# బురాన్ అంతరిక్ష నౌక

| '**బురాన్'** |
| --- |
| 1989 పారిస్ ఎయిర్ షో లో బురాన్ |
| కక్ష్యా వాహనం పేరు | 1.01 |
| దేశం | సోవియట్ యూనియన్ |
| పేరు వ్యుత్పత్తి | "మంచుతుపాను" అనే రష్యా పదం |
| స్థితి | నాశనమైంది (12 May 2002) |
| తొలి యాత్ర | 1988 నవంబరు 15 |
| యాత్రల సంఖ్య | 1 |
| సిబ్బంది సంఖ్య | 0 |
| కక్ష్యల సంఖ్య | 2 |

**బురాన్,** సోవియట్ / రష్యన్ స్పేస్ షటిల్ కార్యక్రమంలో భాగంగా తయారు చేసిన తొలి, ఏకైక నౌక. బురాన్ అనేది మొట్టమొదటి సోవియట్ / రష్యన్ షటిల్ పేరు మాత్రమే కాక, అసలు ఈ స్పేస్ షటిల్ కార్యక్రమం పేరు కూడా అదే. దాని ఆర్బిటర్లను " *బురాన్-* క్లాస్ ఆర్బిటర్లు" అని పిలుస్తారు. బురాన్ అంటే రష్యను భాషలో మంచు తుపాను అని అర్థం. ఈ తొలి బురాన్ నిర్మాణ సంఖ్య: 1.01

1988 లో *బురాన్* సిబ్బంది లేకుండా ఒక అంతరిక్ష ప్రయాణం చేసింది. ఆ తరువాత దాన్ని భద్రపరచి ఉంచిన హ్యాంగరు 2002 లో కుప్పకూలిపోవడంతో ఈ నౌక నాశనమైంది. *బురాన్* షటిల్‌ను అంతరిక్షం లోకి తీసుకువెళ్ళేందుకు సూపర్ హెవీ-లిఫ్ట్ ప్రయోగ వాహనమైన ఎనర్జియా రాకెట్టును ఉపయోగించారు.

## నిర్మాణం

*బురాన్* అంతరిక్ష నౌక నిర్మాణం 1980 లో మొదలైంది. 1984 నాటికి తొట్టతొలి పూర్తి స్థాయి నౌక సిద్ధమైంది. *బురాన్* అంతరిక్ష నౌకను సోవియట్ యూనియన్‌కు చెందిన సూపర్-హెవీ లిఫ్ట్ రాకెట్టు, ఎనర్జియా ద్వారా ప్రయోగించారు. సోవియట్ యూనియన్ పతనం తర్వాత, 1993 లో, బురాన్ కార్యక్రమానికి మూతపడింది.

| తేదీ | మైలురాయి  |
| --- | --- |
| 1980 | అసెంబ్లీ మొదలైంది |
| 1983 ఆగస్టు | NPO ఎనర్జియా సంస్థ, ఫ్యూసె‌లేజ్‌ను‌ అందుకుంది |
| 1984 మార్చి | సమగ్ర ఎలక్ట్రికల్ పరీక్ష ప్రారంభం |
| 1984 డిసెంబరు | బురాన్‌ను బైకొనూర్‌ అంతరిక్ష కేంద్రానికి చేర్చారు |
| 1986 ఏప్రిల్ | తుది అసెంబ్లీ మొదలైంది |
| 1987 నవంబరు 15 | తుది అసెంబ్లీ పూర్తైంది |
| 1987 నవంబరు 15 - 1988 ఫిబ్రవరి 15 | MIK OK లో పరీక్ష |
| 1988 మే 19 - జూన్ 10 | పరీక్షకు సిద్ధం |
| 1988 నవంబరు 15 | కక్ష్యా యాత్ర (1 కె 1) |

## ప్రయోగాల చరిత్ర

*బురాన్-* తరగతి ఆర్బిటరు చేసిన ఏకైక యాత్ర, 1 కె 1 (మొదటి ఆర్బిటర్, మొదటి యాత్ర ) 1988 నవంబరు 15 న 03:00:02 కు మొదలైంది. బైకోనూర్ కాస్మోడ్రోమ్ లో లాంచ్ ప్యాడ్-110/37 నుండి ఈ యాత్ర మొదలైంది. ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన ఎనర్జియా రాకెట్టు, బురాన్‌ను అంతరిక్షం లోకి తీసుకువెళ్ళింది. ఆటోమేటెడ్ లాంచ్ సీక్వెన్స్, డిజైను చేసిన విధంగానే పనిచేసింది. ప్రోగ్రాములో సూచించిన విధంగానే ఈ రాకెట్టు, బురాన్‌ను తాత్కాలిక కక్ష్య లోకి ప్రక్షేపించింది. ఆ తరువాత బురాన్ తన స్వంత థ్రస్టర్లను వాడి ఇంకా పై కక్ష్య లోకి వెళ్ళి, భూమి చుట్టూ రెండు కక్ష్యలను పూర్తి చేసింది. ఆ తరువాత, ODU అనే కంబైన్‌డ్ ప్రొపల్షన్ వ్యవస్థకు చెందిన ఇంజన్లను పనిచేయించి, బురాన్‌ వాతావరణం లోకి తిరిగి ప్రవేశించింది. భూమి మీదకు తిరిగి వచ్చి విమానం లాగా రన్‌వేపై దిగింది.

