Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Кит

Кит
**Кит** – катори ширхурҳои оби мебошад. Дарозиашон аз 1 то 33м мешаванд. Танаш дукмонанд ва бо думи дупарраи уфуки ба анчом мерасад. Муйи тана гадудҳои равгани арак ба табдил ёфтааст.

## Пайвандҳо

Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
Кит
# Сиуфростус

| Сиуфростус |
| --- |
| юн.-қад. Θεόφραστος Ἐρέσιος |
|  |
| Таърихи таваллуд | тақрибан 371 то м. |
| Зодгоҳ | * Эрессос, Commune of Eresos[d]
 |
| Таърихи даргузашт | 287 то м. |
| Маҳалли даргузашт | * Афина
 |
| Кишвар | * Афинаи Қадим
 |
| Фазои илмӣ | гиёҳшиносӣ |
| Алма-матер | * фалсафаи машшоъ[d]
 |
| Шогирдон | Strato of Lampsacus[d], Bion of Borysthenes[d], Chamaeleon[d], Neleus of Scepsis[d], Timagoras of Gela[d], Praxiphanes[d], Menander[d], Demetrius of Phalerum[d], Metrocles[d] ва Demotimus[d] |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Сиуфросттус**, ё **Феофраст** (юн.-қад. Θεόφραστος, лот. Theophrastos Eresios; тақ. 370 то. м, Эрес, ҷазираи Лесбос — тақ. 288 то м./285 то м, Афина), — файласуфи румӣ, бунёнгузори дониши гиёҳшиносӣ ва муаллифи «Таърихи табиии гиёҳон».

## Эзоҳ
# Қуръон

Дастнависи Қуръон аз Испанияи мусулмонӣ (ал-Андалус). асри XII
**Қуръон** (ар. أَلْقُرآن‎ [qur'an] ал—Қуръон) — китоби бузург ва муқаддаси мусулмонони ҷаҳон мебошад. Ба пайғамбари ислом ҳазрати Муҳаммад (с) нозил шудааст. Иборат аз 114 сура ва 6236 оят аст. Сураи калонтарини Қуръон сураи Бақара. Бузургтарин ояти Қуръон Оятал-курсӣ мебошад. Бузургтарин калимаи Қуръон Лаястахлифаннах, ум (сураи Нур ояти 55) мебошад. Қуръони Карим дар 23 сол ба Ҳазрати Муҳаммад (с.а.в) аз тарафи Аллоҳи Мутаъол ба воситаи малоик Ҷабраил нозил шудааст. Сураи Ихлос ягона сураи тавхид дар Куръон мебошад. Қуръон ягона китобест, ки аз замони Паёмбар (с.а.в) то замони мо ҳеҷ гуна таъғирот дохил нашудааст.

## Таълифоти Қуръони Карим ба забони тоҷикӣ

* Қуръони Карим. Тарҷума ба забони тоҷикӣ ва тавзеҳот. — Д.. — 634 с.:
	+ Табъи 1, 2007;
	+ Табъи 2, 2011.

## Нигаред

* Al-Quran (Қуръон) Бойгонӣ шудааст 29 Январ 2009  сол. text format
* QuranAcademy.org
* Саҷ

## Адабиёт

Бо забони русӣ
* *Ахмадуллин В. А.* Деятельность государственных органов СССР и духовных управлений мусульман по изданию Корана на арабском языке в СССР и его распространению в 50-е годы XX в. // Вестник Дагестанского научного центра. — Махачкала: Дагестанский научный центр РАН, 2014. — № 52. — С. 84—89.
* *Густерин П. В.* Первый переводчик и первое издание Корана на русском языке // Исламоведение. — 2011. — № 1.
* *Густерин П. В.* К вопросу о первенстве в переводе Корана на русский язык // Вопросы истории. — 2013. — № 12.
* *Густерин П. В.* Коран как объект изучения. — Саарбрюккен, 2014. — ISBN 978-3-659-51259-9.
* *Густерин П. В.* Русскоязычная коранистика досоветского периода // Вопросы истории. 2015. № 5.
* Коран / Ибрагим Т. К. // Конго — Крещение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 233. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 15). — ISBN 978-5-85270-346-0.
* *Султанов Р. И.* Коран // Философский энциклопедический словарь / Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов. — М.: Советская энциклопедия, 1983. — С. 279—280. — 840 с. — 150 000 экз.
* Ушаков В. Д. Фразеология Корана (Опыт сопоставления фразеоречений Корана и араб. клас. яз.). — СПб, издательство «Восточная литература РАН», 1996, ISBN 5-02-017773-3.
* Щедровицкий Д. В. Сияющий Коран. Взгляд библеиста / Изд. 2-е.— М.: Оклик, 2010.— 311 с.— ISBN 978-5-91349-013-1.

