Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Забони гуҷаротӣ

| Гуҷаротӣ |
| --- |
| Шаблон:Wrap |
| Коди забонӣ |
| ГОСТ 7.75–97 | гуд 165 |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 |
— |
| ISO 639-3 |
— |
| WALS | guj |
| Ethnologue | guj |
| Linguasphere | 59-AAF-h |
| ABS ASCL | 5202 |
| IETF | gu |
| Glottolog | guja1252 |
| Ниг. низ: Лоиҳа:Забоншиносӣ |

**Гуҷаротӣ**, ё **забони гуҷаротӣ** (ગુજરાતી, gujarātī) — забони гуҷаротиҳо, яке аз забонҳои зергурӯҳи ҳиндуориёии ҷанубу ғарбии оилаи забонҳои ҳиндуаврупоӣ. Яке аз 23 забонҳои расмии Ҳиндустон, паҳншуда дар ғарби кишвар. Забони расмӣии иёлати  Гуҷарот.

## Қаламрав ва саршумор

Паҳноии гуҷаратӣ дар Ҳиндустон.
## Эзоҳ

## Китобшиносӣ

* *Савельева, Людмила Васильевна.* Язык гуджарати. — М.: Наука, 1965. — 69 с.
* Гуджарати-русский словарь. В. В. Мамаева, под ред. Л. В. Савельевой. Москва, 1990.
* Cardona G. A Gujarati reference grammar. Phil., [1965].
* Mehta B.N. The modern Gujarati-English dictionary. Baroda, 1925.
* Trivedī K.P. Gujarātī bhāṣānum̃ bṛhad vyākaraṇ. Bombay, 1919.
# Томас Эдисон

| Томас Эдисон |
| --- |
| англ. Thomas Edison |
|  |
| Таърихи таваллуд | 11 феврал 1847(1847-02-11)[…] |
| Зодгоҳ | * Milan[d]
 |
| Таърихи даргузашт | 18 октябр 1931(1931-10-18)[…] (84 сол) |
| Маҳалли даргузашт | * West Orange[d], Essex County[d], Ню-Ҷерси, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Кишвар | * Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Фазои илмӣ | invention[d], корофаринӣ, Электротехника, фанҳои техникӣ, ихтироъкор[d], корофарин ва screenwriting[d] |
| Ҷойҳои кор | * General Electric[d]
* Continental Edison[d]
 |
| Алма-матер | * Cooper Union[d] (1879)
 |
| Ҷоизаҳо |      Congressional Gold Medal[d] (1928) Grammy Trustees Award[d] (1977)  Matteucci Medal[d] (1887) Ҷоизаи Румфорд[d] (1895) John Scott Award[d] (1889) Franklin Medal[d] (1915) National Inventors Hall of Fame[d] (1973) Albert Medal[d] (1892) Edward Longstreth Medal[d] (1899) Technical Grammy Award[d] (2010)  honorary doctor of Rutgers University[d] Ситора дар «Роҳрави фахрӣ»-и Ҳолливуд[d] John Scott Award[d] (1929) New Jersey Hall of Fame[d] (2008) |
| Имзо |  |
|  **Гуфтовардҳо** дар Викигуфтовард |
|  **Осор** дар Викитека |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

 Филми мустанади *"Як рӯз бо Эдисон"* (1922)
**Томас Алва Эдисон** (англ. Thomas Alva Edison ( 11 феврали соли 1847, Милан, Оҳайо - 18 октябри соли 1931, Вест Оранҷ, Ню Ҷерсӣ ) муҳандис, кошиф ва корофари амрикоӣ буд. Ӯ фонографро сохтааст; таҷҳизоти телеграф, телефон ва филмро такмил додааст ва яке аз аввалин версияҳои муваффақи тиҷоратии чароғи барқии тафсонро таҳия кардааст . Ӯ дар Иёлоти Муттаҳида 1093 патент ва дар кишварҳои дигар тақрибан 3000 патент гирифтааст .

Соли 1928 ба ӯ ҷоизаи олии шаҳрвандии Иёлоти Муттаҳида, медали тиллоии Конгресс, дода шуд. Узви Академияи миллии илмҳои ИМА (1927) , Узви фахрии хориҷии Академияи илмҳои ИҶШС (1930) будааст .

Ӯ аввалин фарде буд ки ҳангоми суҳбати телефонӣ истифодаи калимаи " алло "-ро пешниҳод кард, ва тавассути телефон гуфтугӯ кардаст.

