# రాజనీతి శాస్త్రము

**రాజనీతి శాస్త్రము** (*political science*) ఒక సాంఘిక శాస్త్రము.రాజ్యాన్ని ప్రభుత్వాన్నిఅధ్యయనం చేయడమే రాజనీతిశాస్త్ర అధ్యయనం. అయితే ఇది సాంప్రదాయంగా వస్తున్న నిర్వచనం.ఆధునిక కాలంలో రాజనీతి శాస్త్రము 'శక్తినీ', అధికారాన్నీ' అధ్యయనం చేస్తొంది. స్థూలంగా రాజ్యం, ప్రభుత్వం, రాజకీయాల గురించి అధ్యయనం చేస్తుంది.
"రాజనీతి శాస్త్రము" అంటే రాజ్యాన్ని గురించి అధ్యయనం" అని అరిస్టాటిల్ నిర్వచించారు.అరిస్టాటిల్ మానవుడు సంఘజీవి అని పేర్కొన్నాడు.అదే విధంగా మానవుడు రాజకీయజీవి అని కూడా తెలిపాడు.ఆది నుండి మానవుడు సమాజంలో సభ్యుడిగా వుంటూ, క్రమేపి రాజకీయజీవిగా మారి, రాజ్య ప్రభుత్వాలను ఏర్పారుచుకున్నాడు.

```
ఈ రంగంలో నిపుణులను **రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు** అంటారు. ప్రధానంగా నైతిక దృష్టితో విలువ నిర్ణయాల ద్వారా రాజకీయాలను అంచనా వేసే రాజకీయ తత్వశాస్త్రం కంటే భిన్నంగా, రాజనీతి శాస్త్రం వాస్తవంగా ఉన్న విషయాలను వివరించడం, విశదీకరించడంపై దృష్టి పెడుతుంది; నైతిక నిర్ణయాలకంటే అనుభవ ఆధారాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది.

```

రాజనీతి శాస్త్రం 19వ శతాబ్దం చివరలో అనుభవపరిజ్ఞానం, పాజిటివిజం వ్యాప్తి నేపథ్యంలో స్వతంత్ర విద్యా విభాగంగా రూపు దిద్దుకుంది. విశ్వవిద్యాలయాల వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి, 1903లో అమెరికన్ పొలిటికల్ సైన్స్ అసోసియేషన్ స్థాపన మొదలైన అంశాల నేపథ్యంలో ఇది చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, చట్టం నుండి వేరుపడింది. 1950ల వర్తనవాద విప్లవం మానవ ప్రవర్తనను నిష్పక్షపాతంగా, శాస్త్రీయంగా వివరించడానికి పరిమాణాత్మక పరిశోధన పద్ధతులు — సర్వేలు, చారిత్రక విశ్లేషణ, అనుభవ పరీక్షణ — వినియోగంపై దృష్టి మళ్ళించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

## చరిత్ర

సామాజిక శాస్త్రంగా, ఆధునిక రాజనీతి శాస్త్రం 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో రూపుదిద్దుకోవడం ప్రారంభించింది; రాజకీయ తత్వశాస్త్రం, చరిత్ర నుండి వేరుపడసాగింది. 19వ శతాబ్దం చివరి వరకు కూడా రాజనీతి శాస్త్రాన్ని చరిత్ర నుండి వేరైన స్వతంత్ర రంగంగా పరిగణించడం అసాధారణంగా ఉండేది. "రాజనీతి శాస్త్రం" అనే పదాన్ని ఎల్లప్పుడూ రాజకీయ తత్వశాస్త్రం నుండి వేరుగా చూడలేదు. ఈ ఆధునిక విభాగానికి నైతిక తత్వం, రాజకీయ ఆర్థిక శాస్త్రం, రాజకీయ వేదాంతం, చరిత్ర తదితర రంగాలు పూర్వగాములుగా నిలిచాయి.

సాధారణంగా, శాస్త్రీయ రాజకీయ తత్వశాస్త్రం ప్రధానంగా గ్రీకు, జ్ఞానోదయ ఆలోచనలతో నిర్వచించబడుతుంది. రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు "ఆధునికత", సమకాలీన జాతీయ రాజ్యం అధ్యయనంపై ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపుతారు; శాస్త్రీయ అధ్యయనంతో పాటు సామాజిక శాస్త్రవేత్తలతో పదజాలాన్ని కూడా పంచుకుంటారు (ఉదా: నిర్మాణం, కర్తృత్వం).

