# Бемӯҳраҳо

| Бемӯҳраҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
| Invertebrata |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Бемӯҳраҳо** (лот. Invertebrata) — як гурӯҳи калони ҷонвароне ҳастанд, ки мӯҳра надоранд. Ба ин гурӯҳ соддатаринҳо, исфанҷҳо, рӯдаковокҳо, нармбаданҳо, бандпойҳо, сӯзанпӯстон ва ғайра дохил мешаванд.

## Гуногунӣ

Бемӯҳраҳо ҳамагӣ 16 типро дар бар гиранд ҳам, аксари ҳайвонони олам қисми ин гурӯҳ мебошанд, ки дар баъзе сарчашмаҳо ин шумора ба 97% мерасад. Бемӯҳраҳо дар тамоми рӯйи замин паҳн шудаанд. Тақрибан 1 млн 260 ҳазор намуди бемӯҳраҳо маълум буда, зиёда аз 1 миллиони онҳо (дар асл на кам аз 2 млн) ҳашарот, 25 ҳазорашон содатаринҳо, исфанҷҳо 5, рӯдаковокҳо 9 ҳазор, кирмҳо 20, нармба­данҳо 107, бандпойҳо (бе ҳашарот) тақрибан 79 ҳазор намудро ташкил медиҳанд. Бемуҳраҳо дар обҳои ширин, баҳру уқёнус, хушкӣ, қабати хок паҳн шудаанд; бисёрии онҳо паразити ҳайвоноту наботот мебошанд. Аҳаммияти бемуҳраҳо дар табиат хеле калон аст. Боқимондаи бемуҳраҳои қадимӣ ба таркиби ҷинсҳои таҳшинӣ дохил мешаванд. Баъзан онҳо қисми асосии ҷинси таҳшинро ташкил медиҳанд (масалан, оҳаксанг қариб пурра аз скелети бемуҳраҳои мунқариз иборат аст). Қисме аз бемуҳраҳо ё маҳсуле, ки онҳо ҳосил мекунанд, чун озуқаи инсон (масалан, асал, харчангшаклҳо, нармбаданҳо ва ғайра), хӯроки ҳайвонот, паран­даҳо ва моҳиҳо, ашёи техникӣ (пиллаи кирмаки абрешим, марворид, скелети марҷонҳо ва ғайра) муҳим аст. Барои мубориза бар зидди ҷонварони зараррасон аз бемуҳраҳои паразит ва даранда истифода мекунанд. Дар байни бемуҳраҳо паразити одаму ҳайвонот низ бисёранд. Баъзе бемуҳраҳо ангезандаҳои бемориҳои сироятӣ ва паразитиро паҳн мекунанд.
Олами ҳайвонотро ба бемӯҳраҳо ва мӯҳрадорон бори аввал соли 1801 биологи фаронсавӣ Ж. Б. Ламарк ҷудо карда буд, вале он дар таснифот истифода нагашт. Бо вуҷуди ин истилоҳи «бемӯҳраҳо» дар адабиёти илмӣ ва таълимӣ мавриди корбаст қарор дорад.

## Гурӯҳбандӣ

Бемӯҳараҳоро ба чанд Invertebrates can be classified into several main categories, some of which are taxonomically obsolescent or debatable, but still used as terms of convenience. Each however appears in its own article at the following links.

* Sponges (Porifera)
* Comb jellies (Ctenophora)
* Medusozoans and corals (Cnidaria)
* Acoels (Xenacoelomorpha)
* Flatworms (Platyhelminthes)
* Bristleworms, earthworms and leeches (Annelida)
* Insects, springtails, crustaceans, myriapods, chelicerates (Arthropoda)
* Chitons, snails, slugs, bivalves, tusk shells, cephalopods (Mollusca)
* Roundworms or threadworms (Nematoda)
* Rotifers (Rotifera)
* Tardigrades (Tardigrada)
* Scalidophores (Scalidophora)
* Lophophorates (Lophophorata)
* Velvet worms (Onychophora)
* Arrow worms (Chaetognatha)
* Gordian worms or horsehair worms (Nematomorpha)
* Ribbon worms (Nemertea)
* Placozoa
* Loricifera
* Starfishes, sea urchins, sea cucumbers, sea lilies and brittle stars (Echinodermata)
* Acorn worms, cephalodiscids and graptolites (Hemichordata)
* Lancelets (Amphioxiformes)
* Salps, pyrosomes, doliolids, larvaceans and sea squirts (Tunicata)
* Cycliophora

An informal classification of invertabrates between macroinvertebrates, which can be seen withe the naked eye, and microinvertebrates which cannot be seen by the unaided eye is used for convenience. The line is arbitrarily drawn at a length of about 1mm.

## Таърих

Қадимтарин сангшудаҳои ҳайвонот ба гурӯҳи бемӯҳраҳо тааллуқ доранд. Сангшудаҳои 665 миллионсола дар формацияи Трезона, воқеъ дар Флиндерс, Австралияи Ҷанубӣ, ҳамчун исфанҷҳои барвақтӣ шарҳ дода шудаанд. Some paleontologists suggest that animals appeared much earlier, possibly as early as 1 billion years ago though they probably became multicellular in the Tonian. Trace fossils such as tracks and burrows found in the late Neoproterozoic Era indicate the presence of triploblastic worms, roughly as large (about 5 mm wide) and complex as earthworms.

Around 453 MYA, animals began diversifying, and many of the important groups of invertebrates diverged from one another. Fossils of invertebrates are found in various types of sediment from the Phanerozoic. Fossils of invertebrates are commonly used in stratigraphy.

### Classification

Carl Linnaeus divided these animals into only two groups, the Insecta and the now-obsolete Vermes (worms). Jean-Baptiste Lamarck, who was appointed to the position of "Curator of Insecta and Vermes" at the Muséum National d'Histoire Naturelle in 1793, both coined the term "invertebrate" to describe such animals and divided the original two groups into ten, by splitting Arachnida and Crustacea from the Linnean Insecta, and Mollusca, Annelida, Cirripedia, Radiata, Coelenterata and Infusoria from the Linnean Vermes. They are now classified into over 30 phyla, from simple organisms such as sea sponges and flatworms to complex animals such as arthropods and molluscs.

## Адабиёт

* Бемӯҳраҳо // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Горностаев Г. Н. Насекомые. Москва, 1998;
* Рупперт Э. Э. Зоологиябеспозвоночных: функциональные и эволюционные аспекты. Москва, 2008.