҳурии Шӯравии Чин, Республикаи Советии Хитой, Республикаи Советии Чин; ихтис: ҶШЧ, ҶШХ, ҶСЧ, ҶСХ, РСЧ, РСХ, РШЧ, РШХ; рус: Китайская Советская Республика, КСР)** (чинии сунатӣ: 中華蘇維埃共和國, сода: 中华苏维埃共和国, пинйин: *Zhōnghuá Sūwéi'āi Gònghéguó* ( чинии сунатӣ: 中華蘇維埃共和國, сода: 中华苏维埃共和国, пинйин: *Zhōnghuá Sūwéi'āi Gònghéguó* иер. пурра  中華 蘇維埃 共和國 , иероглифҳои сода  中华苏维埃共和国, Pīnyīn : *Zhōnghuá Sūwéi'āi Gònghéguó* эминӣ : Zhonghua Suveyay Gunhego) -. ҷумҳурии шӯравӣ таҳти роҳбарии Ҳизби коммунисти Чин, ки дар солҳои 1931-1934 дар ҷануб марказии Чин вуҷуд дошт. Тибқи таърихнигории Чин, ҷумҳурӣ то 22 сентябри соли 1937, то муддате ки он ба ноҳияи вижа табдил ёфт , вуҷуд дошт.

## Заминаҳои эҷод

 Парчами ноҳияи Советӣ дар Сзянси
Ҷунбиши шӯравӣ дар Чин пас аз гузаронидани Артиши Миллии Инқилобии Экспедитсияи Шимолӣ дар натиҷаи ғалабаи он бар милитаристҳои маҳаллӣ ва таблиғоти коммунистҳо, ҳам маҳаллӣ ва ҳам КНА васеъ паҳн шуд. Пас аз шикасти ҳаракати шӯравӣ дар шаҳрҳои калон (бузургтарин ин шикастҳо - шӯриши Гуанчжоу дар соли 1927 ), советҳо тавонистанд худро танҳо дар деҳот таъсис диҳанд.

Дар соли 1931, дар Хитой тақрибан 10 ноҳияи Шӯравӣ бо шумораи аҳолии он якчанд миллион буданд. Барои дифои ҳарбӣ бар зидди артиши Гоминдан ва милитаристҳои маҳаллӣ ба онҳо Артиши сурхи Чин кумак мерасонад.

## Ҷумҳурии Шӯравии Хитой дар солҳои 1931-1934

 Сурати гурӯҳии роҳбарони Ҷумҳурии Шӯравии Хитой, аз ҷумла Мао Тзедун, Чжу Дэ
Бо тавсияи Кумитаи иҷроияи интернатсионали коммунистӣ ва қарори ҷаласаи пленуми 4-уми Кумитаи марказӣ 11 сентябри соли 1931 Ҷумҳурии Шӯравии Хитой ва Ҳукумати муваққатии Шӯравӣ ба таври расмӣ таъсис дода шуданд.

7 ноябри соли 1931 дар шаҳри Ружин ( музофоти Тсзянси ) Анҷумани 1-уми Умумихитойии Шӯравӣ баргузор гардид. Конгресс лоиҳаи Сарқонуни Ҷумҳурии Шӯравии Хитой, қонунҳои замин, қонунҳои меҳнат, сиёсати иқтисодӣ, сохтмони Артиши Сурхи Чин, сохтмони шӯравӣ ва ғайраҳоро қабул кард; аз ҷониби Кумитаи марказии иҷроияи Ҷумҳурии Шӯравии Хитой интихоб карда шуд, ки Ҳукумати муваққатии советии марказиро (Шӯрои комиссарони халқӣ) бо роҳбарии Мао Тседун ташкил дода шуд. Шӯрои инқилобии ҳарбии ҷумҳурӣ таҳти роҳбарии Чжу Де буд.

Нақши муҳимро дар роҳбарии сиёсиву низомии Ҷумҳурии Шӯравии Чин чунин аъзои Бюрои Сиёсии Кумитаи марказии Ҳизби коммунистии Хитой ба монанди Сян Йинг ва Чжоу Энлай, ки ба ноҳияи марказии Шӯравӣ фиристода шудаанд ва Чжан Готао, ба пойгоҳи корпуси 4 фиристода шуданд, мебошанд.

 Паради ҳарбӣ ба ифтихори таъсисёбии Ҷумҳурии Шӯравии Хитой. Соли 1931.
Гурӯҳи Артиши марказӣ мададрасони низомии ҷумҳурӣ буд, ки асоси он қӯшунҳои Чжу Де ва Мао Тсэдун, қисмҳои Сю Сянҷян дар ноҳияи Анҳуи - Ҳенан - Ҳубей, корпуси Ҳе Лун дар минтақаи Ҳубей - Ҳунан ва дигар қисмҳои Артиши Сурхи Чин буданд. Дар солҳои 1931-1932 таҷдиди Артиши Сурх ба анҷом расид, ки он аз солҳои 1929-1930 оғоз ёфта буд. Номутобиқатӣ дар номҳо ва рақамҳои қисмҳои ҳарбӣ бартараф карда шуд, хадамоти пуштибонӣ ташкил карда шуд ва боз хадамоти таъминот ва таъйинот, кумаки тиббӣ ва омодагии ҷангӣ ба тартиб дароварда шуд. Дар назди Шӯрои ҳарбии инқилобӣ штаби генералӣ бо сарварии Лю Бочен ва инчунин маъмурияти сиёсӣ таъсис ёфт, ки онро узви Бюрои Сиёсӣ Ван Тзянсиан роҳбарӣ мекард ; дар қисмҳои ҳарбӣ, муассисаи комиссарон мустаҳкам карда шуданд.

