# హెలీనా బ్లావట్‌స్కీ

హెలీనా బ్లావట్‌స్కీ| 1877 లో బ్లావట్‌స్కీ |
| జననం | ఎలీనా పెట్రోవా వాన్ హాన్ 12 August [O.S. 31 July] 1831 Yekaterinoslav, Yekaterinoslav Governorate, Russian Empire |
| మరణం | 1891 మే 8(1891-05-08) (వయసు: 59) లండన్, England |
| యుగం | * ఆధునిక తత్వశాస్త్రం
	+ 19వ శతాబ్దపు తత్వశాస్త్రం
 |
| ప్రాంతం | రష్యన్ తత్వశాస్త్రం |
| తత్వ శాస్త్ర పాఠశాలలు | దివ్యజ్ఞాన సమాజం |
| ప్రధాన అభిరుచులు | * మార్మికత
* మత తత్వం
 |
| సంస్థలు | దివ్యజ్ఞాన సమాజం |
| ప్రసిద్ధ ప్రసిద్ధ ఆలోచనలు | * Causeless cause
* Masters of the Ancient Wisdom
* The Seven Shaktis (Devis Prakriti, Iccha, Jnana, Kriya, Kundalini, Mantrika, Para)
* Theosophical mysticism
 |
|
ప్రభావితులు
* + ప్లేటో
	+ ఎడ్వర్డ్ బుల్వర్ లిట్టన్
	+ Eliphas Lévi
 |
|
ప్రభావితమైనవారు
* + మహాత్మా గాంధీ
	+ రుడాల్ఫ్ స్టైనర్
	+ గిడో వాన్ లిస్ట్
 |

**హెలీనా బ్లావట్‌స్కీ** (ఆగస్టు 12, 1831 - మే 8, 1891) లేదా **మేడమ్ బ్లావట్‌స్కీ** రష్యా దేశానికి చెందిన మార్మికురాలు. ఈమె మరికొంతమందితో కలిసి 1875 లో దివ్యజ్ఞాన సమాజాన్ని స్థాపించింది.
ఈమె రష్యా సమాజంలోని కులీన వర్గంలో జన్మించింది. ఈమె చాలావరకు సొంతంగానే చదువుకుంది. బాల్యంలో ఆ సామ్రాజ్యం అంతా తిరిగింది. టీనేజిలో ఉండగానే పాశ్చాత్య మార్మికత వైపు ఆకర్షితురాలైంది. ఆమె తరువాత వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం 1849లో యూరప్, అమెరికా, భారతదేశాల్లో పర్యటించింది. ఈపర్యటనల్లో ఆమె పురాతన ఆధ్యాత్మిక వేత్తలను కొంతమందిని కలిసినట్లు పేర్కొనింది. వారు ఆమె టిబెట్ లో షిగట్సే కు వెళ్ళి ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక, విజ్ఞానశాస్త్ర రహస్యాలను గ్రహించమని ఆదేశించారు.