Дар дигар забонҳо

* The Study Quran: A New Translation and Commentary / ed. Seyyed Hossein Nasr, Caner Dagli, Maria Dakake, Joseph Lumbard, Mohammed Rustom. — HarperCollins, 2015. — 2048 p.

## Пайвандҳо

* Арабский Коран.pdf
* Ал-Куран // Энциклопедия «Исламология»

## Эзоҳ

| Муҳаммад  |
| --- |
|  |
| Оила |
|
Аҳли Байт • Ҳамсарон
Авлод • Шарифон • Саидон  |
| Зиндагинома |
|
Қуръон • Суннат • Сири Набӣ
Ҳазрати Муҳаммад дар Макка
Муҳоҷирати Тоиф
Меъроҷ • Ҳиҷрати Муҳаммад |
| ғайраҳо |
|
Мавлуд • Саловот •
Ғазовот Саҳоба • Масҷид ан Набӣ
Ҷоҳилия • Зулфиқор
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Сураи қаблӣ: *нест* | **Сура {{{1}}}** — **[[:File:Sura{{{1}}}.pdf|Матни арабӣ]]** | Сураи баъдӣ: *нест* |
# Давраи Эҳё

**Эҳё** (фр. Renaissance, итол. *Rinascimento*, русӣ: Возрождение) — давра дар таърихи фарҳанги Аврупо. Дар Итолиё вай дар асрҳои XIV—XVI ва дар кишварҳои дигар дар охири асрҳои XV—XVI ба вуҷуд омада буд.

## Нигаред низ

* Эҳёи Ҳарлем

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Фалсафаи эҳё ва замони нав" Бойгонӣ шудааст 27 сентябри 2021  сол.
# Мураккабгулҳо

| Мураккабгулҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
|
Олам:ЭукариотҳоСалтанат:РустаниҳоШоха:ПӯшидатухмонСинф:ДупаллагиҳоТартиб:КоснигулҳоОила:**Мураккабгулҳо** |
| Номи илмӣ |
| Asteraceae  Bercht. ва J.Presl, nom. cons., 1820 |
| Ҳаммаъно |
| * Compositae (Giseke)
* Acarnaceae (Link), nom. illeg.
* Ambrosiaceae (Bercht. ва J. Presl), nom. cons.
* Anthemidaceae (Bercht. ва J.Presl)
* Aposeridaceae (Raf.)
* Arctotidaceae (Bercht. ва J.Presl)
* Artemisiaceae (Martinov)
* Athanasiaceae (Martinov)
* Calendulaceae (Bercht. ва J.Presl)
* Carduaceae (Bercht. ва J.Presl)
* Cassiniaceae (Sch.Bip.), nom. inval.
* Cichoriaceae (Juss.), nom. cons.
* Coreopsidaceae (Link), nom. inval.
* Cynaraceae (Spenn.)
* Echinopaceae (Bercht. ва J.Presl)
* Eupatoriaceae (Bercht. ва J.Presl)
* Helichrysaceae (Link), nom. inval.
* Inulaceae (Bercht. ва J.Presl)
* Lactucaceae (Drude)
* Mutisiaceae (Burnett)
* Partheniaceae (Link), nom. inval.
* Perdiciaceae (Link), nom. inval.
* Senecionaceae (Bercht. ва J.Presl)
* Vernoniaceae (Burmeist.)
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Мураккабгулҳо** (лот. Compositae) ё **косниҳо** (лот. Asteraceae) — оилаи рустаниҳои дупаллагӣ. Дар тамоми кураи Замин қариб 25 ҳазор намудашон мавҷуд аст. Аксарияти мураккабгулҳо рустаниҳои алафианд. Дар арзҳои мӯътадил мураккабгулҳои нимбуттаю бутта ва дар тропи­кӣ буттаю дарахт бештар мерӯянд. Мураккабгулҳои обӣ, ботлоқӣ ва лиана каманд.