## Зиндагинома

### Пайдоиш

### Кӯдакӣ

Алва Эдисон дар синни 14-солагӣ. Акс аз соли 1861.
### Кӯчидан ба Ню-Йорк

Ҳенри Форд, Томас Эдисон, Харви Файрстоун
Чароғи тафсони Эдисон дар Энсиклопедияи Майерс дар соли 1888
### Марг

Томас Эдисон 18 октябри соли 1931 дар хонааш дар Вест Оранҷ, Ню Ҷерсӣ, ки онро соли 1886 ҳамчун туҳфаи тӯй барои Мина Миллер харида буд, аз сабабибемории қанд вафот кард. Эдисон дар ҳавлии хонааш дафн карда шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Пайвандҳо

* Тарҷумаи ҳоли Томас Эдисон
* *Каменский, А. В.* Эдисон ва Морс: Ҳаёт ва кори илмӣ ва амалии онҳо . Санкт-Петербург: Нашриёти Ю. Н. Эрлих, 1891.
* Томас Эдисон дар хабарҳои аввали асри 20
* Тарҷумаи ҳоли мухтасари Томас Эдисон
* *Бережной С. В.* Томас Алва Эдисон ва синамо: Таърихи мухтасари ишқи беҷавоб: эссе.
* Диабетҳои машҳур
# Никола Тесла

| Никола Тесла |
| --- |
| сербӣ: Никола Тесла |
|  |
| Таърихи таваллуд | 10 июл 1856(1856-07-10)[…] |
| Зодгоҳ | * Смилҷон[d], Lika regiment[d], Q12745671?, Croatian Military Frontier[d], Military Frontier[d], Имперотурии Утриш[d]
 |
| Таърихи даргузашт | 7 январ 1943(1943-01-07)[…] (86 сол) |
| Маҳалли даргузашт | * Ню-Йорк, иёлати Ню-Йорк, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико[…]
 |
| Кишвар | * Имперотурии Утриш[d]
* Замини тоҷи Сент-Стивен[d]
* Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Фазои илмӣ | Электротехника, мошинсозӣ, физикдон, механика ва ихтироъкор[d] |
| Ҷойҳои кор | * Tesla Electric Light & Manufacturing[d]
* Westinghouse Electric Corporation[d]
 |
| Алма-матер | * Karlovac Gymnasium[d] (1873)
* Technische Universität Graz[d] (декабри 1878)
* Донишгоҳи Чорл[d]
 |
| Ҷоизаҳо |      Edison Medal[d] (1916) IEEE Fellow[d] медали Эллиот Крессон[d] (1894) John Scott Award[d] (1934) National Inventors Hall of Fame[d] (1975) Honorary doctor of the University of Zagreb[d] Fellow of the American Association for the Advancement of Science[d] Honorary doctor of the Technical University of Graz[d] doctor honoris causa from the University of Paris[d] (1937)  |
| Имзо |  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Никола Тесла** (англ. Nikola Tesla; 10 июл 1856[…], Смилҷон[d], Military Frontier[d] — 7 январ 1943[…], Ню-Йорк, иёлати Ню-Йорк[…]) — ихтироъкор, муҳандиси электротехника ва радио, физикдон ва ояндапажӯҳи сербитабори амрикоӣ. Вай бештар барои нақшаш дар тарроҳии системи навини барқрасонӣ бар асоси ҷараёни мутановиб шинохта мешавад.

## Зиндагинома

Тесла бидуни дарёфти мадраки таҳсилӣ дар риштаи муҳандисӣ ва физик таҳсил кард. Ӯ пеш аз муҳоҷират ба Амрико, дар мухобироти роҳи дӯр ва муҳандисии барқ таҷриба дошт. Вай дар соли 1884 ба ИМА муҳоҷират кардау шаҳрванди Амрико шуд. Ӯ муддати кӯтоҳе дар Ню-Йорк дар ширкати Томас Эдисон машғул ба кор шуд. Пас аз муддате кӯтоҳ бо кумаки ҳомиёни молӣ, фаъолияти мустақили худро оғоз ва бо эҳдоси озмоишгоҳҳо ва корхонаҳое, маҳсулоти электирикӣ тавлид кард.

## Эзоҳ
# Имзо

Имзои Маҳатма Гандӣ
1. **Имзо** як намоиши дастнавис аз ном, лақаб, ё як зербадари соддае аст, ки гоҳе сабки хосе дорад ва афроде рӯи аснод менависад то мадраки бошад барои ҳувияти ва нияти фард. Нависандаи имзоро **имзокунанда** мегуянд.

