Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Нажод

**Нажод** — ин калима ташаккул ва инкишофи биологии инсонро дар назар дорад. Дар илми ҷаҳонӣ 3 намуди нажоди калон вуҷуд дорад, нажоди аврупоӣ, нажоди муғулӣ ва нажоди ҳабашӣ.

## Нажоди аврупоӣ

Нажоди калони Аврупоӣ ба як чанд гурӯҳи хурд тақсим мешавад.

### Нажоди Алпӣ

### Нажоди Нордӣ (шимолӣ)

### Нажоди Фалӣ

### Нажоди Брюн

### Нажоди Борребю

### Нажоди Балтикӣ

### Нажоди Балтикии шарқӣ

### Нажоди Қафқозӣ

### Нажоди Каспӣ

### Нажоди Понтӣ

### Нажоди Динорӣ

### Нажоди Ориенталӣ

### Нажоди Арманӣ

### Нажоди Баҳри миёназамин

### Нажоди Помиру Фарғонагӣ

## Халқҳое ки дар гурӯҳи нажоди Аврупоӣ дохил мешаванд

* Абазинҳо
* Абхазҳо
* Аварҳо
* Австрийсҳо
* Агулҳо
* Адыгҳо
* Озарбойҷонҳо
* Албанҳо
* Англисҳо
* Арабҳо
* Арманҳо
* Балкарҳо
* Баскҳо
* Белорусҳо
* Боснийсҳо
* Болгарҳо
* Валлийсҳо
* Валлонҳо
* Венгрҳо
* Гагаузҳо
* Гилянҳо
* Голландсҳо
* Грекҳо
* Грузинҳо
* Даргинсҳо
* Датҳо
* Ҷуҳӯтҳо
* Езидҳо
* Ингушҳо
* Ирландсҳо
* Исландсҳо
* Испансҳо
* Итальянсҳо
* Кабардинсҳо
* Карачаевсҳо
* Карелҳо
* Комиҳо
* Кумыкҳ
* Курдҳо
* Латышҳо
* Лаксҳо
* Лезгинҳо
* Ливҳо
* Литовҳо
* Лихтенштейнсҳо
* Лурҳо
* Мазандарониён
* Македонҳо
* Марийсҳо
* Мишариҳо
* Молдаванҳо
* Мордвагиён
* Норвежҳо
* Нуристониён
* Олмонӣ
* Осетинҳо
* Памириён
* Португалҳо
* Полякҳо
* Паштуҳо
* Румынҳо
* Русҳо
* Саамҳо
* Сербҳо
* Словакҳо
* Словенҳо
* Табасаранҳо
* Тоҷикон
* Толишҳо
* Татҳо
* Туркҳо
* Удмуртҳо
* Украинҳо
* Фарерҳо
* Финнҳо
* Фламандҳо
* Форсҳо
* Французҳо
* Фризҳо
* Хорватҳо
* Сахурҳо
* Сиганҳо
* Черкесҳо
* Черногорҳо
* Чехҳо
* Чеченҳо
* Шведҳо
* Швейсарҳо
* Шотландҳо
* Эстонҳо

## Нажоди муғулӣ

## Нажоди ҳабашӣ

## Пайвандҳо
# Грим

**Грим** (фр. grime — мӯйсафеди аҷиб, grimo — ожангдор) — ҳунари тағйир додани намуди зоҳирии ҳунарпеша бо роҳи молидани ранг, часпондани ришу мӯйлаби сунъӣ, пӯшидани парик (мӯйи ориятӣ), ороиши мӯйсар ва ғ.

