Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бактериология

**Бактериология** (аз юн.-қад. βακτηρία — бактерия + λόγος «дониш, илм») — як соҳаи микробиология, ки ба омӯзиши бактерияҳо машғул аст.

* Бактериологияи умумӣ масъалаҳои тасниф, морфология, физиология, биокимиё, ирсият, таҳаввул, дар муҳити ғизоӣ паҳн шудани бактерияҳоро таҳқиқ мекунад.
* Бактериологияи тиббӣ хосияти бактерияҳои барои одамон бемориовар, роҳҳои ҷудо кардани онҳо, ташхисот, масъалаҳои иммунитет ва ғ-ро меомӯзад.
* Бактериологияи ветеринарӣ барангезандаҳои касалии сироятии ҳайвонотро тадқиқ мекунад.
* Бактериологияҳои санитарӣ, кишоварзӣ ва саноатӣ низ мавҷуданд.
* Бактериологияи кишоварзӣ аҳаммияти бактерияҳоро дар ташаккули сохту таркиби хок ва ҳосилхезии он, тағзияи рустаниҳо (аз ҷумла дарахтони мева, ғуҷуммева ва ток), пайдоиши касалиҳои бактериявии рустанӣ (мас., саратони решаи дарахтони гуногуни мева, саратони сиёҳи меваҷоти тухмдор – себ, биҳӣ, баъзан, ниҳолҳои босамари меваҳои донакдор, хурмо, чормағз ва диг. рустаниҳои боғоти куҳнаи беназорат, сӯзиши бактериявии дарахтони донакдор, нок, тут, рустаниҳои ситрусӣ), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ ва ғ-ро таҳқиқ мекунад.
* Бактериологияи техникӣ аҳаммияти бактерияҳоро дар ҳосилшавии спирт, кислотаҳои органикӣ, фермент, аминокислота ва ғ. меомӯзад.

## Бактериология дар Тоҷикистон

Таърихи тараққиёти бактериологияи назариявию амалӣ дар Тоҷикистон ба ташкили Институти таҳқиқоти илмии санитарию бактериологӣ дар шаҳри Душанбе (соли 1932) алоқаманд аст. Дар ин-ти мазкур шуъбаи бактериология таъсис ёфта буд, ки айни ҳол маркази илмию методӣ маҳсуб мешавад. Дар шуъба таъсири тарафайни бактерияҳо, вирусҳо ва содатаринҳо дар меъдаву рӯда, таъсири биосенозҳо ба давомоти беморӣ, хусусияти бактерияи исҳоли хунин, ангезаҳои салмонеллёз ва роҳҳои паҳншавии бемориҳои сироятӣ мавриди тадқиқ қарор доштанд. Соли 1941 дар Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино кафедраи микробиология таъсис ёфт, ки дар тарбияи мутахассисони соҳаи бактериология саҳми назаррас гузошт. Кормандони кафедра аз рӯзҳои аввали фаъолияти илмӣ ба масъалаи таҳқиқоти бактериологӣ эътибори махсус медиҳанд. Дар натиҷа, оид ба ангезандаи бисёр бемориҳои сироятӣ ва роҳҳои маҳви онҳо, пайдоиши бемориҳои римдор, хусусияти ирсии микроорганизмҳои беморизо, мас., кампилобактерияҳо, хелокобактерияҳо ва ғ., маълумоти ҷолиб ба даст омадаанд. Таҳқиқоти бактериологӣ дар Институти пешгирии бемориҳои Вазорати тандурустии ҶТ низ ба роҳ монда шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Бактериология / Н. Бердиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Шаблон:Bacteriology-stub
# Пиришиносӣ

|  |
| --- |
| Пиришиносӣ |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Пиришиносӣ** (форсӣ: پیری‌شناسی‎), **геронтология** (англ. gerontology) — илм дар бораи пиршавии мавҷудоти зинда; яке аз қисмҳои фанҳои пизишкӣ ва зистшиносӣ буда, қонуният, механизм ва зоҳиршавии пириро меомӯзад.