## Тавсифоти биологӣ

Мураккабгулҳо баргҳои паи ҳам, баъзан рӯ ба рӯ ҷойгиршуда, хӯшагули сабатак доранд. Гули мураккабгулҳо бекосабарг, гардбаргаш 5-то, ғӯракаш поёнии якхонагӣ буда, гинесеяш аз 2 мевабарг иборат аст.

## Густариш

Дар кишварҳои собиқ Шӯравӣ қариб 225 ҷинс ва зиёда аз 3,5 ҳазор намуди мураккабгулҳо маълуманд. Дар Тоҷикистон қариб 105 ҷинс ва 600 намуди мураккабгулҳо аз кӯҳҳои паст то ноҳияҳои абадӣ бо барф пӯшидашуда месабзанд. Дар байни онҳо намудҳои ҷинси хоралаф (зиё­да аз 115 намуд), шибоғ (қариб 60 намуд), юринея (зиёда аз 30 намуд) бештар паҳн шудаанд. Намудҳои ҷинси Gerbera, Acroptilon, Echinopa, Polytaxis ва ғайра (дар кадоме 1 намуд дорад) кам мерӯянд. Як қатор мураккабгулҳо решаи ғафси лӯндамонанд доранд. Ба онҳо намудҳои ҷинси Scorzonera, Helianthus ва ғайра мансубанд.

## Корбурд

Дар бай­ни мураккабгулҳо рустаниҳои доруӣ хеле бисёранд. Macалан, бобуна, дарманаи румӣ, коснӣ, тархун ва ғайра.

Бисёр намудҳои мураккабгулҳо рустаниҳои асаловар ва хӯроки чорво мебошанд. Намудҳои ҷинси шибоғ дар чарогоҳҳои тирамоҳию зимистона хӯроки асосии бузу гӯсфанд ба шумор мераванд.

Дар байни мураккабгулҳо рустаниҳои ороишӣ низ хеле бисёранд. Macалан, аббосӣ, бахмалгул, довудӣ, картошкагул, киквош, мино ва ғайра.

Як қатор рустаниҳои муҳими хоҷагии қишоқ, ба монанди офтобпараст, маъсар, қоқу, коснӣ, анганор, гвайюла ва ғайра низ ба мураккабгулҳо мансубанд. Баъзе мураккабгулҳо (талха, хори морак, шири харак) алафҳои бегонаи зироатанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Цветоводство в городах и посёл­ках Таджикистана, Душанбе, 1965;
* Поля­ков П. П., Систематика и происхожде­ние сложноцветных, Алма-Ата, 1967.

## Сарчашма

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
# Подшоҳии Ингилистон

|  |
| --- |
| Подшоҳии Ингилистон |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 927 — 30 апрел (11 май) 1707 |  |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | Дирафш | Нишон |  |

 |
|  |
| Пойтахт | Винчестер[d], Лондон, Вестминстер ва Ситии Лондон |
| Забон(ҳо) | инглисӣ |
| Воҳиди пул | Фунт Стерлинг |
| Аҳолӣ | * 5 750 000 тан (1707)
 |
| Шакли ҳукмронӣ | подшоҳӣ |
|  |

**Подшоҳии Ингилистон** (англ. Kingdom of England) — кишваре мустақил дар ҷазираи Бритониёи Кабир буд, ки аз соли 927 маъруф аст. Пас аз пайвастан бо Подшоҳии Шотландия дар соли 1707 ба Подшоҳии Бритониёи Кабир табдил ёфт.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
# Археоптерикс

| Археоптерикс |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Ниёпаранда** (форсӣ: نیاپرنده‎), **деринамурғ** (форсӣ: دیرینه‌مرغ‎), **археопте́рикс** (лот. Archaeopteryx, аз юн. ἀρχαῖος — бостон, πτέρυξ — бол) — парандаи қадимтарини мунқариз аз зерсинфи калтакалосдумҳо.

