Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Баҳмут

| Баҳмут |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| бештарОлам:ЭукариотҳоСалтанат:ҶонваронЗерсилсила:ЭуметазоёнБе ранг:Дутарафа-симметриҳоБе ранг:ДумдаҳононТип:ХордадоронЗертип:СутунмӯҳрадоронИнфратип:ҶоғдаҳонҳоЗабарсинф:ЧорпоёнСинф:ШирхӯронЗерсинф:Ҷонварони ваҳшӣИнфрасинф:ҲамроҳакдоронШоха:СумдоронҚатор:ОббозҷуфтсумонКлада:*Cetruminantia*Зерқатор:*Whippomorpha*Инфрақатор:АнкодонтаҳоЗабароила:*Hippopotamoidea*Оила:**Баҳмутиён** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

**Баҳмут** (лот. Hippopotamidae) — ҷонварест ширхори ҷуфтсум. Ду навъ дорад: Баҳмути муқаррарӣ (H. amphibius) ва Баҳмути реза ё хурд (H. Iiberiensis).

Баҳмути муқаррарӣ (гипопотам) ҷонвари калони алафхӯр аст. Дарозии Баҳмути нарина то 4,5 м, баландиаш то сари шона тақрибан 1,5 м, вазнаш 3-4,5 т мешавад. Бадани Баҳмут мӯй надорад; пӯсташ ғафс, хокистарранги сиёҳтоб. Сари Баҳмут калон, фукаш паҳн, чашмонаш хурд, гӯшҳояш кӯтоҳ мебошанд. Пойҳояш кӯтоҳи ғафс буда, байни ангуштонаш парда дорад, ки барои дар об шино кардан мутобиқ шудааст. Баҳмутро бисёр шикор мекунанд, бинобар ин саршумори он хеле кам гаштааст. Имрӯз Баҳмутҳо фақат дар Африқои Экваторӣ боқӣ мондаанд. Ҳаёти Баҳмут ба об сахт вобастагӣ дошта, ба соҳил гоҳ-гоҳ мебарояд. Баҳмутҳо гала-гала зиндагӣ мекунанд (Баҳмутҳои пири нарина танҳо мегарданд). Ғизои Баҳмут набототи обӣ аст. Модинааш як бача мезояд. Баҳмут дар шароити нигоҳубини сунъӣ низ насл меоварад.

Баҳмути реза (Баҳмути либерийӣ) аз Баҳмути муқаррарӣ бо хурд будани ҷуссааш фарқ мекунад. Дарозии танаш 1,5-1,75 м, баландиаш то сари шона тақрибан 1 м, вазнаш 160—240 кг. Асосан шабона мегардад. Дар обҳои бешазори тропикӣ сукунат дорад. Бисёр вақтҳо аз як мавзеъ ба мавзеи дигар ҷой иваз мекунад. Ғизои Баҳмути реза бехи рустаниҳо аст. Солҳои охир саршумори он хеле кам шудааст. Бинобар ин, онро ба Китоби сурх ворид кардаанд. Баҳмутро дар бисёр кишварҳо дар боғи ҳайвонот нигоҳ медоранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Баҳмут // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
# Кӯррӯда

**Кӯррӯда** рӯдаест, ки ба халтачаи дарозиаш 3-8 см монанд буда, дар қисми рост поёнтар аз даромадгоҳи рӯдаи борик ба рӯдаи ғавс ҷой гирифтааст. Аз кӯррӯда рӯдачаи кирммонанд (аппендикс) баромада меистад. Як намуди бемории вазнинро низ бемории кӯррӯда меноманд.
# Тухмакгузорӣ

**Тухмакгузорӣ** (форсӣ: تخمک‌گذاری‎) амале аст, ки дар тайи як давраи он як ё чанд тухмак ё авум озод мешаванд. Ин давра дар инсон ба таври мутавасит ҳар 28 рӯз такрор мешавад. Ин чарха тавассути ҳормонҳои ҷинсӣ контрол мешавад.

## Марҳилаи тухмакгузорӣ

## Марҳилаи фоликулӣ

## Эзоҳ
# Шер (ҷонвар)

| Шер |
| --- |
|  Шери нар дар боғи ҳайвоноти Луисвилл |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
| Panthera leo  L., 1758 |
| Вазъияти ҳифз |
| Error: акс ғайримиҷоз аст ё вуҷуд надорадОсебпазир IUCN 3.1 *Vulnerable*: 15951  |
| Паҳншавӣ |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Викинамуд |  Викианбор |

 |

**Шер**, ғазанфар, ҳайдар (лот. Panthera leo) — як навъ ҷонвари ширхӯри даранда.

## Таснифоти зоологӣ

Бино бар таснифоти зоологи мансуби оилаи гурбашаклҳост. Сар ва ҷуссаи калон дорад. Дарозиаш то 210 см, думаш то 110 см, вазнаш то 280 кг. Шер пурқуввату чолок аст. Мӯйи танаш паст ва зарди беранг мебошад; як қисми сар, гардан, сина ва зери шиками шери нар бо мӯйҳои дарози жӯлтда пӯшида шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
# Бизон

| Бизон |
| --- |
|  |
| Таснифи илмӣ |
| **Lua error in Модул:Taxonomy/classification at line 72: attempt to concatenate a boolean value.** |
| Номи илмӣ |
|
ХАТО Параметри **лотинӣ** набояд холӣ бошад |
|

|  |
| --- |
|  Викианбор |

 |

Бизон
**Бизон**, ё **бизони амрикоӣ** (лот. Bison bison) — як навъ ҳайвони ширхори ҷуфтсум.

