Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Райн

| Райн |
| --- |
| нем. Rhein, фр. Rhin, нидерл. Rijn |
|  |
| Мушаххасот |
| Тӯл |
1,230 км |
| Ҳавза |
185 000 км² |
| Сарфи об |
2 900 м³/с |
| Ҷараёни об |
| Сарчашма |
Тума |
|  **•** Мавқеъ |
Тами, Граубӯнден, Швейтсария |
|  **•** Баландӣ |
2,345 м |
| Резишгоҳ
 |
Баҳри Шимолӣ |
|  **•** Мавқеъ |
Наздикии Роттердам, Нидерланд |
|  **•** Баландӣ |
0 м |
|  **•** Координатаҳо | 51°58′51″ с. ш. 4°05′35″ в. д. |
| Нишебии дарё |
~2 м/км |
| Мавқеъ |
| Кишвар |
Швейтсария, Лихтенштейн, Утриш, Олмон, Фаронса, Нидерланд |
| Минтақа |
Аврупои Ғарбӣ |
| Райн дар Викианбор |

**Райн** (олмонӣ: *Rhein*, фр. Rhin) — дарё, ки дар Швейтсария ибтидо гирифта аз давлатҳои Лихтенштейн, Утриш, Олмон, Фаронса, Нидерланд гузашта нуқтаи охиринаш Баҳри Шимолӣ аст.

Дарозии дарё 1230 км. Сарчашмаи он аз кӯҳҳои Алп дар баландии 2345 м аз сатҳи баҳр ҷой гирифта аст. Паҳнои обхез тақрибан 185 ҳаз. км² мебошад.

## Сарчашма
# Хонии Қрим

|  |
| --- |
| Хонии Қрим |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1441 — 19 апрел 1783 |  |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | Дирафш | Нишон |  |

 |
|  |
| Пойтахт | Боғчасарой, Chufut-Kale[d] ва Staroselye[d] |
| Забон(ҳо) | турки, забони туркии усмонӣ ва Забони тотории қримӣ |
| Майдон | * 400 000 км²
 |
| Аҳолӣ | * 1 500 000 тан
 |
| Шакли ҳукмронӣ | aristocratic monarchy[d] ва elective monarchy[d] |
|  |

**Хонии Қрим** (қирим. Qırım hanlığı, قريم خانلغى‎) — як кишвари таърихӣ аст.

## Эзоҳ
# Забони озарбойҷонӣ

| озарбойҷонӣ |
| --- |
| Талаффуз |
/ɑzærbɑjˈʤɑn diˈli/ |
| Шаблон:Wrap |
| Коди забонӣ |
| ГОСТ 7.75–97 | азе 025 |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 |
— |
| ISO 639-3 |
— |
| WALS | aze |
| Ethnologue | aze |
| ABS ASCL | 4302 |
| IETF | az |
| Glottolog | azer1255 |
| Ниг. низ: Лоиҳа:Забоншиносӣ |

**Забони туркии озарбойҷонӣ** — забони давлатии Ҷумҳурии Озарбойҷон аст. Ба оилаи забонҳои туркӣ дохил мешавад. Бо ин забон дар кишварҳои Эрон (тақрибан 10 млн), Гурҷистон, Арманистон (пеш аз соли 1991), Русия, Туркия ва Ироқ мебошанд, гуфтугӯ мекунанд.

## Таснифот

## Фонология

### Садонокҳо

Забони озарбойҷонӣ 9 садонок дорад.

Vowels of Azeri

### Ҳамсадоҳо

Ҳамсадоҳо phonemes of Standard озарбойҷонӣ|  | Bilabial | Labio- dental | Dental | Alveolar | Post- alveolar | Palatal | Velar | Glottal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Plosives and аффрикатҳо | p | b |  | t | d |  | ʧ | ʤ | c | ɟ | k | ɡ |  |
| Nasals | m |  | n |  |  |  |  |  |
| фрикативҳо |  | f | v | s | z |  | ʃ | ʒ |  | x | ɣ | h |
| Аппроксимантҳо |  |  |  | l |  | j |  |  |
| Taps |  |  |  | ɾ |  |  |  |  |

## Грамматика

### Мор­фология

### Синтаксис

## Луғат

## Системаи навиштан

## Таърих

## Мисолҳо

## Инҷоро ҳам бингаред

## Сарчашмаҳо

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи
Забони озарбойҷонӣ дорад
# Норинҷак

F-1]]
**Норинҷакҳо** (англ. Grenade) — лавозимоти ҷангие, ки барои нобуд сохтани қувваи зинда ва аз кор баровардани аслиҳаи вазнини душман махсус гардонида шудаанд.

