# Ҳифозати тандурустии ҷаҳонӣ

Татбиқи ёрии тиббии ҳамагонӣ аз рӯи кишварҳо (2010)
**Ёрии тиббии ҳамагонӣ** (инчунин **фарогирии ҳамагонии тиббӣ**, **фарогирии умумӣ** ё **нигоҳубини ҳамагонӣ**) — низоми ҳифзи саломатӣ мебошад, ки дар он ба ҳамаи сокинони як кишвар ё минтақаи мушаххас дастрасӣ ба ёрии тиббӣ кафолат дода мешавад. Он одатан дар атрофи таъмини ё ҳамаи сокинон ва ё танҳо онҳое, ки мустақилона имкони молиявӣ надоранд, бо хидматрасониҳои тиббӣ ё воситаҳои ба даст овардани онҳо ташкил карда мешавад, ки ҳадафи ниҳоӣ беҳтар кардани натиҷаҳои саломатӣ мебошад.

Баъзе низомҳои ҳамагонии ҳифзи саломатӣ аз ҷониби ҳукумат маблағгузорӣ мешаванд, дар ҳоле ки дигарон ба талаботе асос ёфтаанд, ки ҳамаи шаҳрвандон суғуртаи тиббии хусусиро харидорӣ кунанд. Ёрии тиббии ҳамагониро метавон тавассути се ҷанбаи муҳим муайян кард: кӣ фаро гирифта шудааст, кадом хидматрасониҳо фаро гирифта шудаанд ва чӣ қадар хароҷот ҷуброн карда мешавад. Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ онро ҳамчун вазъияте тавсиф мекунад, ки шаҳрвандон метавонанд бидуни дучор шудан ба мушкилоти молиявӣ ба хидматрасониҳои тиббӣ дастрасӣ пайдо кунанд. Директори генералии онвақтаи СУТ Маргарет Чен фарогирии ҳамагонии тиббиро ҳамчун «мафҳуми аз ҳама пурқувват дар тандурустии ҷамъиятӣ» тавсиф кардааст, зеро он «хидматрасониҳоро муттаҳид карда, онҳоро ба таври ҳамаҷониба ва маҷмӯӣ пешкаш мекунад». Яке аз ҳадафҳои ёрии тиббии ҳамагонӣ эҷоди низоми муҳофизатест, ки барои одамон имкониятҳои баробарро ҷиҳати баҳра бурдан аз сатҳи баландтарини имконпазири саломатӣ фароҳам меорад. Мунаққидон мегӯянд, ки ёрии тиббии ҳамагонӣ боиси тӯлонитар шудани вақти интизорӣ ва бадтар шудани сифати хидматрасонии тиббӣ мегардад.

Ҳамчун бахше аз Ҳадафҳои рушди устувор, кишварҳои узви Созмони Милали Муттаҳид мувофиқа карданд, ки то соли 2030 барои расидан ба фарогирии ҳамагонии тиббӣ дар саросари ҷаҳон талош кунанд. Аз ин рӯ, ворид намудани фарогирии ҳамагонии тиббӣ (UHC) ба ҳадафҳои ҲРУ метавонад ба дастгирии пайвастаи СУТ алоқаманд бошад.

## Таърих

Шарҳ:** Пайвандҳо дар ҷадвал ба мақолаи «Ҳифзи саломатӣ дар КИШВАР» мебаранд.*

Нахустин қадам ба сӯи низоми миллии суғуртаи тиббӣ дар Олмон дар соли 1883 бо Қонуни суғурта аз беморӣ гузошта шуд. Корфармоёни саноатӣ вазифадор шуданд, ки барои коргарони музди меҳнаташон паст суғуртаи осеб ва бемориро таъмин кунанд ва низом аз ҷониби кормандон ва корфармоён тавассути «хазинаҳои беморӣ», ки аз ҳисоби тарҳҳо аз музди меҳнати коргарон ва саҳмҳои корфармоён пур мешуданд, маблағгузорӣ ва идора мешуд. Ин модели суғуртаи иҷтимоии тиббӣ, ки ба номи канслери Пруссия Отто фон Бисмарк Модели Бисмарк номида шуд, аввалин шакли нигоҳубини ҳамагонӣ дар замони муосир буд.

Кишварҳои дигар дере нагузашта ба пайравӣ оғоз карданд. Дар Подшоҳии Муттаҳида, Қонуни миллии суғуртаи соли 1911 фарогирии кумаки аввалияро (вале на кумаки махсус ё беморхонагиро) барои муздгирандагон таъмин кард, ки тақрибан сеяки аҳолиро фаро мегирифт. Империяи Русия низоми шабеҳро дар соли 1912 таъсис дод ва кишварҳои дигари саноатӣ ба пайравӣ шурӯъ карданд. То солҳои 1930-ум, низомҳои шабеҳ қариб дар тамоми Аврупои Ғарбӣ ва Марказӣ мавҷуд буданд. Ҷопон қонуни суғуртаи тиббии кормандонро дар соли 1927 ҷорӣ карда, онро дар солҳои 1935 ва 1940 боз ҳам васеътар кард.

Пас аз Инқилоби Русия дар соли 1917, болшевикон дар моҳи июли соли 1918 дар Русияи Советӣ аввалин низоми комилан ройгон ва ҳамагонии ҳифзи саломатиро дар ҷаҳон таъсис доданд. Низом хеле мутамарказ буд ва гарчанде ки номиналӣ ҳар як шахс новобаста аз мақомаш фаро гирифта мешуд, фарогирии воқеӣ, махсусан дар минтақаҳои дурдаст ва камбизоат, амалан вуҷуд надошт.

