Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Вашақҳо

| Вашақҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
|
Олам:ЭукариотҳоСалтанат:ҶонваронЗерсилсила:ЭуметазоёнБе ранг:Дутарафа-симметриҳоБе ранг:ДумдаҳононТип:ХордадоронЗертип:СутунмӯҳрадоронИнфратип:ҶоғдаҳонҳоЗабарсинф:ЧорпоёнСинф:ШирхӯронЗерсинф:Ҷонварони ваҳшӣИнфрасинф:ҲамроҳакдоронЗабарқатор:ХояндашаклонҚатор:ХояндаҳоЗерқатор:ҶайрашаклонОила:ВашақиҳоАвлод:**Вашақҳо** |
| Номи илмӣ |
| Chinchilla  Bennett, 1829 |
| Ҳаммаъно |
| Eriomys Lichtenstein, 1829 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Вашақҳо**, **шиншиллаҳо** (лот. Chinchilla) — авлоди хояндаҳо аз оилаи вашақиҳо.

## Эзоҳ
# Ҷайраҳо

| Ҷайраҳо |
| --- |
|  Хохлатый дикобраз — наиболее известный представитель семейства |
| Таснифи илмӣ |
| бештарОлам:ЭукариотҳоСалтанат:ҶонваронЗерсилсила:ЭуметазоёнБе ранг:Дутарафа-симметриҳоБе ранг:ДумдаҳононТип:ХордадоронЗертип:СутунмӯҳрадоронИнфратип:ҶоғдаҳонҳоЗабарсинф:ЧорпоёнСинф:ШирхӯронЗерсинф:Ҷонварони ваҳшӣИнфрасинф:ҲамроҳакдоронЗабарқатор:ХояндашаклонҚатор:ХояндаҳоЗерқатор:ҶайрашаклонОила:**Ҷайраҳо** |
| Номи илмӣ |
| Hystricidae  Fischer, 1817 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Ҷайраҳо** (лот. Hystricidae) хояндаҳои калони хокӣ мебошанд, ки пушти хордор доранд. Онҳо дар Аврупои Ҷанубӣ (Италия) ва Шом, қисми зиёди Африқо, Осиёи Ҷанубӣ ва Осиёи Ҷанубу Шарқӣ то шарқи Флорес паҳн шудаанд. Гарчанде ки ҳам оилаҳои кӯкнаҳои Ҷаҳони Қадим ва ҳам Ҷаҳони Нав ба зертартиби Hystricognathi аз тартиби бузурги Rodentia тааллуқ доранд, онҳо хеле фарқ мекунанд ва бо ҳам хешутабории наздик надоранд.
# Санҷобҳо

| Санҷобҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
| Sciuridae  Fischer-Waldheim, 1817 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Санҷобҳо** (лот. Sciuridae) як оилае мебошанд, ки хояндаҳои хурд ё миёнаро дар бар мегирад. Оилаи санҷобҳо санҷобҳои дарахтӣ, хармушҳо (аз ҷумла бурундукҳо ва сагҳои даштӣ ва ғайра) ва санҷобҳои парвозкунанда иборат аст. Санҷобҳо дар Амрико, Аврупову Осиё ва Африқо бумӣ буда, аз ҷониби одамон ба Австралия муаррифӣ шудаанд. Санҷобҳои қадимтарини сангшуда ба давраи Эосен тааллуқ доранд ва дар байни дигар оилаҳои хояндаҳои зинда, санҷобҳо бо кундузи кӯҳӣ ва дормис бештар хешованданд.

## Адабиёт
# Ғулмуш

| Ғулмуш |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Ғулмуш**, **ҳайбурғак** (лот. Ochotona) — як ҷинси ҳайвони ширхӯри заргӯшмонанд. Бештар дар мавзеъҳои иқ­ли­ма­шон гарм зиндагӣ мекунад. Дарозии баданаш 18‒20 см; думи хеле кӯтоҳи нонамоён, мӯйлабчаҳои дароз (70 ‒80 мм) ва пойҳои кӯтоҳ дорад. Вазнаш 75‒290 г. Бо­лиш­так­ҳои ангуштонаш бе­мӯяк ё пашмакдор. Пашмаш тобистон сурхтоб, қаҳ­ва­ранг ё бӯри зардча, зимистон хокистаргун. Пӯс­таш тунук.

## Тарзи зиндагӣ

Ғулмуш ҷонвари алаф­хӯр буда, барги рустаниҳо ва ушнаву гул­сангҳоро барои зимистон за­хира мекунад. Хӯрокиро ҷамъ оварда, дар ҷойи шамолрас ба болояш санг­чаҳо гузошта мехушконад. Ғулмуш ба хоби зимистонӣ намеравад. Дар як­со­лагӣ болиғ мешавад. Даври ҳамлаш 25‒30 шаборӯз.