## Хусусиятҳои норинҷакҳо

Норинҷакҳои дастӣ (граната) дар давоми садсолаҳои дар аслиҳаи артиши рус мавҷуд буданд. Онҳо ҳангоми ҳамлаи душман бо муваффақият истифода бурда мешуданд. Дар ҷанги муосир норинҷакҳои дастӣ воситаи мустаҳками маҳвсозии душман мебошанд.
Норинҷакҳои дастии порчашаванда барои бо порчаҳо нобуд сохтани қувваи зиндаи душман махсус гардонида шудаанд. Ҳангоми таркиш норинҷак ба порчаҳои зиёде, ки барои нобуд сохтани қувваи ҷонӣ кифояанд, тақсим мешавад. Норинҷакҳои дастии порчашаванда ҳангоми ҷанги наздик бартарӣ доранд. Омодасозии норинҷакҳо ҳангоми фармони «**Норинҷакҳо омода карда шавад**» ва ҳангоми ҷанг бошад, мустақилона амалӣ гардонида мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Бомбочка // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* *Якимович А. А.* Граната // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* *Клинт Эмерсон.* Выживание по методике спецслужб. 100 ключевых навыков. — М.: Альпина нон-фикшн, 2016. — 430 с. — ISBN 978-5-91671-575-0.
* Граната // Гермафродит — Григорьев. — М. : Большая российская энциклопедия, 2007. — С. 623. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 7). — ISBN 978-5-85270-337-8.

## Сарчашма

* Китоби дарсии «Омодагии дифои ҳарбӣ» барои синфҳои 10-11
# Ҷилваҳои савтӣ

Ҷилваҳои савтӣ
**Ҷилваҳои савтӣ** (форсӣ: جلوه‌های صوتی‎) ё **эффекти садо** (англ. Sound effect) — ҷилваҳои вижаи шунидорӣ дар филм ва видию ба ғайр аз гуфтугӯю мусиқӣ ва гуфтор. Ҷилваҳои савтӣ, ки мумкин аст ба он ҷилваҳои шунидорӣ ё самъӣ (англ. audio effect) ҳам гуфта шавад ба садоҳое гуфта мешавад, ки умдатан ғайритабиъӣ ҳастанду ба таври ҳушмандона сохта шудаанд. Аз ҷилваҳои савтӣ ба таври густарда дар расонаҳо ва осори шунидориву дидорӣ монанди истгоҳҳои родию, каналҳои телевизиюн, филм, бозии видеоӣ ва ғайра истифода мешавад.

## Эзоҳ
# Ҷанги Эрон ва Ироқ

Ҷанги Эрон ва Ироқ 22 сентябр, 1980 Теҳрон
**Ҷанги Эрон ва Ироқ** (дар Эрон, порсӣ: جنگ تحمیلی, ва дар Ироқ, арабӣ: قادسيّة صدّام) ҷанге аст, ки аз 22 сентябр, 1980 то 20 август, 1988 байни ду кишвар, Эрон ва Ироқ, ҷараён дошт. Ҷанги ҳашт солаи Эрон ва Ироқ яке аз фоҷеъаҳои таъриxи башари дар қарни бистум аст. Ҷанги ки пас аз ҷанги Вйетнам, тулонитарин ҷанги таъриxи ҷаҳони қарни бистум будааст.

