# పోఖరా

| పోఖరా
पोखरा |
| --- |
| మహానగర నగరం |
| ఫేవా సరస్సుతో పోబైదామ్‌లో పడవలు0pxఅంతర్జాతీయ పర్వత మ్యూజియంశివ మూర్తి పుమ్డికోట్బింధ్యబాసిని ఆలయంసారంగ్‌కోట్పోఖరా శాంతి స్థూపంపూన్ హిల్అన్నపూర్ణ కేబుల్ కార్ |
| Official seal of పోఖరాSeal |
| Nickname(s): సరస్సుల నగరం, నేపాల్ పర్యాటక రాజధాని |
| Motto(s): క్లీన్ పోఖారా, గ్రీన్ పోఖారా ' |
| Wikimedia | © OpenStreetMapInteractive map of పోఖరా |
| Country |    నేపాల్ |
| ప్రావిన్స్ |  గండకి |
| జిల్లా | కాస్కి |
| Incorporated | 1962 |
| వార్డుల సంఖ్య | 33 |
| Government |
|  • Type | మేయర్-మండలి |
|  • Body | పోఖారా మెట్రోపాలిటన్ సిటీ కౌన్సిల్ |
|  • మేయర్ | ధన రాజ్ ఆచార్య , CPN ( యూనిఫైడ్ సోషలిస్ట్ )  |
|  • డిప్యూటీ మేయర్ | మంజు దేవి గురుంగ్, CPN( UML )  |
| Area |
|  • Total | 464.24 కి.మీ2 (179.24 చ. మై) |
|  • Water | 4.4 కి.మీ2 (1.7 చ. మై) |
|  • Rank | 1వ |
| Elevation | 822 మీ (2,697 అ.) |
| Population (2021) |
|  • Total | 6,00,051 |
|  • Rank | 2వ |
|  • Density | 1,300/కి.మీ2 (3,300/చ. మై.) |
|  • గృహాలు | 1,20,594 ( రెండవ అత్యధికం ) |
| Demonym | పోఖారేలి |
| భాషలు |
|  • అధికారిక | నేపాలీ, (ఇతర భాష) |
| Ethnicities |
|  • Ethnicities | బహున్ , గురుంగ్ , ఛెత్రి , మగర్ , నెవార్ |
| Time zone | UTC+5:45 (నేపాల్ ప్రామాణిక సమయం) |
| Postal Codes | 33700 (WRPD), 33702, 33704, 33706, 33708, 33713 |
| Area code | 061 |
| విమానాశ్రయాలు | పోఖారా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం పోఖారా విమానాశ్రయం |

**పోఖారా** ( నేపాలీ : पोखरा [ˈpokʰʌɾa] ) మధ్య నేపాల్‌లో ఉన్న ఒక మహానగరం, ఇది గండకి ప్రావిన్స్‌కు రాజధానిగా పనిచేస్తుంది. దేశం "పర్యాటక రాజధాని"గా పేరుగాంచిన ఇది, ఖాట్మండు తర్వాత రెండవ అతిపెద్ద నగరం. 2021 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, 120,594 గృహాలలో 600,051 మంది నివాసితులు నివసిస్తున్నారు.

పోఖారా రాజధాని ఖాట్మండుకు పశ్చిమాన 200 కిలోమీటర్ల (120 మైళ్ళు) దూరంలో, ఫేవా సరస్సు ఒడ్డున ఉంది, సముద్ సుమారు 822 మీటర్ల సగటు ఎత్తులో ఉంది. ప్రపంచంలోని పది ఎత్తైన శిఖరాలలో ధౌలగిరి, మొదటి అన్నపూర్ణా, మానస్లు అనే మూడు శిఖరాలతో ఉన్న అన్నపూర్ణా శ్రేణి,ఈ లోయ నుండి 15–35 మై (24–56 కిమీ) వైమానిక పరిధిలో ఉంది.

పోఖారాను 2024లో నేపాల్ పర్యాటక రాజధానిగా ప్రకటించారు, ఇది హిమాలయాలలోని అన్నపూర్ణ శ్రేణులలోని అన్నపూర్ణ సంరక్షణ ప్రాంతం గుండా అన్నపూర్ణ సర్క్యూట్‌ను చేపట్టే ట్రెక్కర్‌లకు ఒక స్థావరంగా ఉంది. ఈ నగరం అనేక ఉన్నత స్థాయి గూర్ఖా సైనికులకు, బ్రిటిష్ సైన్యం, నేపాలీ సైన్యం, భారత సైన్యం, గూర్ఖా కంటింజెంట్ సింగపూర్, గూర్ఖ రిజర్వ్ యూనిట్ బ్రూనై, ఐక్యరాజ్యసమితి శాంతి పరిరక్షక దళాలు, మ ప్రపంచవ్యాప్తంగా యుద్ధ ప్రాంతాలలో నియమించబడిన నేపాలీ జాతీయతకు చెందిన సైనికులకు కూడా నిలయం.