ఆమె సమకాలికులైన విమర్శకులు, తర్వాత ఆమె జీవిత చరిత్ర రాసిన వారు ఈమె పేర్కొన్న ప్రపంచ పర్యటనలు అన్నీ లేదా కొన్ని కల్పితమై ఉండచ్చని, ఆ సమయంలో ఆమె యూరప్ లోనే ఉందని పేర్కొన్నారు. 1870 దశకంలో ఆమె ఆధ్యాత్మిక ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. సమైఖ్య రష్యన్ దేశంలో( ఇప్పుడు ఉక్రెయిన్‌) డ్నిప్రో లో జన్మించిన బ్లావట్స్కీ చిన్నతనంలో దేశం మొత్తం విస్తృతంగా పర్యటించారు. స్వీయ-విద్యావంతురాలైన ఈమె తన యుక్తవయస్సులో పాశ్చాత్య సంసృతి, సాంప్రదాయక వాదం పై ఆసక్తిని పెంచుకుంది. ఆమె తరువాత 1849లో ఆమె యూరప్, అమెరికా, భారతదేశాన్ని సందర్శించి, ప్రపంచ ప్రయాణాలను ప్రారంభించింది. ఈ కాలంలో తాను "మాస్టర్స్ ఆఫ్ ది ఏన్షియంట్ విజ్డమ్(Masters of the Ancient Wisdom)" అనే ఆధ్యాత్మిక భావన కలిగిన సమూహాన్ని కలుసుకున్నానని, వారు తనను టిబెట్‌లోని షిగాట్సేకి పంపిం మతం, తత్వశాస్త్రం, సైన్స్, సంశ్లేషణపై లోతైన అవగాహనను పెంపొందించడానికి ఆమెకు శిక్షణ ఇచ్చారని ఆమె పేర్కొంది. సమకాలీన విమర్శకులు ఆమె విదేశీ సందర్శనలలో కొన్ని కల్పితమని, ఆమె ఈ కాలాన్ని ఐరోపాలో గడిపిందని వాదించారు. 1870ల ప్రారంభంలో, బ్లావట్స్కీ ఆధ్యాత్మికవాద ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు; ఆధ్యాత్మికవాద దృగ్విషయాల నిజమైన ఉనికిని సమర్థించినప్పటికీ, చనిపోయినవారి ఆత్మలు తిరిగి వస్తాయి అనే ఆధ్యాత్మికవాద ఆలోచనకు వ్యతిరేకంగా ఆమె వాదించారు. 1873లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు మకాం మార్చి హెన్రీ స్టీల్ ఓల్కాట్‌తో కలిసి ఆత్మల మాధ్యమంగా ఉపన్యాసాలాతో ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించింది.

1875లో, న్యూయార్క్ నగరంలో, బ్లావట్స్కీ ఓల్కాట్, విలియం క్వాన్ జడ్జితో కలిసి థియోసాఫికల్ సొసైటీని స్థాపించారు. 1877లో, ఆమె తన థియోసాఫికల్ వరల్డ్-వ్యూను వివరిస్తూ ఐసిస్ అన్‌వీల్డ్ (Isis Unveiled) అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది. దీనిని హెర్మెటిసిజం(Hermeticism), నియోప్లాటోనిజం(Neoplatonism) యొక్క రహస్య సిద్ధాంతాలతో సన్నిహితంగా అనుబంధిస్తూ, బ్లావట్స్కీ థియోసఫీని "విజ్ఞానశాస్త్రం ఇంకా తత్వశాస్త్రం యొక్క సంశ్లేషణ"గా అభివర్ణించారు, ఇది ప్రపంచ మతాలన్నింటికి అంతర్లీనంగా ఉన్న "ప్రాచీన జ్ఞానాన్ని" పునరుజ్జీవింపజేస్తోందని ప్రకటించారు. 1880లో ఆమె ఓల్కాట్ తో కలిసి భారతదేశానికి తరలి వచ్చారు. అదే సంవత్సరం, సిలోన్‌లో ఉన్నప్పుడు, ఆమె, ఓల్కాట్ ఇద్దరూ అమెరికా నుండి అధికారికంగా బౌద్ధమతంలోకి మారిన మొదటి వ్యక్తులు అయ్యారు. తరువాత ఆమె సారాటోవ్‌లో తన తల్లి తరపు ముత్తాత ప్రిన్స్ పావెల్ వాసిలెవిచ్ (Prince Pavel Vasilevich) యొక్క వ్యక్తిగత లైబ్రరీని కనుగొన్నట్లు పేర్కొంది; అందులో రహస్య విషయాలపై వివిధ పుస్తకాలు ఉన్నాయి, అవి ఆమెలో పెరుగుతున్న ఆసక్తిని ప్రోత్సహించాయి.