Ба назар мерасад таҳвулоте баъд аз инқилоби Эрон дар Эрон мнҷр ба тасмими Ироқ дар ҳамли ба Эрон шуд. Заъиф шудани артиш баъд аз инқилоб дар Эрон, ишғоли сафорати Амрико ва гиравгонгирии аъзои он, ки боиси ﻿маҳкум шудани Эрон дар саҳнаи байналмилалӣ шуд ва сиёсати "Судури Инқилоб" ки аз сӯи оятуллоҳ Руҳуллоҳ Хумайнӣ ва раҳбарони Эрон пайгирӣ мешуд. Саддом Ҳусайн ва эҳтимолан бисёре аз сарварони дигари ҷаҳонро ба андешаи саркуби низомии режими ҷадиди Эрон андоxт. Ҳамчунин андешаи ҷудосозии устони Хӯзистон ва ҳамроҳ намудани қисми он ба қаламрави Ироқ яке аз далели муҳими ин ҷанг буд ба вижаи ин ки шӯриши арабҳои баъзе аз муxолифони инқилоби Эрон дар Хӯзистон то шикаст рӯ ба рӯ шуда буд. Пас давлати арабгароӣ Ҳизби Баъси Ироқ даст ба кор шуд ва дар ин рустоҳо ҷанги xудро низ давом дода буд. Қобили зикр аст ки бештари кишварҳои араб - ба ҷузъи чанде аз он Сурия ва Либиё аз режими Саддом Ҳусайн дар ин ҷанг пуштибонӣ карданд.
# Диктатор

**Дикта́тор** (лот. dictator, аз *dicto* — мефармоям):

1. Шахсе, ки дар сарварии режими сиёсии диктаторӣ қарор дорад. Он ҳокими мутлақ буда, аз қонун боло меистад. Дар як қатор шаҳрҳои Америкаи Лотинӣ ва Итолиёи қадим ҳокими мутлақ, ки ҳар сол интихоб мешуд;
2. Дар Руми Қадими давраи республика (асри 5 — нимаи 2-юми садаи I то милод) шахси расмии ваколатдор, ки консулҳо бо қарори сенат ба муҳлати на зиёда аз 6 моҳ ҳангоми хатари калон ва зарурати ба дасти як кас додани ҳокимият таъйин менамуданд. Диктатор ҳокими мутлақе буд, ки ҳангоми таъйинот сабаби интихобаш қайд карда мешуд. То асри IV то милод дар хусуси ҳукми диктатор ба маxлиси халқӣ шикоят кардан мумкин набуд. Дар аҳди Сулла ва Сезар муҳлати интихоби диктатор номаҳдуд гашта, хусусияти монархистӣ пайдо намуд. Онро соли 44 то милод Марк Антоний бекор кард.

Дар шароити Замони нави Франсия мафҳум ва амалияи мазкур боз рӯзмарра гардид. Дар таърихи навин ҳамчун диктатор бештар А. Гитлер, Б. Муссолини, Ф. Франко, А. Х. Пиночет, Пол Пот ва дигаронро ном мебаранд;

1. Роҳбари авторитарӣ, шахсе, ки дар ин ё он соҳаи идоракунӣ ва хоxагидорӣ ҳокимияти бемаҳдуд дорад.

## Эзоҳ
# Хаяо Миязаки

| Хаяо Миязаки |
| --- |
| ҷопонӣ: 宮崎駿 |
|  |
| Таърихи таваллуд | 5 январ 1941(1941-01-05)[…] (85 сол) |
| Зодгоҳ | * 文京区[d], Префектураи Токио, Ҷопон
 |
| Кишвар | * Ҷопон
 |
| Пеша | коргардони филм, пӯёнамо, mangaka, филмноманавис, тадвингар, таҳиякунандаи филм, шоири таронасаро, environmentalist, коргардон, рассоми ҳаҷвнигор, character designer, mechanical designer, коргардони пӯёнамоӣ, филмбардор, филмсоз, нависандаи комиксҳо |
| Падар | Katsuji Miyazaki[d] |
| Завҷа | Akemi Ōta[d] |
| Фарзанд | Gorō Miyazaki[d] ва Keisuke Miyazaki[d] |
| Ҷоизаҳо |     Los Angeles Film Critics Association Award for Best Animated Film[d] (2002)  Annie Award for Directing in a Feature Production[d] (2002) Annie Award for Writing in a Feature Production[d] (2002) Japan Academy Prize for Picture of the Year[d] (1998) Japan Academy Prize for Picture of the Year[d] (2002) Nebula Award for Best Script[d] (2006) Japan Academy Prize for Animation of the Year[d] (2009) Japan Academy Prize for Animation of the Year[d] (2014) Golden Lion for Lifetime Achievement[d] (2005) Person of Cultural Merit[d] (2012) Academy Honorary Award[d] (2014) Kikuchi Kan Prize[d] (2001) Shiba Ryotaro Prize[d] (1999) Ҷоизаи Асаҳӣ[d] (2001) The Jim Henson Creativity Honor[d] (2006) Winsor McCay Award[d] (1996) Science Fiction and Fantasy Hall of Fame[d] (2014) Nikkan Sports Film Award for Best Director[d] (1997) Seiun Award for Best Comic[d] (1995) ҷоизаи «Инкпот»[d] (2009) Will Eisner Hall of Fame[d] (2014) Mainichi Film Award for Best Director[d] Беҳтарин филми анниматсионӣ (2024) BAFTA Film Awards[d] (2024)  |
| Вебгоҳ | ghibli.jp​(ҷоп.) |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Хаяо Миязаки** (宮崎 駿) (5 январ, 1941 — ) — як коргардони aҳли Жопун аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо
# Подшоҳии Ҳиҷоз