## వ్యుత్పత్తి

పాలీ పదం " *పోఖారి* " ( నేపాలీ : पोखरी , ఉచ్ఛరిస్తారు [ ˈpokʰʌɾi] ) అంటే "చెరువు"; *pokhara* స్థానిక రూపాంతరం.

## చరిత్ర

రేడియో కార్బన్ డేటింగ్, పోఖారా లోయలోని ఒండ్రు నిక్షేపాలను పరిశోధించడం ద్వారా క్రీ.శ. 1000, 1255, కనీసం మూడు పెద్ద మధ్యయుగ భూకంపాలు సంభవించాయని పరిశోధకులు కనుగొన్నారు. 9 క్యూబిక్ కిలోమీటర్ల వరకు ఉన్న కాంగ్లోమరేట్లు, భారీ బురద, ఒండ్రు మట్టి, అన్నపూర్ణ శ్రేణిలోని సబ్చే సిర్క్ నుండి ఉద్భవించిన ఒకటి లేదా అనేక మెగా వరదల సూచనలను చూపుతున్నాయి. ఫ్రెంచ్ శాస్త్రవేత్తల బృందం ఇటీవల 2023 అధ్యయనం ప్రకారం, సుమారు క్రీ.శ. 1190 నాటి ఒకే కొండచరియలు విరిగిపడి, అన్నపూర్ణా IV నుండి 23 క్యూబిక్ కిలోమీటర్ల పదార్థాన్ని తొలగించాయి-ఇప్పుడు 7525 మీటర్ల ఎత్తు, కానీ అంత ఎత్తులో ఉండవచ్చు విపత్తు సంఘటనకు ముందు 8000 మీటర్లు కంటే ఎక్కువ- తరువాత పోఖారా నగరాన్ని నిర్మించబోయే ప్రదేశానికి చాలా వరకు పంపారు.

పోఖార చైనా, భారతదేశం మధ్య ఒక ముఖ్యమైన పాత వాణిజ్య మార్గంలో ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో, ఇది చౌబిసి రాజ్య (నేపాల్ 24 రాజ్యాలు, షాహ్ రాజవంశం ఒక శాఖ పాలించిన చౌబిసి రాజ్య) లో ఒకటైన కస్కి రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. పోఖారా చుట్టూ ఉన్న అనేక కొండలు అప్పటి నుండి మధ్యయుగ శిధిలాలను కలిగి ఉన్నాయి. 1786లో, గోర్ఖా రాజ్యపు చివరి పాలకుడు, నేపాల్ రాజ్యానికి మొదటి చక్రవర్తి అయిన పృథ్వీ నారాయణ్ షా, పోఖరాను తన రాజ్యంలో చేర్చుకున్నాడు. అప్పటికి ఇది ఖాట్మండు నుండి జూమ్లా, భారతదేశం నుండి టిబెట్ వరకు మార్గాల్లో ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య ప్రదేశంగా మారింది.

14వ శతాబ్దం మధ్యలో కాస్కి మొదటి రాజు , కులమందన్ షా ఖాద్ (బిచిత్ర ఖాన్, జగతి ఖాన్ అని కూడా పిలుస్తారు), లోయకు ఉత్తర దిశలో ఉన్న బటులేచౌర్‌ను తన శీతాకాలపు రాజధానిగా చేసుకున్నప్పుడు ఈ లోయలో మొదటి స్థిరనివాసం ఏర్పడిందని సిద్ధాంతీకరించబడింది . ఇక్కడ స్థిరపడిన ప్రజలలో పరాజూలి బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు, వీరిని బింధ్యబాసిని ఆలయాన్ని చూసుకోమని కోరారు, వారికి ఆ ప్రాంతంలో కొంత భూమిని బిర్తాగా ఇచ్చారు. 1770లలో కాస్కి చివరి రాజు ప్రస్తుత మార్కెట్‌ను (అంటే, పాత మార్కెట్) అభివృద్ధి చేయడానికి కాఠ్మండు (భక్తపూర్) నుండి పదహారు నెవార్ కుటుంబాలను తీసుకురావడానికి ముందు పోఖారా లోయలో అభివృద్ధి చేయబడిన మొదటి మార్కెట్ కేంద్రం ధోబీ గౌడ . అంతకు ముందు ప్రజలు చుట్టుపక్కల కొండలలో స్థిరపడ్డారు.