Дар Зеландияи Нав, низоми ҳамагонии ҳифзи саломатӣ дар як қатор марҳилаҳо, аз соли 1938 то 1941 эҷод карда шуд. Дар Австралия, иёлати Квинсленд дар соли 1946 низоми ройгони беморхонаҳои давлатиро ҷорӣ кард.

Пас аз Ҷанги ҷаҳонии дувум, низомҳои ҳамагонии ҳифзи саломатӣ дар саросари ҷаҳон ба роҳ монда шуданд. 5 июли соли 1948, Подшоҳии Муттаҳида Хадамоти миллии тандурустии ҳамагонии худро ба кор андохт. Ёрии тиббии ҳамагонӣ баъдан дар кишварҳои Скандинавия: Шветсия (1955), Исландия (1956), Норвегия (1956), Дания (1961) ва Финляндия (1964) ҷорӣ карда шуд. Суғуртаи ҳамагонии тиббӣ дар Ҷопон соли 1961 ва дар Канада тавассути марҳилаҳо, аз музофоти Саскачеван дар соли 1962 оғоз шуда, дар боқимондаи Канада аз соли 1968 то 1972 ҷорӣ карда шуд. Низоми тандурустии давлатӣ дар Миср пас аз инқилоби соли 1952 ҷорӣ шуд. Низомҳои мутамаркази тандурустии давлатӣ дар кишварҳои блоки Шарқӣ таъсис дода шуданд. Иттиҳоди Шӯравӣ ёрии тиббии ҳамагониро ба сокинони деҳоти худ соли 1969 васеъ кард. Кувайт ва Баҳрайн низомҳои ҳамагонии ҳифзи саломатии худро мувофиқан дар солҳои 1950 ва 1957 (пеш аз истиқлолият) ҷорӣ карданд. Италия «Servizio Sanitario Nazionale» (Хадамоти миллии тандурустӣ)-и худро соли 1978 таъсис дод. Суғуртаи ҳамагонии тиббӣ дар Австралия соли 1975 бо «Medibank» амалӣ карда шуд, ки боиси фарогирии ҳамагонӣ таҳти низоми кунунии Medicare аз соли 1984 гардид.

Аз солҳои 1970-ум то 2000-ум, кишварҳои Аврупои Ғарбӣ ба ҷорӣ кардани фарогирии ҳамагонӣ шурӯъ карданд, ки аксари онҳо ба барномаҳои қаблии суғуртаи тиббӣ такя мекарданд, то тамоми аҳолиро фаро гиранд. Масалан, Фаронса дар заминаи низоми миллии суғуртаи тиббии соли 1928-и худ низом сохта, бо қонунгузории минбаъда фоизи торафт бештари аҳолиро фаро гирифт, то он даме ки 1%-и боқимондаи аҳолии бесуғурта дар соли 2000 фарогир шуд. Низомҳои тандурустии яккапардохт (single-payer) дар Финляндия (1972), Португалия (1979), Қибрис (1980), Испания (1986) ва Исландия (1990) ҷорӣ шуданд. Швейтсария низоми ҳамагонии ҳифзи саломатиро дар асоси супориши ҳатмии суғурта соли 1994 ҷорӣ кард. Илова бар ин, фарогирии ҳамагонии тиббӣ дар баъзе кишварҳои Осиё, аз ҷумла Малайзия (солҳои 1980), Кореяи Ҷанубӣ (1989), Тайван (1995), Сингапур (1993), Исроил (1995) ва Таиланд (2001) ҷорӣ гардид.

Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, Русия низоми ҳамагонии ҳифзи саломатии худро нигоҳ дошта, ислоҳ кард, ба монанди дигар ҷумҳуриҳои собиқ шӯравии ҳоло мустақил ва кишварҳои блоки Шарқӣ.

Пас аз солҳои 1990-ум, бисёр кишварҳо дар Америкаи Лотинӣ, минтақаи Кариб, Африқо ва минтақаи Осиё ва Уқёнуси Ором, аз ҷумла кишварҳои рӯ ба рушд, барои фарогирии ҳамагонии тиббии аҳолии худ қадамҳо гузоштанд, аз ҷумла Чин ва низоми SUS-и Бразилия, ки фарогириро то 80%-и аҳолӣ беҳтар кард. Тайван низоми худро соли 1995 амалӣ кард. Ҳиндустон низоми ғайримарказии ҳамагонии ҳифзи саломатиро, ки аз ҳисоби андозсупорандагон маблағгузорӣ мешавад, инчунин суғуртаҳои тиббии ҳамаҷонибаи давлатӣ ва хусусиро ҷорӣ кард, ки ба коҳиши шадиди сатҳи фавт ва беҳбуди қобили мулоҳизаи инфрасохтори тандурустӣ дар саросари кишвар мусоидат намуд. Таҳқиқоти соли 2012 пешрафти ин кишварҳоро бо таваҷҷуҳи махсус ба нӯҳ кишвар баррасӣ кард: Гана, Руанда, Нигерия, Мали, Кения, Индонезия, Филиппин ва Ветнам.