Бузургтарин Минтақаи шӯравӣ дар ҷумҳурӣ ин "минтақаи марказӣ" буд (ҷануби шарқии Тзянси - ғарби Фуҷиан ). Дигар ноҳияҳои бузурги Шӯравӣ минтақаҳо дар вилояти шимолу шарқи Тсзянси, музофоти Хунан-Тсзянси, вилояти Ҳунан-Ҳубей-Тсзянси, минтақаи Ҳунан-Ғарби Ҳубей, минтақаи Ҳунан-Ҳубей (ғарб аз Ухан), Сичуан-Гуйчжоу, вилояти Шэнси-Гансу, Ҳубей - Ҳенан - Ноҳияи Анҳуи, ноҳияи Хонҳу мебошанд. Масофаи дур, ҷойгиршавии кӯҳ ва набудани коммуникатсияҳои муосир - ин хусусиятҳои асосии ҷуғрофии Ҷумҳурии Шӯравии Хитой аз нигоҳи низомӣ онро аз душманони беруна комилан муҳофизат мекарданд. Аз ҷониби дигар, ҷумҳурӣ дар манотиқи кӯҳистонӣ ва камаҳолии вилоятҳо дар масофаи дур аз шоҳроҳҳои асосӣ ҷойгир буд, ки ин минтақаҳо дар солҳои ҷанги шаҳрвандӣ ва дар натиҷаи маъракаҳои душман зарари ҷиддӣ диданд ва муҳосираи афзояндаи ҳарбию иқтисодӣ боиси ҷудоии сиёсиву иқтисодии он гардид. Дар соли 1932, пайвастшавии минтақаи марказӣ бо дигар пойгоҳҳо ва ташаккулёбии Артиши Сурх ғайриимкон ё ноустувор буд.

 Пули миллии Ҷумҳурии Шӯравии Хитой
Бо оғози 4 маъракаи ҷаримавӣ, майдони ноҳияи марказии Шӯравӣ, ки дар Тзянсии Шарқӣ ва Фуҷияни Ғарбӣ ҷойгир буд, 50-60 ҳазор метри мураббаъ буд, аҳолӣ - 4-5 миллион нафар. Ба гурӯҳи Артиши марказӣ корпусҳои 1, 3 ва 5 иборат дохил буданд, ки шумораи онҳо тақрибан 25 ҳазор нафарро ташкил медиҳад. Ғайр аз он, як қатор полкҳо ва воҳидҳои мустақили маҳаллӣ, ки шумораи онҳо 30-40 ҳазор нафар, инчунин ҷузъу томҳои қариб беилоҳи мудофиаи деҳқонон - Гвардияи Сурх, Гвардияи ҷавон ва дигарон мавҷуд буданд.

Дуюмин калонтарин минтақаи Шӯравӣ бо масоҳати 40 ҳазор метри мураббаъ ва бо аҳолии тақрибан 3 миллион нафар, он дар наздикии музофотҳои Ҳенан, Ҳубей, Анҳой, шимоли дарёи Янтзи ва шарқи роҳи оҳани Пекин-Ухан ҷойгир буд. Қувваҳои мусаллаҳи доимии минтақа корпуси 4 буданд, ки шумораи онҳо 12-15 ҳазор нафарро ташкил медод. Ғайр аз он, воҳидҳои мустақил ва маҳаллӣ аз 5-6 ҳазор наф. иборат буданд. Роҳбарии сиёсӣ ва баъдтар низомии ин минтақаро Чжан Готао ба уҳда дошт.

Дар ҳамбастагии музофотҳои Тсзянси, Чжэтсзян ва Анҳойӣ - як минтақаи пурқуввати партизан бо масоҳати 15 ҳазор метри мураббаъ бо аҳолии 1 миллион нафар буд. Он ҷо артиши 10 таҳти роҳбарии Фан Ҷимин буд, ки шумораи онҳо 5-6 ҳазор ба нафар мерасид.

Дар наздики ҷануби музофоти Ҳунан ва Тсзянси пойгоҳи дивизияҳои мустақили 17 ва 18 бо шумораи умумии 10 ҳазор нафар мавҷуд буд, ки баъдтар ба корпуси 6-ум таҳти фармони Сяо Ке шомил шуд, масоҳати 15 ҳазор метри мураббаъ бо аҳолии 1-2 миллион нафарро дарбар гирифт.

