Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Дуруғрасонӣ

**Дуруғрасонӣ** (форсӣ: دروغ‌رسانی‎ — иттилооти барқасдона дурӯғ ё таҳрифшуда, ки ба ҳариф, қурбонӣ ё шарики корӣ барои самараноктар бурдани амалиёти ҷангӣ, ҳамкорӣ ё санҷиши хуруҷи иттилоот пешниҳод карда мешавад.

Инчунин дуруғрасонӣ (ё «дезинформатсия») худи раванди дасткорӣ («манипулятсия»)-и иттилоотро меноманд, масалан: пешниҳоди иттилооти нопурра (ё иттилооти пурра, вале аллакай нолозим), таҳрифи контекст, таҳрифи қисми иттилоот.

Мақсади дуруғрасонӣ — маҷбур кардани ҳариф ба амале, ки барои дасткорӣ зарур аст. Рафтори субъекте, ки бар зидди ӯ дуруғрасонӣ равона шудааст, метавонад аз қабули қарори барои дасткорӣ зарур ё даст кашидан аз қарори барои дасткорӣ номуфид иборат бошад.

Бояд ба назар гирифт, ки истилоҳи «дуруғрасонӣ» метавонад ҳамчун воситаи истифодаи мубоҳиса бо мақсади бадном кардани мавқеъ ва далелҳои ҳариф истифода шавад. Дар ин ҳолат, истилоҳ ҳамчун воситаи пуриқтидор барои беэътибор сохтани тамоми мавқеи ҳариф бе зарурати ворид шудан ба баҳси воқеӣ хидмат мекунад. Ин ба иттиҳом ранги ахлоқӣ дода, ҳарифро на танҳо хатокор, балки паҳнкунандаи бадкори дурӯғ нишон медиҳад.

## Намудҳои дуруғрасонӣ

гумроҳ кардани шахси мушаххас ё гурӯҳи шахсон (аз ҷумла нисбати тамоми миллат);

манипулятсия (нисбат ба рафтори як шахс ё гурӯҳи одамон);

эҷоди афкори умум нисбат ба кадом як мушкилот ё объект.

Гумроҳкунӣ — ин чизе нест, ба ҷуз фиреби мустақим ва пешниҳоди иттилооти дурӯғ. Манипулятсия (дасткорӣ) — ин тарзи таъсиррасониест, ки бевосита ба тағйир додани самти фаъолнокии одамон нигаронида шудааст. Сатҳҳои зерини манипулятсияро ҷудо мекунанд:

тақвияти арзишҳои мавҷуда дар шуури одамон (ғояҳо, установкаҳо...), ки барои манипулятор муфид аст;

тағйири қисмакии назарҳо ба ин ё он ҳодиса ё ҳолат;

тағйири куллии установкаҳои ҳаётӣ;

сохтани объектҳои дурӯғин ва тағйири ҷойгиршавии қӯшунҳо (дар умури ҳарбӣ).

Эҷоди афкори умум — ин ташаккули муносибати муайян дар ҷомеъа нисбат ба мушкилоти интихобшуда.

Тадқиқотҳо дар соҳаи дезинформатсия ҳамчун як соҳаи амалии тадқиқот густариш меёбанд.

## Стратегияҳои паҳнкунии дуруғрасонӣ

Дар адабиёти академӣ чор усули асосии паҳнкунии дезинформатсия нишон дода шудааст:

Сентзураи интихобӣ.
Манипулятсия бо рейтинги ҷустуҷӯ.
Шикастан (взлом) ва нашр кардан (релиз).
Паҳнкунии мустақими дуруғрасонӣ.