Пиришиносӣ, илме, ки ба омӯзиши василаю ҷараёни зистшинохтии пир гаштани мавҷудоти зинда, инчунин усулҳои суст намудани суръати пиршавӣ ва дароз кардани умр машғул аст. Азбаски амалиёти мазкур то давраи пирӣ фаро мерасанд, пиришиносҳо бештар ба вазъи саломатии одамони миёнаумр ва солхӯрда диққат медиҳанд. Дарки биологии пиршавӣ имкон медиҳад, ки инкишофи бемориҳои хосси ин синну сол дуруст тасаввур ва саривақт ташхису табобат карда шаванд. Якбора пир гаштани аҳолӣ дар мамлакатҳои мутараққӣ барои ривоҷ ёфтани пажӯҳишҳои пиришинохтӣ заминаи мусоид фароҳам овард. Қариб дар ҳар соҳаи тиб бахшҳое вуҷуд доранд, ки ба масоили пиришиносӣ вобастаанд. Яке аз фаслҳои пиришиносиро пирпизишкӣ меноманд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Чеботарев Д. Ф., Бойко В. И. Уход за больными пожилого и старческого возраста. Киев, 1975;
* Хрисанфова Е. Н. Основы геронтологии. М., 2000.

## Сарчашма

* Геронтология // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
# Хазандашиносӣ

**Хазандашиносӣ** (форсӣ: خزنده‌شناسی‎), **герпетоло́гия** (аз юн.-қад. ἑρπετόν — «*хазанда*» + λόγος — *«вожа, нутқ»*) — як бахши ҷонваршиносӣ, ки ки пайдоиш, сохти андомгон ва тарзи ҳаёти хазандаҳо ва обхокиҳоро меомӯзад.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Герпетология // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
# Микробиология

**Микробиология** аз калимаҳои юнонӣ ва лотинӣ гирифта шуда, илме аст дар бораи ҳаётбарони микроскопӣ (микроорганизмҳо, микробҳо), хосиятҳои биологиашон ва баҳсубайташон байни худ ва дигар организмҳои сайёраамон. Дар ҳудуди омӯзиши микробиология дохил мешаванд: систематика, морфология, физиология, биохимия, эволютсия, нақши онҳо дар экосистема ва истифодабарӣ.

## Таърих

## Мақсадҳо ва методҳои микробиология

## Шохаҳои асосии микробиология

* Микробиологияи **Умумӣ Микробиология и **Техникӣ Микробиологияи **Аграрӣ Микробиологияи **Ветеринарӣ Микробиологияи **Тиббӣ Микробиологияи **Санитарӣ**

## Нигаред низ

## Сарчашма

* Аз википедиаи русӣ
# Осебшиносӣ

**Осебшиносӣ** (форсӣ: آسیب‌شناسی‎), **патология** (аз юн. πάθος «ғам, дард, беморӣ» + λογος «вожа; маҷҳум; таълимот») — соҳаи илми тиб, ки ҷараёнҳои дард ва касалӣ дар организми зинда ва ҳолатҳои онро меомӯзад. Аз анатомияи патологӣ ва физиологияи патологӣ иборат аст.

Инчунин патология — тағйироти дардовари организм аз ҳолати табиӣ ё ҷараёни табиии инкишоф.

## Эзоҳ
# Дорушиносӣ

**Дорушиносӣ, фармакология** (аз юн. φάρμακον «дору» + λόγος «калима, омӯзиш») — шохае аз дорусозӣ ва зистшиносӣ аст, ки ба мутолеъаи вокуниши мутақобили доруҳо (ё маводди шимиёӣ) бар ҷондорон мепардозад, ки мунҷар ба эҷоди асарот зистшинохтии ин таркибот мегардад. Дорушиносӣ шомили ду бахш формокудиномик ва форумокукинетик аст.