Чигунагии грим ба хусусиятҳои бадеии пйеса, мақсади ҳунарпеша, назари коргардон ва услуби ороиши намоишнома вобаста аст. Рангубори барои чеҳрапардозӣ истифодашавандаро низ грим меноманд. Таърихи пайдоиши грим ба урфу одат ва бозиҳои халқӣ, ки аз бозигар тағйир додани симоро талаб мекарданд, алоқаманд аст. Дар чандин театрҳои Шарқ (Ҳиндустон, Ҷопон, Чин ва ғ.) то ҳоло баъзе шаклҳои суннатии грим боқӣ мондаанд.
Ҳунарпешагони халқии асрҳои миёна (шуъбадабозон, масхарабозон ва ғ.) чеҳраҳояшонро бо сиёҳӣ, орд, гарду лой, пашми буз, ранги сурх ё шарбати меваҳо тағйир дода, образҳои мазҳакавӣ меофариданд. Ҳунарпешагони драмаҳои динию панду насиҳатомези асрҳои 15-16 аз гримҳои содаи воқеӣ истифода мекарданд. Сипас маҳз тавассути театри класситсизм грими дилхоҳи мукаммал пайдо шуд. Дар нимаи дуввуми асри 17 дар Фаронса ва Британия барои ҷиҳати хос додан ба грим кӯшишҳои бисёре карданд, вале танҳо пайдошавии реализм дар театр барои нашъунамои грим ҳамчун санъат мусоидат намуд. Намоишномаҳои Н. Гогол, А. Островский (Русия) ва дигарон аз ҳунарпешагон тақозо мекарданд, ки бо грими худ вижагиҳои симои зоҳирӣ ва хислатҳои иҷтимоии образи меофаридаашонро мукаммал инъикос намоянд. Бинобар ин ҳунарпешагони рус В. Самойлов, А. Ленский, В. Давидов ва дигарон ҳамчун устоди грим машҳур гаштанд.

Ду тарзу усули грим мавҷуд аст: ороишӣ ва ҳаҷмӣ (пластикӣ). Дар грим и ороишӣ тавассути рангҳо дар рӯй ба таври сунъӣ фурӯхамидагиву барҷастагиҳоро мекашанд ва ранги пӯст тағйир дода мешавад. Дар грими ҳаҷмӣ аз мӯйҳои ориятӣ (ришу мӯйлаб, парик) истифода мебаранд. Имрӯз мафҳуми грими ҳаҷмӣ ба грими пластикӣ пурра монанд аст. Грими пластикӣ ба пӯст часпонидани рӯйкашҳои эластикии латексӣ ё силикониро дар назар дорад. Маводди грим ва рангҳо барои пӯст бояд безарар бошанд ва бе душворию зиён барои саломатӣ пок шаванд.

Ҳунари грим дар кино хусусияти худро дошта, ба шароити таҷҳизоти наворбардорӣ, рангу равшанӣ, эҳсос кардани навори филмбардорӣ ва анвои нурпардозӣ вобаста аст. Грими театру намоишҳо, одатан, мудом хеле сатҳию тахминӣ ва шартист, аммо дар кино бо калон намудани тасвир дар экран («тасвири барҷаста») ҳунарпешаро лозим аст, ки ба грим диққати бештар диҳад. Маводди грими кино аз мавод ва рангҳое, ки дар театр истифода мешаванд, куллан фарқ доранд. Дар театр амалан воситаҳову технологияи суннатии грим то имрӯз боқӣ мондаанд, аммо дар филмсозӣ аз оғози асри 21 барчаспҳои латексӣ ва силиконӣ, рангҳои устувори пардоздиҳии аз спирт ҳосилшуда истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Грим // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Раугул Р. Д. Грим, 2 изд. Л. — М., 1947;
* Станиславский К. С. Моя жизнь в искусстве // Собр. соч. Т. 1. М., 1953.
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, Ҷ. 1. Д., 1988;
* Луғати русӣ-тоҷикии истилоҳоти санъат. Д., 2003.
# Фарҳанги омма

**Фарҳанги омма** ё **фарҳанги мардумӣ**, истилоҳе аст, ки дар соли 1846 аз сӯи Уилям Тамс атиқашиноси инглисӣ истифода шуд ва ба наҳваи зиндагии инсонҳо дар табиат, рафторҳо ва ҳамчунин маъноҳои муштараке гуфта мешавад, ки омма мардум ҷомеъа дар зиндагии рӯзмарра бо он сару кор доранд.