|  |
| --- |
| Подшоҳии Ҳиҷоз |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←    ←  | 10 июн 1916 — 8 январ 1926 |  →    → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | Дирафш | Нишон |  |

 |
|  |
| Пойтахт | Макка |
| Забон(ҳо) | арабӣ |
| Воҳиди пул | Hejaz Saudi riyal[d] |
| Аҳолӣ | * 8 500 000 тан (1920)
 |
| Шакли ҳукмронӣ | подшоҳӣ |
|  |

**Подшоҳии Ҳиҷоз** (ар. مملكة الحجاز‎) — давлат дар Ҳиҷоз, ки соли 1916 аз Империяи Усмонӣ истиқлолият эълон кардааст. Аз ҷониби сулолаи Ҳошимиён ҳукмронӣ карда мешавад . Дар миёнаи солҳои 1920-ум аз ҷониби Наҷд забт карда шуд, ки пас аз он Шоҳигарии Муттаҳидаи Наҷд ва Ҳиҷоз таъсис ёфт.

## Таърих

Дар давоми Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ, Бритониё музокиротро бо шарифи Макка Ҳусейн бин Алӣ оғоз кард. Комиссари олии Бритониё оид ба Миср Мак-Магон дар моҳи октябри соли 1915 ба Ҳусейн ваъда дод, ки ӯро ҳамчун подшоҳи давлати оянда эътироф хоҳад кард, ки бояд ҳамаи кишварҳои арабии Осиёро, ба истиснои Лубнон, ғарби Сурия, ҷануб ва шарқи Арабистон фаро гирад. Ба ин ваъда такя карда, шариф Ҳусейн моҳи июни соли 1916 исёни зидди усмониро оғоз кард.

Пас аз ҷанг, ҳангоми интизори иҷрои ваъдаҳои Бритониёи Кабир, Ҳусейн ибни Алӣ худро подшоҳ эълон кард ва изҳор дошт, ки дар зери ҳукмронии худ ҳамаи вилоятҳои собиқи арабии империяи Усмониро муттаҳид мекунад. Аммо Бритониёи Кабир ва Фаронса нақшаҳои худро доштанд ва Бритониё ӯро танҳо ҳамчун Подшоҳи Ҳиҷоз эътироф кард. Дар соли 1919 Ҳусейн тасмим гирифт, ки худи арабҳоро муттаҳид кунад ва сарбозонашро ба манотиқи наздисарҳадии Наҷд интиқол диҳад, вале мағлуб шуд. Бритониёи Кабир мӯътадил сохтани шӯҳратпарастии иттифоқчии худро муфид меҳисобид, аммо ба шикасти ӯ роҳ надод.