19వ శతాబ్దం చివరలో విశ్వవిద్యాలయాల్లో రాజనీతి శాస్త్రం పేరుతో విభాగాలు, పీఠాలు ఏర్పడటంతో ఈ రంగం వర్సిటీ విభాగంగా గుర్తింపు పొందింది. "రాజనీతి శాస్త్రవేత్త" అనే పదవిని సాధారణంగా ఆ రంగంలో డాక్టరేట్ లేదా మాస్టర్స్ పట్టా పొందినవారికి వర్తిస్తారు. గత రాజకీయ అధ్యయనాలను ఒకే విభాగంలో విలీనం చేయడం ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది. అమెరికన్ పొలిటికల్ సైన్స్ అసోసియేషన్, *అమెరికన్ పొలిటికల్ సైన్స్ రివ్యూ* వరుసగా 1903, 1906లో స్థాపించబడ్డాయి — రాజకీయాల అధ్యయనాన్ని ఆర్థిక శాస్త్రం, ఇతర సామాజిక దృగ్విషయాల నుండి వేరు చేయడానికి ఇవి ప్రయత్నించాయి. APSA సభ్యత్వం 1904లో 204 నుండి 1915 నాటికి 1,462కి పెరిగింది. చరిత్ర, తత్వం, చట్టం, సామాజిక శాస్త్రం, ఆర్థిక శాస్త్రం నుండి వేరుగా రాజనీతి శాస్త్ర విభాగాలు నెలకొల్పడంలో APSA సభ్యులు కీలక పాత్ర పోషించారు.

ప్రపంచ దేశాలను సమాఖ్య (ఆకుపచ్చ) రాజ్యాలు, ఏకీకృత (నీలం) రాజ్యాలుగా విభజించే ప్రపంచ పటం — రాజనీతి శాస్త్రానికి సంబంధించిన రచన
*పొలిటికల్ సైన్స్ క్వార్టర్లీ* పత్రికను 1886లో అకాడమీ ఆఫ్ పొలిటికల్ సైన్స్ స్థాపించింది. దాని తొలి సంచికలో మన్రో స్మిత్ రాజనీతి శాస్త్రాన్ని "రాజ్యం గురించిన శాస్త్రం" అని నిర్వచించారు — రాజ్య నిర్మాణం, విధులు, రాజ్యాల మధ్య సంబంధాలు దీని పరిధిలో ఉంటాయని తెలిపారు.

1940వ దశకం చివరలో రాజనీతి శాస్త్రాన్ని ప్రోత్సహించడానికి UNESCO చేసిన కృషిలో భాగంగా, అంతర్జాతీయ రాజనీతి శాస్త్ర సంఘం 1949లో స్థాపించబడింది; ఫ్రాన్స్‌లో 1949, బ్రిటన్‌లో 1950, పశ్చిమ జర్మనీలో 1951లో జాతీయ సంఘాలు ఏర్పడ్డాయి.

1903లో స్థాపించబడిన అమెరికన్ పొలిటికల్ సైన్స్ అసోసియేషన్ (APSA) రాజనీతి శాస్త్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన వృత్తిపరమైన సంస్థ; 100కు పైగా దేశాల్లో 11,000 మందికి పైగా సభ్యులకు సేవలందిస్తోంది.

క్రీ.పూ. 4వ శతాభ్దానికి పూర్వమే రాజనీతిశాస్త్ర వికాసం ఆరంభమయింది.గ్రీకులు తత్వశాస్త్రము నుండి దీనిని వేరుచేసి, స్వతంత్ర సాంఘికశాశాస్త్రంగా మారడానికి కృషి చేసారు.రాజకీయ వ్యవహారాల అధ్యయనానికి మొదటగా శాస్త్రియతను కల్పించినది గ్రీకులే.

## ప్రాచీనకాలంలో రాజనీతిశాస్త్ర అభివృద్ధి

క్రీ.పూ. 4వ శతాభ్దానికి పూర్వమే గ్రీకులు రాజకీయాలను క్రమ పద్ధతిలో అధ్యయనం చేయడం ఆరంభించారు.గ్రీకు తత్వవేత్తలయిన ప్లేటో, అరిస్టాటిల్లు రాజకీయాలు అను పదమును ఒక సమగ్ర భావనలో వాడారు.గ్రీకులు తత్వశాస్త్రము నుండి దీనిని వేరుచేసి నైతిక విలువలు గల శాస్త్రముగా భావించారు..