2. **Имзо** — насаби бо дасти худ навиштаи шахс, реквизити ҳатмии ҳуҷҷатҳои
хизматӣ (санади таҳқиқ, хулоса) ва санадҳои ҳуқуқӣ (қонун, санади идоракунӣ, қарори суд, уҳдадорӣ ва ғайра). Имзои шахсони дахлдор ба ҳуҷҷат ва санадҳои ҳуқуқӣ қувваи юридикӣ мебахшад. Агар шахс бинобар норасоии ҷисмонӣ, беморӣ ё бесаводӣ бо дасти худ имзо карда натавонад, пас бо хоҳиши ӯ дигар шахси воқеӣ имзо карда метавонад. Имзои шахси дигарро бояд нотариус тасдиқ кунад ва сабабҳоеро, ки шахси аҳдкунанда (ё меросгузор) имзо карда натавонистааст, сабт намояд. Бо инкишоф ёфтани техника мафҳумҳои имзоҳои факсимилӣ ва электронӣ низ васеъ паҳн шудаанд.

## Корбурд ва гунаҳои имзо

Корбурди суннатии имзо ба унвони мадраки аст барои мушаххас кардан:

1. Ёфтгоҳи санад (ҳамонӣ)
2. Қасд (ният)-и фард бо таваҷҷуҳ ба санад

Барои мисол, нақши имзо дар бисёре аз қарордодҳои муштариён, танҳо вуҷуди мадраке аз тарафи қарордод нест, балки ҳамчунин мадраке аст бар ҳамоҳангӣ ва ризоияти огоҳона.

## Ҷусторҳои вобаста

* Имзои рақамӣ (диҷитолӣ)
* Зиистсанҷишӣ ба унвони навъе аз имзои электроникӣ

Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
Имзо

## Эзоҳ
# Хоқон

**Хоқон** ё **хогон** (ниг. — Муғ. ᠬᠠᠭᠠᠨ, *Qaɣan*; муосир-муғулӣ *ҳан;* турки.  қадим. ‏ ‎ чинӣ: 可汗, pinyin *Kèhán*) — баландтарин унвони подшоҳӣ дар иерархияи бодиянишинони асримиёнагӣ , **хони хонҳо**. Дар замони муғулҳо унвони **хон** бо («хони бузург»)
 омехта шудааст. Бештар дар давлатдории муғул ин унвон истифода мешуд.

## Тавсиф

Чингизхон ва хоқонҳои баъд аз ӯ
Бори аввал дар маъхазҳои чинӣ нисбат ба қабилаи сианбиёниОсиёи Миёна (асри III) тасдиқ шудааст.

## Ҳамчунин нигаред

* Хон

## Эзоҳ

## Адабиёт

* *Ганиев Р.Т.* Восточно-тюркское государство в VI - VIII вв. — Екатеринбург: Издательство Уральского университета, 2006. — С. 152. — ISBN 5-7525-1611-0.
* *Мельникова Е.А.* «Князь» и «каган» в ранней титулатуре Древней Руси // Древняя Русь и Скандинавия. — Москва: Русский фонд содействия науке и образованию, 2011. — С. 476 с.. — ISBN 978-5-91244-073-1.
# Ҳадис

Ҳадис
**Ҳадис** — аз калимаи арабии «ҳадаса» - нақл кардан мебошад. Ҳадис дар ҳуқуқи мусулмонӣ ҳамчун сарчашмаи асосии ҳуқуқ эътироф мешавад. Ҳадис ифодакунандаи нақл, гуфтор ва кирдори пайғамбари ислом Муҳаммад (с) ба шумор меравад, ки ҷанбаҳои мухталифи ҳаёти мусулмононро муназзам гардонидааст. Ҳадисҳо баъд аз ҳаёти пайғамбари ислом гирд оварда шудаанд. Машҳуртарини онҳо «Алҷомеъ-ус-саҳеҳ»-и Имом ал-Бухорӣ ва «Ас-Саҳеҳ»-и Муслими Нишопурӣ мебошанд. Ҳадисҳо вобаста ба қувваи юридикӣ ва саҳеҳият ба намудҳои зерин ҷудо мешаванд:

* ҳадиси заиф,
* ҳадиси ҳасан,
* ҳадиси саҳеҳ.

Ҳадиси саҳеҳ дар низоми ҳуқуқи мусулмонӣ сарчашмаи боэътимод ба шумор меравад..