Андозааш ба қадри андозаи зоғи ало буд. Шакли бадан, сохти пой ва болу пар аз паранда будани археоптерикс шаҳодат медиҳад, вале сохти косахонаи сар, вуҷуд доштани дандонҳо, думи дароз (аз 20 мӯҳра иборат буд), чанголи пойҳои пеш, мавҷудияти қабурғаҳои шикам онро ба хазандаҳо наздик мекунад. Археоптерикс дар таҳаввулоти мӯҳрадорон аъзои муҳимтарин аст, зеро он аз хазандаҳо ба вуҷуд омадани парандаҳоро исбот мекунад. Боқимондаи археоптерикс соли 1860 дар варақсангҳои литографии давраи Юраи боло (дар Бавария) дарёфт шудааст (ҳамагӣ се скелет ва нақши болу пари археоптерикс); яке аз ин скелетҳо археорнис (Archaeornus siemensi) номида шуд, аммо минбаъд археоптерикс будани он низ исбот гардид

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Археоптерикс // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
# Номгузории ботаникӣ

## Номҳои қабулшуда

Пойгоҳҳои гуногуни ботаникӣ, аз қабили Plants of the World Online ва World Flora Online, муайян мекунанд, ки оё ном қабул карда мешавад. Ном метавонад аз он сабаби **ҳаммаъноӣ** бо дигар рустанӣ қабул карда нашавад. Истилоҳи дигар барои ифодаи номе, ки қабул нашудааст, **номуайян** аст, зеро мавҷудияти алоҳидаи онро боэътимод муайян кардан мумкин нест.
# Археяҳо

| Археяҳо |
| --- |
|  *Halobacteria*, штамм NRC-1, каждая клетка длиной около 5 мкм |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
| Archaea   Воуз ва дигарон, 1990  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Бостониён** ё **археҳо** (лот. Archaea, аз юн.-қад. ἀρχαῖος «бостонӣ, куҳна») — қаламраве аз мавҷудоти рези такёхтаӣ ҳастанд.

## Эзоҳ
# Эукариотҳо

| Эукариотҳо |
| --- |
| Таснифи илмӣ |
|
Олам:**Эукариотҳо** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Эукариотҳо** (лот. Eukaryota аз юн.-қад. εὖ- «пурра; хуб» + κάρυον «мағз; ядро») — ҳуҷайраҳое, ки ядро ва дигар органоидҳоро доранд.

## Эзоҳ
# Протистҳо

| Протистҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
|
Олам:ЭукариотҳоГурӯҳ:**Протистҳо** |
| Номи илмӣ |
| Protista  Haeckel,, 1866 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Протистҳо** (юн.-қад. πρώτιστος «аввалтарин, пешинатарин») — силсилае аз андомгонҳои ҳӯҳастаии сода, ки гиёҳу ҳайвону қорчро шомил намешавад

## Эзоҳ
# Беҳуҷайраҳо

**Буҳуҷайраҳо** (лот. Acellularia, Acytota, Aphanobionta) — маҷмӯи организмҳое, ки сохтори ҳуҷайравӣ надоранд.

"Беҳуҷайраҳо" аксаран ҳамчун синоним вирусҳо ном бурда мешаванд.
# Прокариотҳо

| Прокариотҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Прокарио́тҳо** (лот. Procaryota, аз юн.-қад. πρό «пеш» ва κάρυον «ҳаста») — организмҳои якҳуҷайрйраи зинда, ки ҳуҷайраи онҳо ядрои мукаммали инкишофёфта надоранд ва онҳо дорои мембрани ядрои маҳдуд мебошанд.

## Эзоҳ
# Содатаринҳо

| Содатаринҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| бештарОлам:ЭукариотҳоГурӯҳ:ПротистҳоГурӯҳ:**Содатаринҳо** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Такёхтагон**, **содатаринҳо** (лот. Protozoa, аз юн.-қад. πρῶτος — нахустин ва ζῷα, шакли шумораи ҷамъ аз юн.-қад. ζῷον — мавҷуди зинда) — як навъ ҷонварони бемуҳра. Қариб ҳамаи содатаринҳо мавҷудоти микроскопӣ буда, аз ҷиҳати морфо-физиологӣ аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Масалан, амёба сохти хеле сода дорад, вале сохти инфузорияҳо бошад, нисбатан мураккаб аст. Дар олам 25 — 30 ҳазор намуди содатаринҳо маълуманд, ки ба 5 синф (саркодовиҳо, қамчинакдорҳо, споровикҳо, инфузорияҳо, книдоспоридияҳо) мансубанд. Соддатаринҳо дар табиат васеъ паҳн шудаанд. Онҳо чун анвои ғизо дар биотсеноз ва умуман дар биосфера ҷои намоёнро ишғол мекунанд.

