# మలయ్ భాష

| మలయ్ |
| --- |
| *Bahasa Melayu* بهاس ملايو |
| మత్తయి సువార్త. 1912 షెల్లాబియర్ మలయ్ క్రొత్త నిబంధన అనువాదం (1949 పునర్ముద్రణ) |
| ఉచ్ఛారణ | [baˈha.sa məˈla.ju] |
| స్థానిక భాష | బ్రూనై , క్రిస్మస్ దీవి, కోకోస్ (కీలింగ్) దీవులు, తైమూర్-లెస్టే, ఇండోనేషియా, మలేషియా, సింగపూర్, ఆగ్నేయ ఫిలిప్పీన్స్, దక్షిణ థాయిలాండ్ |
| స్వజాతీయత | * మలయ్లు
* బ్రూనై , ఇండోనేషియా, మలేషియా, సింగపూర్‌లోని వివిధ జాతి సమూహాలు
* (మలయోఫోన్‌లను కూడా చూడండి)
 |
| Speakers | L1 : 90 మిలియన్లు, బహుశా స్థానిక మలయ్‌లతో కలిపి 125 మిలియన్లు (2020–2023)e28 L2: 180 మిలియన్లు (2020) |
| భాషా కుటుంబము | ఆస్ట్రోనేషియన్* మలయో-పాలినిషియన్
	+ మలయ్
		- **మలయ్**
 |
| Early forms | పాత మలయ్
* క్లాసికల్ మలయ్
	+ ఆధునిక పూర్వ మలయ్
 |
| ప్రామాణిక రూపాలు | ప్రామాణిక మలయ్ (మలేషియన్ మలయ్)
ఇండోనేషియన్

 |
| వ్రాసే విధానం | * లాటిన్ (మలయ్ వర్ణమాల), అరబిక్ (జావి లిపి)
* అరబిక్ (పెగాన్ లిపి) (ఇండోనేషియాలో)
* థాయ్ వర్ణమాల (థాయ్‌లాండ్‌లో)
* మలయ్ బ్రెయిలీ
చారిత్రాత్మకంగా పల్లవ లిపి, కవి లిపి, ఉలు లిపులు, రేజాంగ్ లిపి, హీబ్రూ లిపి, గంగా లిపి
 |
| సంజ్ఞా రూపాలు | మానవీయంగా కోడ్ చేయబడిన మలయ్ |
| అధికారిక హోదా |
| అధికార భాష | * బ్రూనై
* ఇండోనేషియా (ఇండోనేషియన్ గా)
* మలేషియా
* సింగపూర్
* యునెస్కో (ఇండోనేషియన్ గా)
 |
|  గుర్తింపు పొందిన అల్పసంఖ్యాకుల భాష | * తూర్పు తైమూర్ ( డిలీ మలయ్‌తో పాటు, ఇంగ్లీషుతో పాటు ఇండోనేషియన్‌ను పని భాషగా, ఇండోనేషియాతో వాణిజ్య భాషగా ఉపయోగిస్తారు)
* ఇండోనేషియా (జాతీయ ప్రామాణిక ఇండోనేషియన్ భాషతో పాటు, సుమత్రా, కాలిమంతన్‌లలో స్థానిక మలయ్ భాషకు ప్రాంతీయ భాష హోదా ఉంది)
* శ్రీలంక ( శ్రీలంక మలయ్ వలె )
* థాయిలాండ్ ( పట్టని మలయ్, సైబురి మలయ్, బ్యాంకాక్ మలయ్ వలె )
 |
| నియంత్రణ | * ఇండోనేషియాలో భాషాభివృద్ధి, పెంపకం ఏజెన్సీ
* మలేషియాలోని భాష, సాహిత్య సంస్థ
* బ్రూనైలోని భాషా, సాహిత్య బ్యూరో
* సింగపూర్‌లోని మలయ్ భాషా మండలి
* మజ్లిస్ భాషా బ్రూనై-ఇండోనేషియా-మలేషియా (ఒక త్రైపాక్షిక ఉమ్మడి సంస్థ)
 |
| భాషా సంకేతాలు |
| ISO 639-1 | `ms` |
| ISO 639-2 | `may (B)` `msa (T)` |
| ISO 639-3 | `msa` – inclusive code Individual codes: `zlm` – మలయ్ (వ్యక్తిగత భాష) `ind` – ఇండోనేషియా `zsm` – ప్రామాణిక మలయ్ `abs` – అంబన్ మలయ్ `mbf` – బాబా మలయ్ `pea` – బాబా ఇండోనేషియన్ `mhp` – బాలినీస్ మలయ్ `bjn` – బంజరీస్ `mfb` – బంగ్కా `btj` – బాకన్ `bew` – బెటావి `bve` – బెరౌ `kxd` – బ్రూనై `ccm` – చెట్టి మలేయ్ `coa` – కోకోస్ మలయ్ `liw` – కల్ `goq` – గోరప్ `hji` – హాజీ `jax` – జంబి `vkk` – జె గోరప్ `meo` – మలేద్ కెలంతన్ `mfa` – పట్టని మలయ్ `kvr` – కెరించి `mqg` – కోట బంగున్ కుటై `mkn` – కుపాంగ్ మలయ్ `mfp` – మకస్సర్ మలయ్ `xmm` – మనడో మలయ్ `min` – మినాంగ్‌కబౌ `mui` – ముసి `zmi` – నెగెరీ సెంబిలాన్ |
| Glottolog | `nucl1806` |
| Linguasphere | `31-MFA-a` |
| మలయ్ మాట్లాడే ప్రాంతాలు:  ఇండోనేషియా
  మలేషియా
  సింగపూర్, బ్రూనైలలో, ప్రామాణిక మలయ్ అధికారిక భాషగా ఉంది
  తూర్పు తైమూర్‌లో, డిలీ మలయ్ ఒక మలయ్ క్రియోల్ భాషగా, ఇండోనేషియన్ అధికారిక భాషగా ఉపయోగించబడుతుంది
  దక్షిణ థాయ్‌లాండ్, కోకోస్ దీవులు, ఇక్కడ మలయ్ భాష ఇతర రకాలు మాట్లాడతారు |

