Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Забони барноманависии сатҳи боло

**Забони барноманависии сатҳи боло** (англ. High-level programming language) — забонест, ки нисбат ба забони барноманависии сатҳи поин роҳаттар қобили истифода ва қобили ҳамл байни системҳои мутафовит ва дорои интизоъи бештаре ҳастанд. Чунин забонҳое умуман аз амалиёти CPU монанди моделҳои дастрасӣ ба ҳофиза ва мудирияти ҳавзаи дур ҳастанд.

## Нигаред низ

* Забони барноманависии сатҳи поин

## Эзоҳ
# Бозиҳои варзишӣ

**Бозиҳои варзишӣ** — навъи бозиҳои мусобиқавӣ. Бо ягон олоти варзишӣ (масалан, тӯби варзишӣ) бо истифода аз усулҳои техникию тактикӣ ба дарвоза ё майдончаи ҳариф задан ё партофтани тӯб.

## Мазмун

Мазмуну ташкили бозиҳои варзишӣ ба тавассути қоидаҳои расмӣ ба низом медарояд. Аксарияти бозиҳои варзишӣ аз маҷмӯи ҳаракатҳои табиӣ, машқҳои ҷисмонӣ (дав, ҷаҳиш, партофтан, зарба задан ва ғайра) иборатанд. Бозигар ҳангоми қувваозмоӣ бо ҳарифаш аз онҳо истифода мебарад ва қувваозмоӣ бо ғолибият анҷом меёбад. Дар бисёр бозиҳои варзишӣ варзишгарон бевосита алоқамандона қувваозмоӣ мекунанд. Бозиҳои варзишӣ аз сабаби содагии мазмун ва ташкил ба ширкатдорону тамошобинон таъсири эҳсосотӣ (эмотсионалӣ) расонидан васеъ паҳн шудаанд.

## Наъҳои бозиҳои варзишӣ

Бозиҳои варзишӣ тимӣ (масалан, волейбол, гандбол, ҳамаи намудҳои хоккей), инфиродӣ (мас., шоҳмот, шашка) ва тимию инфиродӣ (масалан, бадминтон, голф, тенниси рӯйи миз, теннис) мешаванд. Бозиҳои варзишӣ дар байни одамони ҷинс ва синну солашон гуногун паҳн шудаанд. Одатан баъзе намудҳои бозиҳои варзишӣ қувваи зиёди ҷисмониро тақозо доранд (масалан, тӯббозӣ дар об, регби, хоккей).

## Қоидаҳо

Қоидаҳои баргузор намудани бозиҳои варзиширо федератсияҳои байналмилалии дахлдор таҳия мекунанд. Бозиҳои варзишии миллиро федератсияҳои миллӣ инкишоф дода, мусобиқаҳои миллӣ ва байналмилалӣ доир мекунанд (нигар Федератсияи байналмилалии ассотсиатсияҳои футбол (ФИФА), Федератсияҳои варзишии Тоҷикистон). Аз рӯйи бозиҳои варзишӣ чемпионатҳои ҷаҳонӣ, минтақавӣ, давлатҳои алоҳида баргузор карда мешаванд. Бозиҳои варзишӣ ба барномаи Бозиҳои олимпӣ дохил карда шудаанд. Дар як қатор давлатҳо билярд ва баъзе намудҳои қартабозӣ, масалан, бриҷ ва ғайраро бозиҳои варзишӣ мешуморанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Бозиҳои варзишӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
# Корти садо

Creative Labs Soundblaster Live
**Корти садо** — яке аз тахтаҳои иловагӣ мебошад, ки барои коркарди овоз ва бароварди он ба систамаҳои акустикӣ ва ё воридоти овоз ба компутар истифода мешавад. Дар компутарҳои фардии ҳозиразамон корти садо қисми таркибии модар тахта мебошад, вале ҳамчун тахтаи иловагӣ низ истеҳсол мегардад. Ҳамчун тахтаи иловагӣ одатан сифати кори хубтар дорад ва ба лонаҳои универсалии модар тахта васл мегардад.

## Эзоҳ
# Бозии видеоӣ

Умдафурӯшии бозиҳои видеоӣ дар Женеви Суэс
**Бозии видеоӣ** (англ. video game) — навъе саргармии таъомулӣ аст, ки тавассути як дастгоҳи электруникии муҷаҳҳаз ба пардозишгар ё микроконтроллер анҷом мешавад. Теъдоди мухотабони бозиҳои видеоӣ дар солҳои гузашта афзоиши чашмгир доштаву бозиҳои видеоӣ ба пуртарафдортарин саргармии таърихи башар табдил шудааст .

