# వైకల్యం

అంకవైకల్యుడుఅంగాలలో (అవయవములలో) లోపాలు ఉన్నట్లయితే దానిని **అంగవైకల్యం** అంటారు. అంగవైకల్యం ఉన్న మానవులను వికలాంగులు అంటారు. పుట్టుకతోనే కొందరికి అంగవైకల్యం సంభవిస్తే, మరికొందరికి పుట్టిన తరువాత అంగవైకల్యం సంభవిస్తుంది.

వైకల్యం అనేది ఒక వ్యక్తికి నిర్దిష్ట కార్యకలాపాలు చేయడం లేదా ఇచ్చిన సమాజంలో సమాన ప్రాప్యతను కలిగి ఉండటం కష్టతరం చేసే ఏదైనా పరిస్థితిని అనుభవించడం. వైకల్యాలు అభిజ్ఞా , అభివృద్ధి , మేధో , మానసిక , శారీరక , ఇంద్రియ లేదా బహుళ కారకాల కలయిక కావచ్చు . వైకల్యాలు పుట్టుకతోనే ఉండవచ్చు లేదా ఒక వ్యక్తి జీవితకాలంలో పొందవచ్చు. చారిత్రాత్మకంగా, వైకల్యాలు ఇరుకైన ప్రమాణాల ఆధారంగా మాత్రమే గుర్తించబడ్డాయి - అయితే, వైకల్యాలు ద్విగుణీకృతం కావు, వ్యక్తిని బట్టి ప్రత్యేక లక్షణాలలో ఉండవచ్చు. వైకల్యం ప్రకృతిలో సులభంగా కనిపించవచ్చు లేదా కనిపించకుండా ఉండవచ్చు.

## చరిత్ర

ఆధునిక సమాజంలో నిర్వికారత (disability) గురించి ఉన్న అవగాహనలు, పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ "ఎన్లైట్‌న్మెంట్" (Enlightenment) కాలంలో ఏర్పడిన ఆలోచనల నుండి ఉద్భవించాయి. ఆ కాలానికి ముందు, శారీరక వ్యత్యాసాలను వేరే దృక్పథంలో చూడేవారు.

ప్రాచీన కాలంలో దృక్పథాలు

చరిత్రలో, చాలా మంది పండితులు, నిర్వికారి వ్యక్తులు తమ సమాజంలో మద్దతు లేకుండా, మానవ సహచర్యం పొందకుండా ఉన్నారని భావించారు. దీనికి ప్రధాన కారణం, ప్రాచీన వ్యవసాయ సమాజాలు పరిమిత వనరుల కోసం వ్యూహాత్మకంగా పనిచేయాల్సిన అవసరం. ఉదాహరణకు, కొన్ని చరిత్రకారులు చెబుతున్నారు, ప్రాచీన గ్రీస్‌లో కొన్ని సందర్భాల్లో శిశు హత్య (infanticide) ప్రాచుర్యం పొందినట్లు. ప్లూటార్క్, ప్లేటో, అరిస్టాటిల్ వంటి తాత్వికులు ఇలా చేసినట్లు వారి రచనల్లో సూచనలున్నాయి.

ఉదాహరణకు, ప్లూటార్క్ యొక్క "లైఫ్ ఆఫ్ లైకర్గస్"లో, స్పార్టా లో శిశు హత్య సాధారణంగా జరిగేది, కొత్త జన్మించిన శిశువులను పెద్దల పర్యవేక్షణకు తీసుకెళ్ళేవారని చెబుతారు. దివ్యాంగతతో పుట్టిన శిశువులను "అపోతెటై" అనే లోతైన బావిలో వేసేవారు. కానీ, ప్లూటార్క్ ఆ ఘటనల నుండి 700 సంవత్సరాల తర్వాత వున్నాడు కాబట్టి, ఈ సమాచారం పూర్తి నమ్మదగినదేమీ కాదని స్వయంగా చెప్పాడు.

ప్లేటో తన "రిపబ్లిక్" లో, ఉత్తమ వ్యక్తుల ఉత్పత్తికి ప్రోత్సాహం ఇవ్వడం, తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవారిని ప్రసారంలోకి రాకుండా చేయడం అవసరమని సూచిస్తాడు. అరిస్టాటిల్ కూడా శిశువుల శరీరం శక్తివంతంగా, ఆరోగ్యంగా ఉండేలా నియమాలు ఉండాలని, దివ్యాంగ శిశువుల పెంపకం నిలిపివేయాలని చెప్పాడు.

అయితే, ఈ తాత్వికుల అభిప్రాయాలు మాత్రమే, ప్రాచీన గ్రీక్ల నిజమైన ప్రవర్తనలను ప్రతిబింబించవు. వాస్తవానికి, శిశువులు, దివ్యాంగులు, పెద్దవాళ్లకు పూర్వకాలంలో మానవ సహాయం అందించబడింది.

అర్కియాలజికల్ ఆధారాలు

ఫ్లోరిడాలోని విండోవర్ అర్కియాలజికల్ సైట్ లో కనుగొన్న ఎక్స్‌కవేషన్‌లో, 15 సంవత్సరాల వయసు కలిగిన ఒక చిన్న బాలకుడు స్పినా బిఫిడా తో ఉన్నాడు. అతను, వెయిట్ కింద paralysis ఉన్నా, హంటర్-గాధర్ సమూహంలో చూసుకోవడం జరిగింది.

ప్రాచీన మేసోపొటామియా లో, దివ్యాంగులు దేవాలయాల్లో పనికిరావడం వంటి వివిధ సామాజిక స్థానాలలో భాగమయ్యారు. ప్రాచీన ఈజిప్టులో కూడా, పెద్దవారిని, శారీరకంగా మోడలైన వారిని నడవడానికి స్టాఫ్‌లను ఉపయోగించారు.

ప్రాచీన గ్రీస్‌లో, లింగం, వయసు, స్థాయి సంబంధం లేకుండా దివ్యాంగులను సమాజంలో గుర్తించి, ఆప్యాయంగా చూసుకున్నారు. హిపోక్రటిస్ రచనల్లో, congenital anomalies (జనన సంబంధిత దివ్యాంగతలు) ఉన్న శిశువులను చికిత్స చేయడం, వారి పరిస్థితులను వివరించడం వర్ణించబడింది. శిశు హత్యకు సంబంధించి ఏ విధమైన ప్రామాణిక ప్రాక్టీసులు లేవని ఈ రచనలు సూచిస్తున్నాయి.

హోమర్ యొక్క "ఇలియడ్", "ఒడిస్సీ"లో, దేవుడు హెఫైస్టస్ రెండు కాళ్లలో లేమ్ గా ఉన్నట్లు, అలాగే ఇతర దివ్యాంగుల వివరణలు ఉన్నాయి. ఇది ప్రాచీన గ్రీస్ లో దివ్యాంగులతో సహజంగా సమాజంలో ఉన్నారని సూచిస్తుంది.