1982లో ఫేవా సరస్సు
క్రీ.శ. 18వ శతాబ్దం మధ్యలో కస్కి రాజు పోఖరాను వాణిజ్య కేంద్రంగా భావించాడు. భక్తపూర్కు చెందిన నెవార్ లు పోఖారా కు వలస వచ్చినప్పుడు, రాజు ఆహ్వానించిన తరువాత, వారు బింధ్యబాసిని ఆలయం, నలకోముఖ్, భైరబ్ తోలే వంటి ప్రధాన వ్యాపార ప్రదేశాలకు సమీపంలో స్థిరపడ్డారు. ఆ సమయంలో పోఖరాలో ఎక్కువ భాగం ఖాస్ (బ్రాహ్మణులు, ఛెత్రి, దళితులు) గురుంగ్స్, మగర్లు, ఠాకూరి ప్రజలు నివసించేవారు.

 ప్రస్తుతం, ఖాస్, గురుంగ్ (తమువా, మగర్ లు పోఖరాలో ఆధిపత్య సమాజంగా ఉన్నారు. నగరంలో నెవారి జనాభా కూడా గణనీయంగా ఉంది. పోఖరాకు ఉత్తరాన ఉన్న బటులెచౌర్ *గంధర్వులు* లేదా గాయనీలకు (సంగీతకారుల తెగ) నిలయం.

పోఖారా చుట్టూ ఉన్న సమీపంలోని కొండలు గురుంగ్ గ్రామాలతో నిండి ఉన్నాయి, ఖాస్ వర్గానికి చెందిన కొన్ని ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. మగర్ కమ్యూనిటీలు కూడా ఎక్కువగా దక్షిణాన ఉన్న కొండలలో ఉన్నాయి. పోఖారా నగర పరిమితుల వెలుపల ఉన్న కొండల గ్రామాలలో నెవార్ సమాజం దాదాపుగా ఉనికిలో లేదు.

1959 నుండి 1962 వరకు, చైనా స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత పొరుగున ఉన్న టిబెట్ నుండి సుమారు 3,00,000 మంది బహిష్కృతులు నేపాల్లోకి ప్రవేశించారు. టిబెటన్ బహిష్కృతులలో చాలా మంది అప్పుడు ధర్మశాల, భారతదేశంలోని ఇతర టిబెటన్ ప్రవాస సమాజాలలో ఆశ్రయం పొందారు. UNHCR ప్రకారం, 1989 నుండి, ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 2500 మంది టిబెటన్లు సరిహద్దు దాటి నేపాల్లోకి ప్రవేశిస్తున్నారు, వీరిలో చాలా మంది భారతదేశంలోని టిబెటన్ బహిష్కృత సమాజాలకు రవాణా మార్గంగా పోఖారాకు వస్తారు. సుమారు 1,000 మంది టిబెటన్ బహిష్కృతులు నేపాల్లో నివసిస్తున్నారు, బహిష్కరించబడిన టిబెటన్లలో సుమారు 20,000 మంది 12 ఏకీకృత శిబిరాలలో ఒకదానిలో నివసిస్తున్నారు, వీటిలో ఎనిమిది ఖాట్మండులో, నాలుగు పోఖరాలో, చుట్టుపక్కల ఉన్నాయి. పోఖారాలోని నాలుగు టిబెటన్ స్థావరాలు జంపలింగ్, పాల్జోర్లింగ్, తాషి లింగ్, తాషి పాల్ఖెల్. ఈ శిబిరాలు బాగా నిర్మించిన స్థావరాలుగా అభివృద్ధి చెందాయి, ప్రతి ఒక్కటి గోంపా (బౌద్ధ మఠం చోర్టెన్,యు దాని ప్రత్యేక నిర్మాణంతో, టిబెటన్లు నగరంలో కనిపించే మైనారిటీగా మారారు.

1960ల చివరి వరకు, ఈ పట్టణానికి కాలినడకన మాత్రమే చేరుకునేవారు, ఇది ఖాట్మండు కంటే మరింత ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశంగా పరిగణించబడింది. మొదటి రహదారి 1968లో పూర్తయింది (సిద్ధార్థ హైవే దీని తరువాత పర్యాటకం ప్రారంభమైంది, నగరం వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. లేక్సైడ్ అని పిలువబడే ఫేవా సరస్సు వెంబడి ఉన్న ప్రాంతం నేపాల్ ప్రధాన పర్యాటక కేంద్రాలలో ఒకటిగా అభివృద్ధి చెందింది.