ఆమె తరువాత తాను ఒక దర్శనాన్ని పొందానని అందులో ఒక "మిస్టీరియస్ ఇండియన్" వ్యక్తిని కలిసినట్టు అనుభూతి పొందడం ప్రారంభించానని, తరువాత ఎప్పుడో ఒకసారి తాను అయన్ను నిజ జీవితంలో కలుస్తానని చెప్పింది.ఆమె తరువాతి కథనాల ప్రకారం, 1844–45లో బ్లావాట్స్కీని ఆమె తండ్రి ఇంగ్లాండ్‌కు తీసుకువెళ్లారు, అక్కడ ఆమె లండన్, సోమర్సెట్ లను సందర్శించింది. ఈ కథ ప్రకారం, లండన్‌లో ఆమె బోహేమియా స్వరకర్త ఇగ్నాజ్ మోషెల్స్ నుండి పియానో ​​పాఠాలు నేర్చుకుంది. క్లారాతో కలిసి ప్రదర్శన ఇచ్చింది. అయితే, కొంతమంది బ్లావాట్స్కీ జీవిత చరిత్ర రచయితలు ఈ బ్రిటన్ సందర్శన ఎప్పుడూ జరగలేదని నమ్ముతారు, ముఖ్యంగా ఆమె సోదరి జ్ఞాపకాలలో దీని గురించి ప్రస్తావించబడలేదు.

## జీవితం తొలి దశలో

#### జననం, కుటుంబ నేపథ్యం

An illustration of Yekaterinoslav – Blavatsky's birthplace – as it appeared in the early 19th century
బ్లావాట్స్కీ రష్యన్ సామ్రాజ్యంలోని (Yekaterinoslav) పట్టణంలో (ఇప్పుడు ఉక్రెయిన్) *హెలెనా పెట్రోవ్నా హాన్ వాన్ రాటెన్‌స్టెర్న్*గా జన్మించారు. ఆమె జన్మ తేదీ ఆగస్టు 12, 1831, అయితే 19వ శతాబ్దపు రష్యాలో ఉపయోగించిన జూలియన్ క్యాలెండర్ ప్రకారం అది జూలై 31 . ఆమె పుట్టిన వెంటనే, ఆమె రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి లో బాప్టిజం పొందింది. ఆ సమయంలో, యెకాటెరినోస్లావ్ కలరా మహమ్మారితో బాధపడుతున్నారు. ఆమె తల్లికి ప్రసవం తర్వాత కొద్దిసేపటికే ఈ వ్యాధి సోకింది; చనిపోతారని వారి వైధ్యుడు అంచనా వేసినప్పటికీ తల్లి, బిడ్డ ఇద్దరూ అంటువ్యాధి నుండి బయటపడ్డారు.

బ్లావాట్స్కీ కుటుంబం కులీనుల కుటుంబం. ఆమె తల్లి హెలెనా ఆండ్రీవ్నా హాన్ వాన్ రాటెన్‌స్టెర్న్ (Yelena Hahn|Helena Andreyevna Hahn von Rottenstern) చదువుకున్న యువతి. ఆమె యువరాణి యెలెనా పావ్లోవ్నా డోల్గోరుకాయ (Princess Yelena Pavlovna Dolgorukaya) కుమార్తె, బ్లావాట్స్కీ తండ్రి ప్యోటర్ అలెక్సీవిచ్ హాన్ వాన్ రాటెన్‌స్టెర్న్ (Peter Hahn|Pyotr Alexeyevich Hahn von Rottenstern), జర్మన్ హాన్ కులీనుల కుటుంబానికి చెందినవాడు, అతను రష్యన్ రాయల్ హార్స్ ఆర్టిలరీలో కెప్టెన్‌గా పనిచేశాడు. తరువాత కల్నల్ హోదాకు ఎదిగాడు. ఆమె రష్యన్, జర్మన్ వరసత్వంతో పాటూ ఫ్రెంచ్ వారసత్వాన్ని కూడా కలిగిఉంది. కారణం ఆమె ముత్తాత ఫ్రెంచ్ హ్యూగెనాట్ కులీనుడు, అతను హింస నుండి తప్పించుకోవడానికి రష్యాకు పారిపోయి, అక్కడ కేథరీన్ ది గ్రేట్ ఆస్థానంలో పనిచేస్తు ఉండేవాడు.