Дар ҳоли ҳозир, аксари кишварҳои саноатӣ ва бисёре аз кишварҳои рӯ ба рушд ягон шакли ҳифзи саломатии бо маблағгузории давлатӣ бо ҳадафи фарогирии ҳамагониро амалӣ мекунанд. Тибқи иттилои Академияи миллии тиб ва дигарон, Иёлоти Муттаҳида ягона давлати сарватманд ва саноатист, ки ёрии тиббии ҳамагониро таъмин намекунад. Ягона шаклҳои ҳифзи саломатии аз ҷониби ҳукумат таъминшаванда иборатанд аз: Medicare (барои беморони солхӯрдаи болотар аз 65-сола ва маъюбон), Medicaid (барои одамони камбизоат), Барномаи суғуртаи тиббии кӯдакон (барои кӯдакон дар оилаҳои дорои даромади хоксорона, вале барои гирифтани Medicaid хеле баланд), Низоми тандурустии низомӣ (барои ҳайати низомии фаъол, эҳтиётӣ ва мустаъфӣ ва вобастагони онҳо) ва Хадамоти тандурустии ҳиндуҳо (барои аъзоёни қабилаҳои бумии Амрико, ки аз ҷониби федералӣ эътироф шудаанд).

## Моделҳои маблағгузорӣ

Хароҷоти тандурустӣ аз рӯи кишварҳо. Фоизи ММД (Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ). Барои мисол: 11,2% барои Канада дар соли 2022. 16,6% барои Иёлоти Муттаҳида дар соли 2022.
Арзиши умумии ёрии тиббӣ барои як нафар. Хароҷоти давлатӣ ва хусусӣ. Доллари ИМА ҚХ. Барои мисол: $6,319 барои Канада дар соли 2022. $12,555 барои ИМА дар соли 2022.
Ёрии тиббии ҳамагонӣ дар аксари кишварҳо тавассути модели омехтаи маблағгузорӣ ба даст омадааст. Даромад аз андозҳои умумӣ манбаи асосии маблағгузорӣ мебошад, аммо дар бисёр кишварҳо он бо пардохтҳои мушаххас (ки метавонанд аз шахси воқеӣ ё корфармо ситонида шаванд) ё бо имконияти пардохтҳои хусусӣ (тавассути суғуртаи мустақим ё ихтиёрӣ) барои хидматҳое, ки берун аз доираи низоми давлатӣ ҳастанд, пурра карда мешавад. Қариб ҳамаи низомҳои аврупоӣ тавассути омехтаи саҳмҳои давлатӣ ва хусусӣ маблағгузорӣ мешаванд. Аксари низомҳои ёрии тиббии ҳамагонӣ асосан аз ҳисоби даромадҳои андозӣ маблағгузорӣ мешаванд (чунон ки дар Португалия, Ҳиндустон, Испания, Дания ва Шветсия). Баъзе кишварҳо, аз қабили Олмон, Фаронса, ва Ҷопон, низоми бисёрпардохткунандаро истифода мебаранд, ки дар он ёрии тиббӣ тавассути саҳмҳои хусусӣ ва давлатӣ маблағгузорӣ мешавад. Бо вуҷуди ин, қисми зиёди маблағгузории ғайридавлатӣ аз саҳмҳои корфармоён ва кормандон ба хазинаҳои ғайритиҷоратии тандурустӣ (sickness funds) ба даст меояд. Саҳмҳо ҳатмӣ буда, мувофиқи қонун муайян карда мешаванд. Инчунин байни маблағгузории мунисипалӣ ва миллии тандурустӣ фарқ гузошта мешавад. Масалан, як модел чунин аст, ки қисми асосии ёрии тиббӣ аз ҷониби мунисипалитет маблағгузорӣ мешавад, ёрии махсуси тиббӣ аз ҷониби сохтори калонтар, ба монанди шӯрои ҳамкории мунисипалӣ ё давлат пешниҳод ва эҳтимолан маблағгузорӣ мешавад ва доруворӣ аз ҷониби як ниҳоди давлатӣ пардохт карда мешавад. Мақолаи Шерри А. Глид аз Мактаби тандурустии ҷамъиятии Колумбия нишон дод, ки низомҳои ёрии тиббии ҳамагонӣ то андозае хусусияти бозтақсимкунанда доранд ва прогрессивияти маблағгузории тандурустӣ ба нобаробарии умумии даромад таъсири маҳдуд мерасонад.

**Суғуртаи ҳатмӣ**

Ин одатан тавассути қонунгузорӣ амалӣ карда мешавад, ки сокинонро ба харидани суғурта вазифадор мекунад, аммо баъзан ҳукумат худаш суғуртаро таъмин менамояд. Баъзан имкони интихоби якчанд хазинаҳои давлатӣ ва хусусӣ мавҷуд аст, ки хидмати стандартиро пешниҳод мекунанд (чунон ки дар Олмон) ё баъзан танҳо як хазинаи ягонаи давлатӣ вуҷуд дорад. Тандурустӣ дар Швейтсария ба суғуртаи ҳатмӣ асос ёфтааст.