## భౌగోళికం

మధ్య కొండలు
అధిక జనాభా సాంద్రత, తరచుగా సంభవించే ప్రకృతి వైపరీత్యాల కారణంగా, పశ్చిమ నేపాల్ ప్రపంచంలోనే అత్యంత విపత్తులకు గురయ్యే ప్రాంతాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. సేతి గండకి నది నగరం గుండా ప్రవహిస్తున్నందున పోఖారా భూకంపాలు, వరదలకు ముఖ్యంగా గురయ్యే అవకాశం ఉందని భావిస్తారు. ఉదాహరణకు, ఈ ప్రాంతంలోని బలమైన భూకంపాలలో 2015లో నేపాల్‌లో సంభవించినవి ఉన్నాయి.

పోఖారా, హిమాలయాల *పహాడ్* ప్రాంతంలో ఉన్న సేతి గండకి లోయ యొక్క విస్తరణ అయిన పోఖారా లోయ వాయవ్య మూలలో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో , పర్వతాలు చాలా వేగంగా పెరుగుతాయి, 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) లోపల ఎత్తు 1,000 నుండి 7,500 మీటర్లు (3,300 నుండి 24,600 అడుగులు) వరకు పెరుగుతుంది. ఎత్తులో ఈ పదునైన పెరుగుదల ఫలితంగా పోఖారా ప్రాంతం దేశంలో అత్యధిక వర్షపాతం రేట్లు (లోయలో సంవత్సరానికి 3,350 మిమీ లేదా 131 అంగుళాలు, లుమ్లెలో సంవత్సరానికి 5600 మిమీ లేదా 222 అంగుళాలు) కలిగి ఉంది. నగరంలో కూడా, దక్షిణ,ఉత్తర ప్రాంతాల మధ్య వర్షపాతంలో గుర్తించదగిన వ్యత్యాసం ఉంది: పర్వతాల దిగువున ఉన్న ఉత్తర భాగం అనులోమానుపాతంలో అధిక వర్షపాతాన్ని అనుభవిస్తుంది. సేతి గండకి నగరం గుండా ప్రవహించే ప్రధాన నది. సేతి గండకి (తెల్ల గండకి), దాని ఉపనదులు పోఖారాలో దాని చుట్టుపక్కల అనేక లోయలు, కొండచరియలను సృష్టించాయి, ఇవి నగరం, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలకు ఆసక్తికరంగా పొడవైన మెట్ల వంటి నిర్మాణాలను అందిస్తాయి. ఈ పొడవైన మెట్ల వంటి నిర్మాణాల మధ్య వందల మీటర్ల లోతు ఉన్న లోయలు ఉన్నాయి. సేతి లోయ పోఖారా గుండా ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి, ఆపై పడమర నుండి తూర్పుకు వెళుతుంది; కొన్ని చోట్ల, ఈ లోయలు కేవలం కొన్ని మీటర్ల వెడల్పు మాత్రమే ఉంటాయి. ఉత్తరం, దక్షిణంలో, ఈ కొండచరియలు వెడల్పుగా ఉంటాయి.

దక్షిణాన, ఈ నగరం సముద్ర మట్టానికి సుమారు 800 మీటర్ల (2,600 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న ఫేవా తాల్ (లేదా ఫేవా సరస్సు) (4.4 కిమీ² ) ను సరిహద్దుగా కలిగి ఉంది, అయితే పోఖారాకు ఉత్తరాన, 1,740 మీటర్ల (5,710 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న లుమ్లే గ్రామం అన్నపూర్ణ పర్వత శ్రేణి పాదాలను తాకుతుంది. సరస్సుల నగరమైన పోఖారా, కాఠ్మండు తర్వాత నేపాల్‌లో రెండవ అతిపెద్ద నగరం. ఈ నగరం నుండి మూడు 8,000-మీటర్ల (26,000-అడుగుల) శిఖరాలను (ధౌలగిరి, అన్నపూర్ణ , మానస్లు ) చూడవచ్చు. 6,993 మీటర్ల (22,943 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న మచ్చపుచ్ఛ్రే (చేప తోక) ఈ నగరానికి అత్యంత సమీపంలో *ఉంది*.