Ҳусейн аз нақшаҳои шӯҳратпарасти худ даст накашид ва андозҳо ва хароҷоти низомиро афзоиш дод. Ин боиси афзоиши норозигӣ аз ӯ дар дохили кишвар шуд. Дар моҳи марти соли 1924 бо истифода аз барҳам додани хилофат пас аз суқути сулолаи усмонӣ, вай худро халифаи нав эълон кард. Ин боиси норизоият дар манотиқи мухталифи ҷаҳони ислом шуд, аммо бахусус дар Наҷд. Дар моҳи сентябри соли 1924, Наҷд ҷанги зидди Ҳиҷозро оғоз кард. Ин дафъа Бритониё, ки аз даъвои Ҳусейн ва ифтитоҳи Консулгарии генералии СССР дар Ҷидда дар тобистони соли 1924 норозӣ буд, подшоҳро дастгирӣ накард ва моҳи октябри соли 1924 Ҳусейн бо ҷамъомади ашрофзодагон аз кишвар ронда шуд. Писараш Алӣ, ки ӯро иваз кард ва Макка ва Мадинаро дар ихтиёри Ибни Сауд гузошт, ба Ҷидда ақибнишинӣ кард ва тақрибан як сол дар он ҷо дифоъгароӣ мекард. Дар моҳи октябри соли 1925, амири Наҷд ибни Сауд бо намояндаи Бритониё шартнома баст, ки тибқи он ҳукумати Бритониё бар ивази баъзе гузаштҳо аслан пайвастани Ҳиҷозро ба Наҷд эътироф кардааст. 22 декабри соли 1925 Ҷидда таслим шуд ва шоҳ Алӣ Ҳиҷозро тарк кард; ашрофони маҳаллӣ ҳатто пештар ба Ибни Сауд байъат карда буданд.

## Манбаъ

* «История Востока» в 6 томах. Т. V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — М.: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018102-1

## Нигаред низ

* Подшоҳии Наҷд ва Ҳиҷоз

## Эзоҳ
# Дуайт Эйзенҳоуэр

| Дуайт Эйзенҳоуэр |
| --- |
| англ. Dwight D. Eisenhower |
|  |
|  |
|  |
| Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико |
| 20 январ 1953 — 20 январ 1961 |
| Пешгузашта | Harry S. Truman[d] |
| Ҷонишин | JFK |
| Chief of Staff of the United States Army[d] |
| 19 ноябр 1945 — 6 феврал 1948 |
| Пешгузашта | George Marshall[d] |
| Ҷонишин | Omar Bradley[d] |
| Supreme Allied Commander Europe[d] |
| 2 апрел 1951 — 30 май 1952 |
| Президенти интихобшудаи ИМА[d] |
| 4 ноябр 1952 — 20 январ 1953 |
| Пешгузашта | Франклин Рузвелт |
| Ҷонишин | JFK |
|

---

 |
| Таваллуд | 14 октябр 1890(1890-10-14)[…]* Denison[d], Grayson County[d], Техас, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Даргузашт | 28 март 1969(1969-03-28)[…] (78 сол)* Walter Reed Army Medical Center[d], Вашингтон Ҳавзаи Колумбия, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Оромгоҳ | * Dwight D. Eisenhower Presidential Library, Museum and Boyhood Home[d]
 |
| Ном ҳангоми таваллуд | англ. David Dwight Eisenhower |
| Падар | David Jacob Eisenhower[d] |
| Модар | Ida Stover Eisenhower[d] |
| Ҳамсар | Mamie Eisenhower[d] |
| Фарзандон | Doud Eisenhower[d] ва John Eisenhower[d] |
| Ҳизб | * Ҳизби ҷумҳурихоҳ
 |
| Таҳсилот | * United States Military Academy[d] (12 июн 1915)
* United States Army Command and General Staff College[d] (1926)
* United States Army War College[d]
* Abilene High School[d]
 |
| Фаъолият | politics of the United States[d] |
| Дин | Mennonites[d], Jehovah's Witnesses[d] ва Presbyterianism[d] |
| Соядаст |  |
| Ҷоизаҳо |                                     Atoms for Peace Award[d]    Horatio Alger Award[d] (1961) World Golf Hall of Fame[d] Hoover Medal[d] (1960)  honorary doctor of the Hofstra University[d]   Шахси сол[d] (1959) honorary citizen of Brussels[d] (29 июн 1945) Theodore Roosevelt Award[d] (1967) honorary doctor of Caen University[d] (1948) |
| Навъи артиш | United States Army[d] ва United States Army[d] |
| Рутба | General of the Army[d] ва генерал |
| Набардҳо | * Ҷанги якуми ҷаҳон
* Ҷанги дуюми ҷаҳон
* Ҷанги Корея
* Ҷанги Сард
 |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Дуайт Эйзенҳоуэр** (инглисӣ: Dwight D. Eisenhower; АФБ: []) (14 октябр, 1890 — 28 март, 1969) пешсафони амрикоӣ буд. Вай яке аз пешсафони ИМА дар давраи Ҷaнги Сард буд.