## Нигаред низ

Қонун

## Эзоҳ
# Ведаҳо

**Ведаҳо** (санскр. वेद, véda — «дониш», «донистан») — маҷмӯи матнҳои қадими дар ҳазораи 2 то садаи VI то м. ба забони ҳиндии қадим (ведоӣ) таълифшуда, ки дар ташаккули афкори ақлгароёнаи Ҳинди Бостон нақши муҳим доштанд.

То ба имрӯз чаҳор Веда омада расидааст: Ригведа (ҳангоми маросимҳои мазҳабӣ ҳамчун сурудҳои ситоишӣ хонда мешуданд), Атҳара Веда (дониши қоидаҳои сеҳру ҷоду барои мубориза бо қувваҳои шар, ки аз лиҳози мазмуну мундариҷа авроди сеҳрангез, афсун ва як силсила дастуроти тиббиро дар бар мегирад ва моҳиятан аз чандгонапарастӣ дарак медиҳад), Самаведа (дониши оҳангҳо ва овозу сурудҳои махсуси маросимҳои динӣ ва ашъори мунтахаби иқтибосшуда аз Ригведа, ки дар маросимҳои истеъмоли нӯшобаи мастиовару нишотбахши Саома ё Ҳаома хонда мешуданд), Яҷурведа (дониши ҳамаи дуоҳо ва оёти рамзию диниву ирфонӣ).

Марҳилаи охирини инкишофи Ведаҳоро веданта ташкил медиҳад. Дар инкишофи афкори Ҳинди Бостон қисматҳои фалсафии Ригведа (мандали 10-ум) доир ба воҳид, офариниши олам, пуруша, ҳарорати кайҳонӣ ва Упанишадҳо (фарогири масоили марбут ба браҳман, атман, рита, сатя, дҳарма, карма, мокша, матолиби илоҳиёт, кайҳоншиносӣ, охиратшиносӣ ва ғайра) мусоидат намуданд. Хусусан таълимоти Упанишадҳо роҷеъ ба рӯҳи ҷаҳонӣ, назарияи сабабият ва таносух дар таърихи афкори маънавии Ҳинди Қадим нақши муҳим дошт. Шаш мактаби динию фалсафӣ, аз ҷумла буддоияву ҷайния, ки нуфузи олии Ведаҳоро эътироф намекарданд, аз В. маншаъ гирифтаанд. Ведаҳо манбаи пурарзиши ташаккули афкори маънавии давраҳои баъдӣ ба шумор рафта, барои омӯзиши таърихи иҷтимоию иқтисодӣ ва фарҳангии Ҳинди Қадим аҳаммияти калон дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Ҳазратқулов М. Ориёиҳо ва тамаддуни ориёӣ. Д., 2006;
* Радхакришнан С. Индийская философия. Т. 1. М., 1956;
* Степанянц М. Т. Восточная философия. М., 2001;
* جلال الدین آشتیانی. گنوستیسزم و مستیسزم. مذاهب هندی. جلد ٣. ویدها. تهران، ١٣٧٦ ه. ش.

## Адабиёт

* Ведаҳо / М. Ҳазратқулов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
# Шоистасолорӣ

**Meritocracy ё Шоистасолорӣ(merit* аз Лотинии *mereō, шоиста* ва *-cracy,* ки аз юнонӣ қадим κράτος *kratos* 'қувва, қудрат') як системаи сиёсиест, ки дар он аст, неъматҳои иқтисодӣ ва / ё қудрати сиёсӣ бар зиммаи одамони алоҳида дар асоси истеъдоди, талош, ва дастовардашон, вогузор шудааст, на бар асоси сарвату дороӣ ва ё табақаи иҷтимоӣ . Пешрафт дар чунин система ба иҷрои он асос ёфтааст, ки тавассути санҷиш ё дастовардҳои нишон додашуда ба ҳисоб гирифта мешавад. Гарчанде ки мафҳуми шоистасолорӣ дар тӯли асрҳо вуҷуд дошт, худи ин истилоҳро соли 1958 ҷомеашинос Майкл Данлоп Янг дар китоби дистопияи сиёсию *ҳаҷвии худ «Инкишофи меритократия» истифода бурдааст* .