పోఖారా లోయలోని రంధ్రాలుగల భూగర్భం గుహల ఏర్పాటుకు అనుకూలంగా ఉంటుంది, నగర పరిమితుల్లో, పొరుగు నగరాల్లో కూడా అనేక గుహలను కనుగొనవచ్చు. నగరానికి దక్షిణాన, ఫేవా సరస్సు నుండి ప్రవహించే సేతి గండకి నది యొక్క ఉపనది *పాతాళే ఛాంగో* (पाताले छाँगो, నేపాలీలో నరకపు జలపాతం, ఒక వ్యక్తి అందులో పడిపోయాడని చెప్పబడినందున దీనిని డేవిస్ జలపాతం అని కూడా పిలుస్తారు) వద్ద ఒక భూగర్భ లోయలోకి అదృశ్యమై, 500 మీటర్లు (1,600 అడుగులు) మరింత దక్షిణాన తిరిగి కనిపిస్తుంది.

### వాతావరణం

ఈ నగరంలో తేమతో కూడిన ఉప ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది ; అయినప్పటికీ, ఎత్తులో ఉండటం వల్ల ఉష్ణోగ్రతలు మితంగా ఉంటాయి. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు సగటున 25 నుండి 35 °C మధ్య ఉంటాయి; శీతాకాలంలో సుమారు −2 నుండి 15 °C వరకు ఉంటాయి. లోయలో హిమపాతం కనిపించదు, కానీ చుట్టుపక్కల కొండలలో శీతాకాలంలో అప్పుడప్పుడు హిమపాతం సంభవిస్తుంది. వేసవికాలం తేమగా, తేలికపాటి వాతావరణంతో ఉంటుంది; అత్యధిక వర్షపాతం రుతుపవన కాలంలో (జూన్-సెప్టెంబర్) సంభవిస్తుంది. శీతాకాలం,వసంతకాలంలో ఆకాశం సాధారణంగా నిర్మలంగా, ఎండగా ఉంటుంది. పోఖారాలో ఇప్పటివరకు నమోదైన అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 38.5 °C (101.3 °F) 4 మే 2013న కాగా, ఇప్పటివరకు నమోదైన అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 0.5 °C (32.9 °F) 13 జనవరి 2012న నమోదైంది.

| కుదించుశీతోష్ణస్థితి డేటా - పోఖారా ( పోఖారా విమానాశ్రయం) వాతావరణ సమాచారం, ఎత్తు 827 మీ (2,713 అడుగులు), (1991–2020 సాధారణాలు, 1969–2020 తీవ్రతలు)
 |
| --- |
| నెల
 | జన
 | ఫిబ్ర
 | మార్చి
 | ఏప్రి
 | మే
 | జూన్
 | జూలై
 | ఆగ
 | సెప్టెం
 | అక్టో
 | నవం
 | డిసెం
 | సంవత్సరం
 |
| అత్యధిక రికార్డు °C (°F)
 | 29.5 (85.1)
 | 31.7 (89.1)
 | 35.0 (95.0)
 | 37.4 (99.3)
 | 38.5 (101.3)
 | 37.0 (98.6)
 | 36.8 (98.2)
 | 35.6 (96.1)
 | 34.0 (93.2)
 | 32.0 (89.6)
 | 30.8 (87.4)
 | 25.5 (77.9)
 | 38.5 (101.3)
 |
| సగటు అధిక °C (°F)
 | 19.9 (67.8)
 | 22.7 (72.9)
 | 27.1 (80.8)
 | 30.0 (86.0)
 | 30.4 (86.7)
 | 30.8 (87.4)
 | 30.4 (86.7)
 | 30.5 (86.9)
 | 29.9 (85.8)
 | 27.9 (82.2)
 | 24.4 (75.9)
 | 21.0 (69.8)
 | 27.1 (80.8)
 |
| రోజువారీ సగటు °C (°F)
 | 13.5 (56.3)
 | 16.2 (61.2)
 | 20.1 (68.2)
 | 23.1 (73.6)
 | 24.6 (76.3)
 | 26.0 (78.8)
 | 26.4 (79.5)
 | 26.4 (79.5)
 | 25.5 (77.9)
 | 22.6 (72.7)
 | 18.4 (65.1)
 | 14.7 (58.5)
 | 21.5 (70.7)
 |
| సగటు అల్ప °C (°F)
 | 7.1 (44.8)
 | 9.7 (49.5)
 | 13.1 (55.6)
 | 16.1 (61.0)
 | 18.7 (65.7)
 | 21.2 (70.2)
 | 22.4 (72.3)
 | 22.3 (72.1)
 | 21.1 (70.0)
 | 17.2 (63.0)
 | 12.3 (54.1)
 | 8.3 (46.9)
 | 15.8 (60.4)
 |
| అత్యల్ప రికార్డు °C (°F)
 | 0.5 (32.9)
 | 2.2 (36.0)
 | 4.8 (40.6)
 | 6.0 (42.8)
 | 7.9 (46.2)
 | 12.0 (53.6)
 | 13.0 (55.4)
 | 13.8 (56.8)
 | 15.9 (60.6)
 | 10.0 (50.0)
 | 4.0 (39.2)
 | 0.8 (33.4)
 | 0.5 (32.9)
 |
| సగటు అవపాతం mm (inches)
 | 21.6 (0.85)
 | 35.1 (1.38)
 | 63.7 (2.51)
 | 141.7 (5.58)
 | 354.7 (13.96)
 | 648.2 (25.52)
 | 941.0 (37.05)
 | 839.4 (33.05)
 | 635.0 (25.00)
 | 159.2 (6.27)
 | 17.2 (0.68)
 | 11.5 (0.45)
 | 3,868.3 (152.30)
 |
| సగటు అవపాతపు రోజులు (≥ 1.0 mm) | 2.4
 | 3.8
 | 6.4
 | 10.5
 | 18.3
 | 22.2
 | 25.6
 | 24.3
 | 19.4
 | 8.0
 | 1.3
 | 1.0
 | 143.2
 |
| నెలవారీ సరాసరి ఎండ పడే గంటలు
 | 204.6
 | 208.1
 | 229.4
 | 219.0
 | 167.4
 | 111.0
 | 105.4
 | 96.1
 | 132.0
 | 189.1
 | 222.0
 | 220.1
 | 2,104.2
 |
| రోజువారీ సరాసరి ఎండ పడే గంటలు
 | 6.6
 | 7.3
 | 7.4
 | 7.3
 | 5.4
 | 3.7
 | 3.4
 | 3.1
 | 4.4
 | 6.1
 | 7.4
 | 7.1
 | 5.8
 |
| Source 1: ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ
 |
| Source 2: జలవిజ్ఞానం, వాతావరణ శాస్త్ర విభాగంఐక్యరాజ్యసమితి ఆహార & వ్యవసాయ సంస్థ (సన్ 1971–2000)
 |