## Эзоҳ
# Чикаго

Шаблон:Шаҳрҳои ИМА

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 50 Шаҳрҳои калонтарини Иёлоти Муттаҳида аз рӯи аҳолӣ |  |

 |
| Ню Йорк Сити • Лос Анҷелес • Чикаго • Хюстон • Филаделфия • Фоеникс • Сан Антонио • Сан Диего • Даллас • Сан Хосе • Детройт • Индианаполис • Ҷексонвил • Сан Франсиско • Колумбус • Луизвил • Остин • Мемфис • Балтимор • Форт Уорз • Чарлоте • Эл Пасо • Милуаки • Нашвил • Сиэтл • Бостон • Денвер • Вашингтон • Лас Вегас • Портланд • Оклаҳома Сити • Туксон • Албукерк • Лонг Бич • Атланта • Фресно • Сакраменто • Ню Орлеанс • Кливленд • Канзас Сити • Меса • Вирҷиниа Бич • Омаҳа • Окланд • Тулса • Майами • Ҳонолулу • Миннеаполис • Колорадо Спрингс • Арлингтон |
# НАСА

| НАСА |
| --- |
| англ. National Aeronautics and Space Administration |
|  |
|  |
|  |
| Иттилооти куллӣ |
| Кишвар | * Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Таърихи таъсис | 29 июл 1958 |
| пешина | National Advisory Committee for Aeronautics[d] |
| Роҳбарӣ |
| Масъули иҷроия | Federal Government of the United States[d] |
| Ниҳоди болоӣ | Federal Government of the United States[d] |
| Сохтор |
| Дафтари марказӣ | * Вашингтон Ҳавзаи Колумбия, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
 |
| Шумораи кормандон | * тақрибан 18 000 тан (2021)
 |
| Будҷаи солона | 18 724 000 000 $, 23 200 000 000 $ ва 25 400 000 000 $ |
| Вебгоҳ | **NASA.gov** |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Идораи миллии ҳавошиносӣ ва омӯзиши фазои кайҳон** (англ. National Aeronautics and Space Administration, кӯтоҳ. **NASA) —** як ниҳодест, ки ба ҳукумати федералии ИМА тааллуқ дорад ва мустақиман ба президенти ИМА ҳисобот медиҳад. Барномаи фазои граждании мамлакат, инчунин тадқиқотҳои илмии ҳаво ва фазои кайҳонро ва таҳқиқоти илмӣ ва технологӣ дар соҳаи авиатсия, ҳавошиносӣ ва кайҳоншиносӣ (дар истилоҳоти қабул дар Иёлоти Муттаҳида — астронавтика)-ро анҷом медиҳад.

## Эзоҳ
# Франкмасонӣ

Рамзи масонӣ
**Масонӣ** ё **франкмасонӣ** (фр. Franc-maçonnerie, англ. Freemasonry) — ҷараёнест, ки дар шакли ҷамъияти махфӣ пайдо шуда, аз охири асри XVI — ибтидои асри XVII сарчашма мегирад. Номи "масон" ё "франкмасон" аз фр. franc-maçon (ба забони фаронсавии куҳна *masson,* англ. freemason), тарҷумаи аслии ин ном низ истифода мешавад — **гилкори озод**.

Этика ва фалсафаи масонӣ бар динҳои монотеистӣ, бар конститутсияҳои қадимии масонҳо, муқаррарот, қонунҳо ва кодексҳои онҳо асос ёфтааст.

Масонӣ ҳоло дар тамоми ҷаҳон паҳн шудааст ва дар шаклҳои гуногуни ташкилӣ: ложаҳо, ложаҳои бузург, шӯроҳои олӣ, фаслҳо, Ареопаг, конструксияҳо, федератсияҳо ва конфедератсияҳо намояндагӣ мекунанд. Шумораи умумии масонҳо дар ҷаҳон ба 4 000 000 мерасад.

Маросими рутбасупории масонҳо
## Эзоҳ
# EBay

| EBay |
| --- |
|  |
|  |
| URL | ebay.com |
| Навъи вебгоҳ | ширкати тиҷорӣ, ширкат[d], ширкати саҳҳомии ом[d], бозоргоҳи бархат, online community[d], classified advertising website[d] ва созмон |
| Молик | Pierre Omidyar[d], The Vanguard Group[d] ва BlackRock[d] |
| Бунёнгузор | Pierre Omidyar[d] |
| Оғози кор | 3 сентябр 1995 ва 1995 |
| Даромад | * ▲11,1 млрд $ (2025)
 |
| Суди холис | * ▲2,03 млрд $ (2025)
 |
| Кормандон | * ▼12 600 тан (31 декабр 2016)
 |
| Шиъор | Buy it, sell it, love it |
| Рутбаи Alexa | 42 |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**eBay Inc. —** ширкати амрикоист, ки дар соҳаҳои музоядаҳои онлайн (соҳаи асосии фаъолият) ва мағозаҳои интернетӣ хидмат мерасонад. EBay.com ва версияҳои маҳаллии он дар чанд кишвар ба eBay Enterprise тааллуқ дошт, аммо ин шӯъбаро дар соли 2015 ба ширкатҳои саҳҳомии хусусии Sterling Partners ва Premiera Funds фурӯхт.