తండ్రి యుద్దాలలో పాల్గొనడం వలన, కుటుంబం తరచుగా సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు వారి సేవకులతో కలిసి వెళ్లింది, ఆమె చిన్నప్పటి జీవితం అంతా సంచార సైలిలో నడిచింది. ప్యోటర్ యెకాటెరినోస్లావ్‌కు వచ్చిన ఒక సంవత్సరం తర్వాత, కుటుంబం సమీపంలోని సైనిక పట్టణం రోమన్‌కోవోకు మకాం మార్చింది. బ్లావాట్స్కీకి రెండు సంవత్సరాల వయసులో, ఆమె తమ్ముడు సాషా మరొక సైనిక పట్టణంలో వైద్య సహాయం దొరకనప్పుడు మరణించాడు. 1835లో, తల్లితో కలిసి ఒడెస్సాకు వెళ్లారు, అక్కడ బ్లావాట్స్కీ తల్లి తరపు తాత ఆండ్రీ ఫదేయేవ్, సామ్రాజ్య అధికారులకు సివిల్ అడ్మినిస్ట్రేటర్‌గా పనిచేస్తున్నరు. బ్లావాట్స్కీ సోదరి వెరా పెట్రోవ్నా (Vera Zhelikhovsky|Vera Petrovna) ఈ నగరంలోనే జన్మించింది.

## మూలాలు

* Barker, A. Trevor, ed. (1923). *The Mahatma letters to A. P. Sinnett from the Mahatmas M. & K. H.* London: T. Fisher Unwin. OCLC 277224098.
* Blavatsky, Helena P. (1877a). *Isis unveiled: a master-key to the mysteries of ancient and modern science and theology*. Vol. 1. New York: J. W. Bouton. OCLC 7211493.
* —— (1877b). *Isis unveiled: a master-key to the mysteries of ancient and modern science and theology*. Vol. 2. New York: J. W. Bouton. OCLC 7211493.
* —— (October 1879). "What is Theosophy?". *The Theosophist*. **1** (1): 2–5. the original నుండి 2023-06-02 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-07-03.
* —— (1888a). *The secret doctrine: the synthesis of science, religion, and philosophy*. Vol. 1. London: The Theosophical Publishing Company. OCLC 8129381. Please note other editions vary. Reprinted without original diacritical marks in Blavatsky, Helena P. (1999) [1888]. *The secret doctrine: the synthesis of science, religion, and philosophy*. Vol. 1 (photoreprint of original 1st ed.). Pasadena: Theosophical University Press. ISBN 978-1-55700-001-9.
* —— (1888b). *The secret doctrine: the synthesis of science, religion, and philosophy*. Vol. 2. London: The Theosophical Publishing Company. OCLC 8129381. Please note other editions vary. Reprinted without original diacritical marks in Blavatsky, Helena P. (1999) [1888]. *The secret doctrine: the synthesis of science, religion, and philosophy*. Vol. 2 (photoreprint of original 1st ed.). Pasadena: Theosophical University Press. ISBN 978-1-55700-001-9.
* —— (December 1888). "Dialogue between the two editors on astral bodies, or doppelgangers". *Lucifer*. **3** (16): 328–333. OCLC 804337810. Reprinted in De Zirkoff, Boris; Eklund, Dara, eds. (1988) [1964]. *Collected writings*. Vol. 10 (Reprint ed.). Wheaton, Il: Theosophical Publishing House. pp. 217–226. ISBN 978-0-8356-7188-0.
* —— (1918) [1892]. Mead, George R. S. (ed.). *The theosophical glossary* (Reprint of 1st ed.). Los Angeles: Theosophical Publishing Society. OCLC 679877592.
* —— (1925). Barker, A. Trevor (ed.). *The letters of H.P. Blavatsky to A.P. Sinnett, and other miscellaneous letters*. London: T. Fisher Unwin.
* —— (1937). Neff, Mary K. (ed.). *Personal memoirs of H. P. Blavatsky*. New York: Dutton. OCLC 311492.