## Эзоҳ

Шаблон:Дорушиносӣ-хурд
# Фазо

**Фазо** (ар. فضا‎) — як густараи себуъдии номаҳдуд, ки ҷисмҳо дар он вуҷуд ва рӯйдодҳо дар он рух медиҳанд ва фосилаву ҷиҳати нисбӣ доранд. Фазои физикӣ ағлаб дар се буъди хаттӣ тасаввур мешавад, аммо физикдонони навин маъмулан онро дар канори замон ба унвони як пайвастори номаҳдуд 4 буъдӣ ба номи фазозамон тавсиф мекунанд. Мафҳуми фазо аҳамияти бунёдин дар дарки ҷаҳони физикӣ дорад. Аммо байни файласуфон ҳамчунон бар сари инки оё фазо худ як мавҷудият аст, ё инки робитае миёни мавҷудиятҳо ё бахше аз як чорчуби мафҳумӣ аст, ихтилофи назар вуҷуд дорад.

## Эзоҳ
# Мижакдорон

| Мижакдорон |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| бештарОлам:ЭукариотҳоГурӯҳ:*SAR*Забартип:*Alveolata*Тип:**Инфузорияҳо** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Инфузорияҳо**, ё **патакчаҳо** (лот. Ciliophora) — тип протистҳо аз гурӯҳи Alveolata.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
# Чормағз

| Чормағз |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

Каштанҳо
**Чормағз** — меваи баъзе рустаниҳо (бештар дарахтон), ки сахт буда дар дарунашон мағз доранд.

## Боварҳои халқӣ дар бораи чормағз

Баъзе боварҳо ба дарахти баланду сербарги чормағз марбут аст. Ба ақидаи мардум, агар касе шаб дар зери он хоб равад, паривара мешудааст, ё худ сиёҳӣ «пахш» мекунад. Ҳатто шабона аз таги дарахти чормағз гузаштан хосияти хуб надорад. Тибқи мушоҳидаи мардумшинос Р.Л. Неменова, дар ноҳияи Варзоб мардум кӯшиш мекарданд, дарахти тари чормағзро набуранд, танҳо баъд аз хушк шудан онро бурида ҳезум кардан мумкин буд. Агар зарур ояд, аз мӯйсафедони табаррук маслиҳату дуо гирифта, сипас дарахтро мебуридаанд.
Ҳангоми шинондани ниҳоли чормағз дуо мехонданд ва ҳосили фаровонро талаб менамуданд. Вақте ки соҳиби дарахти чормағз бимирад, мегуфтанд, ки *дарахт ҳам азо мегирад ва ҳосил намедиҳад*. Барои серҳосил шудани он мардум ба шохҳояш тӯмор меовехтанд, дуо мехонданд ва маросими табартарсонро ба ҷо меоварданд.

## Нигаред низ

* Ангур
* Анҷир

## Эзоҳ
# Боғи гиёҳшиносӣ

Боғҳои муаллақи Бобул
**Боғи гиёҳшиносӣ** — боғҳоеро гӯянд, ки дар онҳо тайфи густардаи аз гиёҳон бо номҳои гиёҳшиносии онҳо мушаххас шудаанд.

## Вазифаҳо

Боғи ботаникӣ, муассисаи илмию таҷрибавӣ, таълимӣ ва фарҳангӣ, ки ба парваришу омӯзиши рустаниҳо машғул аст. Боғи ботаникӣ маркази тарғиботи илмҳои ботаникӣ мебошад. Вазифаи асосии Боғи ботаникӣ таҳқиқ ва мазрӯъ намудани рустаниҳоест, ки барои кишоварзӣ, ҷангалдорӣ, сабзакории маҳалҳо, тиб, саноат ва ғ. аҳамияти
бузург доранд. Ҷамъ овардан ва ба шароити нав мутобиқ кардани рустаниҳо (аз ҷумла дарахтони мева) вазифаи боғи ботаникӣ аст. Дар боғи ботаникӣ рустаниҳо, одатан, аз рӯйи қонуниятҳои ҷуғрофиёӣ ва систематика ҷойгир мешаванд. Боғи ботаникӣ барои гузарондани корҳои таҳқиқотӣ, омӯзиши тағйирот ва арзёбии манфиати хоҷагӣ, биологӣ ва
ороишии рустаниҳо, инчунин барои муқаррар кардани тавсияҳои илмӣ оид ба тадбиқи рустаниҳои нав чун заминаи асосӣ хидмат мекунад. Кормандони Боғи ботаникӣ ба таҳқиқи ҳаматарафаи масъалаҳои экологию физиологӣ, биокимиёӣ ва селексионию генетикӣ диққати махсус медиҳанд, зеро ин гуна таҳқиқот дараҷаи ба шароити номусоиди муҳит тоб овардани рустаниҳоро муайян месозанд. Туфайли фаъолияти боғҳои ботаникӣ бисёр рустаниҳои худрӯй (масалан, лиму, афлесун, норанҷ ва ғайра) мазрӯъ ва қисме аз онҳо барои сабзкории маҳалҳои аҳолинишин тавсия карда шуданд.