## మధ్యయగములలో రాజనీతిశాస్త్ర అభివృద్ధి

మధ్యయగాలలో దీనిని చర్చి యొక్క మతపరమైన కార్యకలాపాలను వివరించు శాఖగా గుర్తించారు.యూరప్లో సంస్కరణల కాలం వరకు రాజకీయాలు చర్చి ఆధిపత్యానికి లోఅబడి నడుచుకొనేవి.

## ఆధునికకాలంలో రాజనీతిశాస్త్ర అభివృద్ధి

ఆధునికకాలంలో రాజ్యం యొక్క పరిమాణంలోను, విధులలోను అనేక మార్పులు సంభవించాయి.రాజ్యపరిధి విస్తరించబడడంతో ప్రభుత్వ పాలన సంక్లిష్టంగా మారింది.ఫలితంగా రాజనీతి శాస్త్రము వాస్తవ ధోరణులను, లౌకిక దృక్పధాన్ని సంతరించుకుంది.పారిశ్రామిక విప్లవం తరువాత పెట్టుబడీదారి వ్యవస్థ ఉధ్బవించడంతో రాజ్య విధులలో మార్పులు వచ్చాయి.అంతకుముందు రాజ్యం, శాంతి భద్రతలకు సంబంధించిన విధులను మాత్రమే నిర్వహించవలసివచ్చేది.క్రమేపీ రక్షణ విధులతో పాటు, వర్తక, వాణిజ్య వ్యాపారాలను నియంత్రించడం, బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థను నిర్వహించడం, మార్కెట్ లను నడిపించడం, సంక్షేమ పధకాలు నిర్వహిం చడం మొదలయిన విధులను నిర్వహించుట మొదలయింది.

## శాస్త్రీయ దృక్పధం

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, ప్రవర్తన వాదం' రాజనీతిశాస్త్ర అధ్యయనానికి కొత్త దృక్పధాన్ని అలవాటు చేసింది.1950,60 దశకాలలో రాజనీతి శాస్త్ర అధ్యయనానికి శాస్త్రీయతకు ప్రాధాన్యం ఉండాలనే భావం బలపడింది.జీవ శాస్త్రము, భౌతిక శాస్త్రము వలనే ప్రామాణిక పరిశోధనలు చేపట్టడం మొదలయింది.దీని ఫలితంగా రాజనీతి శాస్త్ర అధ్యయనం రాజకీయ వ్యవస్థతో పాటు, దాని విధులు, అది పనిచేయు తీరును, వాటిని ప్రభావితం చేయు అంశాలను వివరించింది.

## మార్కిస్టు దృక్పధం

19వ దశాబ్దంలో కార్ల్ మార్క్స్ ప్రతిపాదించిన 'మార్కిస్టు దృక్పధం'రాజనీతి శాస్త్రమును మరో తరహాలో అవిష్కరించింది..అయితే మార్క్స్ రాజ్యం వర్గ సంస్థ అని, అది ధనిక వర్గాల ప్రయోజనాలను కాపాడుతుందని, పేదల ప్రయూజనాలను కాపాడుటకు వర్గపోరాటం తప్పదని, విప్లవ ఫలితంగా వ్యక్తిగత ఆస్తి, ధనిక-పేద వర్గాలు రద్దయి సమసమాజం ఏర్పడునని మార్క్స్ భావించాడు.

### వర్తన విప్లవం, నూతన సంస్థావాదం

1950, 1960లలో వర్తన విప్లవం ఈ రంగాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది — వ్యక్తి, సమూహ ప్రవర్తనను క్రమబద్ధంగా, శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేయడంపై దృష్టి నిలిచింది. చట్టపు గ్రంథాల వివరణ లేదా సంస్థలపై కాకుండా రాజకీయ ప్రవర్తన అధ్యయనంపై దృష్టి పెట్టడం ఆరంభకాల వర్తన రాజనీతి శాస్త్రం లక్షణం. రాబర్ట్ డాల్, ఫిలిప్ కన్వర్స్, సామాజిక శాస్త్రవేత్త పాల్ లాజార్స్‌ఫెల్డ్, ప్రజాభిప్రాయ పండితుడు బెర్నార్డ్ బెరెల్సన్ చేసిన పని ఇందుకు ఉదాహరణ.