### ప్రతిపాదించిన యాత్రలు

1993 లో, 15-20 రోజుల వ్యవధి ఉండే సిబ్బంది లేని *బురాన్* యాత్ర చెయ్యాలని 1989 లోనే సంకల్పించారు. *బురాన్* కార్యక్రమం అధికారికంగా రద్దు చేయనప్పటికీ, సోవియట్ యూనియన్ పతనమై, నిధులు ఆగిపోయాయి. దాంతో ఈ యాత్ర జరగనే లేదు.

## లక్షణాలు

*బురాన్* ద్రవ్యరాశి 62 టన్నులు, గగరిష్టంగా 30 టన్నుల పేలోడ్‌తో, మొత్తం 105 టన్నుల లిఫ్ట్-ఆఫ్ బరువు ఉంటుంది.

ద్రవ్యరాశి వివరాలు

* ఆకారం, ల్యాండింగ్ వ్యవస్థల మొత్తం ద్రవ్యరాశి: 42,000 kg (93,000 lb)
* ఫంక్షనల్ వ్యవస్థలు, ప్రొపల్షన్ ల ద్రవ్యరాశి: 33,000 kg (73,000 lb)
* గరిష్ట పే లోడ్: 30,000 kg (66,000 lb)
* గరిష్ట లిఫ్టాఫ్ బరువు: 105,000 kg (231,000 lb)

కొలతలు

* పొడవు: 36.37 m (119.3 ft)
* రెక్కల వెడల్పు: 23.92 m (78.5 ft)
* చక్రాలపై నిలబడినపుడు ఎత్తు: 16.35 m (53.6 ft)
* పేలోడ్ స్థలం పొడవు: 18.55 m (60.9 ft)
* పేలోడ్ స్థలం వ్యాసం: 4.65 m (15.3 ft)
* వింగ్ గ్లోవ్ స్వీప్: 78 డిగ్రీలు
* వింగ్ స్వీప్: 45 డిగ్రీలు

## విధి, విధ్వంసం

1989 జూన్ లో, ఆంటోనోవ్ ఎఎన్ -225 విమానం వెన్నుపై కూర్చుని *బురాన్*, 1989 లో లే బౌర్గేట్ విమానాశ్రయంలో జరిగిన పారిస్ ఎయిర్ షోలో పాల్గొంది.

బురాన్ కార్యక్రమం రద్దయ్యాక, బురాన్‌ను ఎనర్జియా రాకెట్‌తో సహా*,* కజకస్థాన్‌లోని బైకోనూర్ కాస్మోడ్రోమ్ వద్ద ఒక హ్యాంగర్‌లో జాగ్రత్త చేసారు.

*బురాన్* అంతరిక్ష నౌక చేసిన ఈ మొదటి యాత్ర తరువాత, నిధుల కొరత కారణం గాను, సోవియట్ యూనియన్‌లోని రాజకీయ పరిస్థితుల కారణం గానూ ఈ కార్యక్రమాన్ని ఆపేసారు. 1990, 1992 ల్లో జరపాలని తలపెట్టిన రెండు ప్రయోగాల్లో పాల్గొనాల్సిన రెండు నౌకల (అనధికారికంగా *ప్టిచ్కా* అని, 2.01 అనీ వీటికి పేర్లు) నిర్మాణమే జరగ లేదు. రష్యా అధ్యక్షుడు బోరిస్ యెల్ట్సిన్ ఈ కార్యక్రమాన్ని 1993 జూన్ 30 న అధికారికంగా మూసేసాడు. రద్దయ్యే నాటికి, బురాన్ కార్యక్రమపై 2000 కోట్ల రూబుళ్లు ఖర్చు చేశారు.

2002 మే 12 న, నిర్వహణ వైఫల్యం కారణంగా బైకోనూర్ లో బురాన్‌ను ఉంచిన హ్యాంగరు పైకప్పు కూలిపోయింది. ఈ ఘటనలో ఎనిమిది మంది కార్మికులు మరణించారు. *బురాన్* అంతరిక్ష నౌక, ఎనర్జియా మోడలు నాశనమయ్యాయి.

2017 లో వచ్చిన ఒక కథనం ప్రకారం, రెండు *బురాన్-* తరగతి నౌకలు (ఒకటి భూమై పైన వినియోగించేందుకు, రెండవది అంతరిక్ష ప్రయాణానికి 90% సిద్ధంగా ఉంది), ఒక ఎనర్జియా-ఎమ్ రాకెట్ ప్రోటోటైప్ క్యారియర్‌తో సహా ఇప్పటికీ బేస్ వద్ద భద్రంగా ఉన్నాయి.

## మూలాలు