## Боғҳои ботаникии Тоҷикистон

Дар ҷумҳурӣ чанд Боғи ботаникӣ мавҷуд аст, ки оид ба соҳаҳои гуногуни ботаника тадқиқот мебаранд. Дар бобати омӯзиш ва ба шароити маҳал мутобиқ кардани дарахтони мева саҳми Боғи ботаникии Помир калон аст.

## Нигаред низ

* Боғи ботаникии Кӯлоб,
* Боғи ботаникии Хуҷанд.
* Боғи ботаникии Академияи илмҳои Тоҷикистон.

## Нигорхона

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Боғи ботаникӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

## Пайвандҳо

* Боғи марказии ботаникии Тоҷикистон(пайванди дастнорас)
# Боғи ҳайвонот

**Боғи ҳайвонот** — муассисаи илмию маърифатӣ, ки дар он ҳайвоноти хонагӣ дар қафасҳо ва нимозод (дар майдонҳои васеи ба шароити табиӣ наздик) бо мақсади парвариш, омӯзиш ва тамошо нигоҳ дошта мешаванд.

Боғҳои ҳайвоноти муосир дар баробари намоиши олами ҳайвонот, омӯзиши намояндагони он, тарғиби ғояҳои муҳофизати табиат ба ҳифз ва зиёд намудани насли ҳайвоноти ваҳшии нодир ва нестшаванда машғуланд. Зубр, гавазни Довудӣ, аспи Пржевалский, казаркаи гавайӣ ва бисёр диг. намудҳои ҳайвоноту парандагон маҳз ба туфайли боғҳои ҳайвонот аз нестшавӣ наҷот дода шудаанд. Дар як қатор боғҳои ҳайвонот ҷиҳати ба шароити маҳал мутобиқ намудани ҳайвонот таҳқиқоти илмӣ мебаранд, касалиҳои ҳайвонот, усулҳои пешгирӣ ва табобати онҳо, роҳҳои зиёд кардани насли ҳайвонот ва парвариши онҳо дар қафасҳо омӯхта мешаванд. Онҳо барои мактаббачагон саёҳатҳо, дар мавзӯъҳои биологӣ намоишҳо, маърӯзаҳо ташкил мекунанд, кинофилмҳо намоиш медиҳанд ва дигар чорабиниҳо мегузаронанд.

## Таърих

Сароғози Боғи ҳайвонот вуҳушхонаҳо буданд. Вуҳушхонаи бузург дар Миср тақр. 1500 сол то м. мавҷуд буд. Беш аз 1000 сол то м. дар Хитой Боғи ҳайвоноте бо номи «Боғи дониш» фаъолият дошт. Нахустин боғҳои ҳайвонот дар Аврупо дар а. 18 дар Вена (1752), Мадрид (1774), Париж (1793) ба вуҷуд омаданд. Дар а. 19 дар Лондон (1828), Амстердам (1838), Берлин (1844), Мадрас (1855), Мелбурн (1857), Париж (1858), Франкфурти лаби Майн (1858), Копенгаген (1859), Гамбург (1863), Ню-Йорк (1865), Будапешт (1866), Калкутта (1875) боғҳои ҳайвонот ташкил карда шуданд. Баъзе шаҳрҳои калони ҷаҳон чандтоӣ Боғи ҳайвонот доранд: Токио ва Чикаго — 2-то, Париж — 3-то, Лондон — 3-то, Ню-Йорк — 4-то. Дар Россия нахустин боғҳои ҳайвонот дар нимаи дуюми садаи XIX пайдо шуданд, ки бузургтарини онҳо Боғи ҳайвоноти ш. Маскав буд. Дар даврони шӯравӣ дар пойтахти ҷумҳуриҳо ва шаҳрҳои калони собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, аз ҷумла дар ш. Душанбе (ниг. Боғи ҳайвонот (Душанбе)) боғҳои ҳайвонот ташкил карда шуданд. Боғи ҳайвоноти Берлини Ғарбӣ, Ню-Йорк, Анверпен, Лондон, Сан-Диего, Амстердам аз ҷиҳати фарогирии намуд ва саршумори ҳайвонот бузургтарин боғҳои ҳайвоноти ҷаҳон мебошанд. Бисёр боғҳои ҳайвонот маҷаллаҳои илмию оммавӣ, брошюраҳо ва асарҳо нашр мекунанд.