## Таърифҳо

### Таърифҳои барвақтӣ

"Таърифи маъмултарини меритократия(шоистасолорӣ) шоистагиро дар робита бо салоҳият ва қобилияти санҷидашуда консептуалӣ маънидод мекунад ва ба эҳтимоли зиёд, бо назардошти IQ ё санҷишҳои стандартии дастовардҳо андозагирӣ мешавад." Дар системаҳои ҳукуматӣ ва дигар системаҳои маъмурӣ "шоистасолорӣ" ба системае ишора мекунад, ки тибқи он пешрафт дар дохили система ба "шоиста" будан табдил меёбад, ба монанди кор, зеҳният, эътиборнома ва маълумоти фард. Инҳо аксар вақт тавассути санҷишҳо ва ё имтиҳонҳо муайян карда мешаванд. [4]

## Эзоҳ
# Мантиқ

**Мантиқ** (ар. منطق‎) — илмест, ки қонунҳои тафаккур ва шаклҳои онро тадқиқ менамояд. Мантиқ дар садаи IV то милод пайдо шудааст. Асосгузори он фалайсуфи Юнони Қадим Арасту аввалин шуда қонун ва шаклҳои тафаккурро тадқиқ намуд. Мантиқ дониши шиносоӣ ва иродаи равиши дурусти андешидан (таъриф кардан ва истилол кардан) аст.

Азбаски дониш бо ақл қабул мегардад, мантиқ имчунин ҳамчун илм дар бораи намуд ва қонунҳои андешаронии «дуруст» муайян мегардад. Азбаски андешарони дар забон ҳамчун мулоҳиза ташаккул меёбад, ки исбот ва инкор низ ба он дохил мешавад, мантиқ инчунин ҳамчун илм дар бораи намудҳои мулоҳиза ва ё илм дар бораи роҳҳои исбот ва инкор муайян мегардад. Мантиқ ҳамчун илм роҳҳои дастрасии ҳақиқатро дар раванди ташхиси тавассутӣ аз худ менамояд, яъне, ки аз дониш, на балки аз таҷрибаи ҳиссиётӣ. Бинобар ин, ӯро ҳамчун илме тарзҳои дастрасии «дониши хулосави»-ро азхудкунанда, муайян кардан мункин аст.

Дониши хулосавӣ, ки тавассути истифодаи қонунҳои мантиқ ва тарзҳои андешаронии мантиқӣ дастрас шудааст, мақсади ҳамаи амалҳои мантиқист, ки дастёбии ҳақиқатро ва истифодаи донишро барои ташхиси чуқури ҳодисаҳо ва воқеъаҳои олами атроф дар назар дорад.

Яке аз масъалаҳои асосии мантиқ — муайян кардан, ки чи хел аз фарзия ба хулоса расидан («андешаронии дуруст») ва дар натиҷа дониши ҳақиқиро барои мавзӯи мулоҳиза пайдо намоем, то ин ки ҳамаи тарафҳои мавзӯро ва алоқамандии онро бо дигар тарафи воқеаи мазкур чуқур дарк кунем.
Мантиқ яке аз асбобҳои қариб ҳамаи илмҳои дигар мебошад.

## Нигаред низ

* Мантиқи риёзӣ

## Эзоҳ
# Алавия

**Алавия** (ар. **العلويون**‎ — *al-ʿAlawiyyūn*), ҳамчунин маъруф ба **нусайри́ён** (ба номи асосгузораш; ар. نصيريون‎ — *Nuṣayriyyūn*, тур. Nusayriler) — як фирқаи шиъа, ки садаи IX дар Сурия дар натиҷаи ихтилофи байни рӯҳониёни шиъа барои тахти имомат пайдо шудааст. Алавияро аз номи асосгузораш Ибни Нусайр нусайрия низ мегӯянд. Пайравони алавия имоми нахустини шиъа ва халифаи чаҳорум Алӣ ибни Абитолибро тимсоли Худо дониста, вайро ҳатто аз Муҳаммад пайғамбар боло медонистанд. Таълимоти алавия унсурҳои масеҳият ва дигар динҳои қадимаро ҳам шомил буд. Эътиқод ба се шахси муқаддас (Алӣ, Муҳаммад ва Салмони Форс) доштанд. Алавиён таносухро эътироф мекунанд ва мӯътақиданд, ки рӯҳи алавиён қабл аз ба тан пайвастан ситора буда, баъд аз вафот рӯҳи алавиёни содиқ ба ситора ва рӯҳи мунофиқон ба тани ҳайвон ворид мешавад. Алавиён илова бар иду маросимҳои мусулмонӣ баъзе идҳои масеҳият (мавлуди Исо, Салоса, Башорат ва ғайра)-ро низ ҷашн мегиранд. Гурӯҳе аз пайравони имомҳои алавӣ (зайдӣ), ки дар ҳудуди Яман ҳукумат дошта, насабашонро ба имом Ҳасан ва Ҳусейн мепайвастанд, муддате дар шаҳрҳои соҳили Баҳри Хазар (Дайлам, Гелон, Табаристон) давлати мустақили худро таъсис доданд, лекин он дер давом накард. Сомониён давлати онҳоро шикаст дода, пайравонашонро пароканда карданд. Пайравони алавия ҳоло дар Сурия ва Туркия мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Беляев Е. А., Мусульманское сектантство, М., 1957.