* —— (1962) [1889]. *The key to theosophy being a clear exposition in the form of question and answer of the ethics, science, and philosophy for the study of which the Universal brotherhood and Theosophical society has been founded* (Reprint of original 1st ed.). Los Angeles: Theosophical Company. OCLC 26116335. Please note other editions vary. Reprinted without original diacritical marks in *The key to theosophy being a clear exposition in the form of question and answer of the ethics, science, and philosophy for the study of which the Universal brotherhood and Theosophical society has been founded* (Theosophical University Press electronic ed.). Pasadena: The Theosophical Society. 1962. ISBN 978-1-55700-046-0. `{{cite book}}`: ISBN / Date incompatibility (help)
* —— (2004). Goodrick-Clarke, Nicholas (ed.). *Helena Blavatsky*. Western esoteric masters series. Berkeley: North Atlantic Books. ISBN 978-1-55643-457-0.
* Bleiler, Everett Franklin (1948). *The checklist of fantastic literature; a bibliography of fantasy, weird and science fiction books published in the English language*. Chicago: Shasta Publishers. OCLC 1113926.
* Boase, Frederic (1908). "Blavatsky, Helena Petrovna". *Modern English biography: containing many thousand concise memoirs of persons who have died since the year 1850*. Vol. 4. Truro: Netherton and Worth. col. 428–429. OCLC 2704608.
* Caldwell, Daniel H (2000). *The esoteric world of Madame Blavatsky: insights into the life of a modern sphinx*. Theosophical Pub. House. ISBN 978-0-8356-0794-0.
* Carroll, Robert T. (2003). "Theosophy". *The Skeptic's Dictionary: A Collection of Strange Beliefs, Amusing Deceptions, and Dangerous Delusions*. Hoboken: Wiley. ISBN 978-0-471-27242-7.
* Carter, Steven R. (1998). *James Jones: an American literary orientalist master*. Urbana, Il and Chicago: University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-02371-2.
* Coleman, William E. (1895) [essay composed 2 August 1893]. "Appendix C. The sources of Madame Blavatsky's writings". In Solovyov, Vsevolod S.; Leaf, Walter (eds.). *A Modern Priestess of Isis*. Abridged and translated on behalf of the Society for Psychical Research. London: Longmans, Green. pp. 353–366. OCLC 468865051.
* "Court notes" (PDF). *The New York Times*. New York. 9 July 1878. p. 3. ISSN 0362-4331. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 May 2014.
* Davenport-Hines, Richard (Jan 2011) [2004]. "Blavatsky, Helena Petrovna (1831–1891)". *Oxford Dictionary of National Biography* (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/40930. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
* Fields, Rick (1992) [1981]. *How the swans came to the lake: a narrative history of Buddhism in America* (3rd rev. and updated ed.). Boston; London: Shambhala Publications. ISBN 978-0-87773-583-0.
* Fodor, Nandor (2003). "Mme Helene Petrovna Blavatsky (1831–91)". *Encyclopaedia of Psychic Science* (reprint ed.). London: Arthurs Press. pp. 31–32. ISBN 978-0-7661-3931-2. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 January 2015.
* French, Brendan J. (2000). *The theosophical masters: an investigation into the conceptual domains of H.P. Blavatsky and C.W. Leadbeater* (PhD thesis). Sydney: University of Sydney (published 2001). hdl:2123/7147. OCLC 223328198.
* Gandhi, Mohandas K. (1927). "Acquaintance with religions". In Desai, Mahadev H. (ed.). *An autobiography, or, The story of my experiments with truth*. Ahmedabad: Navajivan Publishing House. LCCN 32031578. via "Acquaintance with religions". *columbia.edu*. Transcribed and proofread by Frances W. Pritchett. New York: Columbia University. 2007. ఒరిజినల్ నుండి 27 June 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 May 2014`{{cite web}}`: CS1 maint: others (link)
* Garrett, Edmund (1894). *Isis Very Much Unveiled: Being the Story of the Great Mahatma Hoax*. Cover title:Isis very much unveiled :the story of the great Mahatma hoax. London. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (help)
* Godwin, Joscelyn; Chanel, Christian; Deveney, John P., eds. (1995). *The Hermetic Brotherhood of Luxor: initiatic and historical documents of an order of practical occultism*. York Beach, ME: S. Weiser. ISBN 978-0-87728-825-1.