## Пайвандҳо

* Китобистон

## Эзоҳ
# Ремейк

**Ремейк** (от англ. remake — «азнавсозӣ») — баровардани нусхаи нави асарҳои мавҷудаи санъат, тағйир додани онҳо ва илова кардани хусусиятҳо. Бештари вақт дар мусиқӣ, бозиҳои видеоӣ, синамо ва телевизион истифода мешавад (ҳамчун ремейки филм, суруд, ҳама гуна композитсияи мусиқӣ ё асари драмавӣ). Ремейк аз манбаъ иқтибос ё пародия намекунад, балки онро бо мундариҷаи нав ва мувофиқ пур мекунад, моделро "бо чашми худ" пур мекунад. Ҳаракатҳои сюжетии асл, навъҳои персонажҳоро такрор карда, дар айни замон онҳоро дар шароити нави таърихӣ, ҷамъиятию сиёсӣ тасвир карда метавонад.

Истилоҳи «ремейк» аксар вақт бо истилоҳи «ремастер» омехта мешавад, ки танҳо маънои дубора баровардани асари қаблан офаридашуда бо сифати беҳтарро дорад.

## Ремейк дар синамо

Ин истилоҳ барои истинод ба филмҳое истифода мешавад, ки ба филмҳои аслии қаблан сохташуда асос ёфтаанд. Яъне филми ремейк ин филмест, ки дар асоси филми дигар аст. Одатан, коргардонҳои ремейк филми аслиро ба таври худ аз нав кор мекунанд, аммо баъзан нусхаҳои наве сохта мешаванд, ки асли онро комилан такрор мекунанд. Аксар вақт амал ба муҳити нави таърихию фарҳангӣ интиқол дода мешавад, масалан, вестерни «Ҳафтгонаи боҳашамат» (The Magnificent Seven) ремейки филми «Ҳафт самурай» (Seven Samurai) мебошад. Гузашта аз ин, дар ремейк ва оригинал, коргардон, тамоми ҳайати наворбардорӣ ва актёрон одатан комилан фарқ мекунанд.

Бо оғози ҳазорсолаи нав, пас аз муваффақияти ремейки амрикоии филми тарсники ҷопонии "Занг" (The Eye) боиси пайдо шудани бисёр ремейкҳои филмҳои тарсноки мухталифи осиёӣ ба мисли «Оби тира» (Dark Water), «Як занги беҷавоб»(One Missed Call), «Чашм» (The Eye) ва ғайра шуд.

## Ремейк дар мусиқӣ

Дар забони тоҷикӣ, ремейкҳоро дар мусиқӣ нусхаҳои нав сабтшудаи композитсияҳои аллакай нашршуда мебошанд ва ремейк метавонад аз ҷониби ҳамон як иҷрокунанда ё гурӯҳи мусиқӣ (ҳадди ақал бо иштироки яке аз иштирокчиён) анҷом дода шавад ё аз ҷониби иҷрогари дигар, аксар вақт бо тарҷума ба забони дигар. Ремейкҳоро аксар вақт диҷейҳо дар шакли миксҳо ва ремиксҳо эҷод мекунанд.

Намунаҳои ремейкҳои мусиқӣ баъзе композитсияҳои гурӯҳҳои рокии шӯравиро аз охири солҳои 1980-ум дар бар мегиранд, ки аз нав сабт шудаанд (аксаран сифати баландтар ва дар шароити студияи беҳтар аз нусхаҳои аслӣ).