## Сарчашма

* Боғи ҳайвонот / Н. Шарипов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
# Сӯзанбаргон

| Сӯзанбаргон |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
|
Олам:ЭукариотҳоСалтанат:РустаниҳоШоха:**Махрутиён** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Махрутиён** (лот. Pinóphyta или *Coníferae*) — шохае аз анвоъи дарахтон ҳамешасабз ҳастанд аз радаи ножӯён.

Махрутиён дарахтоне назири коҷ, сарв ва ғайра мебошанд, ки донаҳояшонро дар дохили махрутҳои чӯбӣ ба вуҷуд меоваранд. Дар ин гиёҳон гул вуҷуд надорад ва махрутҳои нару мода ҷудо аз ҳам буда ва гоҳе бар рӯйи ду дарахти ҷудо мерӯянд.

## Эзоҳ
# Ҷав

Ҷав
*Hordeum vulgare*
**Ҷав**, гиёҳест яксола. Пояаш то 30 – 90 см қад мекашад. Хӯшааш дароз, сукдор (баъзан бесӯк мешавад); донаш дарозрӯяи зард, бунафш, сиёҳ, сабзтоб ва дорчинӣ.
Ҷав аз ҷумлаи ғалладонаҳои қадимист. Дар таркиби он сафеда, ангиштоб, клетчатка, равған, ферментҳо ва витаминҳои В, D мавҷуданд. Сафедаи Ҷав нисбати сафедаи гандум серғизо аст. Аз дони Ҷав ярма мекашанд, ордашро ба орди гандум ҳамроҳ карда нон мепазанд. Ҷав ашёи хоми саноати пивопазӣ мебошад.
Дар тибби қадим ба сифати даво ярма, орд ва оби ҷавро истифода мебурданд. Бино ба маълумоти Абӯалии Сино Ҷав ҷисмро тоза мекунад. Оби Ҷав ҳангоми бемориҳои узвҳои қафаси сина муфид аст. Агар онро бо тухми розиёна омехта нӯшанд, ширро зиёд мекунад. Оби Ҷав ҳамчунин давои хуби табфарор буда, ҳангоми табларзаи пурҳарорат онро танҳо ва дар мавриди табларзаи сард бо ҷаъфарӣ ва розиёна менӯшанд. Пӯсти дони Ҷав пешобро меронад. Марҳами гарми он доғи кунҷидакро меравонад. Аз Ҷав, биҳӣ ва сирко даво тайёр карда ба ниқрис мебанданд.
Табибони халқӣ дон, ярма ва орди Ҷав-ро истифода мебаранд. Ҷӯшоби орди Ҷав нармиовар ва балғамрон буда, барои бемории диабети қандӣ ва илтиҳоб муфид аст. Бо ин мақсад 20 г дони Ҷав-ро дар як истакон об 4 – 5 соат тар карда, баъд 10 дақ. меҷӯшонанд ва меполанд. Онро рӯзе 4 – 5 маротиба пеш аз хӯрок 2 – 3 чумча истеъмол кардан лозим аст.
Ба ақидаи табибони халқӣ агар Ҷав-и муқашшарро то муҳарро шуданаш дар об ҷӯшонда, сипас он обро хунук карда биёшоманд, фишори баланд ва ҷӯшиши хунро паст мекунад, табҳоро шифо мебахшад, сиёҳӣ задани чашмро дафъ мекунад, дар бадан хуни солим пайдо менамояд.
Орди Ҷав-ро гузошта банданд, варамҳои сахтро таҳлил медиҳад, пучакҳоро мекафонад; онро бо кӯфтаи тухми тугмачагул даромехта гузошта банданд, варамҳои зери бағал, сина, пистон, баногӯшро мегардонад. Орди Ҷав-ро соида, бо оби биҳӣ хамир сохта гузошта банданд, ниқрисро шифо мебахшад; агар бо оби кашнизи тар хамир карда гузошта банданд, ханозер ва варамҳои сахти гармро рафъ месозад.
Ҷӯшоби сумалаки ҷав дар пардозгарӣ, инчунин бо мақсади рафъи илтиҳоб васеъ истифода мешавад. Онро ин тарз тайёр мекунанд: 1,5 – 2,0 кг сумалакро дар сатили сирдор андохта, 8 – 10 л оби ҷӯшомада илова мекунанд ва 20 – 30 дақ. дар оташи паст меҷӯшонанд. Сипас онро аз дока мегузаронанд. Қабл аз қабули обзан онро дар оби гарм ҳал кардан лозим аст.
Ҷавҳари сумалаки Ҷав, ки аз дони нешзадаи хушконида таҳия карда мешавад, барои табобати касалии қанд нафъ дорад.
Дар тибби муосир Ҷав ба сифати парҳезона васеъ истифода мешавад. Аз ярмаи Ҷав ҳангоми қабзият ва фарбеҳӣ ғизои парҳезӣ омода месозанд..