అగ్రియాలజికల్ ఆధారాలు, feeding bottles, ఇతర పునరావృతాలు, శిశువుల పుష్పకాలకు సహాయం చేయడానికి వాడినట్లు చూపిస్తాయి. అప్పుడు కూడా, దివ్యాంగులు తమ సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా, వాణిజ్య, శ్రామిక, సైనిక విధులలో పాల్గొన్నారు.

మధ్యయుగాలు, ఆ తర్వాత

మధ్యయుగాలలో, పిచ్చితనం, ఇతర పరిస్థితులను రాక్షసాలు కారణమని, కొన్ని సమయాల్లో శారీరక, మానసిక వ్యత్యాసాలను సహజ విధి లో భాగంగా భావించారు. 16వ శతాబ్దంలో Ambroise Paré వంటి వైద్యులు “monsters”, “maimed” అనే పదాలను ఉపయోగించి విభిన్న శారీరక పరిస్థితులను వర్గీకరించారు.

18వ, 19వ శతాబ్దాలలో, వైద్య పరిశీలన, సాంఖ్యిక శాస్త్రం (statistics), జాతి శుద్ధి (eugenics) పద్ధతులు ఆధునిక నిర్వికారి అవగాహనకు మూలం అయ్యాయి. ఈ కాలంలో, “సాధారణ” (norm) అనే ఆలోచన పెరిగింది, Adolphe Quetelet “l’homme moyen” అనే సాంఖ్యిక సగటు వ్యక్తిని వివరించాడు.

నాజీ జర్మనీలో, దివ్యాంగులను లక్ష్యంగా చేసుకొని, సుమారు 2,50,000 మందిని హత్య చేశారు. WWII తరువాత, దివ్యాంగతను సాంఘిక, వైద్య, పునరుద్ధరణ పరిష్కారాలుగా చూడటం ప్రారంభమైంది.

ఆధునిక సమాజంలో

ఇండస్ట్రియల్ రివల్యూషన్, కాపిటలిజం వచ్చి, శారీరక సామర్థ్యాన్ని, పనిసామర్థ్యాన్ని ఎక్కువగా ప్రాముఖ్యత ఇచ్చింది. దివ్యాంగులను సామాజిక సమస్యగా భావించడం ప్రారంభమైంది.

1970లలో, దివ్యాంగ హక్కుల ఉద్యమం మొదలై, సామాజిక నిర్మాణాలు, వైద్య దృష్టికోణాలు ప్రశ్నించబడ్డాయి. 1983లో మైక్ ఒలివర్, “సోషల్ మోడల్ ఆఫ్ డిసేబిలిటీ” అనే భావనను ప్రవేశపెట్టాడు. దీని ప్రకారం, సమస్య వ్యక్తిలోనే కాకుండా, సమాజం దానిని నిరోధించే విధానాల వల్లనే ఉంది.

---

## సిద్ధాంతం

చాలా సామాజిక వర్గాల్లా, "వికలాంగత్వం" అనే భావన కూడా అకాడెమియా, వైద్య, చట్ట సంబంధిత రంగాలు, అలాగే వికలాంగుల సంఘాల వద్ద విస్తృత చర్చకు లోబడి ఉంది.

### వికలాంగత అధ్యయనం

వికలాంగతను సిద్ధాంతాత్మకంగా పరిశీలించే విద్యా శాఖను వికలాంగత అధ్యయనం అని అంటారు. ఇది 20వ శతాబ్దం చివరి నుండి విస్తరిస్తూ ఉంది. ఈ రంగం వికలాంగతకు సంబంధించిన భూత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు నిర్మాణాలను పరిశీలిస్తుంది, వికలాంగతను ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక గుర్తింపుగా, అందులో నుండి ప్రతి ఒక్కరు నేర్చుకునే అవకాశాలు ఉన్నదని చూపిస్తుంది.
వికలాంగత నిపుణులు వివిధ అంశాలను పరిశీలిస్తారు, ఉదా: నైతికత, విధానాలు, చట్టాలు, చరిత్ర, వికలాంగుల కళ, మరిన్ని.

### అంతర్జాతీయ వర్గీకరణ

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ రూపొందించిన శరీర కార్యకలాపాలు, వికలాంగత, ఆరోగ్యం అంతర్జాతీయ వర్గీకరణ (ICF) శరీర ఫంక్షన్లు (దృష్టి, మానసిక విధులు), శరీర నిర్మాణాలు (కణ, అవయవ నిర్మాణాలు) మధ్య తేడాను చూపిస్తుంది. శరీర నిర్మాణం లేదా ఫంక్షన్ లో లోపం అనేది అసాధారణత, లోపం, నష్టం లేదా సాధారణంగా అంగీకరించిన ప్రమాణాల నుండి వేరువేరు కావడంగా నిర్వచించబడుతుంది.
ICF ప్రకారం, కిందివిధమైన ప్రధాన విధులలో వికలాంగత ప్రభావితం కావచ్చు:

జ్ఞానం నేర్చుకోవడం, ఉపయోగించడం

సాధారణ పని, అవసరాలు

సంభాషణ

భౌతిక మొబిలిటీ, గృహ జీవితం, స్వీయ సంరక్షణ

వ్యక్తిగత సంబంధాలు

సమాజ, సాంఘిక, పౌర జీవితం, ఉద్యోగం సహా

ఇతర ముఖ్య జీవిత రంగాలు

### వైద్య మోడల్

వైద్య మోడల్ ప్రకారం, వికలాంగత అనేది వ్యక్తిగత సమస్య. దీని కారణం వ్యాధి, గాయం లేదా ఇతర ఆరోగ్య పరిస్థితులు. ఈ మోడల్‌లో, చికిత్స ద్వారా వ్యక్తి తన వికలాంగతను అధిగమించడం ముఖ్యంగా భావించబడుతుంది. వైద్య మోడల్ వైద్య సేవలను ప్రధాన సమస్యగా భావిస్తుంది, రాజకీయ స్థాయిలో ప్రధాన ప్రతిస్పందన వైద్య విధానాల సవరణ లేదా మార్పు.

#### కారణాలు

వికలాంగతకు అనేక కారణాలు ఉంటాయి, ఇవి భౌతిక, ఆధునిక జీవిత కార్యకలాపాలను ప్రభావితం చేస్తాయి. ఉదాహరణకు, తినడం, దుస్తులు ధరించడం, స్వీయ శుభ్రత, షాపింగ్, డ్రైవింగ్, పని మొదలైనవి.
కొన్ని వికలాంగతలు తాత్కాలికం (injuries) కావచ్చు, కొన్ని acquired (జననం తర్వాత ఏర్పడినవి) గా ఉంటాయి. *అదృశ్య వికలాంగతలు* (Invisible disabilities) కూడా ఉండవచ్చు, ఇవి స్పష్టంగా కనిపించవు.

