Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# అక్షాంశం

భూగోళంపై తూర్పు, పడమరలను కలుపుతూ గీసిన ఊహారేఖలను అక్షాంశాలు అంటారు. వీటిలో ఉత్తర, దక్షిణ ధ్రువాలకు సమానదూరంలో భూగోళంపై గీసిన వృత్తానికి భూమధ్యరేఖ అని పేరు. భూమధ్యరేఖను 00 అక్షాంశం అని అంటారు. భూమధ్యరేఖ భూగోళాన్ని రెండు అర్ధభాగాలుగా విభజిస్తుంది. భూమధ్యరేఖ ఉత్తరంగా ఉన్న భాగాన్ని ఉత్తరార్థగోళం అని, దక్షిణ భాగాన్ని దక్షిణార్థ గోళం అని అంటారు. భూమధ్యరేఖ సమాంతరంగా ఒక డిగ్రీ తేడాతో ఉత్తర, దక్షిణ ధ్రువాల వరకు గీసిన వృత్తాలు అక్షాంశాలు.

అక్షాంశ రేఖలన్నింటిలోకి భూమధ్య రేఖ వృత్తం అతిపెద్దది. ఈ ప్రాంతంలో భూమి చుట్టుకొలత 40,075 కి.మీ. ఉంటుంది. మిగతావన్నీ పోనుపోను తగ్గి ధ్రువాల వద్ద బిందువుగా ఏర్పడతాయి. ఒక అక్షాంశం విలువ భూమధ్యరేఖ నుంచి ఉత్తరంగాగాని, దక్షిణంగాగాని ఆ అక్షాంశంపైగల బిందువుల నుంచి భూకేంద్రాన్ని కలుపుతూ గీసిన రేఖకు, భూమధ్యరేఖా తలానికి మధ్య ఉన్న కోణానికి సమానం. ఉత్తరార్ధగోళంలో 90 అక్షాంశాలున్నాయి. వీటిని ఉత్తర అక్షాంశాలని అంటారు. దక్షిణార్ధగోళంలో 90 అక్షాంశాలున్నాయి. వీటిని దక్షిణ అక్షాంశాలని అంటారు.

## వివిధ అక్షాంశాలు

డిసెంబరు అయనాంతం వద్ద భూమి ధోరణి.
భూమధ్యరేఖకు ఇరువైపుల నాలుగు ముఖ్యమైన అక్షాంశాలున్నాయి.

|  |  |
| --- | --- |
| ఆర్కిటిక్ వలయం | 66° 34′ (66.57°) N |
| కర్కాటక రేఖ | 23° 26′ (23.43°) N |
| మకర రేఖ | 23° 26′ (23.43°) S |
| అంటార్కిటిక్ వలయం | 66° 34′ (66.57°) S |

* అక్షాంశాలన్నీ ఊహారేఖలు. ఇవి మొత్తం 0 అక్షాంశమైన భూమధ్యరేఖను కలుపుకొని 181 ఉన్నాయి.
* అక్షాంశానికి, అక్షాంశానికి మధ్య దూరం 111 కి.మీ. ఉంటుంది.
* 00 అక్షాంశం వద్ద పగటికాలం 12 గంటలుంటుంది. ఈ పగటికాలం అక్షాంశాన్ని, రుతువులను బట్టి మారుతూ ఉంటుంది.
* అక్షాంశాలను డిగ్రీలు (0), నిమిషాలు (′), సెకండ్ల (′′) గా సూచిస్తారు.
* అక్షాంశాల్ని ఇంగ్లిష్‌లో లాటిట్యూడ్ అంటారు. లాటిట్యూడ్ అంటే వెడల్పు అని అర్థం.
* లాటిట్యూడ్ అనే పదం లాటిన్ అనే పదం లాటిట్యూడో అనే పదం నుంచి వచ్చింది.
* అన్ని అక్షాంశాల్లో భూమధ్యరేఖ అతి పొడవైంది. రెండువైపులా అంటే ఉత్తర, దక్షిణం వైపులకు వెళ్లేకొద్దీ ఈ అక్షాంశాలు చిన్నవిగా కనిపిస్తాయి.
* అక్షాంశానికి, మరొక అక్షాంశానికి మధ్యదూరం 111 కి.మీ.