* Gombrich, Richard F. (2003) [1988]. *Theravāda Buddhism: a social history from ancient Benares to modern Colombo*. Library of religious beliefs and practices (Reprint of 1st ed.). London; New York: Routledge & Kegan Paul. ISBN 978-0-415-07585-5.
* Greer, John M. (2003). *The New Encyclopedia of the Occult*. St. Paul, MN: Llewellyn Publications. ISBN 978-1-56718-336-8.
* Guénon, René (2004) [2003]. *Theosophy: history of a pseudo-religion*. translated by Alvin Moore, Jr. Hillsdale, NY: Sophia Perennis. ISBN 978-0-900588-79-2. Translation of Guénon, René (1921). *Le théosophisme: histoire d'une pseudo-religion* (PDF) (in ఫ్రెంచ్). Paris: Nouvelle librairie nationale. ఒరిజినల్ నుండి 14 October 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 26 June 2013.
* Hanson, Virginia (1988). *H.P. Blavatsky and The secret doctrine*. A Quest book. Theosophical Pub. House. ISBN 978-0-8356-0630-1. OCLC 17477685.
* Harrison, Vernon (1997). *H. P. Blavatsky and the SPR: an examination of the Hodgson Report of 1885*. Pasadena: Theosophical University Press. ISBN 978-1-55700-117-7. Revision of Harrison, Vernon (Apr 1986). "J'accuse. An Examination of the Hodgson Report of 1885". *Journal of the Society for Psychical Research*. **53** (803): 287–310. ISSN 0037-9751.
* Hower, Edward (26 February 1995). "The medium with a message". *The New York Times* (book review). New York. p. BR13. ISSN 0362-4331. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 31 October 2009.
* Johnson, K. Paul (1994). *The masters revealed: Madame Blavatsky and the myth of the Great White Lodge*. SUNY series in Western esoteric traditions. Albany: State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-2063-8.
* Karma-gliṅ-pa (2000) [1927]. Evans-Wentz, Walter Y. (ed.). *The Tibetan book of the dead: or, The after-death experiences on the Bardo plane, according to Lāma Kazi Dawa-Samdup's English rendering*. with a new foreword and afterword by Donald S. Lopez, Jr (3rd ed.). London: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-513311-0.
* Kingsford, Anna Bonus; Maitland, Edward (1919) [1882]. "Appendix xv: The secret of satan". *The perfect way: or, the finding of Christ* (7th ed.). New York: Macoy Publishing & Masonic Supply. pp. 359–364. hdl:2027/uc2.ark:/13960/t66401z2m. OCLC 681713510. Also reprinted in Kingsford, Anna Bonus; Maitland, Edward (1889). "Lambda or the last of the gods being the secret of satan". *"Clothed with the sun": being the book of the illuminations of Anna (Bonus) Kingsford*. London: George Redway. pp. 263–269. OCLC 381443.
* MacMahan, David L. (2008). *The making of Buddhist modernism*. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-518327-6.
* "Madame Blavatsky, co-founder of the Theosophical Society, was unjustly condemned, new study concludes" (Press release). London: The Incorporated Society for Psychical Research. 8 May 1986. ఒరిజినల్ నుండి 2 February 1999 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 26 November 2009 – via blavatsky.net.
* Mead, G. R. S. (1920) [First published 1904]. *Concerning H.P.B.: (stray thoughts on theosophy)*. Adyar pamphlets. Adyar, Madras, India: Theosophical Pub. House. OCLC 212946490.
* Melton, J. Gordon, ed. (2001). "Theosophical Society". *Encyclopedia of Occultism & Parapsychology*. Vol. 2 (5th ed.). Detroit: Gale Research Company. pp. 1557–1559. ISBN 978-0-8103-8570-2. ISSN 0731-7840. OCLC 8262489. OL 16977697W.
* Minderovic, Zoran (2011). [[[:మూస:AllMusic]] "Alexander Scriabin (Biography)"]. *AllMusic*. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 June 2011. `{{cite web}}`: Check `|url=` value (help)
* Müller, Friedrich M. (May 1893a). "Esoteric Buddhism". *The Nineteenth Century*. **33** (195): 767–788. ISSN 2043-5290.