#### చికిత్స

వైద్య మోడల్ వికలాంగుల కోసం చికిత్సలు, పునరావాస కార్యక్రమాలు, సాంకేతిక పరిష్కారాలను ప్రాముఖ్యం ఇస్తుంది.

##### సహాయ పరికరాలు

సహాయ పరికరాలు అనేవి వ్యక్తి లేదా సమాజంలో వికలాంగతను తగ్గించడానికి ఉపయోగించే పరికరాలు. ఉదాహరణకు: కృత్రిమ అవయవాలు, వీల్ చైర్లు, బ్రెయిల్, టెలిఫోన్, యాక్సెసిబుల్ కీబోర్డ్స్, పెద్ద అక్షరాలు, స్వర గుర్తింపు సాఫ్ట్‌వేర్ మొదలైనవి.
వ్యక్తులు లేదా సమూహాలు తమ అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రత్యేక మార్పులు చేస్తారు. కంప్యూటర్లు, సాఫ్ట్‌వేర్, హార్డ్వేర్ వంటి సాంకేతిక పరిష్కారాలు వికలాంగులందరికీ సులభంగా ఉపయోగపడేలా రూపొందించబడ్డాయి.

### సామాజిక మోడల్

సామాజిక మోడల్ ప్రకారం, వికలాంగత అనేది వ్యక్తిగత లక్షణం కాదు, సమాజం సృష్టించిన సమస్య. సమస్య పరిష్కారం సామాజిక చర్య ద్వారా సాధించబడుతుంది. సమాన అవకాశాలు, హక్కులు అందించడం మానవ హక్కుల సమస్య.
సామాజిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం ప్రకారం, వికలాంగతను సమాజపు అంగీకారాలు, సంస్కరణలు సృష్టిస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యక్తి భౌతికంగా సాధారణం కాకపోయినా, సమస్య సమాజంలోని నియమాలు, అభిప్రాయాలు కారణంగా వస్తుంది.

#### సామాజిక నిర్మాణ

వికలాంగతను సమాజం ఎలా నిర్మిస్తుందో, సమాజం, సంస్థలు దీన్ని ఎలా నిర్వచిస్తాయో విశ్లేషించడం సామాజిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం. రేస్, లింగం వంటి వర్గాల్లా, వికలాంగత కూడా బయాలజికల్ స్థిరమైనది కాదు. 1970లలో సైకాలజిస్టులు ఎలియట్ ఫ్రైడ్సన్ మొదలైన వారు వికలాంగతను సామాజిక ప్రతిస్పందనగా చూడటంపై దృష్టి పెట్టారు. వైద్య విధులు, సంస్థలు ఆరోగ్యం, భౌతిక/మానసిక ప్రమాణాలను నిర్వచిస్తాయి. వ్యక్తి ఆ ప్రమాణాలకు విరుద్ధంగా ఉంటే, అతను వికలాంగుడిగా గుర్తించబడతాడు.

### ఇతర మోడల్స్

రాజకీయ/సంబంధ మోడల్: సమాజ నిర్మాణాలను, విధులను, రాజకీయ చర్యలను సమీక్షిస్తుంది.

స్పెక్ట్రమ్ మోడల్: వ్యక్తుల సామర్థ్యాలను విస్తృత పరిధిలో చూడటంపై దృష్టి.

నైతిక మోడల్: వ్యక్తి తన వికలాంగతకు బాధ్యత వహించాలి అని భావిస్తుంది.

నిపుణుల/ప్రొఫెషనల్ మోడల్: వైద్య మోడల్ ఆధారంగా నిపుణులు మార్గదర్శకంగా సలహా ఇస్తారు.

చారిటీ/పీఠిక మోడల్: వికలాంగులను పీడితులుగా చూపిస్తుంది.

సామాజిక సర్దుబాటు మోడల్: సమాజం, పరిసరాలు వికలాంగత కంటే ఎక్కువ పరిమితులు కలిగించవచ్చు.

ఆర్థిక మోడల్: పని సామర్థ్యం తగ్గుదల, ఆర్థిక ప్రభావాలు.

సమర్థన/ఎంపవర్ మోడల్: వ్యక్తి, కుటుంబం స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు.

మార్కెట్ మోడల్: వికలాంగులను వినియోగదారులు, ఉద్యోగులు, ఓటర్లు గా గుర్తిస్తుంది.

వినియోగదారుల మోడల్: హక్కులు, ఉత్పత్తులు, సేవలకు సమాన అవకాశాలు అందించాలి.

వికలాంగతకు సంబంధించిన వివక్ష, పూర్వగ్రహాలు, స్టీరియోటైపింగ్, పీడనం వంటి సిద్ధాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, attribution theory ప్రకారం, భౌతిక వికలాంగతలను సహనం, సానుభూతితో చూడటం, మానసిక/ప్రవర్తనా సమస్యలను కోపం, నిర్లక్ష్యం తో చూడటం జరుగుతుంది.

*న్యాయ సమాజ భ్రాంతి* (just-world fallacy) ప్రకారం, వ్యక్తి వికలాంగతకు తగినది అని భావించబడుతుంది, అందుకే ఇతరులు సహాయం చేసేవారుగా ఉండరు.

---

## వికలాంగత పదజాలం

వ్యక్తిని ముందుగా ఉంచే విధానం

కొందరు వ్యక్తులు వికలాంగతను సూచించేటప్పుడు వ్యక్తిని ముందుగా గుర్తించాలని ఇష్టపడతారు. అంటే, వ్యక్తి ఏ పరిస్థితిలో ఉన్నాడో కాకుండా, అతను ఒక వ్యక్తిగా ఉన్నాడని ముందుగా చెప్పాలి. ఉదాహరణకు, “వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తి” అని పిలవడం సరిగ్గా ఉంటుంది.

ఈ విధానం వ్యక్తులను ప్రధానంగా గుర్తించడం, చట్టాలు, సాంఘిక హక్కుల పరిరక్షణలో కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది. వ్యక్తిని ముందుగా ఉంచే పదజాలం, వ్యక్తి ఉపయోగించే సహాయ పరికరాలను కూడా "వ్యక్తికి సహాయపడే పరికరం"గా మాత్రమే సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకి, “వీల్‌చెయిర్ ఉపయోగించే మహిళ” అని చెప్పాలి, “వీల్‌చెయిర్‌లో పరిమితమైన మహిళ” అని కాదు.