Ба зубри аврупоӣ шабоҳат дорад. Бизони нарина назар ба бизони модина калонтар (дарозии танаш то 3 м) аст. Баландиаш то сари дӯш 2 м, вазнаш то 1 т. Қисми пеши танаш бештар инкишоф ёфтааст. Сари дӯшаш кӯҳоншакл буда, сар, китф, шона ва қафаси синааш пашми нисбатан дароз дорад. Рангаш сурхтоби сиёҳча. Ранги бизони ҷангалӣ (B. bison athabascae) нисбатан баландтар аст. Сарнасли бизон буққаҳои ваҳшӣ аз ҷинси leptobos мебошанд, ки дар давраи плиотсен зиндагӣ кардаанд. Дар замони кашф шудани Амрико саршумори бизонҳо хеле зиёд (30-60 млн) буд. Дар давраи сохтмони р. о., ки қитъаи Амрикоро аз уқёнуси Атлантик то Уқёнуси Ором бурида мегузашт, бизонҳо ваҳшиёна нобуд карда шуданд. Хусусан бо яроқи оташфишон маҳв сохтани бизонҳо зиёни калон овард. Пӯсти бизонро гирифта, гӯшташро мепартофтанд. Дар натиҷа фақат то соли 1870 саршумори бизонҳо то 5,5 млн кам шуд. Баъди 25 соли дигар аз он ҳамагӣ 800 сар боқӣ монд. Авв. садаи XX бизон зери ҳимоя қарор гирифт. Шумори ками бизони ҷангалӣ ва даштӣ дар Боғи Йеллоустон (ИМА) ва мамнӯъгоҳи Вуд-Буффало (Канада) парвариш карда мешавад. Бо мақсади ба шароити иқлими Сибир мутобиқ кардани бизон қариб 40 сар бизони ҷангалӣ ба Ёқутистон бурда шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Бизон / А. Саидов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

## Пайвандҳо

* Bison Specialist Group North America
# Вашақи кӯтоҳдум

**Вашақи кӯтоҳдум** (*Chinchilla chinchilla)* як қисми хурди хояндаҳои оилаи вашақиҳо буда, аз ҷониби ИБҲТ ҳамчун як намуди зери хатари нобудшавӣ тасниф шудааст. Вашақ дар Амрикои Ҷанубӣ бумӣ буда, қисми ҷинси *Чинчилла* мебошад, ки ба ду намуд тақсим мешавад: чинчиллаи думдароз ва чинчиллаи думдароз. Гарчанде ки чинчиллаи думдароз қаблан дар Чили, Аргентина, Перу ва Боливия пайдо мешуд, тақсимоти ҷуғрофии ин намуд аз он вақт инҷониб тағйир ёфтааст. Ин намуд дар кӯҳҳои Анди шимоли Чили боқӣ мондааст, аммо популятсияҳои хурд дар ҷануби Боливия пайдо шудаанд.
# Аврупо

**Аврупо** — яке аз қитъаҳои олам. Дар ғарби қитъаи Осиё ҷойгир шудааст.

* Иттиҳоди Аврупо

## Кишварҳо

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Албания | Олмон | Норвегия |
| Андорра | Юнон | Озарбойҷон |
| Арманистон | Маҷористон | Лаҳистон |
| Утриш | Исландия | Португалия |
| Беларус | Испания | Руминия |
| Белгия | Ирландия | Русия |
| Босния ва Ҳерсеговина | Итолиё | Сан-Марино |
| Булғористон | Латвия | Сербия |
| Хорватия | Лихтенштейн | Словакия |
| Кипр | Литва | Словения |
| Чехия | Люксембург | Шветсия |
| Дания | Мақдунияи Шимолӣ | Швейтсария |
| Эстония | Малта | Украина |
| Финляндия | Молдова | Подшоҳии Муттаҳида |
| Фаронса | Монтенегро | Вотикон |
| Гурҷистон | Нидерланд | Ҷазираҳои Фаро |

## Забонҳо

## Инҷоро ҳам нигаред

* Осиё
* Африқо
* Амрико
* Антарктида
* Уқёнусия

## Сарчашма

* Евроатлас (англ.)
* Европа как политическая идея(рус.)

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи
Аврупо дорад

| Қитъаҳо |
| --- |
|

---

 |
|  |
|  Аврупо |  Африқо |  Амрико |  Антарктида |  Осиё |  Уқёнусия |
|

---

 |