Дар баъзе кишварҳои аврупоӣ, ки суғуртаи хусусӣ ва ёрии тиббии ҳамагонӣ якҷоя мавҷуданд, ба монанди Олмон, Белгия ва Нидерланд, мушкилоти интихоби номатлуб (adverse selection) тавассути истифодаи ҳавзи ҷуброни хатарҳо барои баробар кардани хатарҳо байни хазинаҳо то ҳадди имкон ҳал карда мешавад. Ҳамин тариқ, хазинае, ки аҳолии он асосан солим ва ҷавон аст, бояд ба ҳавзи ҷубронпулӣ маблағ супорад ва хазинае, ки аҳолии он солхӯрда ва асосан камсолтар аст, аз ҳавз маблағ мегирад. Бо ин роҳ, хазинаҳои тандурустӣ аз рӯи нарх рақобат мекунанд ва аз байн бурдани одамони дорои хатари баланд ҳеҷ фоидае надорад, зеро онҳо тавассути пардохтҳои сарикасӣ (capitation), ки мувофиқи хатар танзим шудаанд, ҷуброн мешаванд. Ба хазинаҳо иҷозат дода намешавад, ки суғурташудагони худро интихоб кунанд ё фарогириро рад кунанд, балки онҳо асосан дар заминаи нарх ва хидматрасонӣ рақобат мекунанд. Дар баъзе кишварҳо, сатҳи фарогирии асосӣ аз ҷониби ҳукумат муқаррар карда мешавад ва онро тағйир додан мумкин нест.

Ҷумҳурии Ирландия замоне низоми «рейтинги ҷамъиятӣ» тавассути VHI дошт, ки амалан як ҳавзи ягонаи пардохткунанда ё ҳавзи хатари умумӣ буд. Баъдтар ҳукумат VHI-ро барои рақобат боз кард, аммо бидуни ҳавзи ҷубронпулӣ. Ин боиси он гашт, ки ширкатҳои суғуртаи хориҷӣ ба бозори Ирландия ворид шуда, ба бахшҳои нисбатан солими бозор суғуртаи тиббии хеле арзонтар пешниҳод кунанд, ки баъдан аз ҳисоби VHI фоидаи зиёд ба даст оварданд. Ҳукумат баъдтар рейтинги ҷамъиятиро тавассути созишномаи ҳавзӣ (pooling arrangement) дубора ҷорӣ кард ва ҳадди аққал як ширкати калони суғурта, Bupa, аз бозори Ирландия хориҷ шуд.

Дар Лаҳистон, одамон вазифадоранд, ки фоизи музди миёнаи моҳонаро ба давлат пардохт кунанд, ҳатто агар онҳо таҳти суғуртаи хусусӣ бошанд. Шахсоне, ки тибқи қарордоди меҳнатӣ кор мекунанд, фоизи музди меҳнаташонро месупоранд, дар ҳоле ки соҳибкорон қурби собитро дар асоси музди миёнаи миллӣ пардохт мекунанд. Шахсони бекор аз ҷониби идораи меҳнат суғурта мешаванд.

Дар байни роҳҳои ҳалли эҳтимолии аз ҷониби иқтисоддонҳо пешниҳодшуда низомҳои яккапардохткунанда ва инчунин усулҳои дигари таъмини ҳамагонӣ будани суғуртаи тиббӣ мавҷуданд, ба монанди талаб кардани хариди суғурта аз ҷониби ҳамаи шаҳрвандон ё маҳдуд кардани имконияти ширкатҳои суғурта барои рад кардани суғуртаи афрод ё тағйир додани нарх байни шахсон.

**Яккапардохткунанда**

Ёрии тиббии яккапардохткунанда низомест, ки дар он ба ҷои суғуртакунандагони хусусӣ, ҳукумат тамоми хароҷоти ёрии тиббиро пардохт мекунад. Низомҳои яккапардохткунанда метавонанд барои хидматрасониҳои тиббӣ бо ташкилотҳои хусусӣ шартнома банданд ё захираҳо ва кормандони соҳаи тандурустиро дар ихтиёри худ дошта бошанд ва ба кор гиранд (чунон ки дар Англия то ҷорӣ шудани Қонуни тандурустӣ ва нигоҳубини иҷтимоӣ (2012) чунин буд). Дар баъзе мавридҳо, ба монанди Италия ва Испания, ҳардуи ин воқеиятҳо метавонанд дар як вақт вуҷуд дошта бошанд. Ҳамин тариқ, «яккапардохткунанда» танҳо механизми маблағгузориро тавсиф мекунад ва ба ёрии тиббие дахл дорад, ки аз ҷониби як ниҳоди ягонаи давлатӣ аз як хазинаи ягона маблағгузорӣ мешавад ва навъи пешниҳоди хидмат ё барои кӣ кор кардани табибонро мушаххас намекунад. Гарчанде ки дорандаи хазина одатан давлат аст, баъзе шаклҳои яккапардохткунанда низоми омехтаи давлатию хусусиро истифода мебаранд.

**Маблағгузории ба андоз асосёфта**

Дар маблағгузории ба андоз асосёфта, шахсон тавассути андозҳои гуногун дар пешниҳоди хидматҳои тиббӣ саҳм мегузоранд. Инҳо одатан дар сатҳи тамоми аҳолӣ муттаҳид карда мешаванд, магар ин ки ҳукуматҳои маҳаллӣ даромадҳои андозиро ҷамъоварӣ ва нигоҳ надоранд. Баъзе кишварҳо (махсусан Испания, Подшоҳии Муттаҳида, Ирландия, Зеландияи Нав, Италия, Бразилия, Португалия, Ҳиндустон ва кишварҳои Скандинавия) маблағгузории ёрии тиббии давлатиро мустақиман танҳо аз ҳисоби андозбандӣ интихоб мекунанд. Кишварҳои дигари дорои низомҳои ба суғурта асосёфта амалан хароҷоти суғуртаи онҳоеро, ки имкони суғуртаи худро надоранд, тавассути механизмҳои амнияти иҷтимоӣ, ки аз ҳисоби андозҳо маблағгузорӣ мешаванд, бо пардохти мустақими ҳисобҳои тиббии онҳо ё бо пардохти мукофотпулиҳои (premiums) суғурта барои ашхоси осебдида, таъмин мекунанд.