## Эзоҳ
# Ханҷар

Fs-dagger
Кинжал из аносовского булата узорчатой стали
**Ханҷар** (форсӣ: **خنجر**) — корди дудамаи нукборик.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ҳамон тез **ханҷаркашид* аз наём, На бикшод розу на баргуфт ном.Фирдавсӣ |  |

## Адабиёт

* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П-Ҷ./Дар зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р.Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ. — Москва 1969, — c. 462
# Худрави размии пиёдагон

**Худрави размии пиёдагон** — худрави зиреҳии чархдор ё занҷирдоре, ки дорои ҷангафзорҳои гуногун ва тавоноии ҳаракат дар обро дорад ва барои расондани пиёдасарбозон ба майдони набард ва таҳияи оташи пуштибон барои онҳо истифода мешавад.
# History

| History |
| --- |
|  |
| Мамлакат | * Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Замони пахш |
шабонарӯзӣ |
| Маркази идоракунӣ | * Ню-Йорк, иёлати Ню-Йорк, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Оғоз | 1 январи соли 1995 |
| Молик | A+E Global Media[d] |
| Сайт | history.com​(англ.) |

**«History»** (қаблан **The History Channel** аз соли 1995 то 2008; бо услуби **HISTORY**) — як шабакаи музди телевизион ва канали барҷастаест, ки ба A&E Networks тааллуқ дорад, ки корхонаи муштараки Hearst Communications ва бахши Disney General Entertainment Content дар ширкати Walt Disney Company мебошад.

Шабака аслан ба филмҳои мустанади таърих асос ёфта буд. Дар охири солҳои 2000-ум, таърих ба барномасозии телевизионии воқеӣ кӯчид. Илова бар ин тағироти формат, шабака аз ҷониби бисёр олимон, муаррихон ва скептикҳо барои пахши филмҳои псевдоҳуҷҷатӣ ва барномаҳои тафтишотии беасос, ҳангома танқид шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Саҳифаи расмии History
# Сохтори нерӯҳо

**Сохтори нерӯҳо** (форсӣ: **ساختار نیروها**‎) сохторе барои созмондеҳии нерӯҳои мусаллаҳ дар кулл ва яконҳои размӣ аст, ки дастабандии беҳина аз таркибу шумор, теъдод ва намудҳои ҷангафзору размафзорҳо барои нигаҳдории омодагии размӣ ва тавонмандии онҳо барои ҷангиданро фароҳам месозад.

Сохтори нерӯҳо бахше аз созмондеҳии нерӯҳои мусаллаҳ аст ва дар дастабандии онҳо дар яконҳои сохтории роҳкунишӣ, амалиётӣ, амалиётӣ-роҳбурдӣ ва роҳбурдӣ бозтоб меёбад, ки зербахшҳо, бахшҳо, яконҳои роҳкунишӣ ва яконҳои бузурги шохаву зершохаҳои нерӯҳои мусаллаҳ, нерӯҳои вижа ва хадамотро дар бар мегирад.

## Яконҳои артишӣ

Якони артишӣ созмоне дар даруни нерӯҳои мусаллаҳ аст. Ҳар якон метавонад чандини сарбоз, нов, сарбозбар ё ҳавогардро дар бар бигирад. Ҳар се нерӯи заминӣ, ҳавоӣ ва дарёӣ ба таври пойгонӣ ба яконҳои гуногуни хурду бузурге бахш шудаанд. Ин яконбандиҳо ба мудирияти беҳтари коркардӣ, тактикӣ ва идории нерӯҳои мусаллаҳ ёрӣ мерасонад. Шеваи тақсими ин яконҳо дар набардгоҳ ё размоишгоҳро «*ороиши низомӣ*» мегӯянд.