**మలయ్** (UK:/məˈleɪ/*mə-LAY* endonym: *Bahasa Melayu*, జావీ లిపి بهاس ملايو) అనేది ఆస్ట్రోనేషియన్ భాష, ఇది ఆగ్నేయాసియాలోని అనేక ద్వీపాలకు, ఆసియా ప్రధాన భూభాగంలోని మలయ్ ద్వీపకల్పానికి చెందినది. ఈ భాష బ్రూనై, మలేషియా, సింగపూర్, ఇండోనేషియా అధికారిక భాష, ఇక్కడ ప్రామాణిక రకాన్ని ఇండోనేషియన్ అని పిలుస్తారు ఇండోనేషియా కూడా తైమూర్-లెస్టే పని భాషలలో ఒకటి. సుమత్రా, బోర్నియో, ఇండోనేషియా, ఆగ్నేయ ఫిలిప్పీన్స్, దక్షిణ థాయిలాండ్, శ్రీలంక దక్షిణ ప్రావిన్స్ పరిసర ద్వీపాలలో మలేయుల జాతి భాష మలయ్. మొత్తంగా, దీనిని సుమారు 80 మిలియన్ల మంది ప్రజలు మొదటి భాషగా, దాదాపు 300 మిలియన్ల మంది మొదటి లేదా రెండవ భాషగా మాట్లాడతారు.

ఈ భాష బహుకేంద్రకమైనది  ఒక స్థూలభాష, అనగా, పరస్పరం అర్థమయ్యే ప్రసంగ రకాల సమూహం, లేదా మాండలిక నిరంతరాయం, వీటికి ఉమ్మడి సాంప్రదాయ పేరు లేదు,  వీటిని మాట్లాడేవారు విభిన్న భాషలుగా పరిగణించవచ్చు. దీనిలోని అనేక రకాలు వివిధ అధికారిక పేర్లతో అనేక దేశ రాష్ట్రాల జాతీయ భాషగా (బహాసా కెబాంగ్సాన్ లేదా బహాసా నాసియోనల్) ప్రామాణీకరించబడ్డాయి: మలేషియాలో, దీనిని బహాసా మెలాయు ("మలయ్ భాష") లేదా కొన్ని సందర్భాల్లో, బహాసా మలేషియా ("మలేషియన్ భాష") అని పిలుస్తారు; సింగపూర్, బ్రూనైలలో, దీనిని బహాసా మెలాయు ("మలయ్ భాష") అని పిలుస్తారు, ఇక్కడ తరువాతి దేశంలో ఇది దాని స్వంత వాడుక మాండలికం నుండి వేరు చేయబడిన అధికారిక ప్రామాణిక రకాన్ని సూచిస్తుంది; ఇండోనేషియాలో, బహాసా ఇండోనేషియా (" ఇండోనేషియన్ భాష ") అని పిలువబడే ఒక స్వయంప్రతిపత్తి గల ప్రామాణిక రకాన్ని బహాసా పెర్సతువాన్/పెమెర్సతు ("ఏకీకృత భాష" లేదా లింగ్వా ఫ్రాంకా )గా పేర్కొన్నారు, అయితే "మలయ్" (బహాసా మెలాయు ) అనే పదం మధ్య నుండి దక్షిణ సుమత్రా, పశ్చిమ కాలిమంటన్ ప్రాంతాలకు చెందిన మలయ్ స్థానిక మాండలికాలను ఇండోనేషియాలోని మలయ్ జాతి భాషలుగా సూచిస్తుంది.