UKలో కూడా కొందరు "కళ్లలో సమస్యలు ఉన్న వ్యక్తులు" వంటి పదజాలాన్ని ఉపయోగిస్తారు. కానీ, అక్కడ identity-first language (వ్యక్తి-ముందు వికలాంగత) ఎక్కువగా ప్రాధాన్యం పొందింది.

వ్యక్తిత్వ-ముందు విధానం

కొందరు వ్యక్తులు తమను "వికలాంగుడు" అని పిలవడం ఇష్టపడతారు. ఇది సామాజిక దృష్టికోణాన్ని బలంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. అంటే, వారి శరీర లక్షణం వల్ల కాకుండా, సమాజం వారికి సౌకర్యం అందించకపోవడం వల్ల వికలాంగత ఏర్పడుతుంది.

ఈ విధానం ద్వారా, వ్యక్తి యొక్క శారీరక లేదా మానసిక పరిస్థితిని కాకుండా, సమాజం అందించాల్సిన సౌకర్యాలపై దృష్టి పెట్టవచ్చు. ఆటిజం, డెఫ్ (శ్రవణ లోపం) వంటి సంఘాలు కూడా తమను వ్యక్తి-ముందు పదజాలంతో పిలవడం ఇష్టపడతాయి, ఎందుకంటే ఇది వారి గుర్తింపు భాగంగా ఉంటుంది.

## హ్యాండిక్యాప్

హ్యాండిక్యాప్ అనే పదం మధ్యయుగపు ఆట “హ్యాండ్-ఇన్-క్యాప్” నుండి వచ్చింది. ఆ ఆటలో రెండు వ్యక్తులు వస్తువులను మార్చుకునే ముందు, మూడవ వ్యక్తి వాటి విలువను సమానంగా నిర్ణయించేవాడు. 20వ శతాబ్దంలో, ఈ పదం “వికలాంగత” అర్థంలో ఉపయోగించబడింది. అయితే, ఇది వ్యక్తిపై భారంగా ఉన్న సమస్య అని సూచించే భావన కలిగిస్తుంది. అందువల్ల, ప్రభుత్వం ఈ పదాన్ని వాడకూడదని సూచిస్తుంది.

అందుబాటుది

అందుబాటుది అనేది ఉత్పత్తులు, సేవలు లేదా వాతావరణాలు అవసరమైన వ్యక్తులకు సులభంగా లభించగల స్థాయిని సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకి, కళ్ళు ముద్రలేని వ్యక్తి ముద్రిత బ్యాలెట్లను చదవలేకపోవడం, లేదా వీల్‌చెయిర్‌లో ఉన్న వ్యక్తి మెట్లపై ఎక్కలేకపోవడం. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించే మార్గాలను అందుబాటుది పెంచడం అంటారు.

సౌకర్యం

వ్యక్తులకు సులభమైన వాతావరణాన్ని అందించడానికి మార్పులు చేయడం. ఉదాహరణకు, బ్యాలెట్లను బ్రెయిల్‌లో అందించడం, వాటిని వినిపించే యంత్రాల ద్వారా వ్రాయించడం, లేదా ఎవరో వ్యక్తి చదివి ఫలితాలను నమోదు చేయడం.

## అదృశ్య వికలాంగత

అదృశ్య వికలాంగతలు వెంటనే కనిపించవు, కానీ ఇవి వ్యక్తుల సాధారణ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. ఉదాహరణకి, మానసిక సమస్యలు, ఆటిజం, శ్రవణ లోపం, అస్తమా, మైగ్రేన్, దీర్ఘకాలిక అలసట, జార్జీలు, మోపుకి సంబంధిత సమస్యలు.
ఇలాంటి పరిస్థితులు, వ్యక్తులు చదువుకోవడం, పని చేయడం, సమాజంలో చేరడం వంటి విషయాల్లో అవరోధం కలిగిస్తాయి.

ఎపిసోడిక్ వికలాంగత

కొన్ని ఆరోగ్య పరిస్థితులు, ఉదాహరణకి ఆర్థరైటిస్, బైపోలార్ రోగం, హెచ్ఐవి, మల్టిపుల్ స్క్లిరోసిస్ వంటి వ్యాధులు ఉన్నవారి సామర్థ్యం నిరంతరం స్థిరంగా ఉండదు. ఆరోగ్య సమస్యల సమయంలో సాధారణ పనులు intermittently చేయగల సామర్థ్యం ఉంటుంది.

## వికలాంగుల ఉద్యమాలు

వికలాంగత ఉద్యమం

వికలాంగత ఉద్యమం కారణంగా, వికలాంగత, వికలాంగుల గురించి మాట్లాడేటప్పుడు ఉపయోగించే పదజాలాన్ని మారుస్తూ వచ్చినది. ఉదాహరణకి, వైద్య ప్రకటనలలో ఉపయోగించిన “రెటార్డెడ్” అనే పదాన్ని నేచురల్‌ (నికర) అర్ధంతో కలిగిన కారణంగా వాడటం మానవాం.
కాగా, కొన్ని సందర్భాల్లో వికలాంగులు స్వయంగా పూర్వానవైపుగా ప్రతికూలంగా పరిగణించబడే పదాలను తమకు అనుకూలంగా మార్చి వాడుతారు. ఉదాహరణకి, ఒకరు తమను "క్రిపుల్" అని స్వయంగా పిలవడం ద్వారా, వైద్యుల నుండి వచ్చిన విరోధ భరిత పదజాలాన్ని తిరిగి తమ గుర్తింపు భాగంగా మార్చుకుంటారు. ఇది సామాజిక విధానం (Social model)తో కూడా సరిపోతుంది, ఎందుకంటే సమాజంలో ఏర్పడిన అభిప్రాయాలు, ధారణలను సవరిస్తుంది.

వికలాంగత ఉద్యమకారులు ప్రధానంగా ఈ అంశాలను పరిగణలోకి తీసుకున్నారు:

## వికలాంగుల హక్కులు

సరైన అందుబాటు (Accessibility)

సమాజంలో చురుకైన భాగస్వామ్యం

హక్కులు, విధానాలు

హక్కుల ఉద్యమం

వికలాంగుల హక్కుల ఉద్యమం, వికలాంగులు సమాన హక్కులు, సమాన అవకాశాలు పొందేలా చూడడానికి ప్రారంభించబడింది. ముఖ్యంగా, రవాణా, భవన నిర్మాణం, పౌర వాతావరణం వంటి రంగాల్లో అందుబాటు; స్వతంత్ర జీవనం, ఉద్యోగం, విద్య, నివాసం వంటి రంగాల్లో సమాన అవకాశాలు; దుర్వినియోగం, నిర్లక్ష్యం, హక్కుల ఉల్లంఘనల నుండి రక్షణ.