## Нигаред

* Оби ҷав

## Адабиёт

* Нуралиев Ю., Лекарственные растения, Д., 1988.

## Эзоҳ
# Бедиҳо

| Бедиҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
|
Олам:ЭукариотҳоСалтанат:РустаниҳоШоха:ПӯшидатухмонСинф:ДупаллагиҳоТартиб:МалпигигулҳоОила:**Бедиҳо** |
| Номи илмӣ |
| Salicaceae  Mirb., nom. cons. |
| Ҳаммаъно |
| * Bembiciaceae R.C.Keating & Takht.
* Caseariaceae Baum.-Bod., nom. nud.
* Flacourtiaceae Rich. ex DC., nom. cons.
* Homaliaceae R.Br.
* Patrisaceae Mart., nom. nud.
* Prockiaceae Bertuch
* Samydaceae Vent., nom. cons.
* Scyphostegiaceae Hutch., nom. cons.
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Бедиҳо** (лот. Salicaceae) — оилаи дарахт, бутта ё буттачаҳои баргрез.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ

Бедиҳо гулҳои майда, согаршакли чудочинсаи духонаги (дуҷинсагии гул ва якхонаги будани бедихо ходисаи аномали аст), бе пешгул (ғайр аз сафедор), 2-40 гардбарга ва 2-4 мевабарг, тухмҳои майдаи нукашон муякнок ва багҳои соддаи бо навбат ҷойгиршудаи пешбаргнок ё бепешбарга доранд.

## Эзоҳ
# Торониҳо

| Торониҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Торониҳо**, **айкнасиҳо**, **марҷумакиҳо** (лот. Polygonáceae) — оилаи рустаниҳост, ки асосан гиёҳҳои бисёрсола, нимбуттаву бутта, баъзе растаниҳои паратит ё санрофит (масалан, Solomonia), дарахтони хурди тропикӣ ва лианаҳоро дар бар мегирад. Махсусан ҷинсҳои торониҳо (кариб 300 гуна) ва шулха (то 200 гуна) гуногунанд.

## Дар Тоҷикистон

Дар Тоҷикистон 96 гунаи торониҳо (аз 7 ҷинс) мерӯяд. Торониҳо дар хоҷагии халқ аҳамляти калон дораяд. Марҷумак ашьёи муҳимми хӯрокворист. Бисёр торониҳо рустаниҳои доруӣ (роҳдавак, забонсӯзонак), сабзавот (ревоҷ, торон), даббоғӣ, витаминдор ва хӯроки серғизои чорвоанд.