1960ల చివర, 1970ల తొలిలో గేమ్ థియరీ ఆధారిత నిగమన నమూనా పద్ధతుల వినియోగం పెరిగింది. రాజకీయ సంస్థలు — అమెరికా కాంగ్రెస్ వంటివి — అలాగే ఓటింగ్ వంటి రాజకీయ ప్రవర్తన అధ్యయనానికి ఆర్థిక శాస్త్ర సిద్ధాంతాలు, పద్ధతులను వినియోగించే పరిశోధన ఆ కాలంలో ఉధృతంగా సాగింది. రోచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయంలో విలియం హెచ్. రైకర్, ఆయన సహోద్యోగులు ఈ మార్పుకు ముఖ్య ప్రతిపాదకులు.

వివిధ రకాల పరిశోధనల ఆధారంగా ఈ రంగంలో గణనీయమైన పురోగతి సాధించినప్పటికీ, క్రమబద్ధమైన సిద్ధాంత వైపు పురోగతి పరిమితంగా, అసమంగా ఉందని పండితులు గుర్తించారు.

### 21వ శతాబ్దం

2000లో రాజనీతి శాస్త్రంలో పెరెస్ట్రోయికా ఉద్యమం ప్రారంభమైంది — ఈ రంగం అతిగా గణితబద్ధమవుతోందని భావించేవారు దీన్ని ముందుకు తెచ్చారు. ఈ ఉద్యమంతో గుర్తించుకున్నవారు రాజనీతి శాస్త్రంలో బహుళ పద్ధతులు, విధానాలకు, రంగం వెలుపలి వారికి మరింత ప్రాసంగికతకు వాదించారు.

కొన్ని పరిణామ మనస్తత్వ సిద్ధాంతాలు మానవులు రాజకీయాలను నిర్వహించడానికి అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన మానసిక యంత్రాంగాలను పెంపొందించుకున్నారని వాదిస్తాయి. అయితే ఈ యంత్రాంగాలు పూర్వ కాలపు చిన్న సమూహ రాజకీయాలకు అనువైనవి; నేటి అతిపెద్ద రాజకీయ నిర్మాణాలకు కాదు. ఇది నేటి రాజకీయాల్లోని అనేక ముఖ్యమైన లక్షణాలు, క్రమబద్ధమైన అభిజ్ఞా పక్షపాతాలను వివరిస్తుందని అంటారు.

## సమగ్ర వివరణ

**రాజనీతి శాస్త్రం ప్రధాన ఉప విభాగాలు**, ఎడమ నుండి కుడికి: **1.** దేశీయ రాజకీయాలు; **2.** తులనాత్మక రాజకీయాలు; **3.** అంతర్జాతీయ సంబంధాలు; **4.** రాజకీయ సిద్ధాంతం; **5.** రాజకీయ ఆర్థిక శాస్త్రం; **6.** రాజకీయ పరిశోధనా పద్ధతులు; **7.** ప్రజా పాలన; **8.** ప్రజా విధానం
రాజనీతి శాస్త్రం అనేది అధికారం కేటాయింపు, బదలాయింపు, నిర్ణయ ప్రక్రియ, ప్రభుత్వాలు, అంతర్జాతీయ సంస్థలతో సహా పాలన వ్యవస్థలు, రాజకీయ ప్రవర్తన, ప్రజా విధానాలను అధ్యయనం చేసే సామాజిక శాస్త్రం. పాలన, నిర్దిష్ట విధానాల విజయాన్ని స్థిరత్వం, న్యాయం, భౌతిక సంపద, శాంతి, ప్రజారోగ్యం వంటి అనేక అంశాలను పరిశీలించి అది కొలుస్తుంది. కొంతమంది రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు రాజకీయాలు వాస్తవంగా ఎలా ఉన్నాయో వివరించే సానుకూల వాదనలు ముందుకు తెస్తారు; మరికొంతమంది నిర్దిష్ట విధాన సూచనల ద్వారా నియామక వాదనలు చేస్తారు. రాజకీయాలు, విధానాల అధ్యయనం చాలాసార్లు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉంటుంది — ఉదాహరణకు, ఏ రాజకీయ సంస్థలు ఏ విధానాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయో తులనాత్మకంగా విశ్లేషించడం. రాజకీయ, ప్రభుత్వ సమస్యలపై రాజనీతి శాస్త్రం విశ్లేషణలు, అంచనాలు అందిస్తుంది. రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు ప్రపంచంలోని దేశాల, ప్రాంతాల ప్రక్రియలు, వ్యవస్థలు, రాజకీయ గతిశీలతను పరిశీలిస్తారు — తరచుగా ప్రజల అవగాహన పెంచడానికి లేదా నిర్దిష్ట ప్రభుత్వాలను ప్రభావితం చేయడానికి.

రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు పాత్రికేయులు, ప్రత్యేక ప్రయోజన సమూహాలు, రాజకీయ నాయకులు, ఓటర్లు సమస్యలను విశ్లేషించడానికి అవసరమైన చట్రాలు అందిస్తారు. చతుర్వేదీ ప్రకారం:

> రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు నిర్దిష్ట రాజకీయ నాయకులకు సలహాదారులుగా పనిచేయవచ్చు, లేదా స్వయంగా రాజకీయాల్లో పోటీ చేయవచ్చు. వారు ప్రభుత్వాల్లో, రాజకీయ పార్టీల్లో, లేదా ప్రభుత్వోద్యోగులుగా పనిచేయవచ్చు. స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOs) లేదా రాజకీయ ఉద్యమాల్లో పాల్గొనవచ్చు. రాజనీతి శాస్త్రంలో శిక్షణ పొందినవారు కార్పొరేషన్లలో విలువైన సహకారం అందించగలరు. థింక్ ట్యాంకులు, పరిశోధనా సంస్థలు, సర్వే, పబ్లిక్ రిలేషన్స్ సంస్థలు రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలను తరచుగా నియమిస్తాయి.
>
>

### దేశ-నిర్దిష్ట అధ్యయనాలు

రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు ఒక నిర్దిష్ట దేశంలో రాజకీయ దృగ్విషయాలను అధ్యయనం చేయవచ్చు. ఉదాహరణకు, అమెరికా రాజకీయాలు లేదా చైనా రాజకీయాలను అధ్యయనించవచ్చు.

రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు రాజ్యాంగాలు, ఎన్నికలు, ప్రజాభిప్రాయం, ప్రజా విధానం, విదేశాంగ విధానం, శాసన సభలు, న్యాయ వ్యవస్థలతో సహా వివిధ డేటాను పరిశీలిస్తారు. రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు తమ స్వంత దేశ రాజకీయాలపై దృష్టి సారిస్తారు — ఉదాహరణకు, ఇండోనేషియా రాజనీతి శాస్త్రవేత్త ఇండోనేషియా రాజకీయాల్లో నిపుణుడు కావచ్చు.

### సంక్షోభాలను అంచనా వేయడం

రాజకీయ పరివర్తన సిద్ధాంతం, సంక్షోభాలను విశ్లేషించే, అంచనా వేసే పద్ధతులు రాజనీతి శాస్త్రంలో ముఖ్యమైన భాగం. సంక్షోభాల సూచికలు, విమర్శనాత్మక పరివర్తనలు అంచనా వేయడానికి అనేక సాధారణ పద్ధతులు ప్రతిపాదించబడ్డాయి. వాటిలో ఒకటి — పెద్ద సమూహాల్లో విచరణ, సహసంబంధాలు ఏకకాలంలో పెరగడం అనే గణాంక సూచిక — సంక్షోభాలను ముందే పసిగట్టడానికి వివిధ రంగాల్లో విజయవంతంగా వినియోగించవచ్చు. 2014 యుక్రెయిన్ ఆర్థిక, రాజకీయ సంక్షోభానికి ముందు యుక్రెయిన్ సమాజంలో 19 ప్రధాన ప్రజా భయాల మొత్తం సహసంబంధం (సుమారు 64%) గణాంక విచరణ (29%) ఏకకాలంలో పెరిగాయని విశ్లేషించబడింది. కొన్ని ప్రధాన విప్లవాల ఉమ్మడి లక్షణం ఏమిటంటే, అవి అంచనా వేయబడలేదు. సంక్షోభాలు, విప్లవాలు అనివార్యమని అనిపించే సిద్ధాంతం కూడా అభివృద్ధి చేయబడింది.

