# Биостатистика

**Биостатистика**, ё **статистикаи биологӣ** (аз юн.-қад. βίος «ҳаёт» ва лот. status — ҳолат) — соҳаи илм дар пайвандгоҳи биология ва статистикаи вариатсионӣ буда, бо коркард ва истифодаи усулҳои статистикӣ дар тадқиқоти илмӣ (ҳам ҳангоми банақшагирии таҷрибаҳои миқдорӣ ва ҳам ҳангоми коркарди маълумоти таҷрибавӣ ва мушоҳидаҳо) дар соҳаҳои биология, тиб, тандурустӣ ва эпидемиология алоқаманд аст.

Карл Пирсон, яке аз асосгузорони биометрика
Биостатистика дар асри XIX — асосан ба шарофати асарҳои Фрэнсис Галтон ва Карла Пирсон ташаккул ёфтааст. Дар солҳои 1920—солҳои 1930 саҳми бузургро дар рушди биометрия Роналд Фишер гузоштааст.

## Таърих

Дар сарчашмаи биометрия Фрэнсис Галтон (1822—1911) меистод. Дар аввал Галтон мехост духтур шавад. Аммо ҳангоми таҳсил дар Донишгоҳи Кембриҷ, ӯ ба табиатшиносӣ, метеорология, антропология, ирсӣ ва назарияи эволютсия шавқ пайдо кард. Дар китоби ӯ, ки ба ирсияти табиӣ бахшида шуда ва соли 1889 нашр гардидааст, бори аввал калимаи *biometry*-ро истифода бурд; дар ҳамин вақт ӯ асосҳои таҳлили коррелятсионӣ-ро коркард намуд. Галтон пойдевори илми навро гузошт ва ба он ном дод.

Аммо онро ба як фанни мукаммали илмӣ риёзидон Карл Пирсон (1857—1936) табдил дод. Соли 1884 Пирсон кафедраи риёзиёти амалӣ-ро дар донишгоҳи Лондон ба даст овард, ва соли 1889 бо Галтон ва асарҳои ӯ шинос шуд. Дар ҳаёти Пирсон зоолог Уолтер Уэлдон нақши муҳим бозид. Пирсон ба ӯ дар таҳлили маълумоти воқеии зоологӣ кӯмак карда, соли 1893 мафҳуми инҳирофи миёнаи квадратӣ ва коэффисиенти вариатсияро ворид намуд. Пирсон кӯшиш кард, ки назарияи ирсияти Галтонро бо забони риёзӣ ифода кунад ва соли 1898 асосҳои регрессияи бисёркаратаро коркард намуд. Соли 1903 Пирсон асосҳои назарияи алоқамандии нишонаҳоро коркард кард ва соли 1905 асосҳои коррелятсия ва регрессияи ғайрихаттиро нашр намуд.

Марҳилаи навбатии рушди биометрия бо номи статистини бузурги англис Роналд Фишер (1890—1962) алоқаманд аст. Ҳангоми таҳсил дар донишгоҳи Кембриҷ Фишер бо асарҳои Грегор Мендел ва Карл Пирсон шинос шуд. Аз соли 1919 то 1933 Фишер ҳамчун статистик дар стансияи таҷрибавии кишоварзӣ дар Ротамстед кор кард. Сипас, то соли 1943 ӯ дар вазифаи профессори донишгоҳи Лондон фаъолият намуд ва аз соли 1943 то 1957 мудири кафедраи генетика дар Кембриҷ буд. Дар ин солҳо ӯ назарияи тақсимоти интихобӣ, усулҳои таҳлили дисперсионӣ ва дискриминантӣ, назарияи банақшагирии таҷрибаҳо, усули аксари эҳтимол ва бисёр чизҳои дигарро коркард намуд, ки асоси статистикаи амалии муосир ва генетикаи риёзиро ташкил медиҳанд.

## Нармафзор

Барои таҳлили статистии маълумоти биотиббӣ ҳам бастаҳои стандартии тиҷоратии статистикӣ (масалан, SPSS, STATISTICA, MedCalc ва ғайра) ва ҳам нармафзорҳои ройгон (масалан, PAST, бастаи R, Hierarchical Clustering Explorer, Dendroscpe ва ғайра) метавонанд истифода шаванд.

## Маҷаллаҳо оид ба биометрика

Маҷаллаи Biometrika (ба забони англисӣ)

## Ҳамчунин нигаред

Biometrika

Статистикаи амалӣ

Эпидемиология

## Эзоҳ

## Адабиёт

*Глотов Н. В., Животовский Л. А., Хованов Н. В., Хромов-Борисов Н. Н.* Биометрия. — Л., 1982.

*Лакин Г. Ф.* Биометрия: Учебное пособие для биол. спец. вузов — 4-е изд., перераб. и доп. — М.: Высш. шк., 1990. — 352 с.: ил.

*Плохинский Н. А.* Биометрия. — М., 1970.

*Рокицкий П. Ф.* Биологическая статистика. — 1967.

*Терентьев П. В..* Истоки биометрии. Из истории биологии. — М., 1971.

## Пайвандҳо

Статистикаи биотиббӣ — вебсайти таълимӣ, ки ба таҳлили статистии маълумоти биотиббӣ бахшида шудааст.