## Захираҳое, ки бар зидди дуруғрасонӣ мубориза мебаранд

 European Union: Оперативная рабочая группа по стратегическим коммуникациям (Гурӯҳи кории фаврӣ оид ба коммуникатсияҳои стратегӣ)

 Украина: «Детектор медіа», «StopFake»

 Poland: «OKO.press»

 Ҷумҳурии Чех: «Seznam Zprávy»

## Нигаред низ

Активные мероприятия

Ҷанги психологӣ

Хабарҳои дурӯғин

Сентзураи интернетӣ

## Эзоҳ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ин мақола тарҷумаи матни мақолаи *Дезинформация*-ро дорад, ки ҷузъи Википедиаи русӣ аст.. Рӯйхати муаллифон дар саҳифаи таърихи мақолаи асосӣ мебошад. |
# Халъи силоҳ

Муҷассамаи «Биёед шамшерҳоро испор кунем» дар боғчаи Созмони Милали Муттаҳид
**Халъи силоҳ** (форсӣ: خلع سلاح‎), **бесилоҳкунӣ**, **беяроқкунӣ**  — ба амали коҳиш, маҳдудсозӣ, ё мамнӯъ кардани ҷангафзорҳо гуфта мешавад ва маъмулан ба нерӯи низомии як кишвари хос ё навъе аслиҳаи хос ишора дорад. Ибораи халъи силоҳ барои ишора ба нобуди комили ҷангафзорҳои кушторҷамъӣ монанди ҷангафзорҳои ҳастаӣ ба кор меравад.

Амалан, маҷмӯи тадорукотеро дар бар мегирад, ки дар даъват барои қатъ намудани зиёдсозии воситаҳои пешбурди ҷанг, маҳдудсозӣ, ихтисор ва барҳам додани онҳо ифода меёбад. Яке аз самтҳои асосии сиёсати берунаи давлатҳоро ташкил медиҳад. Яке аз васоити муҳимми нигоҳдории сулҳ, қатъи ҷанг ва таъмини амнияти байналмилалӣ дониста мешавад. Бунёди умумии ҳуқуқии байналмилалии Беяроқкунӣ дар Ойинномаи СММ омадааст, ки мувофиқи он қоидаҳои муайянкунандаи Беяроқкунӣ ва танзими мусаллаҳгардонӣ ҳамчун қоидаи умумии ҳамкорӣ дар кори нигоҳдории сулҳу амният арзёбӣ шудааст. Беяроқкунӣ метавонад амали бисёртарафа ва яктарафа бошад. Дар замони муосир Беяроқкунӣ, асосан, дар самти назорат, маҳдудсозӣ ва ихтисори мусаллаҳгардии ҳастаӣ, мушакҳои стратегии дурпарвоз ва ғ. қавӣ карда шудааст.

## Дар Тоҷикистон

Ҳукумати Тоҷикситон ба хотири таъмини суботи устувор ва амнияти халқу кишвар дар солҳои нооромӣ корро қабл аз ҳама аз халъи силоҳ оғоз карда, бар зидди ҷинояткорӣ ва қонуншиканиҳо муборизаи беамонро ба роҳ монд. Дар амалӣ гардидани ҷараёни халъи силоҳ ва ба эътидол омадани вазъи сиёсиву иҷтимоии ҷумҳурӣ Вазорати корҳои дохилӣи Тоҷикиситон нақши равшан гузоштааст.

Халъи силоҳ дар Тоҷикистон тибқи Фармони Президенти Ҷумҳрии Тоҷикистон аз 2 декабри соли1994 таҳти № 2 «Дар бораи ихтиёран супурдан ва мусодира кардани силоҳи оташфишон, лавозимоти ҷангӣ ва техникаи ҳарбӣ аз аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба роҳ монда шуд.

Тоҷикистон ба таҳкими раванди халъи силоҳ аҳамияти аввалиндараҷа медиҳад ва доир ба татбиқи амалии муқаррароти Аҳднома дар бораи минтақаи озод аз аслиҳаи ҳастаӣ дар Осиёи Марказӣ, ки 21 марти соли 2009 эътибор пайдо кардаст, фаъолона амал менамояд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Беяроқкунӣ / И. Аҳмадҷонов, Ш. Бадалов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

## Пайвандҳо

* Мамнӯъияти воридот ва истифода аз силоҳҳои ғайринизомӣ дар Тоҷикистон(тоҷ.). *www.bbc.com*.  BBC Tajik/Persian (4 октябри 2013). 5 марти 2021 санҷида шуд.