ప్రధాన రాజకీయ సంక్షోభాలు, రాజకీయాలను ప్రభావితం చేసే బాహ్య సంక్షోభాల అధ్యయనం పాలన పరివర్తన లేదా సంస్థలలో మార్పులను అంచనా వేయడంతో మాత్రమే ముగియదు. ప్రభుత్వాలు అనుకోని విపత్తులను ఎలా నిర్వహిస్తాయో, ప్రజాస్వామ్యాల్లో ఓటర్లు తమ ప్రభుత్వాల సంక్షోభ సిద్ధత, స్పందనలకు ఎలా ప్రతిస్పందిస్తారో కూడా రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు అధ్యయనిస్తారు.

## పరిశోధనా పద్ధతులు

రాజనీతి శాస్త్రం పద్ధతులలో వైవిధ్యంగా ఉంటుంది; మనస్తత్వశాస్త్రం, సామాజిక పరిశోధన, రాజకీయ తత్వశాస్త్రం నుండి అనేక పద్ధతులను అరువు తీసుకుంటుంది.

రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు వివిధ ఆంటలాజికల్ దృక్పథాల నుండి, అనేక సాధనాలతో రాజకీయాలను అధ్యయనిస్తారు. రాజనీతి శాస్త్రం ప్రాథమికంగా మానవ ప్రవర్తన అధ్యయనం కనుక నియంత్రిత పరిస్థితుల్లో పరిశీలనలు పునర్నిర్మించడం కష్టమైనా, ప్రయోగాత్మక పద్ధతులు పెరుగుతున్నాయి (చూ: ప్రయోగాత్మక రాజనీతి శాస్త్రం). మాజీ అమెరికన్ పొలిటికల్ సైన్స్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడు లారెన్స్ లోవెల్ ఒకసారి ఇలా అన్నారు: "ప్రయోగం అసాధ్యమనే పరిమితి మనకు ఉంది. రాజనీతి శాస్త్రం పరిశీలనాత్మకమే తప్ప ప్రయోగాత్మక శాస్త్రం కాదు." అందువల్ల రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు చారిత్రకంగా రాజకీయ ప్రముఖులు, సంస్థలు, వ్యక్తి లేదా సమూహ ప్రవర్తనలను నమూనాలు గుర్తించడానికి, సాధారణీకరణలు చేయడానికి, రాజకీయ సిద్ధాంతాలు నిర్మించడానికి పరిశీలించారు.

అన్ని సామాజిక శాస్త్రాల వలె రాజనీతి శాస్త్రం కూడా పాక్షికంగా మాత్రమే పరిశీలించగలిగే, స్వచేతన నిర్ణయాలు తీసుకోగల మానవ వ్యక్తులను పరిశీలించడంలో ఇబ్బంది ఉంటుంది — జీవశాస్త్రంలో జీవేతర జీవులు, భూ విజ్ఞానంలో ఖనిజాలు, రసాయన శాస్త్రంలో మూలకాలు, ఖగోళ శాస్త్రంలో నక్షత్రాలు, భౌతిక శాస్త్రంలో కణాల వలె కాదు. సంక్లిష్టతలున్నా, ఆధునిక రాజనీతి శాస్త్రం వివిధ పద్ధతులు, సైద్ధాంతిక విధానాలు అవలంబించడం ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది.

అనుభవ రాజనీతి శాస్త్ర పద్ధతుల్లో ఫీల్డ్ ప్రయోగాలు, సర్వేలు, సర్వే ప్రయోగాలు, కేస్ స్టడీలు, ప్రక్రియ గుర్తింపు, చారిత్రక, సంస్థాగత విశ్లేషణ, జాతివర్ణన, పాల్గొనే పరిశీలన, ఇంటర్వ్యూ పరిశోధన ఉన్నాయి.

రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలు గేమ్ థియరీ, ఏజెంట్-ఆధారిత నమూనాలు వంటి సైద్ధాంతిక సాధనాలను కూడా ఉపయోగిస్తారు. సమీకరణ-ఆధారిత నమూనాలు, అభిప్రాయ గతిశీలత అధ్యయనం కూడా ఉన్నాయి.