ప్రారంభంలో, వికలాంగత ఉద్యమం వైద్య విధానానికి (Medical model) ఆధారపడి ఉండేది. ఇందులో ప్రధానంగా వికలాంగులను సక్రమం చేయడం లేదా వైద్యపరంగా చక్కగా చేయడం లక్ష్యంగా ఉండేది. 1960ల తరువాత, హక్కుల ఉద్యమకారులు సామాజిక విధానం (Social model) వైపు మళ్లారు. ఇందులో వికలాంగతను అసమానమైన పద్ధతులు, వివక్షల కారణంగా ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యగా పరిగణించడం జరుగుతుంది.

ఫలితంగా, కانونములు మార్పులు చేసి సమాన హక్కులు సాధించే మార్గాలు ఏర్పడినాయి.

వికలాంగత న్యాయం ఉద్యమం

వికలాంగుల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడానికి, వికలాంగత న్యాయం ఉద్యమం (Disability Justice Movement) ప్రారంభమైంది. ఇది సంప్రదాయ హక్కుల మార్పు కాకుండా, సమూహ విముక్తిని ప్రాధాన్యంగా ఉంచుతుంది.
2005లో రంగ భేదాల సమూహాల్లోని [వికలాంగత మహిళలు], మియా మింగస్, ప్యాట్రీ బేర్‌న, స్టేసీ మిల్బర్న్ అనే నేతలచే ఈ పదజాలం పరిచయం చేయబడింది. దీని ద్వారా, వివక్ష, పూర్వాగ్రహం, సామాజిక, ఆర్థిక వ్యవస్థలతో కూడిన సమస్యలపై దృష్టి పెట్టడం సాధ్యమైంది.

## వికలాంగుల హక్కుల పై చట్టాలు

2006 డిసెంబరు 13న, ఐక్యరాజ్య సమితి (United Nations) వికలాంగుల హక్కులపై ఒప్పందాన్ని (Convention on the Rights of Persons with Disabilities) ఆమోదించింది. ప్రపంచంలో సుమారు 650 మిలియన్ల వికలాంగుల హక్కులను రక్షించే ప్రయత్నం ఇది.
ఈ ఒప్పందాన్ని 182 దేశాలు ఆమోదించాయి. దేశాలు తమ లోకల్ చట్టాలను ఈ ఒప్పందానికి అనుగుణంగా మార్చాలి. ఇందులో విద్య, ఉద్యోగం, సాంస్కృతిక జీవితం, ఆస్తి హక్కులు, వివాహంలో వివక్ష, వైద్య ప్రయోగాల్లో అనివార్య వ్యక్తిగా ఉండకూడదు వంటి హక్కులు ఉన్నాయి.

అంతర్జాతీయ సంవత్సరం, దశాబ్దం

1976లో, ఐక్యరాజ్య సమితి వికలాంగుల అంతర్జాతీయ సంవత్సరాన్ని (International Year of Disabled Persons) నిర్ణయించింది. దీని ద్వారా వివిధ అన్యాయాలను చర్చించడం, దానిని సరిదిద్దడం జరిగింది. ఉదాహరణకి, ఆస్ట్రేలియాలో అందంపై ఆధారపడి నిర్వహించబడిన అందమైన పోటీలు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమకారులు రాబట్టారు.

---

రాజకీయ సమస్యలు

అధిక అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు, కొన్ని అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో, వికలాంగుల రాజకీయ హక్కులు, సామాజిక భాగస్వామ్యం, పౌరత్వం ముఖ్యంగా చర్చించబడుతున్నాయి.
అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో, 650 మిలియన్ల వికలాంగుల కోసం, విద్య, స్వీయ సశక్తీకరణ, స్వయం-సహాయ ఉద్యోగం వంటి అంశాల్లో ఇంకా చాలా పని అవసరం.

## వికలాంగులపై దౌర్జన్యం

వికలాంగులపై దౌర్జన్యం, మానసిక శారీరక వికలాంగుల మీద దాడులు పెరుగుతున్నాయి. వికలాంగులను చిన్నచూపు చూస్తున్నారు.

## బీమా సహాయం

వికలాంగత పింఛన్ లేదా బీమా, ప్రభుత్వం ద్వారా ఇచ్చే ప్రధాన విధానం. ఈ పింఛన్, పని చేయలేని వ్యక్తులకు జీవితాధారంగా, లేదా తాత్కాలికంగా, అందించబడుతుంది.
ఉత్పత్తి దేశాలలో, స్వీయ నివారణకు లేదా జాతీయ పింఛన్ పథకాలలో వీటిని కలపడం జరుగుతుంది.

## ఉద్యోగం

వికలాంగత, ఆర్థిక సమస్యల మధ్య సంబంధం ఉన్నది. పని అవకాశాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి.
ఇంటెలెక్ట్యువల్ డిసేబిలిటీ ఉన్నవారికి ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు ఉన్నాయి. వీటిలో:

డే కేర్ కార్యక్రమాలు

షెల్టర్డ్ వర్క్‌షాప్స్

కమ్యూనిటీ ఇంటిగ్రేటెడ్ ఉద్యోగాలు

వీటి ద్వారా, వ్యక్తులు సామాజిక నైపుణ్యాలు, వృత్తి నైపుణ్యాలు అభ్యసించగలరు. కానీ, సాధారణ ఉద్యోగుల్లా待遇 పొందటం కష్టం.

## పేదరికం

వికలాంగత ఉన్న పని చేసే వయస్కుల పేదరికం రేటు, సాధారణ వ్యక్తుల కంటే సుమారు 2.5 రెట్లు ఎక్కువ. వికలాంగత, పేదరికం మధ్య ప్రతికూల చక్రం ఏర్పడుతుంది. ఆరోగ్య సేవలు అందుబాటులో లేనప్పుడు, దీని వల్ల కుటుంబాలు కూడా పేదరికంలో పడతాయి.

విపత్తులు

వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులు విపత్తుల సమయంలో ఎక్కువ ప్రభావితులవుతారు. ఫిజికల్ వికలాంగత ఉన్నవారికి ఎవరూ సహాయం అందించకపోతే ఎవాక్యువేషన్ సమస్యలు. మానసిక లేదా జ్ఞాన పరిమితి ఉన్నవారికి సూచనలు అర్థం కాకపోవడం. ఈ సమస్యలు విపత్తుల సమయంలో వారి ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి.