## జనాభా గణాంకాలు

2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కల సమయంలో, పోఖారా మెట్రోపాలిటన్ సిటీలో 599,504 మంది జనాభా ఉన్నారు. వీరిలో నేపాలీ, 11% గురుంగ్, 2% మగర్, 2% నెవార్, 4% తమాంగ్, 0.8% భోజ్పురి, 0.6% హిందీ, 0.6% మైథిలి, 0.3% తారు, 0.3% ఉర్దూ, 0.2% మగర్ ఖామ్, 0.2% రాయ్, 0.2% తకాలి, 0.1% బెంగాలీ, 0.1% భుజెల్, 0.1% చంత్యాల్, 0.1% లింబు, 0.1% ఇతర భాషలు వారి మొదటి భాషలుగా మాట్లాడతారు.

కులం/జాతి పరంగా చూస్తే, 28.0% కొండ బ్రాహ్మణులు, 16.1% గురుంగ్, 15.4% ఛెత్రి, 9.1% మగర్, 6.8% కామి, 5% నెవార్, 3% దమై/ఢోలి, 2.8% తమాంగ్, 2.0% సర్కి, 1.4% ఘర్తి/భుజెల్, 1.4% ఠాకూరి, 0.9% బడి, 0.9% ముస్లిం, 0.9 శాతం సన్యాసి/దస్నామి, 0.8% రాయ్, 0.6% తారు, 0.5% కుమాల్, 0.5% థాకాలి, 0.2% ఛంత్యాల్, 0.2% ఇతర దళితులు, 0.2% కల్వార్, 0.2% కథబనియన్, 0.2% సోనార్, 0.2% తేలి, 0.1% బెంగాలీ, 0.1% డ్యూరా, 0.1% విదేశీయులు, 0.1% గైన్, 0.1% ఘలే, 0.1% హజ్, 0.1% హల్జామ్, 0.1% మజ్వాయి ఠాకూర్, 0.1% కుష్వి యాదవ్, 0.1% ఇతరు, 0.1% ఇతరులు, 0.01% ఇతరులు.

మతం పరంగా, 82.4% హిందువులు, 13.2% బౌద్ధులు, 2% క్రైస్తవులు, 0.9% ముస్లిం, 0.6% బోన్, 0.2% ప్రకృతి, 0.1% కిరాతి, 0.2% ఇతరులు ఉన్నారు.