Як қисми содатаринҳо (зиёда аз 3,5 ҳазор намуд) тарзи ҳаёти паразитӣ доранд. Онҳо дар одам бемориҳои вараҷа, лейшманиоз, лямблиоз ва амёбиаз, дар ҳайвонот пироплазмидоз, тейлериоз, трипаносомоз, коксидиоз ва ғайраро ба вуҷуд меоранд. Қисми зиёди книдоспоридияҳо паразити моҳӣ, оруи асал ва кирмаки абрешим мебошанд. Соддатаринҳои паразит ба паррандапарварӣ, моҳидорӣ ва дигар соҳаҳои хоҷагии халқ зарари калон мерасонанд. Бо кӯшиши протозоологҳои тоҷик намудҳои содатаринҳои паразити одам, моҳӣ, парранда ва чорво муайян карда шудаанд.

Илме, ки содатаринҳоро меомӯзад, протистология ном дорад.

## Эзоҳ
# Хромистҳо

| Хромистҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
| Chromista  Cavalier-Smith, 1981 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Хромистҳо** (лот. Chromista) — гурӯҳи бузурги эукариотҳо мебошад, ки ба он бисёр макросистематикаи муосир рутбаи салтанат медиҳанд.

## Эзоҳ
# Таърихи табиъӣ

**Таърихи табиъӣ** (форсӣ: تاریخ طبیعی‎) — равиши илмии баррасии ҷонварону гиёҳон, ки бештар бар мушоҳида такя дорад то озмоиш ва бештари пажӯҳишҳои он дар маҷаллаҳои илмӣ чоп мешаванд то журнолҳои тахассусӣ.

## Эзоҳ
# Пойгоҳи додаҳо

**Пойгоҳи додаҳо** (форсӣ: پایگاه داده‌ها‎), **бонки иттилоъот**, **базаи маълумот** (англ. Database) — ба маҷмӯъае аз додаҳо бо сохтор муназзам ва сомонманд гуфта мешавад.

## Таъриф

Пойгоҳҳо маъмулан дар қолабе, ки барои дастгоҳҳо ва роёнаҳои қобили хондан ва дастрасӣ бошад захира мешаванд. Албатта чунин шеваи захирасозии иттилоот танҳо равиши мавҷуд нест ва шеваҳои дигаре монанди захирасозии сода дар парвандаҳо низ истифода мегардад. Ончи захирасозии додаҳо дар пойгоҳҳоро муасир месозад вуҷуди як сохтори мафҳумӣ барои захирасозӣ ва равобити байни додаҳо аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* *Когаловский М. Р.* Энциклопедия технологий баз данных. — М.: Финансы и статистика, 2002. — 800 с. — ISBN 5-279-02276-4.
* *Кузнецов С. Д.* Основы баз данных. — 2-е изд. — М.: Интернет-университет информационных технологий; БИНОМ. Лаборатория знаний, 2007. — 484 с. — ISBN 978-5-94774-736-2.
* *Дейт К. Дж.* Введение в системы баз данных = Introduction to Database Systems. — 8-е изд. — М.: Вильямс, 2005. — 1328 с. — ISBN 5-8459-0788-8 (рус.) 0-321-19784-4 (англ.).
* *Коннолли Т., Бегг К.* Базы данных. Проектирование, реализация и сопровождение. Теория и практика = Database Systems: A Practical Approach to Design, Implementation, and Management. — 3-е изд. — М.: Вильямс, 2003. — 1436 с. — ISBN 0-201-70857-4.
* *Гарсиа-Молина Г., Ульман Дж., Уидом Дж.* Системы баз данных. Полный курс = Database Systems: The Complete Book. — Вильямс, 2003. — 1088 с. — ISBN 5-8459-0384-X.
* Банк данных / А. Б. Антопольский // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* *Date, C. J.* Date on Database: Writings 2000–2006. — Apress, 2006. — 566 с. — ISBN 978-1-59059-746-0, 1-59059-746-X.
* *Date, C. J.* Database in Depth. — O'Reilly, 2005. — 240 с. — ISBN 0-596-10012-4.
* Beynon-Davies P. (2004). Database Systems 3rd Edition. Palgrave, Basingstoke, UK. ISBN 1-4039-1601-2

## Пайвандҳо

* CITForum Бойгонӣ шудааст 22 октябри 2018  сол. — материалы на сайте Центра информационных технологий
* Very Large Data Base  — Endowment Inc.
* ACM SIGMOD — Association for Computing Machinery: Special Interest Group On Management of Data.