క్లాసికల్ మలయ్, దీనిని కోర్ట్ మలయ్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది వలసరాజ్యాల పూర్వపు మలక్కా, జోహోర్ సుల్తానేట్‌ల సాహిత్య ప్రమాణం. అందువల్ల, ఇతర మలయిక్ భాషల నుండి దీనిని వేరు చేయడానికి ఈ భాషను కొన్నిసార్లు మలక్కా, జోహోర్ లేదా రియావ్ మలయ్ (లేదా ఆ పేర్ల వివిధ కలయికలు) అని పిలుస్తారు. ఎథ్నోలాగ్ 16 ప్రకారం , వారు ప్రస్తుతం ప్రత్యేక భాషలుగా జాబితా చేస్తున్న అనేక మలయిక్ రకాలు, మలయ్ ద్వీపకల్పంలోని ఒరాంగ్ అస్లీ రకాలతో సహా, ప్రామాణిక మలయ్‌తో చాలా దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి , అవి మాండలికాలుగా నిరూపించబడవచ్చు. క్లాసికల్ మలయ్ నుండి ఉద్భవించిన ఒక లింగ్వా ఫ్రాంకా ఆధారంగా అనేక మలయ్ వాణిజ్య, క్రియోల్ భాషలు (ఉదా. అంబోనీస్ మలయ్ ) కూడా ఉన్నాయి, అలాగే మకాస్సర్ మలయ్ కూడా ఉంది, ఇది ఒక మిశ్రమ భాషగా కనిపిస్తుంది.

## మూలం

మలయ్ చారిత్రక భాషావేత్తలు మలయ్ మాతృభూమి పశ్చిమ బోర్నియో ఉండవచ్చనే సంభావ్యతపై అంగీకరిస్తున్నారు. ప్రోటో-మలేయిక్ అని పిలువబడే ఒక రూపం కనీసం క్రీ పూ 1000 నాటికి బోర్నియోలో మాట్లాడబడింది, ఇది అన్ని తదుపరి మలేయిక్ భాషల పూర్వీకుల భాషగా వాదించబడింది. దీని పూర్వీకుడు, ప్రోటో-ఆస్ట్రోనేషియన్ భాష వారసుడు అయిన ప్రోటో-మలేషియన్, కనీసం క్రీ పూ 2000 నాటికి విడిపోవడం ప్రారంభించాడు, బహుశా తైవాన్ ద్వీపం నుండి సముద్ర ఆగ్నేయాసియా ఆస్ట్రోనేషియా ప్రజలు దక్షిణ దిశగా విస్తరించిన ఫలితంగా ఉండవచ్చు.

## చరిత్ర

మలయ్ భాష చరిత్రను ఐదు కాలాలుగా విభజించవచ్చు: పాత మలయ్, పరివర్తన కాలం, సాంప్రదాయ మలయ్, చివరి ఆధునిక మలయ్, ఆధునిక మలయ్. ప్రాచీన మలయ్ సంప్రదాయ మలయ్ వాస్తవ పూర్వీకులు అని నమ్ముతారు.

పురాతన మలయ్ భాష భారతదేశంలోని పురాతన ఇండో-ఆర్యన్ భాష అయిన సంస్కృతం ద్వారా ప్రభావితమైంది. సంస్కృత రుణ పదాలను పాత మలయ్ పదజాలంలో చూడవచ్చు. పురాతన మలయ్ భాషలో మొట్టమొదటి రాతి శాసనం సుమత్రా ద్వీపంలో కనుగొనబడింది. గ్రంథ వర్ణమాల పల్లవ రకంలో వ్రాయబడినది, ఇది 1 మే 683 నాటిది. కెడుకాన్ బుకిట్ శాసనం అని పిలువబడే దీనిని డచ్ వ్యక్తి సి. జె. బాటెన్‌బర్గ్ 1920 నవంబర్ 29న పాలెంబాంగ్ సమీపంలో మూసీ నది ఉపనది టాటాంగ్ నది ఒడ్డున ఉన్న కెడుకాన్ బుకిత్ వద్ద కనుగొన్నారు, ఇది ఇప్పుడు ఇండోనేషియా దక్షిణ సుమత్రా ఉంది. ఈ రాయి సుమారు 45 x 80 సెంటీమీటర్లు (18 x 31 అంగుళాలు) కొలుస్తుంది. శతాబ్దాలుగా, 7వ శతాబ్దం నుండి 11వ శతాబ్దం వరకు ఈ ద్వీపంపై ఆధారపడిన సముద్ర సామ్రాజ్యమైన శ్రీవిజయ, తన విస్తరణ, ఆర్థిక శక్తి ద్వారా మలయ్ ద్వీపకల్పం, మలయ్ ద్వీపసమూహం అంతటా పాత మలయ్ వ్యాప్తికి కారణమైంది. పాత మలయ్ వ్యాపారుల సాధారణ భాషగా పనిచేసింది  ఈ ప్రాంతంలోని వివిధ ఓడరేవులు, మార్కెట్లలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.