## మూలాలు

## బయటి లంకెలు
# జీపీయస్

GPS రిసీవర్లు. ప్రజలు తాము ఎక్కడున్నామో గుర్తించడానికి వీటిని తీసుకెళ్లవచ్చు, తదుపరి ప్రదేశానికి ఎక్కడికి, ఎలా వెళ్ళాలో ప్లాన్ చేయవచ్చు.
**గ్లోబల్ పొజిషనింగ్ సిస్టమ్** (**జీపీయస్**) (**గ్లోబల్ పొజిషనింగ్ వ్యవస్థ**) అనగా భూమిపై, గాలిలో, నీటిపై నావిగేట్ చెయ్యడానికి సహాయపడే ఉపగ్రహాల వ్యవస్థ. GPS రిసీవర్ మనం ఎక్కడ ఉన్నామో, ఏదైనా ప్రదేశం లేదా వస్తువు ఎక్కడ ఉందో చూపిస్తుంది. వస్తువు ఎంత వేగంగా కదులుతుందో, ఏ దిశలో వెళుతుందో, ఎంత ఎత్తులో ఉందో, ఎంత వేగంగా పైకి లేదా క్రిందికి వెళుతుందో కూడా ఇది చూపిస్తుంది. చాలా GPS రిసీవర్లకు స్థలాల గురించి సమాచారం ఉంది. ఆటోమొబైల్స్ కోసం GPS లలో రోడ్ మ్యాప్స్, హోటళ్ళు, రెస్టారెంట్లు, సేవా స్టేషన్లు వంటి ప్రయాణ డేటా ఉన్నాయి. పడవల కోసం GPS లలో నౌకాశ్రయాలు, మెరీనాస్, నిస్సార నీరు, రాళ్ళు, జలమార్గాల నాటికల్ చార్టులు ఉన్నాయి. ఇతర GPS రిసీవర్లు ఎయిర్ నావిగేషన్, హైకింగ్, బ్యాక్‌ప్యాకింగ్, సైక్లింగ్ లేదా అనేక ఇతర కార్యకలాపాల కోసం తయారు చేస్తారు. గ్లోబల్ పొజిషనింగ్ వ్యవస్థ అన్ని లేదా అధిక స్మార్ట్‌ఫోన్‌లలో ఉంది. అనేక GPS రిసీవర్లు ప్రయాణికులకు వారు ఎక్కడ ఉన్నారో తెలిపి వారి గమ్యానికి దారి చూపండంలో సహాయపడతాయి. ప్రణాళికాబద్ధమైన ప్రయాణంలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, ఇది తదుపరి గమ్యస్థానం చేరుకోవడానికి ఎంత సమయం పడుతుందో అంచనా వేసి తెలియజేస్తుంది.
# సముద్రమట్టం

*23 long tide gauge రికార్డులలో తీసుకొన్న సముద్ర మట్టం కొలతల ప్రకారం 20వ శతాబ్దంలో సముద్రమట్టం 20 సెంటీమీటర్లు (8 అంగుళాలు) పెరిగినట్లు తెలుస్తుంది..అంటే సంవత్సరానికి 2 మిల్లీమీటర్లచొప్పున.పెరుగుతుంది*
**సముద్రమట్టం** (ఆంగ్లం Sea level) భూమి మీద ఎత్తైన లేదా లోతైన ప్రదేశాలను కొలవడానికి ఉపయోగించే ప్రమాణం.సముద్రమట్టం అనగా "నిశ్చలమైన నీటి ఉపరితలం" - అనగా సముద్రం మీద గాలి ప్రభావం లేకుండా, అలల యొక్క సగటు ఎత్తుల్ని కొంతకాలం కొలిచి నిర్ణయిస్తారు. ఇది ఆ ప్రదేశంలోని భూమి ఎత్తును బట్టి కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. అయితే అలల ఆటుపోట్లు, మారుతున్న భూతల స్వరూపం వంటి అనేక అంశాలు కారణంగా సముద్ర మట్టం కొలత చాలా క్లిష్టం అవుతుంది.సముద్రతీరానికి దూరంగా ఉన్న ప్రాంతాల ఎత్తు (ఎలివేషన్) సముద్రమట్టం రిఫరెన్సుగా చెబుతారు. అయితే నిజానికి వివిధ ప్రదేశాలలో సముద్రమట్టం ఒకటిగా ఉండదు. కనుక సాపేక్షంగా చెప్పడానికి ఒక "level" reference surface కావాలి. దానిని datum లేదా geoid అంటారు. వేరే విధమైన external forces లేకుండా ఉంటే గనుక mean sea level ఈ geoid surface కు సమతలంలో ఉంటుంది. ఇది భూమియొక్క గురుత్వాకర్షణ శక్తికి ఇది ఒక సమస్థితి తలం (equipotential surface) అవుతుంది. కాని వాస్తవ పరిస్థితిలో ఇది జరుగదు. సముద్ర ప్రవాహాలు, గాలి వీచడం, వాతావరణంలో ఒత్తిడి తేడాలు, ఉష్ణోగ్రతలో తేడాలు, ఉప్పదనంలో తేడాలు వంటి అనేక కారణాలవలన సముద్రమట్టం అన్నిచోట్లా ఒకవిధంగా ఉండదు. దీర్ఘకాలిక కొలతలలో కూడా ఈ అంతరాలను సమం చేయడం కుదరదు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఇలా సముద్రతలంలో ± 2 మీటర్ల తేడా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు పనామా కాలువకు ఒక ప్రక్క అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం వైపు కంటే రెండవ ప్రక్క పసిఫిక్ మహాసముద్రం వయపు సముద్రతలం ఎత్తు 20 సెంటీమీటర్లు ఎక్కువ ఉంటుంది.సగటు సముద్రమట్టంను (Mean Sea Level) ఆధారంగా చేసుకొని భూగోళం మీద నిమ్నోన్నతాలను అంటే వివిధ ఖండ, సముద్ర భాగాల యొక్క స్థలాకృతులను సూచించే రేఖాచిత్రాన్ని హిప్సోగ్రాఫిక్ వక్రం అంటారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* మహాసముద్రం

