# Аргон

Аргон, 18Ar|  |
| Аргон |
| Талаффуз | /ˈɑrɡɒn/ ​(*AR-gon*) |
| Номи дигар | argon |
| Намуди зоҳирӣ | гази беранг |
| Вазни атомии муқаррарӣ *A*r, std(Ar) | [7001397920000000000♠39.792, 7001399630000000000♠39.963] conventional: 7001399500000000000♠39.95 |
| Аргон дар ҷадвали даврӣ |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ҳидроген |  | ҳелий |
| литий | бериллий |  | бор (элемент) | карбон | натрий | оксиген | фтор | неон |
| натрий | магний |  | алюминий | силитсий | фосфор | сулфур | хлор | аргон |
| калий | калсий | скандий |  | титан (элемент) | ванадий | хром | манган | оҳан | кобалт | никел | мис | руҳ | галлий | германий | арсен | селен | бром | криптон |
| рубидий | стронсий | иттрий |  |  | сирконий | ниобий | молибден | технетсий | рутений | родий | палладий | нуқра | кадмий | индий | қалъагӣ | сурма | теллур | йод | ксенон |
| сезий | барий | лантан | серий | празеодим | неодим | прометий | самарий | европий | гадолиний | тербий | диспрозий | ҳолмий | эрбий | тулий | иттербий | лютесий | ҳафний | тантал | волфрам | рений | осмий | иридий | платина | тилло | симоб | таллий | сурб | висмут | полоний | астат | радон |
| франcий | радий | актиний | торий | протактиний | уран (элемент) | нептуний | плутоний | америcий | кюрий | берклий | калифорний | эйнштейний | фермий | менделевий | нобелий | лоуренсий | резерфордий | дубний | сиборгий | борий | ҳассий | мейтнерий | дармштадтий | рентгений | коперниcий | ниҳоний | флеровий | московиум | ливерморий | теннесин | оганессон |

 | Ne ↑ **Ar** ↓ Kr |
| хлор ← **аргон** → калий |

 |

 |
| Рақами атомӣ (*Z*) | 18 |
| Гурӯҳ | гурӯҳи 18 (газҳои асил) |
| Давр | даври 3  |
| Блок | p-блок  |
| Категорияи элемент |   Гази аслӣ |
| Конфигуратсияи электрон | [Ne] 3s2 3p6 |
| Электронҳо аз рӯӣ ҷилд | 2, 8, 8 |
| Хосиятҳои физикӣ |
| Фаза дар ҲФМ | газ |
| Нуқтаи гудозиш | 83.81 K ​(−189.34 °C, ​−308.81 °F)  |
| Ҳарорати ҷӯшиш | 87.302 K ​(−185.848 °C, ​−302.526 °F)  |
| Зичӣ (дар ҲФМ) | 1.784 g/L |
| ҳангоми моеъ будан (дар н.ҷ.) | 1.3954 гр/см3  |
| Нуқтаи сечанда | 83.8058 K, ​68.89 кПа  |
| Нуқтаи бӯҳронӣ | 150.687 K, 4.863 МПа  |
| Ҳарорати гудозиши хос | 1.18 кҶ/мол  |
| Ҳарорати буғшавии хос | 6.53 кҶ/мол  |
| Гармигунҷоиши молярӣ | 20.85 Ҷ/(мол·К)  |
| **Буғи сершуда**

| *P* (Pa) | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| at *T* (K) |   | 47 | 53 | 61 | 71 | 87 |

 |
| Хосиятҳои атомӣ |
| Дараҷаҳои оксидшавӣ | **0** |
| Электроманфиият | Ҷадвали Полинг: no data  |
| Қувваҳои иондоршавӣ | * 1-ум: 1520.6 кҶ/мол
* 2-юм: 2665.8 кҶ/мол
* 3-юм: 3931 кҶ/мол
* (бештар)
 |
| Радиуси ковалентӣ | 106±10 пм  |
| Радиуси Ван дер Ваалс | 188 пм  |
| Color lines in a spectral range**Хатҳои спектрии Аргон** |
| Дигар хосиятҳо |
| Сохтори булӯрӣ |  ​face-centered cubic (fcc) |
| Суръати овоз | 323 м/с (gas, at 27 °C) |
| Гармигузаронандагӣ | 17.72×10−3  W/(m·K)  |
| Тартибории магнитӣ | диамагнетик  |
| Таъсирпазирии магнитӣ | −19.6·10−6 см3/мол |
| Рақами CAS | 7440-37-1  |
| Таърих |
| Кашф ва ҷудогузории аввалин | Lord Rayleigh and Виллиам Рэмзи (1894)**Хатои ибора: Аломати нуқтагузории шинохтанашуда "ё"** |
| Изотопҳои асосии аргон |
|