Дар бисёре аз кишварҳои ҷаҳон сохтори нерӯи заминӣ бар дастабандии яконҳои зер бунёд ёфтааст:

Номи яконҳо ба забонҳои:| тоҷикӣ | русӣ | инглисӣ |
| --- | --- | --- |
| *разма* *таҳма* *вашт* *гурдон* *ҳанг* *гунд* *лашкар* *сипоҳ* *артиш* | *отделение* *взвод* *рота* *батальон* *полк* *бригада* *дивизия* *корпус* *армия* | *squad* *platoon* *company* *battalion* *regiment* *brigade* *division* *corps* *army* |

Созмони низомӣ бар силсиламаротиб бунёд аст. Истифода аз дараҷаҳои расмӣ дар як сохтори силсиламаротибӣ дар сипоҳи Ҳахоманишиён умумият пайдо кард. Дар замони кунунӣ кунтрули иҷроӣ, мудирият ва идораи созмонҳои низомӣ маъмулан дар давлат ва аз тариқи яке аз вазоратхонаҳо ба номи Вазорати дифоъ ё Вазорати ҷанг анҷом мешавад. Ин вазоратхона низ он даста аз нерӯҳоеро, ки масъули набард, пуштибонии размӣ ва пуштибонии хадамотии ягонҳо ҳастанд, мудирият мекунад.

## Сохтори нерӯҳо

| Намод | Яконҳои артишӣ | Шумори нерӯҳо | Шумори яконҳои вобаста | Фармондеҳ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|   | артиш | 40 000 + | 2 + сипоҳ | артишсолор |
|   | сипоҳ | 20 000 — 40 000 | 2 — 6 лашкар | сипаҳсолор |
|   | лашкар | 5 000 — 20 000 | 2 — 6 гунд | лашкарсолор |
|   | гунд | 1 500 — 5 000 | 2 — 6 ҳанг | гундсолор |
|   | ҳанг | 700 — 1 500 | 2 — 6 гурдон | сарҳангёр, сарҳанг |
|   | гурдон | 150 — 700 | 2 — 12 вашт | таҳмабон, сарвашт, саргурд, сарҳангёр, сарҳанг |
|   | вашт | 50 — 150 | 2 — 8 таҳм, 6 — 10 рада | таҳмадор, таҳмабон, сарвашт, саргурд |
|   | таҳма | 10 — 50 | 2 — 6 разма | размпардоз, размсоз, таҳмавар, таҳмадор, таҳмабон, сарвашт |
|   | разма | 5 — 10 | 2 гурӯҳ | размовар, размдор, разморо, размозмо, размпардоз |
|   | гурӯҳ | 2 — 5 | 0 | размюз, размовар |

## Эзоҳ
# Сарбоз

| **Сарбоз** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сардӯшии Нерӯи заминӣ | Сардӯшии Нерӯи ҳавоӣ |

 |
| Кӯтаҳнивишт |
форсӣ: **سرباز**‎ |
| Кишвар |  Тоҷикистон |
| Дараҷаи болотар | Размюз |
| Ҳамто | * Новӣ
* Эрон **سرباز وظیفه Русия *Рядовой*
* ИМА *Private*
* NATO OR-1–OR-3
 |

**Сарбоз** (форсӣ: **سرباز**‎) — пойинтарин ва нахустин дараҷаи низомӣ дар нерӯҳои заминӣ ва ҳавоӣ, ки ҷойгоҳе пойинтар аз размюз дорад ва баробар бо новӣ дар нерӯи дарёӣ аст; *аскари қаторӣ*.

**Размпоягон**| кеҳтар: — |  **Сарбоз** | меҳтар: Размюз  |

## Вожашиносӣ

«*Сарбоз*» аз ду бахш сохта шудаву мақулаи дастуриаш исму сифати фоъилӣ ва сохтвожааш ба сурати [исм (*сар*) + асоси феъли замони ҳозираи *бохтан* (*боз*)] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст:

> *сар* (форсӣ: **سر**‎ < порсии миёна: *sar* < порсии бостон: *\*sarah-*) + *боз* (форсӣ: **باز**‎) > *бохтан*
>
>

*Сарбоз* дар истилоҳ касеро гӯянд, ки аз сару ҷони худ гузаштаву омодаи ҷонбозӣ бошад.

*Сарбоз* аз дер боз ба маънои *аскар*, *аксари қатории пиёда*; *сипоҳӣ*, *лашкарӣ* ба кор меравад. Аз ин рӯ, *сарбоз* барои ҷойгузин кардани дараҷаи низомии *аскари қаторӣ* ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудааст.