**Суғуртаи иҷтимоии тиббӣ**

Дар низоми суғуртаи иҷтимоии тиббӣ, саҳмҳои коргарон, шахсони худкор, корхонаҳо ва ҳукуматҳо ба таври ҳатмӣ дар хазинаҳои ягона ё бисёргона ҷамъ карда мешаванд. Ин ба ҳавзи хатарҳо асос ёфтааст. Модели суғуртаи иҷтимоии тиббӣ инчунин ҳамчун **Модели Бисмарк** ба номи Канслери Олмон Отто фон Бисмарк, ки аввалин низоми ёрии тиббии ҳамагониро дар Олмон дар асри 19 ҷорӣ карда буд, маъруф аст. Хазинаҳо одатан бо омехтаи таъминкунандагони давлатӣ ва хусусӣ барои пешниҳоди маҷмӯи муайяни имтиёзҳо шартнома мебанданд. Ёрии тиббии пешгирикунанда ва ҷамъиятӣ метавонад аз ҷониби ин хазинаҳо таъмин карда шавад ё масъулият танҳо бар дӯши Вазорати тандурустӣ бимонад. Дар доираи суғуртаи иҷтимоии тиббӣ, як қатор вазифаҳо метавонанд аз ҷониби хазинаҳои тандурустии нимадавлатӣ ё ғайриҳукуматӣ, ё дар чанд маврид, аз ҷониби ширкатҳои хусусии суғуртаи тиббӣ иҷро карда шаванд. Суғуртаи иҷтимоии тиббӣ дар як қатор кишварҳои Аврупои Ғарбӣ ва торафт бештар дар Аврупои Шарқӣ, инчунин дар Исроил ва Ҷопон истифода мешавад.

**Суғуртаи хусусӣ**

Дар суғуртаи хусусии тиббӣ, мукофотпулиҳо (premiums) мустақиман аз корфармоён, иттиҳодияҳо, шахсони воқеӣ ва оилаҳо ба ширкатҳои суғурта пардохт карда мешаванд, ки хатарҳоро дар байни аъзоёни худ муттаҳид мекунанд. Суғуртаи хусусӣ полисҳои аз ҷониби ширкатҳои тиҷоратии судҷӯ, ширкатҳои ғайритиҷоратӣ ва суғуртакунандагони тиббии ҷамъиятиро дар бар мегирад. Одатан, суғуртаи хусусӣ бар хилофи барномаҳои суғуртаи иҷтимоӣ, ки майл ба ҳатмӣ будан доранд, ихтиёрӣ мебошад.

Дар баъзе кишварҳои дорои фарогирии ҳамагонӣ, суғуртаи хусусӣ аксар вақт баъзе ҳолатҳои саломатиро, ки гаронбаҳо ҳастанд ва низоми давлатии тандурустӣ метавонад фарогирӣ таъмин кунад, истисно менамояд. Масалан, дар Подшоҳии Муттаҳида, яке аз калонтарин таъминкунандагони хусусии ёрии тиббӣ Bupa мебошад, ки рӯйхати дарози истисноҳои умумӣ дорад, ҳатто дар полиси баландтарини фарогирии худ, ки аксари онҳо ба таври муқаррарӣ аз ҷониби Хадамоти миллии тандурустӣ пешниҳод мешаванд. Дар Нидерланд, ки рақобати танзимшаванда барои низоми асосии суғуртаи худ дорад (аммо ба маҳдудияти буҷет вобаста аст), суғуртакунандагон бояд маҷмӯи асосиро барои ҳамаи номнависшудагон фаро гиранд, аммо метавонанд интихоб кунанд, ки кадом хидматҳои иловагиро дар нақшаҳои иловагӣ пешниҳод мекунанд; ки аксари одамон онҳоро доранд .

Комиссияи банақшагирии Ҳиндустон инчунин пешниҳод кардааст, ки кишвар бояд суғуртаро барои ба даст овардани фарогирии ҳамагонии тиббӣ қабул кунад. Дар ҳоли ҳозир даромади умумии андоз барои қонеъ кардани ниёзҳои муҳими саломатии ҳамаи одамон истифода мешавад.

**Суғуртаи тиббии ҷамъиятӣ**

Як шакли хоси суғуртаи хусусии тиббӣ, ки аксаран дар сурати таъсири маҳдуди механизмҳои муҳофизат аз хатари молиявӣ пайдо шудааст, суғуртаи тиббии ҷамъиятӣ мебошад. Аъзоёни алоҳидаи як ҷомеаи мушаххас ба фонди коллективии тандурустӣ маблағ месупоранд, ки ҳангоми ниёз ба ёрии тиббӣ метавонанд аз он истифода баранд. Саҳмҳо ба хатар вобаста нестанд ва одатан сатҳи баланди иштироки ҷомеа дар пешбурди ин нақшаҳо мавҷуд аст. Суғуртаи тиббии ҷамъиятӣ одатан дар кӯмак ба кишварҳо барои ҳаракат ба сӯи фарогирии ҳамагонии тиббӣ танҳо нақши маҳдуд мебозад. Мушкилот дастрасии нобаробар аз ҷониби табақаҳои камбизоаттаринро дар бар мегирад, ва он ки истифодаи хидматрасонии тиббӣ аз ҷониби аъзоён одатан пас аз номнавис шудан афзоиш меёбад.