---

## సామాజిక దృక్పథం

సమాజంలో వికలాంగత అనేది ఒక వ్యక్తి శారీరక, మానసిక లేదా సంభాషణ సంబంధమైన పరిమితుల వల్ల ఎదుర్కొనే పరిస్థితిని మాత్రమే సూచించదు. ఇది వ్యక్తి సామాజిక, ఆర్థిక, శిక్షణ, విద్యా అవకాశాలు, ప్రజల మధ్య ఉన్న దృక్కోణాలపై ప్రభావం చూపే సంక్లిష్టమైన సాంఘీక, సాంస్కృతిక, మానసిక అంశాల సమాహారమే. వికలాంగత అనేది కేవలం వైద్య సమస్య కాదు, సమాజంలోని అవగాహన, ప్రవర్తన, విధానాల ద్వారా నిర్ధారించబడుతుంది.

వయసు, వికలాంగత

వయసు పెరగడం అనేది ప్రతీ మనిషికి సహజ ప్రక్రియ. అయితే వృద్ధులలో శారీరక సామర్థ్యం తగ్గడం, కళ్ళు, చెవులు, జ్ఞాపక శక్తి లోపాలు వంటి సమస్యలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ. సమాజంలో వృద్ధులు ఈ సమస్యల వల్ల తరచుగా అసహనం, అవమానం, విరోధం ఎదుర్కొంటారు. వయసుతో సంబంధం లేకుండా, సమాజం ఎక్కువగా శక్తివంతమైన, ఆరోగ్యవంతమైన వ్యక్తులే “సాధారణం” అని భావిస్తుంది. దీని వల్ల వృద్ధులలో తాము అసహాయులే అని భావించే ధోరణి పెరుగుతుంది.

వయస్సు, వికలాంగత మధ్య ఉన్న సంబంధం మానవ జీవితంలో ముఖ్యమైనది. ప్రతి మనిషి జీవితాంతం వివిధ రకాల శారీరక, మానసిక, సామాజిక పరిమితులను ఎదుర్కోవచ్చు. వయస్సు పెరగడం వల్ల ఈ పరిమితులు మరింత స్పష్టంగా మారవచ్చు. కానీ సమాజం దీనిని దుర్గముగా, పిచ్చి లేదా అసహాయతగా మాత్రమే చూడటం తప్ప, వయసుతో వచ్చే పరిణామాలను సహజంగా అంగీకరించడం అవసరం.

## సామాజిక దృక్కోణం

వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులు తరచుగా సమాజంలో వివిధ రకాల సమస్యలు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది. అవి ప్రధానంగా వ్యక్తులకు ఎదురయ్యే అవమానాలు, దూరంగా చూడటం, దయ, భయం, అపోహల రూపంలో ఉండవచ్చు. సమాజంలోని ఎక్కువ మంది వికలాంగులను సామాజికంగా “సాధారణం” నుండి భిన్నంగా చూడడం, వారిని ఉపేక్షించడం, సహాయం లేకుండా marginal గా ఉంచడం అనేది తరచుగా జరుగుతుంది.

వికలాంగతను సాధారణతకు భిన్నంగా చూస్తే, వ్యక్తులు తాము తక్కువ విలువగలవారనని భావించడానికి కారణమవుతుంది. ఇది వారి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని తగ్గిస్తుంది, వ్యక్తిగత, సామాజిక అభివృద్ధిని అడ్డుకుంటుంది. చాలా సార్లు, వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులు సమాజంలో సాధారణవుగా పొందే అవకాశాలను పొందలేకపోతారు.

విద్య, ఉపాధి, ఆర్థిక పరిస్థితులు

వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులు సాధారణంగా విద్య, ఉపాధి, ఆర్థిక వనరులలో అడ్డంకులు ఎదుర్కొంటారు. కొన్ని సందర్భాల్లో, అవరోధాలు శారీరక పరిమితులే కాకుండా, సమాజంలో ఉన్న అవగాహన లోపాలు, ఆసక్తి లేకపోవడం, న్యాయ పరిరక్షణ తక్కువగా ఉండటం వలన ఏర్పడతాయి. తక్కువ వనరులున్న కుటుంబాల వ్యక్తులు మరింత కష్టాలను ఎదుర్కొంటారు.

వికలాంగతతో ఉన్న వ్యక్తుల ఆర్థిక స్వావలంబనకు సహకరించే ప్రభుత్వ విధానాలు, ప్రైవేటు రంగ సంస్థల ప్రణాళికలు సమాజంలో సమానత్వాన్ని పెంచే మార్గాలు. కానీ, అవి సమగ్రమైన విధంగా అమలులో లేకపోవడం వల్ల, వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులు ఇంకా వెనుకబడిపోతారు.

మానసిక ఆరోగ్యం, స్టిగ్మా

వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులు సామాజిక అవమానం, అన్యాయ ప్రవర్తనకు గురవ్వడం వల్ల మానసిక ఒత్తిడి ఎదుర్కుంటారు. అవమానాన్ని అంతర్గతీకరించడం వల్ల వారు తాము తక్కువ సామర్థ్యం గలవారనని, విలువలేని వ్యక్తులనని భావిస్తారు. ఇది ఒత్తిడి, ఆందోళన, నిరుత్సాహానికి కారణమవుతుంది. సమాజం వీరు ఎదుర్కొనే సమస్యలను అంగీకరించకపోవడం, అవమానం చూపడం, వారి మానసిక ఆరోగ్యాన్ని మరింత దెబ్బతీస్తుంది.

మీడియా ప్రభావం

సినిమాలు, టీవీ షోస్, వార్తా రచనలు వికలాంగతపై సమాజం ఎలా స్పందించాలో, ఏవిధంగా stereotypeలను పుంజిస్తుందో ప్రభావం చూపిస్తాయి. ఎక్కువగా వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులను ప్రేరణాత్మకంగా చూపించడం (ఇంటర్మెంట్స్ లేకుండా), సాధారణ సామర్థ్యాన్ని over-emphasize చేయడం, చెడుగా, బాధితులుగా మాత్రమే చూపించడం తరచుగా జరుగుతుంది.

మీడియా ద్వారా ఈ representationలు సమాజంలో దృక్కోణాలను, పూర్వాగ్రహాలను బలపరుస్తాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో, వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులను hero లేదా villainగా మాత్రమే చూపించడం వాస్తవ జీవితం కంటే వేరుగా ఉంటుంది. దీని వల్ల సామాజిక అవగాహన లోపం, stereotypeలు పెరుగుతాయి.

వ్యక్తిగత అనుభవాలు, స్వీయ-వాదన

వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులు తమ అనుభవాల ద్వారా స్వీయ-వాదన (self-advocacy) సాధిస్తారు. వారు వైద్య మోడల్ పరిగణన కాకుండా, సామాజిక మోడల్ (సామాజిక వ్యవస్థల వల్ల ఏర్పడే సమస్యలను గుర్తించడం) ఆధారంగా వికలాంగతను నిర్వచిస్తారు. వీరి అనుభవాల నుంచి Disability culture, ప్రత్యేకమైన సంఘ సంస్కృతి, కళలు, సాహిత్యం రూపం పొందాయి.