## Сарчашма

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
# Динҳои қабилаӣ

**Динҳои қабилаӣ**, **динҳои қавмбовар** — як истилоҳи расмшуда дар диншиносӣ аст. Пайравони динҳои қавмбовар аз роҳи фарҳанг, аслу насаб ва нажод ё суннатҳои фарҳангии муштарак бо ҳам дар пайванданд.

Мушаххасаҳои ингуна аз динҳо, маҳдудияти он ба доираи нисбатан кӯчаке аз пайравон ва дар як минтақаи хос аст, ки масоили умумии ин ҷомеъаи кӯчак аз тариқи он ҳалу фасл мешавад.

Қавмияту мазҳаб дар ин таъриф, аз якдигар ҷудоинопазиранд. Динҳои қабилаиро ҳамчунин метавон динҳои қавмӣ ё мазҳабҳои суннатӣ низ номгузорӣ кард.

## Эзоҳ
# Ҳикмати илоҳӣ

**Ҳикмати илоҳӣ**, **яздонхирад**, **теософия** (юн.-қад. θεοσοφία — «хиради илоҳӣ») — дар маҷмӯъ ба маънии хирад ё фарзонагии Худованд аст, ки ба системҳои фалсафаи улуми хуфия ё дониши ҷустуҷӯи мустақими асрори вуҷуд ва табиат ишора дорад, ки ба таври вежа табиати вуҷуди яздонӣ, худое ё улуҳиятро мавриди таваҷҷуҳ қарор медиҳад.

## Эзоҳ
# Ҳермесия

**Ҳермесия** (форсӣ: هرمسیه‎) **ҳермети́зм** (Ερμητισμός; аз юн. Ἑρμῆς, фр. Hermétisme, англ. Hermetism, Hermeticism), ё **ҳерметика** (аз олмонӣ: *Hermetik*) — равияи диниву фалсафии давраи ҳеллинизм ва аҳди антиқаи мутааххир; баргирифта аз номи худои ҳеллинӣ Ҳермес Трисмегист (Ҳермесу-л-ҳаромиса).

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Герметизм // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
# Георг Вилҳелм Фридрих Ҳегел

| Георг Вилҳелм Фридрих Ҳегел |
| --- |
| олмонӣ: *Georg Wilhelm Friedrich Hegel* |
|  |
| Таърихи таваллуд | 27 август 1770(1770-08-27)[…] |
| Зодгоҳ | Штуттгарт, Дӯкнишини Вӯртемберг, Имперотурии Муқаддаси Рум |
| Таърихи даргузашт | 14 ноябр 1831(1831-11-14)[…] (61 сол) |
| Маҳалли даргузашт | * Берлин, Подшоҳии Пруссия[d], Иттиҳоди Олмон[d]
 |
| Кишвар | * Подшоҳии Вюртемберг[d]
 |
| Фазои илмӣ | фалсафа, мантиқ, фалсафаи таърих[d], зебоишиносӣ, дин, метафизик, эпистемология, фалсафаи сиёсӣ[d] ва social philosophy[d] |
| Ҷойҳои кор | * Донишгоҳи Йено[d]
* Донишгоҳи Фридрих Вилҳелм[d]
* Донишгоҳи Ҳейделберг[d]
 |
| Дараҷаи илмӣ: | докторӣ[d] (1801) |
| Алма-матер | * Донишгоҳи Тубинген[d]
* Донишгоҳи Йено[d]
* Eberhard-Ludwigs-Gymnasium[d]
* Tübinger Stift[d]
 |
| Роҳбари илмӣ | Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling[d] |
| Шогирдон | Max Stirner[d] ва Georg Andreas Gabler[d] |
| Ҷоизаҳо |  |
| Имзо |  |
|  **Гуфтовардҳо** дар Викигуфтовард |
|  **Осор** дар Викитека |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Гео́рг Вилҳе́лм Фри́дрих Ҳе́гел** (олмонӣ: *Georg Wilhelm Friedrich Hegel*; 27 августи 1770, Штуттгарт — 14 ноябри 1831, Берлин) — файласуфи олмонӣ, намояндаи фалсафаи классикии олмонӣ, эҷодкунандаи назарияи мураттаби диалектика дар заминаи идеализми объективӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Гегел // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
# Ҷумҳурӣ

**Ҷумҳурӣ**, республика (ар. جمهوری‎) — шакли идоракуниест, ки дар он ҳокимият дар асоси принсипи таҷзияи ҳокимият байни мақомоти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мешавад ва байни онҳо низоми мутақобилият ва худнигаҳдорӣ таъмин мешавад.