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Sea Level Rise:Understanding the past - Improving projections for the future
* Permanent Service for Mean Sea Level
* Global sea level change: Determination and interpretation Archived 2008-12-26 at the Wayback Machine
* Environment Protection Agency Sea level rise reports Archived 2007-10-05 at the Wayback Machine
* Properties of isostasy and eustasy
* Measuring Sea Level from Space
* Rising Tide Video: Scripps Institution of Oceanography
# గోళం

గోళము యొక్క ఒక ద్వి-మితీయ కోణం ప్రొజెక్షన్
r – గోళం యొక్క వ్యాసార్థం
**గోళం** అనగా త్రిమితీయ ప్రదేశంలో సంపూర్ణ గుండ్రని జ్యామితీయ వస్తువు, ఇది పూర్తి గుండ్రని బంతి యొక్క ఉపరితలం, (అంటే., రెండు కోణాల్లో ఒక వృత్తాకార వస్తువుకు సమానమైనది). వృత్తం వంటిది జ్యామితీయంగా ద్విమితీయ వస్తువు, గోళము అనేది గణితశాస్త్రపరంగా బిందువుల యొక్క సమితిగా నిర్వచించబడింది అవి ఇవ్వబడిన బిందువు నుండి అన్ని అంతే r దూరం ఉంటాయి, కాని త్రిమితీయ ప్రదేశంలో ఉంటాయి. ఈ r దూరం అనేది బంతి యొక్క వ్యాసార్థం, ఇచ్చిన పాయింట్ గణితపరమైన బంతి యొక్క కేంద్రం. బంతి ద్వారా అతి పొడవైన సరళ రేఖ గోళము యొక్క రెండు పాయింట్లు కలుపుతుంది, కేంద్రం గుండా వెళుతుంది, దాని యొక్క పొడవు అనేది ఈ ప్రకారంగా రెండుసార్లు వ్యాసార్థం; ఇది బంతి యొక్క వ్యాసం.

ఒక గోళం ( గ్రీకు σφαῖρα - sphaira, "గ్లోబ్, బాల్") ) అనేది త్రిమితీయ ప్రదేశంలో ఒక రేఖాగణిత వస్తువు, ఇది బంతి యొక్క ఉపరితలం (అనగా, వృత్తాకార వస్తువులకు రెండు కోణాలలో సమానంగా ఉంటుంది, ఇక్కడ " సర్కిల్ " దాని "డిస్క్"ను చుట్టుముడుతుంది).

రెండు డైమెన్షనల్ ప్రదేశంలో ఒక వృత్తం వలె, ఒక గోళం గణితశాస్త్రంలో త్రిమితీయ ప్రదేశంలో ఇచ్చిన పాయింట్ నుండి ఒకే దూరం r పాయింట్ల సమితిగా నిర్వచించబడుతుంది. ఈ దూరం r అనేది బంతి యొక్క వ్యాసార్థం, ఇది ఇచ్చిన బిందువు నుండి r కంటే తక్కువ (లేదా, క్లోజ్డ్ బంతికి, తక్కువ లేదా సమానమైన ) దూరం ఉన్న అన్ని పాయింట్ల నుండి తయారవుతుంది, ఇది గణిత బంతికి కేంద్రం . వీటిని వరుసగా గోళం యొక్క వ్యాసార్థం, కేంద్రంగా కూడా సూచిస్తారు. బంతి ద్వారా పొడవైన సరళ రేఖ విభాగం, గోళం యొక్క రెండు పాయింట్లను కలుపుతుంది, మధ్యలో గుండా వెళుతుంది, దాని పొడవు రెండు రెట్లు వ్యాసార్థం; ఇది గోళం, దాని బంతి రెండింటి వ్యాసం.

## మూలాలు