Intersectionality – జాతి, లింగం, సామాజిక-ఆర్థిక స్థితి

వికలాంగత అనుభవం ప్రతి వ్యక్తికి ఒకే విధంగా ఉండదు. వ్యక్తి లింగం, జాతి, వయస్సు, ఆర్థిక స్థితి, భౌగోళిక పరిస్థి, సామాజిక వర్గం ఇతర గుర్తింపులతో కలిసే విధంగా వికలాంగత అనుభవాన్ని మరింత ప్రత్యేకంగా మారుస్తుంది.

జాతి: మైనారిటీ సమూహాల వ్యక్తులు ఎక్కువగా వనరుల, అవకాశాల లోపాలను ఎదుర్కొంటారు.

లింగం: మహిళల వికలాంగత “double discrimination” కు గురి అవుతుంది – వారి లింగం, వికలాంగతతో కలిపి.

సామాజిక-ఆర్థిక స్థితి: తక్కువ socio-economic పరిస్థితి ఉన్న వ్యక్తులకు విద్య, ఉపాధి, వైద్య సేవలలో సరిగా ప్రాప్తి ఉండదు.

---

ముగింపు

వికలాంగత అనేది కేవలం వ్యక్తిగత సమస్య కాదు; ఇది సమాజం, ఆర్థిక పరిస్థితులు, రాజకీయ విధానాలు, సామాజిక అవగాహన, కళలు, మీడియా representation, వ్యక్తిగత అనుభవాల ద్వారా ఏర్పడే సంక్లిష్ట పరిస్థితి. సమాజం వీటిని అంగీకరించి, సమాన అవకాశాలు, పౌర హక్కులు, అవగాహన, సహకారం పెంచితే వికలాంగత ఉన్న వ్యక్తులు కూడా సాఫీగా, గౌరవంగా, స్వావలంబనతో జీవించగలుగుతారు.

ఇది మీరు ఇచ్చిన Disability culture – Sport విభాగాన్ని పూర్తిగా తెలుగులో, లోతుగా, Wikipedia-styled formattingతో అనువదించిన రూపం:

---

## వికలాంగుల సంస్కృతి

### క్రీడ ===

వీల్‌చైర్ బాస్కెట్‌బాల్ మ్యాచ్: 2008 గ్రీష్మకాల పరాలింపిక్స్‌లో దక్షిణాఫ్రికా, ఇరాన్ జట్లు
పారాలింపిక్ గేమ్స్ ("ఒలింపిక్స్ పక్కన") అనే అర్థం కలిగిన ఈ గేమ్స్, ఒలింపిక్స్ (గ్రీష్మ, శీతాకాల) తరువాత నిర్వహించబడతాయి. పారాలింపిక్ గేమ్స్‌లో భౌతిక పరిమితులు ఉన్న క్రీడాకారులు పాల్గొంటారు. సభ్య దేశాల్లో, పారాలింపిక్ క్రీడలను వినోదం స్థాయి నుండి ప్రతిష్టాత్మక స్థాయి వరకు (Elite) నిర్వహించే సంస్థలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో Disabled Sports USA]], BlazeSports America వంటి సంస్థలు ఉన్నాయి.

పారాలింపిక్స్ ప్రారంభం బ్రిటిష్ యుద్ధ ветరన్లకు క్షయ సంభవించే క్రమంలో వాపసు పొందేందుకు రూపొందించిన పునరుద్ధరణ కార్యక్రమం నుండి వచ్చింది. 1948లో, Sir లుడ్విగ్ గుట్మన్, బ్రిటన్‌లోని Stoke Mandeville Hospital, Aylesburyలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో శారీరకంగా గాయపడ్డ వెటరన్లతో పనిచేసిన న్యూరాలజిస్ట్, తన రోగుల పునరుద్ధరణ కార్యక్రమంలో క్రీడలను భాగంగా ఉపయోగించుకున్నారు.

2006లో, భౌతిక పరిమితులు ఉన్న వ్యక్తులు, ముఖ్యంగా అంత్యాంగాల కోల్పోవడం లేదా భిన్నత ఉన్న వారు, extreme sports (అత్యంత సాహసోపేత క్రీడలు) లో పాల్గొనడానికి Extremity Games ప్రారంభించబడ్డాయి.

ఇది మీరు ఇచ్చిన Disability – Demographics విభాగాన్ని పూర్తిగా తెలుగులో, లోతుగా, Wikipedia-styled formattingతో అనువదించిన రూపం:

---

## దేశాల ప్రకారం వికలాంగులు

ప్రపంచవ్యాప్తంగా, దేశాల వారీగా వికలాంగుల సంఖ్యను అంచనా వేయడం చాలా కష్టమైన విషయం. వికలాంగతను నిర్వచించే విధానాలు భిన్నంగా ఉండటం notwithstanding, జనాభా శాస్త్రవేత్తలు అంగీకరిస్తారు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా వికలాంగుల సంఖ్య ఎంతో పెద్దది. ఉదాహరణకు, 2012లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ 6.5 బిలియన్ మందిని ప్రపంచ జనాభాగా అంచనా వేసింది. అందులో సుమారుగా 650 మిలియన్ మంది, అంటే 10%, మితమైన లేదా తీవ్రమైన వికలాంగులుగా ఉండే అంచనానే. 2018లో అంతర్జాతీయ శ్రామిక సంస్థ అంచనా వేసింది, సుమారుగా ఒక బిలియన్ మంది, అంటే ప్రపంచ జనాభాలో ఏడవ భాగం, వికలాంగులు, వీరిలో 80% అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో, 80% పనిచేయగల వయసులో ఉన్నవారు. పని మార్కెట్ నుండి వికలాంగులను వేరు చేయడం, జీడీపీ యొక్క 7% వరకు ఆర్థిక నష్టం కలిగించవచ్చని అంచనా వేసారు.

### యునైటెడ్ స్టేట్స్

సెంటర్స్ ఫర్ డిసీజ్ కంట్రోల్ 2016లో చేసిన నివేదిక ప్రకారం, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నాల్గవభాగం ప్రజలు వికలాంగులుగా ఉన్నారు. 10% యువవయస్కులు మానసిక వికలాంగతతో ఉన్నారు. మోబిలిటీ సంబంధిత సమస్యలు మధ్యవయస్కులు, వృద్ధులలో ఎక్కువగా ఉన్నట్లు నమోదు అయ్యింది, అవి 18.1%, 26.9% వరుసగా.

