Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хати калимавӣ (логография)

**Хати калимавӣ (логография)** - ин намуди хат бо тариқи калимаҳои ҷудогона ифода мешавад. Дар инҷо миқдори аломатҳо ба миқдори калимаҳо, аниқтараш, воҳидҳои семантики мустақили хабар баробар аст. Инчунин барои ифодаи як калима (воҳиди семантикӣ) як аломати муайян истифода мешавад. Хати калимавӣ дар асоси хати тасвирӣ тақрибан дар давраи ғуломдорӣ ба вуҷуд омада, тараққӣ кардааст.

## Нигаред низ

* Хат
* Хатти тасвирӣ

## Адабиёт

* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе:Маориф, 1994. - С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи ихтирои хат.//Китобдор.- 2006. - №1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984. - Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7. - С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе,1981. - Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он. // Китобдор. - 2007.- №1. - С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе,1983. - Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1983. - Ҷ.4.- С. 177-178.

## Адабиёт

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
# Овонигорӣ

**Овонигории фонетик** (англ. Phonetic transcription) — ба маънии бознамуди дидории садоҳои гуфтор (ё овоҳо) аст ва алифбои овоӣ, алифбое аст, ки дар он барои нишон додани ҳар ово, аз як нависаи хосс истифода мешавад ва робитае як ба як миёни ҳарфу ово дар он вуҷуд дорад. Намунаи чунин алифбоӣ, Алифбои овонигории байналмилалӣ аст.

## Эзоҳ
# Хати овозӣ (фонография)

**Хати овозӣ (фонография)** – ин намуди хат ҳарфҳояш овозҳо ё фонемаҳои ҷудогонаи нутқро ифода мекунанд (хатҳои финиқӣ, юнонӣ, лотинӣ, русӣ, арабӣ ва ғайра). Системаҳои ҳарфии овозӣ ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд:

1. Овози ҳамсадоӣ (финиқӣ, угаритӣ, ибронӣ, оромӣ, арабӣ ва ғайра), ки дар онҳо аломатҳои асосии хати (ҳарфҳо) танҳо овозҳои ҳамсадоро ифода мекунанд.
2. Садоии овозӣ (юнонӣ, лотинӣ, русӣ ва ғайра), ки аломатҳои хати онҳо овозҳои ҳамсадо ва садонокро баробар ифода мекунанд.

Ҳамаи хатҳои ҳарфии овозӣ ва хати финиқӣ ибтидо гирифта ба ду самти асоси густариш ёфтаанд. Дар Шарқ аз хати финиқӣ хати оромӣ пайдо шуд, ки қариб ҳамаи хатҳои ҳарфии овозӣ ва баъзе системаҳои ҳиҷоии Осиё аз он сар задаанд (аз ҷумла хатҳои паҳлавӣ, суғдӣ, монавӣ, авесто, хоразмӣ, портӣ ва ғайра). Дар Ғарб (Аврупо) аз хати финиқӣ хати юнонӣ ба вуҷуд омад, ки асоси ҳамаи системаи хатҳои аврупоён гардид. Системаҳои шарқии хатӣ то андозае усули ҳамсадоии финиқиро нигоҳ доштанд. Дар Ғарб бошад ҳамаи системаҳои хатӣ бо роҳи вокалии овозӣ пеш рафтанд.

## Нигаред низ

Хат

## Адабиёт

* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе: Маориф, 1994. - С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи ихтирои хат. // Китобдор.- 2006.- №1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984. - Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7. - С. 613-619

## Адабиёт

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
# Хат (навиштор)

**Хат** ё **дабира** (форсӣ: خَط یا دبیره‎) — системаи аломатҳост, ки тавассути нақшу тасвирҳо робитаи одамонро таъмин менамояд ва хабареро ба фосилаи муайян мерасонад. Бо мурури гузаштани давру замон хатҳои зиёд ихтироъ шуданд ва ин хатҳо ном ба ном ва навъ ба навъ ҷудо гардидаанд.

## Алифбо

* Алифбои арманӣ
* Алифбои гурҷӣ
* Алифбои кирилликӣ
* Алифбои қибтӣ
* Алифбои лотинӣ
* Алифбои тоҷикӣ
* Алифбои юнонӣ
* Ҳангул

## Абҷад

* Ҳуруфи арабӣ
* Ҳуруфи форсӣ
* Ҳуруфи иврӣ
* Алифбои сурёнӣ

## Абугида

* Ҳуруфи таиландӣ
* Хатти томилӣ
* Деванагарӣ

## Адабиёт

* Афсаҳов, А., Қаҳҳоров, Ҳ. Хат ва пайдоиши он. — Душанбе: Маориф, 1994. — С.32-34.
* Ахмедов, Б., Юнусов, А. Аз таърихи ихтирои хат. // Китобдор. — 2006. — № 1. — С.17.
* Пиктография // Энсиклопедияи совети тоҷик. — Душанбе, 1984. — Ҷ.5. — С.509.
* Хат // Энсиклопедияи совети тоҷик. — Душанбе, 1987. — Ҷ.7. — С. 613—619
* Коғаз //Энсиклопедияи совети тоҷик. — Душанбе,1981. — Ҷ.З. — С. 498.
* Ахмедов, Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор. — 2007. — № 1. — С.34-35.
* Матншиносӣ // Энсиклопедияи совети тоҷик. — Душанбе,1983. — Ҷ.4. — С.268.
* Манбаъшиносӣ // Энсиклопедияи совети Тоҷик. — Душанбе, 1983. — Ҷ.4. — С. 177—178.