తాంజంగ్ తానా చట్టం అనేది 14వ శతాబ్దపు ఇస్లాం పూర్వ చట్టపరమైన గ్రంథం. ఇది సుమత్రాలో శ్రీవిజయ పాలన ముగిసిన తర్వాత ఉద్భవించిన హిందూ-బౌద్ధ రాజ్యమైన మెలాయు రాజ్యం (మలయు లేదా ధర్మశ్రయ రాజ్యం అని కూడా పిలుస్తారు)  ఆదిత్యవర్మన్ (1345–1377) పాలనలో రూపొందించబడింది. ఈ చట్టాలు మినాంగ్‌కాబౌ ప్రజల కోసం ఉద్దేశించబడ్డాయి , వీరు నేటికీ ఇండోనేషియాలోని సుమత్రా పర్వత ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.

టెరెంగాను శాసన శిల (మలయ్: బటు బెర్సురత్ టెరెంగాను ; జావి: باتو برسورت ترڠݢانو ) అనేది మలయ్ ద్వీపకల్పం తూర్పు తీరంలో (ప్రస్తుతం మలేషియాలో ) ఉన్న టెరెంగానులో కనుగొనబడిన , జావి లిపిలో శాసనం చెక్కబడిన ఒక గ్రానైట్ శిలాస్తంభం. ఇది ప్రాచీన మలయ్ భాషకు తొలి సాక్ష్యంగా పరిగణించబడుతుంది. సుమారుగా హిజ్రీ శకం 702 ( క్రీ.శ. 1303 ) నాటిదిగా భావించబడే ఇది, మలయ్ ప్రపంచంలో జావి లిపికి సంబంధించిన అత్యంత పురాతన సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది. ఆ ప్రాంతంలో ఇస్లాం ఒక రాజ్య మతంగా ఆవిర్భవించిందనడానికి తొలి నిదర్శనాలలో ఒకటిగా ఉంది . ఈ శాసనంలో, సెరి పడుక తువాన్ అని పిలువబడే టెరెంగాను పాలకుడు జారీ చేసిన ఒక ప్రకటన ఉంది. అందులో అతను తన ప్రజలను ఇస్లాంను నిలబెట్టాలని, ప్రచారం చేయాలని కోరుతూ మార్గదర్శకంగా 10 ప్రాథమిక షరియా చట్టాలను వివరించాడు .

మలక్కా సుల్తానేట్ యుగంలో (1402–1511), శాస్త్రీయ మలయ్ భాష ఆ ప్రాంతంలో సాధారణ వ్యవహార భాషగా విస్తృతంగా వాడుకలోకి వచ్చింది. మలక్కా జలసంధి వెంబడి వ్యూహాత్మకంగా ఉన్న ఈ శక్తివంతమైన సముద్ర రాజ్యం, ఆ ప్రాంతంలో అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి, ఇస్లామిక్ విజ్ఞానానికి కేంద్రంగా మారింది. ఈ కాలంలో, ఇస్లామిక్ సాహిత్యం ప్రభావంతో మలయ్ భాష వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఇది అరబిక్ పదజాలం యొక్క భారీ చేరికతో పాటు సంస్కృతం, తమిళం నుండి నిరంతర ప్రభావంతో సహా గణనీయమైన భాషా మార్పులను తీసుకువచ్చింది. భాష  ఈ సుసంపన్నమైన రూపం శాస్త్రీయ మలయ్ (శాస్త్రీయ మలయ్)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ సమయంలోనే ఈ భాష ఆధునిక మలయ్ మాట్లాడేవారికి గుర్తించదగిన రూపంలోకి పరిణామం చెందింది.