| Изо­топ | Мавҷу­дият | Давраи ним­таҷзия (*t*1/2) | Тарзи таҷзия | Маҳ­сул |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 36Ar | 0.334% | собит |
| 37Ar | синт | 35 d | ε | 37Cl |
| 38Ar | 0.063% | собит |
| 39Ar | trace | 269 y | β− | 39K |
| 40Ar | 99.604% | собит |
| 41Ar | syn | 109.34 min | β− | 41K |
| 42Ar | syn | 32.9 y | β− | 42K |

 |
| and content may be as high as 2.07% and 4.3% respectively in natural samples. is the remainder in such cases, whose content may be as low as 93.6%. |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 18 | Аргон |
| Ar39,948 |
| 3s23p6 |

**Aргон** (**Ar**, аз лот. **Ar**gon) — элементи химиявии гурӯҳи VIII системаи даврии Менделеев, гази инертӣ; рақами атомиаш 18, массаи атомиаш 39,948.

Дар ҳолати муқаррарӣ аргон гази беранг, бебӯй ва бемаза аст. Дар табиат аргон танҳо дар ҳолати озод дучор мешавад. Атмосфера 16·1012 m, қишри замин 0,165·1012 m, об 0,752·1012 m аргон доранд. Дар таркиби ҳаво 0,98 % аргон ҳаст. Аргони атмосферӣ аз се изотопи устувор — 36Ar (0,337 %), 38Ar (0,063 %) ва 40Ar (99,60 %) иборат мебошад. Аз сабаби зиёд будани изотопи 40Ar массаи атомии он аз массаи атомии К, ки дар системаи даврии Менделеев аз он пеш меистад, зиёдтар аст. Аз изотопҳои радиоактивии сунъии аргон барои нишонаи радиоактивӣ 37Ar (давраи нимкоҳишаш 35 шаборӯз) короям аст. Зичии аргон (дар 0°С, 101325 н/м2) 1,7839 кг/м3, ҳарор. гудозиш −189,3°С, ҳарорати ҷӯшиш — 185,9°С. Дар 1 л об дар шароити муътадил 51,9 м3 аргон ҳал мегардад. Аргон дар металлҳо ҳал намешавад. Молекулаи аргон якатома аст. Ҳамаи кӯшишҳои ҳосил кардани пайвастҳои валентии аргон бенатиҷа анҷом ёфтанд. Аргон бо пайвастҳое, ки дар панҷараҳои кристаллии худ ковокии андозааш тақр. ба андозаи аргон мувофиқ доранд, пайвастҳои мудохил (клатратҳо) ҳосил мекунад, мас., бо H4O, D2O, фенол, гидрохинон ва ғайра. Аз онҳо Ar·6H2O бештар омӯхта шудааст. Дар пайвастҳои мудохил, мас., дар SO2· 6H2O изоморфи SO2-ро бо Ar иваз кардан мумкин аст. Ин барои дар фишори мӯътадил синтез кардани Ar·6H2O имконият медиҳад. Дар саноат аргонро аз ҳаво дар натиҷаи сахт хунук кардани он ҷудо мекунанд. Аргонро аз дигар газҳои инертӣ бо усули газохроматографӣ низ ҷудо кардан мумкин аст. Аргон ҳангоми таҳвили ҳароратии металлҳое, ки зуд оксид мешаванд, васеъ истифода мегардад. Дар ҳавои аргон металлҳои камёфт ва рангаро кафшер мекунанд, Ti, W, Zr ва ғ-ро мегудозанд. Бо аргон чароғҳои барқиро пур менамоянд (аргон суръати бухори волфрамро суст ва равшании онро зиёд мекунад). Аргони радиоактив баъзан барои назорати системаҳои ҳавотозакунӣ кор фармуда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Аргон / М. Самиев // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.