## Татбиқ ва муқоисаҳо

Хароҷоти тандурустӣ ба ҳар сари аҳолӣ бо доллари ИМА бо назардошти қобилияти харидорӣ дар байни кишварҳои гуногуни OECD. Барои маълумоти навтар нигаред ба Рӯйхати кишварҳо аз рӯи ҳаҷми умумии хароҷоти тандурустӣ ба ҳар сари аҳолӣ.
Низомҳои ёрии тиббии ҳамагонӣ вобаста ба дараҷаи иштироки ҳукумат дар пешниҳоди нигоҳубин ё суғуртаи тиббӣ фарқ мекунанд. Дар баъзе кишварҳо, аз қабили Канада, Подшоҳии Муттаҳида, Италия, Австралия ва кишварҳои Скандинавия, ҳукумат дар супориш додан ё расонидани хидматҳои тиббӣ дараҷаи баланди иштирок дорад ва дастрасӣ ба ҳуқуқҳои иқомат асос ёфтааст, на ба хариди суғурта. Дигарон низоми пешниҳоди хидмати хеле гуногунанд (pluralistic) доранд, ки ба суғуртаи ҳатмии тиббӣ бо меъёрҳои саҳмгузории вобаста ба маош ё даромад ва одатан бо маблағгузории муштараки корфармоён ва баҳрагирандагон асос ёфтааст.

Баъзан хазинаҳои тандурустӣ аз омехтаи мукофотпулиҳои суғурта, саҳмҳои ҳатмии вобаста ба маош аз ҷониби кормандон ё корфармоён ба хазинаҳои танзимшавандаи тандурустӣ ва аз андозҳои давлатӣ ба даст меоянд. Ин низомҳои ба суғурта асосёфта майл доранд, ки хароҷоти таъминкунандагони хусусӣ ё давлатии тиббиро, аксар вақт бо нархҳои сахт танзимшаванда, тавассути суғуртакунандагони тиббии мутақобила ё давлатӣ ҷуброн кунанд. Чанд кишвар, аз қабили Нидерланд ва Швейтсария, тавассути суғуртакунандагони хусусии таҳти танзими шадид фаъолият мекунанд, ки ба онҳо иҷозат дода намешавад аз унсури ҳатмии суғурта фоида ба даст оранд, аммо метавонанд аз ҳисоби фурӯши суғуртаи иловагӣ фоида гиранд.

Ёрии тиббии ҳамагонӣ мафҳуми васеъ аст, ки ба чанд роҳ амалӣ карда шудааст. Нуқтаи муштарак барои ҳамаи ин гуна барномаҳо ягон шакли иқдоми ҳукумат аст, ки ба васеъ кардани дастрасӣ ба ёрии тиббӣ то ҳадди имкон ва муқаррар кардани стандартҳои ҳадди аққал нигаронида шудааст. Аксарият ёрии тиббии ҳамагониро тавассути қонунгузорӣ, танзим ва андозбандӣ амалӣ мекунанд. Қонунгузорӣ ва танзим муайян мекунанд, ки кадом нигоҳубин бояд ба кӣ ва дар кадом асос пешниҳод шавад. Одатан, баъзе хароҷотро бемор ҳангоми истифода бар дӯш мегирад, аммо қисми асосии хароҷот аз омехтаи суғуртаи ҳатмӣ ва даромадҳои андоз ба даст меояд. Баъзе барномаҳо комилан аз ҳисоби даромадҳои андоз пардохт мешаванд. Дар дигар барномаҳо, даромадҳои андоз ё барои маблағгузории суғурта барои ашхоси хеле камбизоат ва ё барои онҳое, ки ба нигоҳубини музмини дарозмуддат ниёз доранд, истифода мешаванд.

Як мафҳуми муҳим дар пешниҳоди ёрии тиббии ҳамагонӣ ин тандурустии аҳолӣ (population healthcare) мебошад. Ин роҳи ташкили пешниҳод ва тақсими захираҳои ёрии тиббӣ (ва эҳтимолан нигоҳубини иҷтимоӣ) дар асоси аҳолӣ дар як ҷуғрофияи муайян бо ниёзи муштарак (ба монанди Астма, нигоҳубини поёни ҳаёт, Ёрии таъҷилӣ) мебошад. Низом ба ҷои таваҷҷуҳ ба муассисаҳо, аз қабили беморхонаҳо, ёрии аввалия, нигоҳубини ҷамъиятӣ ва ғайра, ба аҳолӣ бо ниёзи муштарак ҳамчун як кулл таваҷҷуҳ мекунад. Ин одамонеро дар бар мегирад, ки айни замон табобат мегиранд ва онҳое, ки табобат намегиранд, аммо бояд бигиранд (яъне дар ҷое ки нобаробарии тандурустӣ мавҷуд аст). Ин равиш нигоҳубини маҷмӯӣ ва истифодаи муассиртари захираҳоро ҳавасманд мекунад.