## Нигаред

* Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Маъмурият
* Мақомоти қонунгузорӣ

## Эзоҳ
# Филмнома

**Филмнома** (форсӣ: فیلم‌نامه‎) ё **сенария** (фр. Scénario) — достоне аст, ки ҳамроҳ бо тавзеҳи саҳнаҳо барои сохти филм навишта мешавад. Ба нависандаи филмнома, филмноманавис мегуянд. Унсури филмнома аз достону шахсиятҳо, саҳнаҳо, секонс‌ҳо, пардаҳо, мусиқӣ, маконҳо ва ғайра ташкил шудаанд.

## Эзоҳ
# Калисои масеҳӣ

**Калисои масеҳӣ** (аз юн.-қад. Κυριακόν) — ба гирдиҳамоӣ ва иҷтимои инсонҳое, ки бо якдигар ҷамъ шудаанд ва ақоиди мазҳабии муштараке доранд, ишора мекунад, аммо дар истилоҳ ба макони ибодати масеҳиён ё ҷомеаи мазҳабии масеҳӣ гуфта мешавад. Калисои католикии Рум, Калисои православии Рус ва Калисои Англия дорои низоми епископӣ ҳастанд, ки дар он ихтиёроти калисо дар дасти епископҳо ва рӯҳониён аст. Дар калисоҳои ҷамоатӣ, марҷаи ниҳоии тасмимгирӣ дар калисо ҷамоати маҳаллӣ аст. Дар калисоҳои машоихӣ системи идораи калисо аз тарафи ҷамоати маҳаллӣ ба ҳайати раҳбарон ё машоих вогузор мегардад ва тасмимот аз тариқи порлумон ва шӯро иттихоз мешавад.

Калисои Пётри Муқаддас дар Ватикан, Калисои Самеба дар Тифлис, пойтахти Гурҷистон — дуюмин калисои бузурги ҷаҳон, Калисои ҷомеи Иоанни Муқаддас дар Ню-Йорк ва Калисои Базилика дар Соҳили Эҷ аз бузургтарин калисоҳои ҷаҳон ҳастанд. Аёсуфия дар Истанбули кунунӣ дар соли 537 бузургтарин калисои ҷаҳон ба шумор мерафт.

## Эзоҳ
# Аборигенҳо

**Аборигенҳо** - (аз калимаи лотинӣ - *сокинони таҳҷоӣ*) - истилоҳе, ки дар Руми Бостон маъмул буд ва номи сокинони муқимӣ, таҳҷоии мамлакатро ифода мекард. Истилоҳи аборигенҳо дар Ҳуқуқи конститутсионии мамлакатҳои хориҷӣ ба кор бурда мешавад. Ин ибора ба забони русӣ ҳамчун *“коренные народы"* тарҷума шудааст, ки ба ибораи тоҷикии *“халқиятҳои таҳҷойи”* мувофиқ аст. Дар ИМА ба аборигенҳо ҳуқуқи мустаснои истифодаи замину обе, ки дар ҳудуди истиқомати онҳо ҷойгиранд, дода шудааст. Бо ҳамин сабабҳо дар ҳуқуқи конститутсионии давлатҳое, ки дар заминҳои аборигенҳо сокинбуда ташкил ёфтаанд, ҳуқуқи аборигенҳо ба замин кафолат дода шуда, ибораи “марзи аборигенҳо” истифода мешавад.