Дар минтақаи партизании воҳиди 16-ум дар ҳамбастагии музофотҳои Ҳунан, Тсзянси, Ҳубей бо масоҳати то 12 ҳазор метри мураббаъ бо шумораи аҳолӣ то 500 ҳазор ва 3-4 ҳазор ҷангиён, ноҳияи Советӣ бар асари роҳбарии ноустувор ва муноқишаҳо бо аҳолии маҳаллӣ аз даст рафтаанд.

Дар ҳамбастагии музофотҳои Ҳубей ва Ҳунан, дар мобайни Янтзи, як ноҳияи шӯравии корпуси 2 ҷойгир буд. Масоҳати он тақрибан 20 ҳазор метри мураббаъ, аҳолӣ 1-2 миллион нафар ва қувваҳои мусаллаҳ беш аз 10 ҳазор нафар мерасиданд.

Умуман, шаш минтақаи калони шӯравӣ бо масоҳати умумии тақрибан 150 ҳазор метри мураббаъ вуҷуд дошт. Ин минтақаҳо аз ҷониби қувваҳои мусаллаҳи муқаррарӣ аз 65-72 ҳазор нафар муҳофизат карда мешуданд.

Дар байни солҳои 1931 ва аввали 1934, шумораи ноҳияҳои Шӯравӣ кам шуданд, аммо баъзеи онҳо қаламрави худро васеъ карданд. Дар тирамоҳи соли 1933 Артиши Сурхи Чин бомуваффақият чор маъракаи ҷазодиҳии артиши Гоминданро бар зидди минтақаҳои Шӯравӣ тарафдор кард.

5 апрели соли 1932 Республикаи Советии Хитой ба Япония ҷанг эълон кард.

 Намояндагони конгресси 2-юми Гирдиҳамоии советони умумихитой
Моҳи январи соли 1934 дар Минтақаи Марказии Шӯравӣ Анҷумани 2-уми Умумичинии Шӯравӣ баргузор гардид, ки дар бораи таҳкими Артиши Сурх ва беҳтар кардани кори Советҳо як қатор қарорҳо қабул кард ва дар ниҳоят Конститутсияро қабул кард. Озодиҳои демократӣ барои коргарон, баробарҳуқуқии мардону занон, баробарии миллатҳо ва ҳуқуқи ҳама халқҳои Хитой ба муайян кардани худмуайянкунӣ то шохаи давлатӣ ва ташкили давлатҳои мустақил эълон карда шуданд. Соҳибистиқлолии Ҷумҳурии Мардумии Муғулистон эътироф шуд.

Аммо, та ба ин вақт, вазъ дар ноҳияҳои шӯравӣ дар робита ба экспедитсияи 5-и ҷазодиҳи Гоминдан, ки тирамоҳи соли 1933 оғоз ёфта буд, бадтар шудан гирифт.

## Сафари бузург

Моҳи октябри соли 1934 Артиши Сурхи Чин, ки маркази ноҳияи Советро муҳофизат мекард, маҷбур шуд, ки онро тарк кунад ва маъракаи Бузургро (Маъракаи Шимолу Ғарб) оғоз кунад. Дар байни тирамоҳи соли 1935 ва тирамоҳи соли 1936, отрядҳои наҷотёфтаи Артиши Сурх дар ин минтақа дар ҳамҷоягии Шэнси ва Гансу мутамарказ шуданд, ки пас аз анҷоми маъракаи шимолу ғарб, ягона минтақаи Шӯравӣ боқӣ монданд.

Дар робита бо густариши таҷовузи Япония бар зидди Чин ва табдил додани артиши Ҷопон ба таҳдиди Артиши Сурх, на камтар аз артиши Гоминдан, Ҳизби коммунистии Хитой бар хилофи мавқеи қаблии Мао Тсзедун, ба баррасии сиёсати Давлати Советиро дар асоси қарорҳои Конгресси 7-уми Коминтерн шурӯъ кард. Аз соли 1936, шиори асосӣ ташкили фронти муттаҳидшудаи зидди Ҷопон бо тамоми қувваҳои мусаллаҳ ва сиёсии Чин, аз ҷумла бо ҳамроҳиву ҳамкории Гоминдан буд. Дарҳол пеш аз оғози ҷанги Ҷопон дар баҳори соли 1937, шиорҳои Давлати Шӯравӣ ва мусодираи заминҳои заминдорон бардошта шуданд. Ноҳияи Советии Шэнси - Гансю - Нинся ба "Ноҳияи махсус" табдил дода шуд ва қисмҳои маҳаллии Артиши Сурх ба Артиши 8 табдил дода шуданд.

## Ҳамчунин нигаред

* Ҳодисаи Сиан
* Ҷанги Хитою Ҷопон (1937-1945)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Энсиклопедияи бузурги Шӯравӣ / Маслиҳатҳо дар Хитой
* Браун О., Ёддоштҳои Чин. 1932-1939, М., 1974.
* Парчамҳои Ҷумҳурии Шӯравии Хитой ва Артиши Сурхи Чин
* Википедиаи русӣ ru:Китайская Советская Республика