రాజకీయ సిద్ధాంతకర్తలు స్త్రీవాద రాజకీయ సిద్ధాంతం, కేంబ్రిడ్జ్ స్కూల్ చారిత్రక విశ్లేషణ, స్ట్రావుసియన్ విధానాలు వంటి వివిధ దృష్టికోణాలతో రాజకీయ దృగ్విషయాలను సమీపిస్తారు.

రాజనీతి శాస్త్రం ఇతర సామాజిక శాస్త్రాల సాంప్రదాయ అంశాలతో అతిక్రమించవచ్చు — ఉదాహరణకు సామాజిక నిబంధనలు లేదా మానసిక అభిజ్ఞా పక్షపాతాలు రాజకీయ దృగ్విషయాలతో అనుసంధానమైనప్పుడు. లిసా వీడెన్ వాదించారు — గాబ్రియేల్ అల్మండ్, సిడ్నీ వెర్బా నుండి మొదలై శామ్యూల్ హంటింగ్టన్ వంటి రచయితలతో కొనసాగిన రాజనీతి శాస్త్రం సంస్కృతి భావనకు మానవశాస్త్ర విధానంతో మరింత సన్నిహితత అవసరమని. రాజనీతి శాస్త్రం అభివృద్ధి చేసిన పద్ధతులు ప్రజారోగ్యం వంటి ఇతర రంగాల పరిశోధకులు రాజకీయ ప్రక్రియలు, విధానాలను ఎలా అర్థం చేసుకుంటారో ప్రభావితం చేయవచ్చు.

సాధారణ రాజనీతి శాస్త్రంలో అత్యంత సాధారణ విద్యా రచన పరిశోధన పత్రం — ఒక మౌలిక పరిశోధన ప్రశ్నను అన్వేషిస్తుంది.

## విద్య

రాజనీతి శాస్త్రాన్ని, బహుశా సమస్త సామాజిక శాస్త్రాల మాదిరిగా, అకాడమీలో విజ్ఞాన శాస్త్రాలు, మానవీయ శాస్త్రాలు అనే "రెండు సంస్కృతుల" సరిహద్దు రేఖపై జీవించే విభాగంగా వర్ణించవచ్చు. అందువల్ల అమెరికాలోని చాలా కళాశాలల్లో, ముఖ్యంగా లిబరల్ ఆర్ట్స్ కళాశాలల్లో, ఇది ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్ కళాశాల లోపల ఉంటుంది. ప్రత్యేక ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్ కళాశాల లేకపోతే, లేదా విశ్వవిద్యాలయం ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటే, రాజనీతి శాస్త్రం మానవీయ శాస్త్రాలు లేదా లిబరల్ ఆర్ట్స్ విభాగం క్రింద ఉండవచ్చు. ప్రజా పాలనపై బలమైన పరిశోధన, ప్రయోగాత్మక దృష్టి ఉన్న కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాల్లో, ముఖ్యంగా పరిశోధనా విశ్వవిద్యాలయాల్లో, ఇది విశ్వవిద్యాలయ ప్రజా విధాన పాఠశాల ద్వారా బోధించబడవచ్చు.

అమెరికాలోని చాలా కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు రాజనీతి శాస్త్రంలో BA కార్యక్రమాలు అందిస్తాయి. పెద్ద విశ్వవిద్యాలయాల్లో MA లేదా MAT, PhD లేదా EdD కార్యక్రమాలు సాధారణం. 1960ల తర్వాత ఉత్తర అమెరికాలో "రాజనీతి శాస్త్రం" పదం ఎక్కువగా వాడుకలో ఉంది; 1960కి ముందు స్థాపించబడిన విశ్వవిద్యాలయాలు లేదా వాటి ప్రభావంలోని సంస్థలు ఈ అధ్యయన రంగాన్ని *government* అని పిలుస్తాయి; అమెరికా వెలుపలి సంస్థలు దీన్ని మరింత విస్తృతమైన *political studies* లేదా *politics* విభాగంగా పరిగణిస్తాయి. అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, ప్రజా విధానం, ప్రజా పాలనలో ప్రత్యేక డిగ్రీ కార్యక్రమాలు స్నాతక, స్నాతకోత్తర స్థాయిల్లో సాధారణం. ప్రజా పాలనలో మాస్టర్స్ స్థాయి కార్యక్రమాలు ప్రజా విధానంతో పాటు ఇతర అనువర్తిత అంశాలను కవర్ చేసే వృత్తిపర డిగ్రీలు.