Шаблон:Databases
# ISSN

**Шумораи стандарти байналмилалии пайоянд** (**ISSN**, мухаффафи ибораи англ. International Standard Serial Number) — шумораи ҳашт рақамии ягонаест, ки барои мушаххас кардани як нашрияи давраии чопӣ ё электроникӣ ба кор меравад. Ин стандарти байналмилалӣ тавассути Созмони байналмилалии стандартсозӣ зери номи ISO 3297 дар соли 1975 табйин шудааст.

## Рамзгузорӣ

Формати шумораи серияли стандарти байналмилалӣ як шумораи ҳашт рақамӣ (ҳарфӣ) аст, ки тавассути иттисолҳо ва фавосил ба ду қисмати чаҳор рақамӣ тақсим мегардад. Адади охир, ки метавонад аз 0 то 9 ё X бошад, «шумораи кантрол» номида мешавад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* portal.issn.org — ISSN в разных странах.
* Порядок присвоения ISSN на сайте Российской книжной палаты.
* ГОСТ Р 7.0.56-2017. Международный стандартный сериальный номер (ISSN). Издательское оформление и использование.  Электронный фонд правовых и электронно-технических документов (1 июли 2018). — Национальный стандарт Российской Федерации.
# Донишномаи Бритоннико

Огоҳии 11-умин нусхаи «Бритоннико». Маҷаллаи *National Geographic*, майи 1913
«**Донишномаи Бритонико**» (лот. Encyclopædia Britannica) ё «**Британнико**» — донишномаест, ки нахустин бор дар соли 1768 дар Эдинбург мунташир шуд ва аз қадимитарин донишномаи инглисизабон ба шумор меравад.

Ин донишнома дар ҳоли ҳозир яке аз муҳимтарин ва муътабартарин манобеъ ба забони инглисӣ ба маҳсуб мешавад, ки то ба имрӯз вироишу интишори он идома ёфтааст. Бритоннико тавассути 100 виростор тамоми вақт ва беш аз 4000 мушорикаткунанда, ки худ шомили 110 нафар аз барандагони ҷоизаи Нубел ва 5 раисҷумҳур аст, ба риштаи таҳрир даромада ва дар бисёре мавридҳо, илмитарин ва академиктарин донишномаи дунё шинохта шудааст.

## Эзоҳ
# Барзшиносӣ

Барзшиносе дар киштзор
**Барзшиносӣ** (форсӣ: برزشناسی ‎), **агрономия** (аз юн.-қад. ἀγρός — саҳро, νόμος — қонун) — маҷмӯъи илмҳо ва фановариҳост барои истифода аз гиёҳон ба манзур эҷод ғизо ва сӯхт.

Агрономия ҳамаи илмҳои агрономиро оид ба рӯёндани зироат (масалан, агрохимия, агрофизика, рустанипарварӣ, селексия, тухми­шиносӣ, фитопатология, энтомологияи кишоварзӣ, мелиоратсия ва ғайра), истифодаи оқилонаи киштзор, баланд бардоштани дараҷаи ҳосилхезии замин ва ҳосили зироат дар бар мегирад. Агрономия бо биологияи умумӣ, физиологияи рустанӣ, хокшиносӣ, метеорологияи кишоварзӣ, генетика, микробиология ва дигар илмҳои табиатшиносӣ робитаи ногусастанӣ дорад. Агрономия дар ҷараёни фаъолияти амалии инсон ба вуҷуд омада, баробари инкишофи қувваҳои истеҳсолкунандаи ҷамъият, тағйири муносибатҳои иқтисодию иҷтимоӣ ва равнақи фанҳои табиатшиносӣ пеш рафт. Инсон ҳазорҳо сол пеш аз мелод ҳам ба парвариши зироат машғул буд. Қоидаҳо ва дастурамалҳои агрономӣ дар Мисри Қадим, Юнони Қадим маълум буданд. Оид ба зироат ва чорводорӣ дар маъхазҳои қадима маълумот дода шудаанд. Масалан, дар қадимтарин асари адабиёти форс-тоҷик Авесто (асрҳои 10 – 6 то м.) оид ба заминдорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, обёрии заминҳои лалмӣ, хушконидани шибарзамин, чорводорӣ, кишти зироати хӯроки чорво ва ғайра суха н меравад. Дар Тоҷикистон, ки зироат асосан обӣ аст, агрономия вобаста ба шароити маҳал инкишоф меёбад. Олимони тоҷик (А. Н. Махсумов, В. П. Красичков, Х. Юсуфбеков, В. И. Литвинов,Ҷ. Қ. Қосимов, Б. С. Сангинов, Ҳ.Ҷумонқулов, У. Эшонқулов ва дигагор) вобаста ба иқлими ҷумҳурӣ самаранок истифода намудани заминҳои лалмӣ ва обиро аз ҷиҳати илмӣ асоснок карда, оид ба киштгардон, шудгор, нуриандозӣ, обёрӣ, парвариши зироат, рушди алафҳои чарогоҳ, рӯёнидани навъҳои серҳосили пахтаи маҳиннах, фаровон гардондани ҳосили пахта, сабзавот, лиму, ангур ва ғайра тадқиқоти зиёд анҷом доданд. Институтҳои тадқиқоти илмии зироат ва хокшиносӣ, Институти тадқиқоти илмии боғу токдорӣ ва сабзавоткорӣ, Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон дар пешрафти агрономия саҳми назаррас доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Агрономия // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
# Ахтарзистшиносӣ