జాతి లేదా వంశానికి సంబంధించి, ఆసియన్లు సుమారుగా 10% రేటుతో అత్యల్ప వికలాంగత రేటు కలిగినవారు, నేటివ్ అమెరికన్స్ అత్యధిక రేటుతో సుమారుగా 30%. ఆఫ్రికన్ అమెరికన్‌లు 25%, తెల్లవర్ణపు వ్యక్తులు 16%, హిస్పానిక్ వ్యక్తులు 17%గా ఉన్నారు.

### కెనడా

2017 కెనడియన్ సర్వే ప్రకారం, 15 సంవత్సరాలు పైబడిన కెనడియన్లలో 22.3%, అంటే 6,246,640 మంది, వికలాంగులుగా ఉన్నారు. కెనడాలో, మహిళలు, వృద్ధులు పనిచేయగల వయస్కుల కంటే ఎక్కువగా వికలాంగులుగా ఉన్నారు. 25–65 మధ్య వయస్కుల పోలికలో, 65 సంవత్సరాలు పైబడిన వృద్ధులు 38% రేటుతో వికలాంగతను నివేదించారు, ఇది దాదాపు రెండు రెట్లు ఎక్కువ. 15 సంవత్సరాలు పైబడిన మహిళలలో 24.3%, మగలలో 20% వికలాంగత రేటు ఉంది.

సౌత్ ఏషియన్లలో 15 సంవత్సరాల పైబడినవారి వికలాంగత రేటు అత్యధికం 4%, లాటిన్ అమెరికన్లలో 1% మాత్రమే.

### ఆస్ట్రేలియా

సుమారుగా ఐదు ఆస్ట్రేలియన్లలో ఒకరు, అంటే 4.4 మిలియన్ మంది, వికలాంగులుగా ఉన్నారని ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అంచనా వేశాయి. 25% మందికి మానసిక లేదా ప్రవర్తనా సమస్యలు ఉన్నాయి. వయసు పరంగా, 0–64 మధ్య వయస్కులలో 11.6% వికలాంగులు ఉన్నారు, 65 పైబడిన వృద్ధులలో 49.6% ఉన్నారు. 15–64 మధ్య వయస్కులలో 53.4% వికలాంగులు ఉద్యోగంలో ఉన్నారు.

### యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్

House of Commons Library ప్రకారం, 2020–2021లో UKలో 14.6 మిలియన్ లేదా 22% ప్రజలు వికలాంగులుగా ఉన్నారు. UKలో, 9% పిల్లలు, 21% పని వయస్కులు, 42% పెన్షన్ వయసు పైబడినవారు వికలాంగులు. 2011లో Life Opportunities Survey ప్రకారం, తెల్లవర్ణ వ్యక్తులలో 29%, మిక్స్ రేస్ 27%, ఆసియన్లు 22%, నల్లజాతి 21%, ఇతర జాతులు 19% వికలాంగులు. ఆ సంవత్సరం మరొక సర్వే ప్రకారం, మహిళలలో 31%, మగలలో 26% వికలాంగత ఉంది.

### చైనా

చైనాలో 2006లో సుమారుగా 84.6 మిలియన్ మంది వికలాంగులుగా ఉన్నారు, National Library of Medicine ప్రకారం. 18–44 సంవత్సరాల పురుషులు (22.5%), 65–74 సంవత్సరాల మహిళలు (22.8%) అత్యధిక వికలాంగత రేటుతో ఉన్న వయసు సమూహాలు. పట్టణం, గ్రామీణ ప్రాంతాల మధ్య విభిన్నత ఉంది: గ్రామీణ చైనాలో పురుషులు 72.4%, మహిళలు 72.2%, పట్టణ ప్రాంతంలో పురుషులు 27.6%, మహిళలు 27.8%. చైనాలో అత్యధిక వినిపించే, ముక్కుమాట సంబంధిత వికలాంగతలు ఉన్నాయి, పురుషులు 39.6%, మహిళలు 36.2% రేటులో ప్రభావితులు.

### దక్షిణ కొరియా

2018లో దక్షిణ కొరియాలో 2.517 మిలియన్, అంటే సుమారుగా 5% జనాభా వికలాంగులుగా ఉన్నారు. వికలాంగులు సాధారణంగా 56.5 రోజులుగా వైద్య సౌకర్యాల్లో గడిపారు, ఇది జాతీయ సగటు కంటే 2.6 ఎక్కువ. మొత్తం పని వర్గంలో 34.9% ఉద్యోగం వికలాంగతలకు సంబంధించింది. వికలాంగ కుటుంబాల సగటు ఆదాయం 41.53 మిలియన్ వాన్, మొత్తం కుటుంబ ఆదాయం 71.3%. 2020 కొరియన్ సర్వే ప్రకారం, ఎక్కువ మంది "శుభ్రం చేయడం", "రవాణా వాడకం"లో సహాయం అవసరం.

### అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు

అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో వికలాంగత అభివృద్ధి చెందిన దేశాల కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. వికలాంగత, పేదరికం మధ్య సంబంధం "విషమ చక్రం"గా భావించబడుతుంది, ఇందులో వీటిని పరస్పరం ప్రేరేపించే అంశాలుగా పరిగణిస్తారు.

---

మీకు కావాలంటే, నేను ప్రతి దేశం కోసం గ్రాఫ్‌లు, సగటు రేట్లు, వయసు-లైంగిక విభజన వివరాలుతో మరింత విస్తృత Wikipedia-ready version కూడా తయారు చేయగలను.

ఇది చేయాలా?

---

---

## మేనరికము వలన శారీరక వైకల్యము

రక్త సంబంధీకుల మధ్య జరిగే వివాహాలను మేనరికం అంటారు. ఈ విధమైన వివాహముల వలన రాబోయే తరం ప్రభావితమవుతుంది. అట్టి పరిస్థిలలో మార్పు చెందిన జన్యువు (డిఫెక్టివ్ జీన్) భార్య భర్తలిద్దరిలోనే ఉన్నట్లైతే వాటి కలయిక వలన వారికి పుట్టిన బిడ్డలలో శారీరక అంగవైకల్యం లేక ఇతర జన్యు సంబంధమైన లోపములు ఉండే అవకాశము ఎక్కువ. ఈ అవకాశం మేనరికములలో ఎక్కువ.

## గణాంకాలు

భారత ప్రభుత్వ గణాంకాల (2001) ఆధారంగా మన దేశంలో సుమారు 2.19 కోట్ల మంది వికలాంగులుండగా అందులో సుమారు 13.65 లక్షల మంది వికలాంగులు ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలలో నివసిస్తున్నారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

వికలాంగులు

## బయటి లింకులు

## మూలాలు