అమెరికాలో ప్రభుత్వం, రాజకీయాల స్నాతక విద్యార్థులకు ముఖ్యమైన జాతీయ గౌరవ సంఘం Pi Sigma Alpha అయితే, Pi Alpha Alpha ప్రత్యేకంగా ప్రజా పాలన రంగానికి అంకితమైన జాతీయ గౌరవ సంఘం.

## ఇవి కూడా చూడండి

Finn, Peter (2025). *Assessing ChatGPT as a Tool for Research on US State and Territory Politics*. Vol. 23. p. xvi. doi:10.1177/14789299241268652.

Correa, Lopera (2025). *Voting equilibria and public funding of political parties*. Vol. 64. p. xvi. doi:10.1007/s00355-024-01550-1.

*American Political Science Association. (n.d.). What is political science?*. p. xvi.

"Democracy". *Democracy. In Stanford Encyclopedia of Philosophy*. Metaphysics Research Lab, Stanford University. 2024. p. xvi.

## మూలాలు

## మరింత చదవడానికి

* *The Evolution of Political Science* (November 2006). APSR Centennial Volume of *American Political Science Review*. *Apsanet*. 4 February 2009.

* Alter, Karen J., et al. "Gender and status in American political science: Who determines whether a scholar is noteworthy?." *Perspectives on Politics* 18.4 (2020): 1048–1067.

* Atchison, Amy L, ed. *Political Science Is for Everybody : An Introduction to Political Science*. University of Toronto Press, 2021.

* Badie, Bertrand, et al. *International Encyclopedia of Political Science*. SAGE, 2011.

* Goodin, R.E.; Klingemann, Hans-Dieter. *A New Handbook of Political Science*. (Oxford University Press, 1996). ISBN 0198294719.

* Goodin, Robert E, ed. *The Oxford Handbook of Political Science*. Oxford University Press, 2011.

* Katznelson, Ira, et al. *Political Science: The State of the Discipline*. W.W. Norton, 2002.

* Kellstedt, Paul M, and Guy D Whitten. *The Fundamentals of Political Science Research* Third ed., Cambridge University Press, 2018.

* Roskin, M. et al. *Political Science: An Introduction* (14th ed. Pearson, 2020).

* Shively, W. Phillips, and David Schultz. *Power and choice: An introduction to political science* (Rowman & Littlefield, 2022).

* Zippelius, Reinhold (2003). *Geschichte der Staatsideen (History of political Ideas)*, 10th ed. Munich: C.H. Beck. ISBN 3406494943.

* Zippelius, Reinhold (2010). *Allgemeine Staatslehre, Politikwissenschaft (Political Science)*, 16th ed. Munich: C.H. Beck. ISBN 978-3406603426.

మూస:End div col

## బాహ్య లింకులు

* IPSAPortal: రాజనీతి శాస్త్రానికి అగ్రశ్రేణి 300 వెబ్‌సైట్లు Archived 27 ఫిబ్రవరి 2015 at the Wayback Machine

* అంతర్జాతీయ పరిశోధన పరిశీలకం (OOIR): రాజనీతి శాస్త్రంలో తాజా పత్రాలు, ధోరణులు

* PROL: పొలిటికల్ సైన్స్ రీసెర్చ్ ఆన్‌లైన్

### వృత్తిపర సంస్థలు

* యూరోపియన్ కన్సోర్షియం ఫర్ పొలిటికల్ రీసెర్చ్

* ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఫర్ పొలిటికల్ సైన్స్ స్టూడెంట్స్

* ఇంటర్నేషనల్ పొలిటికల్ సైన్స్ అసోసియేషన్

* ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్ అసోసియేషన్

* పొలిటికల్ స్టడీస్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ది UK

### లైబ్రరీ గైడ్‌లు

* Library. "Political Science". *Research Guides*. Michigan: University of Michigan. the original నుండి 7 July 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 February 2014.

* Library. "Political Science: A Resource Guide". *LibGuides*. Washington, D.C.: Library of Congress. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 February 2026.

* Library. "Politics Research Guide". *LibGuides*. New Jersey: Princeton University. the original నుండి 23 July 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 February 2014.

మూస:Social sciences
మూస:Government

రాజ నీతి అనగా పరిపలనా అధికరికి ఉందవలసిన దక్షత, అదీ పరిపలనదక్షత