## Рутбабандӣ

Дар нерӯҳои мусаллаҳ низомиеро *сарбоз* мегӯянд, ки зери дасти фармондеҳ хидмат мекунад ва пойинтарин рутбаи низомиро дорад.

Дараҷаи сарбозӣ дар нерӯҳои мусаллаҳи бисёре аз кишварҳои ҷаҳон 1 — 3 рутба — *сарбоз*, *сарбози дувум*, *сарбози якум* — дорад, ки баробар бо дараҷаҳои НАТО OR-1 — OR-3 ҳастанд.

Ин дараҷа дар нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон танҳо як рутба дорад, ки *аскари қаторӣ* номида мешавад.

## Пешина

Дараҷаи *аскари қаторӣ* соли 1946 дар Артиши Шуравӣ ҷойгузини дараҷаи *аскари сурх* шуда, ки он соли 1918 дар Артиши Сурх ҷорӣ шуда ва 22 сентябри 1935 ҳамчун пойинтарин дараҷаи фардии сарбозӣ пазируфта шуда буд.

Дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ин дараҷа 23 феврали соли 1993 ба кор гирифта шудааст.

| — Нишони аскарони сурх — | — Сардӯшии аскарони қаторӣ— |
| --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  нерӯҳои заминӣ (1924–1935) |  нерӯҳои савора (1924–1943) |  нерӯҳои пиёда (1935–1940) |  нерӯҳои заминӣ (1940–1943) |  нерӯҳои ҳавоӣ (1935–1940) | (1943–1946) |  майдонӣ (1946–1955) |  нерӯҳои заминӣ (1955–1994) |  нерӯҳои ҳавобурд ва ҳавоӣ (1955–1994) |  Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон |

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Нерӯҳои мусаллаҳ
* Дараҷаи низомӣ
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

## Нигаред
# Boeing Vertol CH-46 Sea Knight

| Boeing Vertol CH-46 Sea Knight |
| --- |
|  |
| нақш |  |
| созанда | Vertol Aircraft Corp. |
| нахустин парвоз | 000000001962-08-01-0000Август 1, 1962 |
| тавлид | 1962–1971 |
| корбари аслӣ | نیروی تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا |

**Boeing Vertol CH-46 Sea Knight** (англ. Boeing Vertol CH-46 Sea Knight) — як ҳавогарди сохтаи Vertol Aircraft Corp. аст ки дар соли 1962–1971 сохта шуд. Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард نیروی تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا будааст. Ин ҳавогард дар 000000001962-08-01-0000Август 1, 1962 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста

* Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

* Мушоракаткунадагони Википедия, «Boeing Vertol CH-46 Sea Knight», Википедияи англисӣ, донишномаи озод (Мушоҳида дар 1 августи соли 2015).
# Мум

Шамъи мумӣ
**Мум** (форсӣ: موم‎) — моддаҳои равғанмонанди ҳайвонот ё рустанӣ, ки асосан аз эфирҳои мураккаби кислотаҳои одии равған ва спиртҳои калонмолекула (одатан якатома) таркиб ёфтаанд.

## Таркиб

Мум моддаи аморфӣ, қаиш, ҳангоми тафсонидан нармшаванда, аз ҷиҳати кимиёӣ на чандон фаъол, ба таъсири реагентҳои гуногун устувор буда, дар 40—90°С об мешавад. Аз ҷиҳати пайдоиш мум се хел аст: Муми ҳайвонот *(*муми занбӯри асал*,* ланолин, спермасет), муми рустанӣ (муми карнауб, канделил, норчил) ва муми кон (муми серезин, монтан). Ғайр аз ин муми синтезӣ ҳаст, ки истеҳсоли он соли 1939 оғоз ёфт. Муми синтезиро аз гидрогенонии оксиди карбон (Муми Фишер-Тротш) ё полиолефинҳои хурдмолекула (масалан, полиэтилени массаи молекулааш аз 2000 то 10000) ҳосил мекунанд.

## Корбурд

Мумро дар техника барои тайёр кардани омехтаҳои сайқалдиҳанда, эмулсияҳои гуногун, коркар­ди пӯст, чарм, коғаз ва ғайра истифода мебаранд. Муми рустанӣ ба тартибоварандаи низоми оби рустанист. Аз мум дар санъати амалию татствирӣ низ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.