Идораи миллии аудити Подшоҳии Муттаҳида соли 2003 муқоисаи байналмилалии даҳ низоми гуногуни ҳифзи саломатиро дар даҳ кишвари пешрафта, нӯҳ низоми ҳамагонӣ бар зидди як низоми ғайриҳамагонӣ (Иёлоти Муттаҳида), ва хароҷоти нисбии онҳо ва натиҷаҳои калидии саломатиро нашр кард. Муқоисаи васеътари байналмилалии 16 кишвар, ки ҳар кадоме дорои ёрии тиббии ҳамагонӣ мебошанд, аз ҷониби Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ дар соли 2004 нашр шуд. Дар баъзе ҳолатҳо, иштироки ҳукумат инчунин идоракунии мустақими низоми тандурустиро дар бар мегирад, аммо бисёр кишварҳо низомҳои омехтаи давлатию хусусиро барои пешниҳоди ёрии тиббии ҳамагонӣ истифода мебаранд.

## Ҳисоботҳо оид ба фарогирии тиббӣ

Ҳисоботи соли 2023 аз СУТ ва Бонки ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки пешравӣ ба сӯи Фарогирии ҳамагонии тиббӣ (UHC) то соли 2030 аз соли 2015 инҷониб пеш нарафтааст. Индекси фарогирии хидматрасонии UHC (SCI) аз соли 2019 то 2021 дар имтиёзи 68 доимӣ боқӣ мондааст. Гузориш дода мешавад, ки хароҷоти тиббии фалокатбор аз ҷайби шахсӣ (OOP) ба беш аз 1 миллиард нафар дар саросари ҷаҳон таъсир расонидааст. Илова бар ин, дар соли 2019 маълум шуд, ки 2 миллиард нафар бинобар хароҷоти тиббӣ ба мушкилоти молиявӣ дучор шудаанд, ва нобаробарии ҷиддӣ дар фарогирӣ идома дорад. Ҳисобот чанд стратегияро барои коҳиш додани ин мушкилот пешниҳод мекунад: он даъват мекунад, ки хидматрасониҳои муҳими тиббӣ суръат бахшида шаванд, таваҷҷуҳи доимӣ ба идоракунии бемориҳои сироятӣ равона карда шавад, қувваи кории тиббӣ ва инфрасохтор беҳтар карда шавад, монеаҳои молиявӣ барои нигоҳубин аз байн бурда шаванд, маблағгузории тиббии пешпардохтшуда ва муттаҳидшуда афзоиш ёбад, ташаббусҳои сиёсӣ барои маҳдуд кардани хароҷоти OOP амалӣ шаванд, таваҷҷуҳ ба ёрии аввалияи тиббӣ барои таҳкими низомҳои умумии тандурустӣ равона карда шавад ва талошҳои муштарак барои ноил шудан ба UHC тақвият дода шаванд. Ин тадбирҳо ҳадаф доранд, ки фарогирии хидматрасонии тиббиро то соли 2023 барои 477 миллион нафари иловагӣ афзоиш дода, пешрафтро барои фаро гирифтани як миллиард нафари дигар то соли 2030 идома диҳанд.

## Сиёсат

Мунаққидони ёрии тиббии ҳамагонӣ иддао доранд, ки он боиси тӯлонитар шудани вақти интизорӣ ва коҳиши сифати ёрии тиббӣ мегардад. Онҳо иддао доранд, ки сифат бинобар маҳдудиятҳои буҷетӣ ва сарбории аз ҳад зиёди кормандони тиббӣ пасттар аст. Масалан, бисёр беморон дар Канада метавонанд бинобар вақти тӯлонии интизорӣ барои ёрии тиббӣ ба Иёлоти Муттаҳида раванд. Баъзеҳо боварӣ доранд, ки низомҳои тандурустии аз ҷониби ҳукумат идорашаванда назар ба низомҳои хусусӣ самаранокии камтар доранд, ки ин боиси исрофкорӣ ва идоракунии нодурусти эҳтимолӣ мегардад. Мунаққидони дигар ба эҳтимоли истифодаи аз ҳад зиёд ва суиистифода ишора мекунанд, ки боиси муфлисшавӣ мегардад. Дар ин робита, баъзеҳо низ баҳс мекунанд, ки нигоҳ доштани ёрии тиббии ҳамагонӣ барои ҳукуматҳо метавонад хеле гарон бошад ва боиси боло рафтани андозҳо ва фишори эҳтимолӣ ба молияи давлатӣ гардад, ба монанди кишварҳои Скандинавия, Австралия ва Зеландияи Нав. Барои кишварҳое, ки дар айни замон ёрии тиббии ҳамагонӣ надоранд, ба монанди Иёлоти Муттаҳида, онҳо баҳс мекунанд, ки он хароҷоти тандурустиро бинобар арзиши баланди татбиқ, ки ҳукумати Иёлоти Муттаҳида гӯё имкони пардохти онро надорад, афзоиш медиҳад.