## Эзоҳ
# Амнияти иттилоотӣ

**Амнияти иттилоотӣ** (англ. information security, infosec) — маҷмӯи чораҳо ва равандҳо барои ҳифзи иттилоот аз дастрасии беиҷозат, истифодаи ғайриқонунӣ, тағйирёбӣ, ифшо ё нестшавӣ мебошад. Он қисми идоракунии хатарҳои иттилоотӣ ба ҳисоб меравад. Амнияти иттилоотӣ ба ҳифзи маълумот дар ҳама шаклҳо (электронӣ, ҷисмонӣ, моддӣ ё ғайримоддӣ) равона шудааст ва бар асоси се принсипи асосӣ амалӣ мегардад: **махфият**, **якпорчагӣ** ва **дастрасӣ** (сегонаи CIA). Ҳадафи он таъмини амнияти маълумот бидуни халалдор кардани фаъолияти самараноки ташкилот мебошад.

Мутахассисони амнияти IT қариб ҳамеша дар ҳама гуна корхона/муассисаҳои калон ҳастанд, зеро хусусият ва арзиши маълумот дар дохили тиҷоратҳои калонтар аст. Онҳо масъули ҳифзи тамоми технология дар дохили ширкат аз ҳамлаҳои зарароваре мебошанд, ки аксар вақт кӯшиш мекунанд маълумоти муҳими шахсиро ба даст оранд ё системаҳои дохилиро зери назорат гиранд.

## Таърифҳо

**Қолабҳои амнияти иттилоотӣ** — маҷмӯи қоидаҳо ва усулҳои қабулшуда мебошанд, ки барои ҳифзи иттилооти корбарон ва ташкилотҳо истифода мешаванд. Онҳо муҳити амнияти иттилоотро фаро мегиранд, аз ҷумла корбарон, шабакаҳо, дастгоҳҳо, нармафзор, равандҳо, барномаҳо, хидматҳо ва иттилоот дар ҳолати нигоҳдорӣ ё интиқол.

Ҳадафи асосӣ коҳиш додани хатарҳо, аз ҷумла пешгирӣ ё кам кардани ҳамлаҳо мебошад. Ин маводҳои нашршуда аз абзорҳо, сиёсатҳо, консепсияҳои амниятӣ, чораҳои амниятӣ, дастурҳо, равишҳои идоракунии хатарҳо, амалҳо, омӯзиш, таҷрибаҳои беҳтарин, кафолат ва технологияҳо иборатанд.

**Хусусиятҳои амнияти иттилоотӣ** : ё сифатҳо, яъне махфият, якпорчагӣ ва дастрасӣ (CIA). Системаҳои иттилоотӣ аз се қисмати асосӣ иборатанд: сахтафзор, нармафзор ва коммуникатсия бо мақсади кӯмак дар муайян ва татбиқи стандартҳои соҳаи амнияти иттилоот, ҳамчун механизмҳои ҳифз ва пешгирӣ, дар се сатҳ ё қабат: ҷисмонӣ, шахсӣ ва ташкилӣ. Асосан, тартиб ё сиёсатҳо барои фаҳмидани он ки чӣ гуна маҳсулотро барои таъмини амнияти иттилоот дар дохили ташкилотҳо истифода баранд, татбиқ карда мешаванд.
## Фарҳанг

Фарҳанги амнияти иттилоотӣ на танҳо аз он ки кормандон чӣ гуна аз амният огоҳанд, балки ғояҳо, урфу одатҳо ва рафторҳои иҷтимоии ташкилотест, ки ба амнияти иттилоот ҳам ба таври мусбат ва ҳам манфӣ таъсир мерасонанд. Мафҳумҳои фарҳангӣ метавонанд ба қисматҳои гуногуни ташкилот барои самаранок кор кардан ё бар зидди самаранокӣ барои амнияти иттилоотӣ дар дохили ташкилот кӯмак расонанд. Тарзи фикр ва эҳсоси кормандон дар бораи амният ва амалҳои онҳо метавонанд ба амнияти иттилоотӣ дар ташкилотҳо таъсири калон расонанд. Роер ва Петрик (2017) ҳафт ҷанбаи асосии фарҳанги амнияти иттилоотиро дар ташкилотҳо муайян мекунанд:

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Ҷадвали сиёсати Вазорати дифоъ дар IA Бойгонӣ шудааст 28 сентябри 2012  сол. дар вебсайти Маркази таҳлили технологияҳои кафолати иттилоотии Вазорати дифоъ.
* Шаклҳо ва амалияҳо Шарҳи муҳандисии амният
* IWS — Бахши амнияти иттилоотӣ Бойгонӣ шудааст 17 апрели 2021  сол. .

* Китоби Росс Андерсон «Муҳандисии амниятӣ»
# Вожапардоз

Вожапардози OpenOffice
**Вожапардоз** (англ. word processor) — ба он даста аз нармафзорҳои роёнаӣ гуфта мешавад, ки барои навиштан матнҳо ё вироиши навиштаҳо ба кор меравад. Барномаҳои вожапардоз тавоноиҳои бисёри дигаре низ ба ҷуз навиштан дар дастраси корбар қарор медиҳанд, аз ҷумла афзудани тасвирҳо ба матн, ворасӣ ва ислоҳи имло, чопи матн ва ҷузъи инҳо.

## Эзоҳ