Экзосайёраи OGLE-2005-BLG-390Lb дар масофаи 20 000 соли рушнойӣ
**Астробиолóгия** (аз астро… ва биология) — илмест, ки зуҳуроти гуногуни ҳаётро дар Коинот меомӯзад.

Пешрафти астробиология ба комёбиҳои астрономия, биология ва биохимия сахт марбут аст. Астробиология дар ҳалли баъзе масъалаҳо ба биологияи кайҳонӣ ва тибби кайҳонӣ такя мекунад. Марому мақсади астробиология омӯзиши пайдоишу инкишофи ҳаёт дар рӯи Замин ҳамчун ҷирми кайҳонӣ дар шароити мавҷудияти атмосфера аст. Дар чунин атмосфера бинобар нурборони берунӣ ё разрядҳои электрикӣ пайвастҳои мураккаби органикие ҳосил мешаванд, ки барои ташаккули ҳаёт метавонанд заминаи мусоид фароҳам оваранд. Ба туфайли фотосинтез, ки сабабгори фаъолияти наботот аст, атмосфераи Замин тадриҷан сероксиген мегардад; ҳамин тавр, мавҷуд будани оксиген дар таркиби атмосфераи ин ё он сайёра нишонаи дар он вуҷуд доштани ҳаёт мебошад. Пажӯҳишҳо собит кардаанд, ки ҳаёт дар ҳамаи ҷирмҳои Манзумаи Офтоб, аз ҷумла дар Моҳ, Уторид ва Зуҳра имконнопазир аст. Пас аз парвози киштиҳои кайҳонии «Аполлон» ба Кайҳон маълум гашт, ки дар Моҳ ҳаёт нест. Дар Миррих атмосфера тунук, миқдори буғи об кам (оби моеъ нест), ҳарорати паст (-55°С) мебошад. Дар чунин шароит ҳам баъзе мавҷудоти зами­нӣ метавонанд бошанд. Вале истгоҳи автоматии байнисайёравии ИМА «Викинг», ки соли 1976 ба сатҳи Миррих нишаст, хабар дод, ки дар Миррих микроорганизмҳо умуман вуҷуд надоранд. Ҷустуҷӯи мавҷудияти ҳаёт берун аз Манзумаи Офтоб яке аз мушкилоти астробиология аст. Бисёр ситораҳои Галактикаи мо метавонанд сайёраҳое дошта бошанд, ки он ҷо барои мавҷудияти ҳаёт шароити мусоид бошад. Барои амалӣ сохтани ин бо он сайёраҳо алоқа доштан лозим аст. Ба ин мақсад бояд самти фиристодани аломат, дарозии радиомавҷҳо, мазмуни аломат ва рамзи он дуруст интихоб шавад. Масъалаи мазкур мавзӯи таҳқиқоти бисёр муассисаҳои илмии ҷаҳон мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Проблема поиска жизни в Вселенной. Москва, 1986;
* Шкловский И. С. Вселенная, жизнь, разум. Москва, 1987;
* Хоровис Н. Поиски жизни в Солнечной системе. Москва, 1988;
* Марс: великое противостояние. Москва, 2004.

## Сарчашма

* Астробиология // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.