## Намудҳо

Ғулмушҳо 31 намуд доранд. Дар Тоҷикистон ду намуди онҳо ‒ ғулмуши гӯш­калон ва ғулмуши сурх мавҷу­д аст. Дарозии тани ғулмуши гӯшкалон (O. roylei) 16‒21 см, гӯ­шаш 25‒36 мм. Рангаш тобистон бӯри зардтоб, зимистон хокистарии зардча мешавад. Дар паси гӯшҳо доғи сафеде дорад, ки мисли ги­ре­бон менамояд. Дар шарқи Помир (дар баландии 4800 м аз с. б.) гурӯҳ-гурӯҳ дар ҷойҳои санглох ва байни санг­ҳо зин­дагӣ мекунанд. Бештар рӯ­зона фаъол аст. Дар мавсими баҳорон ва тобистон ҷуфт мешавад; 2‒8 ба­ча мезояд. Ғулмуши сурх (O. rutila) ба Ғулмуши гӯшкалон монанд аст. Рангаш тобистон зарди сурх­тоб, зимистон хокис­та­рӣ. Дар қаторкӯҳҳои Ҳисор, Зарафшон, Туркистон (дар баландии 2000‒3500 м аз с. б.) зиндагӣ мекунад. Рӯзона ва шом­го­ҳон бештар фаъол аст.

## Афзоиш ва инкишоф

Модааш соле 2‒3 бор 2‒6-тоӣ бача мезояд, ки баданашон пашм дорад. Бачаҳояш ҳаф­таи дуюми баъди зоидан бинову шунаво мешаванд ва баъ­ди 20 рӯз ба ҳаёти мус­та­қил мегузаранд. Бо овозбарории хос ҳамдигарро аз хатар огоҳ месозанд. То 3 сол умр мебинанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Ғулмуш / А. Саидов // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — С. 127. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.

* Абдусаломов И. А., Баева В. Г., Линдт И. И. Олами ҳайвоноти Тоҷикистон. Д., 1981;
* Фауна Таджикской ССР. Т. 20. Ч. 1. Д., 1974;
* Тад­жикистан, природа и природные ресурсы. Д., 1982;
* Смирин В. М., Смирин Д. М. Звери в природе. М., 1991;
* Энциклопедия природы Рос­сии. М., 1998; Горкин А. П. Биология. М., 2006.
# Заргӯшиҳо

| Заргӯшиҳо |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Заргӯшиҳо** (лот. Leporidae) — оилаи ширхӯрҳои қатори заргӯшшаклон.

Заргӯшиҳо 10-12 ҷинсро дар бар мегиранд, мас., заргӯшҳо, харгӯшҳои амрикоӣ (Sylvilagus, то 15 намуд), заргӯшҳои африқоӣ (Poelagus, 1 намуд), заргӯшҳои рахдор (Nesolagus, 2 намуд), заргӯшҳои қилдор (Caprolagus, 1 намуд), харгӯшҳо. Дарозии танашон аз 28 см (харгӯши бедум, Romerolagus diazi) то 51 см (заргӯши дарахтгард Pentalagus furnessi). Думашон кӯтоҳ. Гӯшҳои заргӯшиҳо нисбат ба гӯшҳои харгӯш дарозтаранд. Пашмашон зич, рангашон зарди сиёҳтоб, хокистаргун, сафеди сиёҳтоб, қаҳваранг. Чанголҳояшон қавӣ. Пойҳои ақиби заргӯшиҳо нисбат ба пойҳои пеш дарозтаранд. Маҳалли сукунати заргӯшиҳо гуногун буда, дар кӯҳҳо низ дар баландии то 4900 м дучор меоянд. Тамоми сол, хосса шомгоҳон ва шаб, фаъоланд. заргӯшиҳо ҷаҳида-ҷаҳида роҳ мераванд; ҳангоми таҳдиди хатар бо суръати то 70 км/соат медаванд. Заргӯшиҳо хонаи махсус намесозанд. Заргӯши дарахтгард дар ковокии дарахт лона бунёд мекунад. Ғизои заргӯшиҳо рустанӣ, пӯстлох, шоху навда, гоҳе решаи дарахтон аст. Бисёр намудҳои заргӯшиҳо соле чанд бор насл медиҳанд; то 2-8 бача мезоянд. Заргӯшиҳоро барои мӯина ва гӯшташон шикор мекунанд. Саршумори баъзе намудҳои заргӯшиҳо зиёд шуда, ба ҷангалдорӣ ва кишоварзӣ зарар мерасонанд. Заргӯшиҳо ғизои бисёр дарандагон мебошанд. Беш аз 50 намуди заргӯшиҳо ба «Китоби сурхи байналмилалӣ» дохил карда шудаанд. Нигар низ Харгӯшпарварӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Заргӯшиҳо // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
# Муш

| Муш |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Муш** (лот. Mus) — ҳайвонест дар хушки ва об гарданда, вай одатан хонаи худро дар ковокии дарахт ва дар таги замин гузошта фарзанди худро низ дар он чо мегузорад,вай одатан гала дона майда чуйдаро мехурад,
Мӯш аз 7 то15то фарзанд мегузорад, кори вай аз он иборат аст, ки барои хуронидани фарзандхояш кушиш ба харч дихад,

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
Муш

## Сарчашма
# Калламуш

**КалламушКалламуш** — чинси ҳайвоноти хоянда аз оилаи мушмонандхо. Дарозии танааш 10-30 см, вазнаш 180-650г; фукаш борики дароз, гӯшаш калон. думаш пулакча ва кисман муйдор (дарозиаш 10-22 см). Дар 3-4 мохаги болиг мешавад. Соле 2-4 баъзан то 8 маротиба насл медихад.Асосан дар бешахори тропики ва суптропикии Африқо, Амрико ва Осиёи Чануби ва инчунин дар минтакаҳои иклимашон муътадили Евросиё, Австралия ва галачазираҳои Малайзия пахн гаштааст. Тахминан 60 намуд дорад.

## Нигаред

* Муш