## Нигаред

* Ҳуқуқи муқобилият ба истисмор

## Адабиёт

* *Кряжков В. А.* . — С. 560. — ISBN 978-5-91768-100-9.
* *Грег Пельцер, Хизер Экснер*. Формирование современного государства и коренные народы Бойгонӣ шудааст 11 июни 2011  сол. // University of the Arctic, 2011.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* *Соколовский С.* Категория «коренные народы» в российской политике, законодательстве и науке Бойгонӣ шудааст 13 июни 2013  сол.
* **Документы ООН:**
	+ Конвенция о коренных народах и народах, ведущих племенной образ жизни в независимых странах Бойгонӣ шудааст 29 июни 2010  сол. (Конвенция МОТ № 169), 1989
	+ Вопросы коренных народов Бойгонӣ шудааст 23 ноябри 2012  сол.
	+ Декларация Организации Объединенных Наций о правах коренных народов. Принята резолюцией 61/295 Генеральной Ассамблеи от 13 сентября 2007 года.
* **Международные организации:**
	+ Специальный докладчик ООН по ситуации с правами человека и основными свободами коренных народов(англ.)
	+ Постоянный форум ООН по делам коренных народов(англ.)
* **Неправительственные организации:**
	+ Ассоциация коренных, малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока РФ
	+ Инуитская Циркумполярная Конференция.
	+ Союз саамов
	+ Информационный центр коренных народов России «L’auravetl’an»
	+ Международная рабочая группа по делам коренных народов (IWGIA)
	+ Survival International Бойгонӣ шудааст 17 сентябри 2009  сол.
	+ Информационно-правовой центр коренных малочисленных народов Севера Бойгонӣ шудааст 24 ноябри 2010  сол.
	+ Союз коренных народов Руси Бойгонӣ шудааст 10 марти 2016  сол.
# Сапфо

| Сапфо |
| --- |
| юн.-қад. Σαπφώ |
|  |
| Таваллуд | асри VII то м.[…]* Лесбос[…]
 |
| Даргузашт | тақрибан 570 то м.[…]* Lefkada[d], Lefkada Municipality[d], Lefkada Regional Unit[d], Ionian Islands Region[d], Юнон
 |
| Шаҳрвандӣ (табаият) | * Mytilene[d]
 |
| Навъи фаъолият | шоир, оҳангсоз, муаллиф, нависанда |
| Забони осор | забони юнонии бостон |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

Бюсти шоира Сапфо
**Сапфо** - шоираи Юнони Бостон буд. Баъзеҳо мегуянд, ки Сапфо дар Эрессос, дар ҷазираи Лесбос таввалуд шудааст.
# Клод Дебюсси

| Клод Дебюсси |
| --- |
| Дебюсси Клод Ашил |
|  |
| Иттилооти асосӣ |
| Ном ба ҳангоми таваллуд | фр. Claude Achille Debussy |
| Таърихи таваллуд | 1862(1862) |
| Зодгоҳ | * Saint-Germain-en-Laye[d], Seine-et-Oise[d], Second Empire[d]
 |
| Таърихи даргузашт | 1918(1918) |
| Маҳалли даргузашт | * Минтақаи 16 Порис[d], French Third Republic[d]
 |
| Солҳои фаъолият | 1884 — 1918 |
| Кишвар | * Фаронса
 |
| Пеша(ҳо) | композитор |
| Соз | фортепиано |
| Сабк | опера, мусиқии килоссик[d] ва impressionist music[d] |
| Ҷоизаҳо |  Prix de Rome[d] (1884) |
| Соядаст |
|  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Клод Ашил Дебюсси** (1862-1918) — композитори барҷастаи фаронсавӣ, пианинонавоз, дирижёр, мунаққиди мусиқӣ.

## Зиндагинома

Клод Ашил Дебюсси хатмкунандаи Консерваторияи Порис (Париж), кадоме омӯзгоронаш А. Мармонтел (фортепиано), А. Лавиняк (назарияи мусиқӣ), Э. Гиро (композитсия) буданд. Мусиқии Дебюсси бо болатофатию хушманзарӣ, ҳиссиёти чуқур, рангубори тоза, навовариҳои равшани садодиҳӣ, бо латофатии шакл ва сабкаш фарқ мекунад. Мусиқичӣ – навовари пурилҳом операи «Пеллеас ва Мелизанда» (аз рӯйи драмаи М. Метерлинка), 3 балет (аз он ҷумла бачагона «Сандуқ бо бозичаҳо»), асарҳои симфонӣ – прелюдия, ноктюрнҳо, ангораҳои (эскиз) симфонӣ «Баҳр» ва ғайра; Фантазия барои фортепиано бо оркестр; асарҳои зиёде барои фортепиано, 24 прелюдия, 12 этюд, сонатаҳо барои ансамблҳои созӣ, квартет, зиёда аз 50 романс ва суруд офаридааст. Дебюсси – намояндаи бузурги импрессионизм дар мусиқӣ; вай унсурҳои таъсирбахшии мусиқиро васеъ истифода намуда, навоварӣ даровард, асарҳои навъи тозае эҷод кард. Дебюсси солҳои 1880, 1881-82 дар Русия зиндагӣ карда, дар соли 1913 ба Маскав ва Петербург омада, асарҳояшро дар консерт худаш иҷро кард.

## Нигаред

* Равел Морис Жозеф

## Эзоҳ