# భాస్వరం

Phosphorus, 15P| Forms of phosphorusWaxy whiteLight redDark red and violetBlack |
| Phosphorus |
| Pronunciation | /ˈfɒsfərəs/ ​(*FOS-fər-əs*) |
| Allotropes | white, red, violet, black and others (see Allotropes of phosphorus) |
| Appearance | white, red and violet are waxy, black is metallic-looking |
|  |
| Standard atomic weight *A*r°(P) |
|  | * 30.973761998±0.000000005
* 30.974±0.001 (abridged)
 |
|  |
|  |
| Abundance |
| in the oceans | 5.2 (silicon = 100) |
|  |
| Phosphorus in the periodic table |
| Atomic number (*Z*) | 15 |
| Group | group 15 (pnictogens) |
| Period | period 3 |
| Block |   |
| Electrons per shell | 2, 8, 5 |
| Physical properties |
| Phase at STP | solid |
| Melting point | white: 317.3 K ​(44.15 °C, ​111.5 °F)  red: ∼860 K (∼590 °C, ∼1090 °F) |
| Boiling point | white: 553.7 K ​(280.5 °C, ​536.9 °F)  |
| Sublimation point | red: ≈689.2–863 K ​(≈416–590 °C, ​≈780.8–1094 °F)  violet: 893 K (620 °C, 1148 °F) |
| Density (near r.t.) | white: 1.823 g/cm3 red: ≈2.2–2.34 g/cm3 violet: 2.36 g/cm3  black: 2.69 g/cm3  |
| Heat of fusion | white: 0.66 kJ/mol  |
| Heat of vaporization | white: 51.9 kJ/mol  |
| Molar heat capacity | white: 23.824 J/(mol·K)  |
| **Vapor pressure** (white)

| *P* (Pa) | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| at *T* (K) | 279 | 307 | 342 | 388 | 453 | 549 |

 |
| **vapor pressure** (red)

| *P* (Pa) | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| at *T* (K) | 455 | 489 | 529 | 576 | 635 | 704 |

 |
| Atomic properties |
| Oxidation states | **−3**, −2, −1, 0, +1, +2, **+3**, +4, **+5** (a mildly acidic oxide) |
| Electronegativity | Pauling scale: 2.19  |
| Ionization energies | * 1st: 1011.8 kJ/mol
* 2nd: 1907 kJ/mol
* 3rd: 2914.1 kJ/mol
* (more)
 |
| Covalent radius | 107±3 pm  |
| Van der Waals radius | 180 pm  |
| Other properties |
| Natural occurrence | primordial |
| Crystal structure |  ​body-centered cubic (bcc) |
| Thermal conductivity | white: 0.236 W/(m⋅K)  black: 12.1 W/(m⋅K)  |
| Magnetic ordering | white, red, violet, black: diamagnetic  |
| Molar magnetic susceptibility | −20.8×10−6 cm3/mol (293 K) |
| Bulk modulus | white: 5 GPa red: 11 GPa  |
| CAS Number | 7723-14-0 (red) 12185-10-3 (white) |
| History |
| Discovery | Hennig Brand (1669) |
| Recognised as an element by | Antoine Lavoisier (1777) |
| Isotopes of phosphorus* v
* e
 |
| Template:infobox phosphorus isotopes does not exist |
|

**భాస్వరం** లేదా **ఫాస్ఫరస్** (Phosphorus) ఒక మూలకము. దీని సంకేతము 'P', పరమాణు సంఖ్య 15. ఇది స్వేచ్ఛగా ప్రకృతిలో లభించదు. ఇతర మూలకాలతో కలిసివుంటుంది. జీవకణాలన్నింటి కేంద్రకామ్లాలు అయిన డి.ఎన్.ఎ., ఆర్.ఎన్.ఎ.లలో ఇది ఒక మూల పదార్ధం.దీని ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతలో అతిముఖ్యమైనది ఎరువులు. ఇదే కాకుండా దీనిని పేలుడు పదార్ధాలు, అగ్గిపుల్లలు, మతాబులు, క్రిమిసంహారక మందులు, సబ్బులు మొదలైన వాటి తయారీలో ఉపయోగపడుతుంది.

## భాస్వర వలయం

సాధారణంగఅ భాస్వరం యొక్క సమ్మేళనాలు భూమిలో ఘనరూపంలో ఉంటాయి. ప్రకృతిలో ఇది సాధారణంగా ఫాస్ఫేట్ అయాన్ (Phosphate ion) లో ఒక భాగంగా ఉంటుంది. చాలా ఫాస్ఫేట్లు సముద్ర అవసాధనాలు (Sediments) లేదా రాళ్ళలో ఉండే లవణాల రూపంలో ఉంటాయి. కొన్ని భౌగోళిక ప్రక్రియల వలన సముద్ర అవసాధనాలు నేలపైకి వస్తాయి. వీటిని మొక్కలు గ్రహిస్తాయి. మొక్కల నుంచి ఫాస్ఫేట్లు జంతువుల్లోకి చేరతాయి. జీవులు చనిపోయిన తర్వాత తిరిగి నేలలోకి చేరతాయి. రాళ్ళు శిథిలమైనప్పుడు భౌమ ఫాస్ఫేట్లు తిరిగి సముద్రంలొకి చేరతాయి.

## భాస్వరం సమ్మేళనాలు

* హైడ్రైడ్లు: PH3, P2H4
* హేలైడ్లు: PBr5, PBr3, PCl3, PI3
* ఆక్సైడ్లు: P4O6, P4O10
* సల్ఫైడ్లు: P2S5, P4S3
* ఆమ్లాలు: H3PO2, H3PO4
* ఫాస్ఫేట్లు: (NH4)3PO4, Ca3 (PO4)2, FePO4, Fe3 (PO4)2, Na3PO4, Ca (H2PO4)2, KH2PO4
* ఫాస్ఫైడ్లు: Ca3P2, GaP, Zn3P2 Cu3P
* ఆర్గనో ఫాస్ఫరస్, ఆర్గనో ఫాస్ఫేట్లు: Lawesson's reagent, Parathion, Sarin, Soman, Tabun, Triphenyl phosphine, VX nerve gas

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Los Alamos National Laboratory – Phosphorus Archived 2004-06-11 at the Wayback Machine
* WebElements.com: Phosphorus
* Entrez PubMed: Acute Yellow Phosphorus Poisoning
* eMedicine.com: Article on White Phophorus as used as weapon
* Website of the Technische Universität Darmstadt and the CEEP about Phosphorus Recovery