Лиф — Polygonum baldschuanicum-ро ки фақат дар Помиру Олой месабзад, барои ороиши хиёбону гулгаштҳо истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Торониҳо / С. Юнусов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
# Вержил

| Вержил |
| --- |
| лот. Publius Vergilius Maro |
|  |
| Таваллуд | 15 октябр 70 то м.* Andes[d], Cisalpine Gaul[d], Ҷумҳурии Рим[d]
 |
| Даргузашт | 21 сентябр 19 то м. (50 сол)* Бриндисӣ[d], Итолиёи Румӣ[d], Имперотурии Рум
 |
| Шаҳрвандӣ (табаият) | * Руми Бостон
 |
| Навъи фаъолият | шоир, нависанда |
| Жанр | epic poem[d] ва pastoral poetry[d] |
| Забони осор | лотинӣ |
|  **Осор** дар Викитека |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |
|  **Гуфтовардҳо** дар Викигуфтовард |

**Публий Вергилий Марон** (лот. Publius Vergilius Maro; 15 октябр 70 то м., Andes[d], Cisalpine Gaul[d], Ҷумҳурии Рим[d] — 21 сентябр 19 то м., Бриндисӣ[d], Итолиёи Румӣ[d], Имперотурии Рум) — шоири румӣ.

## Зиндагинома

Аз хонаводаи кишоварзи муваффақе дар наздикии Монтио ба дунё омадааст. Дар Кремона, Милан ва Неопол таҳсил кард ва сипас дар шаҳри Рум фалсафа ва суханвариро омӯхт. Асари нахустини Вергилий маҷмӯаи ашъор бо номи «Каталентон» («Хурду реза») аст, ки аз 15 шеър иборат буд. Нахустин асари бузурги ӯ «Буколика» ё «Сурудҳои чӯпонӣ» (нигаред Буколика) мураттаб аз 10 суруди чӯпонӣ буда, ҳасрату афсӯси шоирро пиромуни асри тилоии афсонаӣ, ки замоне дар он мардум дар сидқу сафо мезистанд, бозтоб мекунад. Баъдан Вергилий достони «Георгис» («Дар боби кишоварзӣ», солҳои 38-30)-ро дар чаҳор ҷилд барои низомиёни бознишаста, ки соҳиби замин гашта буданд, навишт ва он дорои машваратҳо пиромуни боғдорӣ, чорводорӣ ва ғайра мебошад. Ба достон худи император Август таваҷҷуҳ зоҳир намуд; бо эҳтимоли зиёд андешаи таълифи шоҳкори ҳамосии Вергилий пиромуни таъсиси Рум − «Инаид» (12 ҷилд, солҳои 29-19) аз ӯ сар задааст. Вергилий сайъ кардааст, ки дар ин асар суннатҳои ахлоқии Руми Бостонро зинда созад ва зоти илоҳӣ будани дудмони Юлиҳоро, ки Август аз он буд, таъйид кунад. Ин достон нотамом монд ва пас аз марги Вергилий аъзои маҳфили Майкенос онро мунташир карданд. «Инаид» бо достонҳои Ҳомер шабоҳат дорад, ҷилдҳои 1-6 ба «Одиссея», 7-12 ба «Илиада» монанд мебошанд. Аммо ин асари Вергилийро бархе аз пажӯҳишгарон ҳамчун тақлиди ноуҳдабароёна дар пайравии достонҳои Ҳомер баҳо додаанд, ҳарчанд ки ин ду адиб дар тасвири чандин ҳодиса бархурди муштарак доранд, ба мисли Трояи оташгирифта, разми Энея ва шоҳи Турин, масири саёҳат ва ғайра. Вергилий вазнҳои шеърии Ҳомерро низ риоя кардааст.

Дунёи масеҳият ба Вергилий баҳои баланд додааст (барои он ки гӯё дар яке аз сурудҳои достони «Буколика», ӯ зуҳури Исои Масеҳро пешгӯӣ кардааст). Иқтибосҳои масеҳиён аз «Буколика» бавижа «Гуфтугӯи чаҳорум», эътибори Вергилийро дар асрҳои миёна афзуданд, то он ҷо ки Данте дар «Мазҳакаи илоҳӣ» барои тавсифи ҷаҳони пас аз марг аз Вергилий илҳому ибрат гирифтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Вергилий Марон Публий // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.