అక్షరాస్యత పరంగా, 84.3% మంది చదవగలరు, వ్రాయగలరు, 1.4% మంది కేవలం చదవగలరు, 14.3% మంది చదవడం గానీ వ్రాయడం గానీ చేయలేరు.

| పోఖారాలో మతం (2021) |
| --- |
| మతం |  | శాతం |
| హిందూ  |  | 82% |
| బౌద్ధ  |  | 13% |
| క్రైస్తవ  |  | 2% |
| ఇతరులు |  | 2% |

పోఖారాలో కులాలు & జాతి సమూహాలు

  కొండ బ్రాహ్మణులు (28%)  గురుంగ్ (16%)  ఛెత్రి (15%)  మగర్ (9%)  కామి (7%)  నెవార్ (5%)  ఇతరులు (20%)

పోఖారాలోని భాష

  నేపాలీ (79%)  గురుంగ్ (11%)  గురుంగ్ (2%)  నెవారీ (2%)  ఇతరులు (6%)

విస్తృత కులం & జాతి వర్గం (2011 జనాభా లెక్కలు)
| విస్తృత జాతి వర్గం
 | ఉపవర్గం
 | భాషా కుటుంబం
 | జనాభా శాతం
 |
| --- | --- | --- | --- |
| ఖాస్ (కొండ/పహారీ కుల సమూహాలు)
 | ఖాస్ బ్రాహ్మణుడు, ఛెత్రి, కామి, ఠాకూరి, దమై సర్కి, సన్యాసి/దస్నామిసన్యాసి/దస్నమి
 | ఇండో-ఆర్యన్
 | 58.1%
 |
| జనజాతి (పర్వత గిరిజన సమూహాలు)
 | గురుంగ్, మగర్, తమాంగ్, షెర్పా, రాయ్, లింబు మొదలైనవి
 | చైనా-టిబెటన్
 | 33.5%
 |
| నెవార్ (కాఠ్మండు లోయ కుల సమూహాలు)
 | నెవారి బ్రాహ్మణుడు, శ్రేష్ఠుడు, తమ్రాకర్, నెవార్ బౌద్ధుడు, మహర్జన్, రాజ్కర్ణికర్ మొదలైనవి
 | ఇండో-ఆర్యన్, సైనో-టిబెటన్
 | 5.4%
 |
| మడేషి (తెరాయ్ కుల సమూహాలు)
 | యాదవ్, మైథిల్ బ్రాహ్మణులు, చమార్, కుష్వాహా, ముసహర్, కుర్మి, ధనుక్ మొదలైనవి
 | ఇండో-ఆర్యన్
 | 1.1%
 |
| ముస్లిం
 | - అని.
 | ఇండో-ఆర్యన్
 | 1%
 |
| ఆదిబాసి (తెరాయ్ స్వదేశీ సమూహాలు)
 | తారు, రాజబంశి, తాజ్పురియా మొదలైనవి
 | ఇండో-ఆర్యన్ & సైనో-టిబెటన్
 | 0.6%
 |
| ఇతరులు
 | -
 | -
 | 0.3%
 |

## ఆర్థిక వ్యవస్థ

1990ల నుండి, పోఖారా వేగంగా పట్టణీకరణను చవిచూసింది. ఫలితంగా, సేవా రంగ పరిశ్రమలు సాంప్రదాయ వ్యవసాయాన్ని అధిగమించి స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎక్కువగా దోహదపడ్డాయి. పట్టణీకరణ ప్రభావం అధిక రియల్ ఎస్టేట్ ధరలలో కనిపిస్తుంది, ఇది దేశంలోనే అత్యధికం. పోఖారా ఆర్థిక వ్యవస్థకు పర్యాటకం, వ్యవసాయం, విదేశీ, దేశీయ చెల్లింపులతో సహా తయారీ, సేవా రంగం ప్రధాన దోహదపడుతున్నాయి. పర్యాటకం, సేవా రంగం, తయారీ రంగం ఆర్థిక వ్యవస్థకు సుమారు 58%, చెల్లింపులు 20%, వ్యవసాయం దాదాపు 16% దోహదం చేస్తాయి.

## జలవిద్యుత్ ప్లాంట్లు

పోఖరాలో అనేక జలవిద్యుత్ ప్లాంట్లు ఉన్నాయి.