Инчунин нигаред: Нусхаи бозхонӣ

## Ремейки бозиҳои компютерӣ

Ремейки компютерӣ ё бозии видеоӣ бозии компютерии алоҳидаест, ки дар асоси бозии аслӣ сохта шудааст. Ремейкро аз сифр сохтан мумкин аст ё коркарди аслро истифода бурдан мумкин аст, аммо он ҳеҷ гоҳ аслро пурра нусхабардорӣ намекунад. Одатан, ремейк тақрибан як ном, сюжет ва геймплей бо бозии аслӣ дорад, аммо аксар вақт дорои графикаи муосиртар ва эффектҳои садо, намуди тағирёфтаи аломатҳо, интерфейси корбар, тарроҳӣ ва сохтори маконҳо мебошад. Сюжет ва бозӣ дар баъзе мавридҳо инчунин метавонанд мувофиқи тамоюлҳо ва стандартҳои муосир тағир ва мутобиқ карда шаванд.

Ремейкро аксар вақт бо ремастер омехта мекунанд, ки бозии нав нест ва танҳо бозсозии бозии қаблан сохташуда мебошад, ки ба платформаҳои муосир бо графикаи беҳтаршуда интиқол дода мешавад, аммо бидуни тағир додани унсурҳои дигар.

## Нигаред низ

* Нусхаи бозхонӣ
* Ремикс

## Эзоҳ
# Вестерн

Ҷон Уэйн — шоҳи вестерни килоссик
**Ве́стерн** (англ. western, «ғарбӣ») — жанре ҳунарӣ аст, ки дар филм, телевизиюн, родию, бозии видеюӣ, адабиёт, наққошӣ ва соири ҳунарҳои таҷассумӣ мавриди истифода қарор мегирад. Достонҳои ин жанр бештар дар нимаи дувуми қарни XIX ва дар Амрикои қадим ва пас аз набарди Олому дар соли 1836 ва бавежа пас аз поёни Ҷанги дохилии Амрико дар соли 1865 ва Куштори зонуи захмӣ дар соли 1890 иттифоқ меуфтад.

Бо мурури вақт вестерн дар кинои мамлакатҳои дигар мавқеъ пайдо кард. Аксаран ба фолклор ва мифология асос ёфтааст. Манбаи вестерн дар мусиқии халқӣ, дар асарҳои нависандагони амрикоӣ (Ф. Б. Гарт, М. Твен, Ф. Купер, Ҷ. Лондон), фаронсавӣ (Л. А. Буссенар, Г. Эмар) ва дигарон зоҳир мешавад. Лекин пайдоиши вестерн бо интишори асарҳои Оуэн Уистер, Макс Брэнд, Зейн Грей дар асри 19 марбут аст. Вестерн асри 20 дар санъати кино хеле васеъ паҳн шуд. Дар кино вестерн аз филми Э. Портер «Ғорати бузурги қатора» (1903) ибтидо гирифт. Дар жанри вестерн коргардонҳо Д. У. Гриффит, Ҷ. Форд, Ҷ. Стивенс, К. Видор, Г. Хоукс, К. Иствуд ва дигарон филмҳои бадеӣ офаридаанд. вестерн, маъмулан, ба таърихи Амрико, пеш аз ҳама ҳаёти кӯчи ёни ғарби Амрикои Шимолӣ бахшида шудааст. Дар маркази амалиёт подабонҳо, тирандозҳо, шерифҳо, ҷинояткорон, ҳиндуён қарор доранд. Сужет, одатан, дар асоси дасисаи содаи шавқовар сохта шуда, бо тирандозӣ, занозанӣ, муноқишаҳои пурғавғои қаҳрамонон ва ғ. идома меёбад. Вестерн навъҳои эпикӣ, мазҳакавӣ, иҷтимоӣ, реалистӣ, психологӣ, маҷозӣ, фантастикӣ ва ғ. дорад. Бисёр филмҳои ин жанрро коргардонҳои боистеъдод ба навор гирифтаанд, ки баъзан таҷовуз, миллатгароӣ, зӯровариро тарғиб менамоянд.

## Филмҳои тоҷикӣ

Филмҳои «Офтоби сафеди биёбон»-и вестерн Мотил, «Вохӯрӣ дар назди масҷиди куҳна»-и коргардони тоҷик С. Ҳомидов аз ин қабиланд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Вестерн // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.