* —— (Aug 1893b). "Esoteric Buddhism: a rejoinder". *The Nineteenth Century*. **34** (198): 296–303. ISSN 2043-5290.
* —— (1902) [letter composed 10 June 1893]. "[letter] To Colonel Olcott". In Müller, Georgina A. (ed.). *The life and letters of the Right Honourable Friedrich Max Müller*. Vol. 2. London: Longmans, Green. pp. 297–299. hdl:2027/uc1.b3334965. OCLC 700634676.
* Murphet, Howard (1988) [1975]. *When daylight comes: a biography of Helena Petrovna Blavatsky*. A quest book. Wheaton, Illinois: Theosophical Publishing House. ISBN 978-0-8356-0461-1.
* Newman, Hannah (2005). "Blavatsky, Helena P. (1831–1891)". In Levy, Richard S. (ed.). *Antisemitism: A Historical Encyclopedia of Prejudice and Persecution*. Vol. 1. Santa Barbara: ABC-CLIO. pp. 72–73. ISBN 978-1-85109-439-4.
* Nilakant (May 1886). Judge, William Q. (ed.). "Theosophical symbolism". *The Path*. **1** (2): 51. LCCN 2003221012. Transcribed in "Theosophical symbolism". Pasadena: theosociety.org. ఒరిజినల్ నుండి 9 February 2008 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 December 2011.
* "Obituary". *The Times*. No. 33320. London. 9 May 1891. p. 11. ISSN 0140-0460.
* Olcott, Henry S. (January 1891). "Constitution and Rules of the Theosophical Society". *The Theosophist*. **12** (4): 65–72. ISSN 0040-5892. As Revised in Session of the General Council, all the Sections being represented, at Adyar, December 27, 1890.
* Oldmeadow, Harry (2004). *Journeys East: 20th Century Western Encounters with Eastern Religious Traditions*.
* Pearsall, Ronald (1972). *The table-rappers*. London: Michael Joseph. OCLC 248009137.
* Petsche, Johanna (Jun 2011). "Gurdjieff and Blavatsky: Western esoteric teachers in parallel". *Literature & Aesthetics*. **21** (1): 98–115. ISSN 2200-0437. ఒరిజినల్ నుండి 14 May 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 May 2014.
* Randi, James (1997) [1994]. "Blavatsky, Helena Petrovna". *An encyclopedia of claims, frauds, and hoaxes of the occult and supernatural: decidedly skeptical definitions of alternative realities*. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-15119-5. Reprinted in "Blavatsky, Helena Petrovna". randi.org. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2 May 2014.
* Reigle, David (1983). *The Books of Kiu-te, or The Tibetan Buddhist tantras: a preliminary analysis*. Secret doctrine reference series. San Diego: Wizard's Bookshelf. ISBN 978-0-913510-49-0. OCLC 10745775.
* Reitemeyer, Frank (Summer 2006). "Open questions in HP Blavatsky's genealogy: review: 'Ein deutschbaltischer Hintergrund der Theosophie?' by Peter Lauer" (PDF). *Fohat: The Mystical, the Magical*. **10** (2): 35–36. ISSN 1205-9676. the original (PDF) నుండి 21 May 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 May 2014.
* Richard-Nafarre, Noël (1991). *Helena P. Blavatsky ou La réponse du sphinx* (in ఫ్రెంచ్). Paris: Noël Richard-Nafarre, distributed by Éditions François de Villac. ISBN 978-2950626103.
* Ryan, Charles J; Knoche, Grace F (1937). *H.P. Blavatsky and the theosophical movement: a brief historical sketch*. Theosophical University Press. ISBN 978-1-55700-090-3. `{{cite book}}`: ISBN / Date incompatibility (help)
* Sedgwick, Mark (2004). *Against the modern world: traditionalism and the secret intellectual history of the twentieth century*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515297-5.
* Sinnett, Alfred P., ed. (1886). *Incidents in the life of Madame Blavatsky: compiled from information supplied by her relatives and friends*. London: George Redway. OCLC 1876380.