Бо вуҷуди ин, аксари муқовиматҳо ба ёрии тиббии ҳамагонӣ дар Иёлоти Муттаҳида реша дар идеология доранд. Масалан, мунаққидони татбиқи ёрии тиббии ҳамагонӣ дар Иёлоти Муттаҳида иддао доранд, ки он аз одамони солим талаб мекунад, ки хароҷоти тиббии одамони носолимро пардохт кунанд, ки ин хилофи арзишҳои амрикоии масъулияти шахсӣ мебошад. Инчунин, онҳо баҳс мекунанд, ки ин дахолати нолозими ҳукумат ба ҳаёти шаҳрвандони Амрико ва корфармоён мебошад, зеро он интихоби инфиродии онҳоро рад мекунад. Ба ибораи дигар, он метавонад интихоби дастрас барои беморонро маҳдуд кунад, зеро ҳукумат метавонад назорат кунад, ки кадом табобатҳо ва доруҳо фаро гирифта мешаванд. Дар ниҳоят, ин соҳаи тандурустӣ ва суғуртаи тиббиро ноодилона маҳдуд мекунад.

Мувофиқи таҳқиқоти соли 2020, ки дар *The Lancet* нашр шудааст, тарҳи пешниҳодшудаи Medicare for All Act метавонад ҳамасола ҷони 68,000 нафарро наҷот диҳад ва 450 миллиард доллар аз хароҷоти миллии тандурустӣ сарфа кунад. Таҳқиқоти соли 2022, ки дар *PNAS* нашр шудааст, нишон дод, ки низоми ҳамагонии тандурустии яккапардохткунанда метавонист ҷони 212,000 нафарро наҷот диҳад ва аз беш аз 100 миллиард доллар хароҷоти тиббӣ танҳо дар соли 2020 дар давраи Пандемияи COVID-19 дар Иёлоти Муттаҳида пешгирӣ кунад. Бо назардошти паҳншавии зиёди одамони бесуғурта ва камсуғурта дар Иёлоти Муттаҳида, дар сурати татбиқ, ёрии тиббии ҳамагонӣ дастрасиро ба ёрии тиббӣ барои беш аз 25 миллион амрикоиҳо афзоиш медиҳад.

## Инчунин нигаред

|  |  |
| --- | --- |
| Portal:Иқтисодиёт | Портали Иқтисодиёт |

* Ёрии тиббӣ
* Меъёрбандии ёрии тиббӣ
* Иқтисодиёти тандурустӣ
* Тарғиби саломатӣ
* Қонунгузории тандурустӣ
* Кооперативи суғуртаи тиббӣ
* Хароҷоти тандурустӣ ҳамчун фоизи ММД аз рӯи кишварҳо
* Баҳсҳо оид ба ислоҳоти тандурустӣ дар ИМА
* Коэффисиенти афзояндаи самаранокии хароҷот
* Рӯйхати кишварҳо аз рӯи фарогирии суғуртаи тиббӣ
* Рӯйхати кишварҳо аз рӯи ҳаҷми умумии хароҷоти тандурустӣ ба ҳар сари аҳолӣ
* Рӯйхати кишварҳо бо ёрии тиббии ҳамагонӣ
* Суғуртаи миллии тиббӣ
* Ёрии аввалияи тиббию санитарӣ
* Тандурустии ҷамъиятӣ
* Ёрии тиббии аз ҷониби давлат маблағгузоршаванда
* Ҳуқуқ ба саломатӣ
* Тандурустии яккапардохткунанда
* Тибби иҷтимоишуда
* Тандурустии дузинагӣ
* Рӯзи байналмилалии фарогирии ҳамагонии тандурустӣ

## Пайвандҳо

## Пайвандҳои берун

* Media related to Ҳифозати тандурустии ҷаҳонӣ at Wikimedia Commons
* [( Варақаи иттилоотии СУТ дар бораи фарогирии ҳамагонии тандурустӣ]
* [( дастнорас) Achieving Universal Health Care] (Июли 2011). *MEDICC Review: International Journal of Cuban Health and Medicine* **13** (3). Шумораи мавзӯӣ: муаллифон аз 19 кишвар дар бораи паҳлуҳои мушкилоти таъмини дастрасии ҳамагонӣ ба ёрии тиббӣ.
* [( дастнорас) Catalyzing Change: The System Reform Costs of Universal Health Coverage] (15 ноябри 2010). Ню-Йорк: Бунёди Рокфеллер. Ҳисобот дар бораи имконпазирии таъсиси низомҳо ва ниҳодҳои зарурӣ барои пайгирии UHC.
* [( дастнорас) Physicians for a National Health Program] Чикаго: PNHP. Гурӯҳи табибон ва мутахассисони соҳаи тандурустӣ, ки ислоҳоти яккапардохткунандаро дастгирӣ мекунанд.
* [( Ёрии аввалияи тиббию санитарӣ], Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ
* [( UHC Forward] Вашингтон: Институти Results for Development. Портал оид ба фарогирии ҳамагонии тандурустӣ.
* [( Фоизи аҳолии таҳти фарогирии барномаҳои миллии тандурустӣ, кишварҳои интихобшуда, 1955 ва 1970]
* Маълумот дар бораи фарогирии тиббӣ дар кишварҳои гуногун [( дар солҳои 1970-ум] ва [( дар солҳои 1980-ум]
* "[( Омори ниёзҳои қонеънашудаи ёрии тиббӣ]", - Statistics Explained eurostat
* "[( Назаре ба тандурустӣ: Аврупо 2018: Вазъи саломатӣ дар сикли ИА]", OECD
* [( Кишварҳое, ки дорои барномаҳои амнияти иҷтимоии амалкунанда мебошанд, 1 январи соли 1955, аз рӯи намуди барнома ва санаи қонунгузорӣ]