1511లో పోర్చుగీసు వారు మలక్కాను స్వాధీనం చేసుకోవడంతో మలక్కా సుల్తానేట్ పతనం చెందింది , ఆ తర్వాత రాజ దర్బారు జోహోర్ సుల్తానేట్‌గా పునఃస్థాపించబడింది . ఆ దర్బారు శాస్త్రీయ మలయ్ భాషను తన సాహిత్య, పరిపాలనా భాషగా ఉపయోగించడం కొనసాగించింది. కాలక్రమేణా, ఈ సాహిత్య సంప్రదాయం సుల్తానేట్ ఆధీనంలో ఉన్న భూభాగాలతో, వీటిలో ప్రస్తుత మలేషియా రాష్ట్రం జోహోర్, ఇండోనేషియా ప్రావిన్స్ రియావు దీవులు ఉన్నాయి. ఫలితంగా జోహోర్, రియావ్‌లలో మాట్లాడే మలయ్ భాష శాస్త్రీయ మలయ్‌తో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉందని చాలామంది భావించారు. అయితే, ఈ ప్రాంతంలో ఉపయోగించే సాహిత్య భాష శాస్త్రీయ సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నప్పటికీ, స్థానిక మాండలికాలు భిన్నంగా ఉంటాయి. మలక్కా పతనం మలయ్ సాహిత్య కేంద్రాల చెదరగొట్టడానికి దారితీసింది, ఎందుకంటే చాలా మంది సాహిత్యవేత్తలు, పండితులు యూరోపియన్ వలస శక్తుల తక్షణ నియంత్రణకు వెలుపల ఉన్న ప్రాంతాలలో ఆశ్రయం పొందారు. ఫలితంగా, అకేహ్, జావా, మకస్సర్, మొలుకాస్, చంపా, ఇతర ప్రాంతాల నుండి కొత్త మలయ్ సాహిత్య రచనలు ఉద్భవించడం ప్రారంభించాయి.

మలయ్ భాషలో రాసిన అత్యంత పురాతనమైన ఉత్తరాలలో ప్రస్తుత ఇండోనేషియా మాలుకు దీవులలోని టెర్నేట్ సుల్తాన్ అబూ హయాత్ రాసిన లేఖలు ఉన్నాయి, ఇవి సుమారు 1521-1522 నాటివి. పోర్చుగీస్ అన్వేషకుడు ఫ్రాన్సిస్కో సెర్రో పరిచయం తరువాత ఈ వచనం పోర్చుగల్ రాజును ఉద్దేశించి ఉంది. ఈ అక్షరాలు స్థానికం కాని వాడుకకు సంకేతాన్ని చూపుతాయి, టెర్నాటియన్లు ఉపయోగించారు (ఇంకా సంబంధం లేని టెర్నేట్ భాష, పశ్చిమ పాపువాన్ భాషను వారి మొదటి భాష ఉపయోగిస్తారు. అంతర్-జాతి సమాచార మార్పిడికి మలయ్ భాషను కేవలం ఒక భాషగా ఉపయోగించారు. .

19వ శతాబ్దం మలయ్ ద్వీపకల్పం, మలయ్ ద్వీపసమూహంలో బలమైన పాశ్చాత్య రాజకీయ, వాణిజ్య ఆధిపత్య కాలంగా నిలిచింది. 1824 ఆంగ్లో-డచ్ ఒప్పందం ద్వారా ఏర్పడిన వలసరాజ్యాల విభజన, డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దక్షిణాన ఉన్న ఈస్ట్ ఇండీస్‌ను సమర్థవంతంగా వలసరాజ్యంగా మార్చడానికి దారితీసింది , అదే సమయంలో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం ఉత్తరాన ఉన్న మలయ్ ద్వీపకల్పం, బోర్నియోలో అనేక వలసరాజ్యాలు, సంరక్షిత ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది. ఈ రెండు వలసరాజ్య శక్తులు మలయ్ భాషను కేంద్రీకరణ, ఆధునికీకరణ సాధనంగా ఉపయోగించుకున్నాయి. మలయ్ భాష ప్రామాణిక రూపాలను అభివృద్ధి చేయడంలో వారు ఒకరి పాండిత్య ప్రచురణలను మరొకరు ఉపయోగించుకున్నారు. 19వ శతాబ్దంలో పూర్వ-ఆధునిక మలయ్ సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందడం స్థానికులలో మేధో ఉద్యమాల పెరుగుదలకు, మలయ్ భాషావేత్తల కొత్త సంఘాల ఆవిర్భావానికి దారితీసింది.

## మూలాలు