* —— (Jun 1893). "Esoteric Buddhism: a reply". *The Nineteenth Century*. **33** (196): 1015–1027. ISSN 2043-5290.
* Spielvogel, Jackson J.; Redles, David (1986). "Hitler's racial ideology: content and occult sources". *Simon Wiesenthal Center Annual*. **3**. ISSN 0741-8450. ఒరిజినల్ నుండి 23 June 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 22 August 2007.
* Symonds, John (2006) [1959]. *The lady with the magic eyes: Madame Blavatsky, medium and magician*. Kessinger Pub. ISBN 978-1-4254-8709-6. OCLC 122353386.
* "Theosophical Society Membership Statistics 2007/2008". *teozofija.info*. Theosophy in Slovenia. January 2009. the original నుండి 25 February 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 22 June 2011.
* Thibaux, Jean-Michel (1992). *Héléna Blavatsky, les sept esprits de la révolte* (in ఫ్రెంచ్). Paris: Éditions n° 1. ISBN 978-2-86391-500-4.
* Tillett, Gregory J. (1986). *Charles Webster Leadbeater 1854–1934: a biographical study* (PhD). Sydney: University of Sydney (published 2007). hdl:2123/1623. OCLC 220306221.
* Tingley, Katherine (1921). *Helena Petrovna Blavatsky: foundress of the original Theosophical Society in New York, 1875, the international headquarters of which are now at Point Loma, California*. Point Loma: The Woman's International Theosophical League. OCLC 261329238.
* Wakoff, Michael B. (1998). "Theosophy". In Edward Craig (ed.). *Routledge Encyclopedia of Philosophy*. Vol. 9. New York: Routledge. pp. 363–366. ISBN 978-0-415-18714-5.
* Wolff, Hannah M. (11 December 1891). "Madame Blavatsky". *Two Worlds*: 671–672.
* Zirkoff, Boris de (Winter 1967–1968). "Who played that trick on H.P.B.?: the puzzle of *The Theosophical Glossary*". *Theosophia*. **24** (3). Transcribed in Caldwell, Daniel H. (11 May 2001). "Who played that trick on H.P.B.? by Boris de Zirkoff". Archived from the original on 20 నవంబర్ 2004.
* Вишневский, К. Д., ed. (2001). "Долгорукий Павел Васильевич". *Пензенская энциклопедия* (in రష్యన్). Пенза: Министерство культуры Пензенской области. ISBN 978-5852702340. ఒరిజినల్ నుండి 9 November 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 May 2014.
* Кайдаш, Светлана. Елена Блаватская в России. *Утренняя Звезда* (in రష్యన్). – almanac of the International Roerich Centre, No. 2–3, 1994–1997
* Клейн, Лев Самуилович (June 2011). "Рациональный взгляд на успехи мистики". *Здравый смысл* (in రష్యన్). **16** (2): 11. ISSN 1814-0416.
* —— (1999) [1996]. Данилов, Леонид Лукьянович (ed.). Е.П. Блаватская: Жизнь и творчество основательницы современного теософского движения (in రష్యన్) (2nd ed.). Рига: Лигатма. ISBN 978-5-7738-0017-0. Translation of Cranston, Sylvia L. (1993). *HPB: the extraordinary life and influence of Helena Blavatsky, founder of the modern Theosophical movement*.
* Писарева, Елена Ф. (1909). Елена Петровна Блаватская (биографический очерк) (in రష్యన్). Transcribed in "IPage" Елена Петровна Блаватская (биографический очерк). *magister.msk.ru* (in రష్యన్). ఒరిజినల్ నుండి 19 December 2000 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 May 2014.
* Толстой, Лев Н. (1935). Чертков, Влади́мир Г. (ed.). Полное собрание сочинений (in రష్యన్). Vol. 54. Moscow: Гос. изд-во худож. лит-ры. LCCN 51015050. OCLC 6321531.
* —— (1955). Чертков, Влади́мир Г. (ed.). Полное собрание сочинений (in రష్యన్). Vol. 80. Moscow: Гос. изд-во худож. лит-ры. LCCN 51015050. OCLC 6321531.