* ఫెవా జలవిద్యుత్ కేంద్రం
* సేతి జలవిద్యుత్ కేంద్రం
* బిజయ్‌పూర్-1 చిన్న జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు
* బిజయ్‌పూర్ ఖోలా-2 జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు (నిర్మాణంలో ఉంది)

## దేవాలయాలు, బీహారాలు & చర్చిలు

పోఖారా లోయలో, దాని చుట్టుపక్కల అనేక దేవాలయాలు, గుంబాలు (బౌద్ధ మఠాలు), చర్చిలు ఉన్నాయి . చాలా దేవాలయాలు హిందువులు, బౌద్ధులకు ఉమ్మడి ప్రార్థనా స్థలాలుగా పనిచేస్తాయి. కొన్ని ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు, గుంబాలు, చర్చిలు:

* తాల్ బరాహి ఆలయం (ఫేవా సరస్సు మధ్యలో ఉన్న ద్వీపంలో ఉంది)
* బింధ్యబాసిని ఆలయం
* ప్రపంచ శాంతి పగోడా
* పుండికోట్ శివ విగ్రహం
* భద్రకాళి ఆలయం
* మాటపాని గుంబా
* అకాలాదేవి ఆలయం
* నేపాల్ క్రిస్టియా రామ్ఘాట్ చర్చి, 1952 AD (2009 BS) లో స్థాపించబడింది, ఇది నేపాల్ లో మొట్టమొదటి చర్చి.
* భీమ్సేన్ ఆలయం

## స్థానం

| వార్డ్ నెం.
 | అడ్మినిస్ట్రేటివ్ వార్డ్
 | జనాభా (2021 జనాభా లెక్కలు
 |
| --- | --- | --- |
| 1
 | బాగర్
 | 13,947
 |
| 2
 | మిరువా
 | 10,100
 |
| 3
 | నాదీపూర్
 | 8,284
 |
| 4
 | గైరాపటన్
 | 9,152
 |
| 5
 | మాలెపటాన్
 | 22,325
 |
| 6
 | బైడం
 | 14,455
 |
| 7
 | మాస్బర్
 | 16,139
 |
| 8
 | శ్రీజనా చౌక్
 | 25,439
 |
| 9
 | నయా బజార్
 | 15,981
 |
| 10
 | అమర్సింగ్
 | 18,435
 |
| 11
 | రాణిపౌవా
 | 17,594
 |
| 12
 | సీతల్ దేవి
 | 12,710
 |
| 13
 | మియా పటాన్
 | 22,399
 |
| 14
 | మజేరీపటాన్
 | 31,561
 |
| 15
 | రాంబజార్
 | 24,406
 |
| 16
 | బటులెచౌర్
 | 24,465
 |
| 17
 | బిరౌతా
 | 46,005
 |
| 18
 | సారంగ్కోట్
 | 12,945
 |
| 19
 | లామాచౌర్, పురంచౌర్
 | 13,855
 |
| 20
 | భలం
 | 3,936
 |
| 21
 | నిర్మల్ పోఖరి
 | 9,070
 |
| 22
 | పుండీం భుండీం
 | 7,596
 |
| 23
 | చపాకోట్
 | 4,276
 |
| 24
 | కాస్కికోట్
 | 5,950
 |
| 25
 | హేమ్జా
 | 17,597
 |
| 26
 | బుధి బజార్
 | 16,777
 |
| 27
 | తాల్ చౌక్
 | 16,377
 |
| 28
 | కాళిక
 | 4,224
 |
| 29
 | భండార్దిక్
 | 16,257
 |
| 30
 | ఖుదీ
 | 16,192
 |
| 31
 | బెగ్నస్
 | 8,702
 |
| 32
 | గగన్గుడా
 | 14,683
 |
| 33
 | భారత్ పోఖారీ
 | 11,670
 |
|  | మొత్తం
 | 513,504
 |

పోఖారా పురపాలక సంఘం ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి 12 కిలోమీటర్లు (7.5 మైళ్ళు), తూర్పు నుండి పడమరకు 6 కిలోమీటర్లు (3.7 మైళ్ళు) విస్తరించి ఉంది, కానీ రాజధాని కాఠ్మండు వలె కాకుండా, ఇది చాలా వదులుగా నిర్మించబడింది, ఇప్పటికీ చాలా పచ్చని ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది. నది ప్రవహించే లోయ నగరం యొక్క ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి ఐదు ప్రదేశాలలో దాటబడుతుంది: కెఐ సింగ్ పూల్, మహేంద్రపుల్, పృథ్వీ హైవే పూల్. లోయ నేల చదునుగా ఉంటుంది, దాని కంకర లాంటి ఉపరితలం కారణంగా టెరాయ్‌ను పోలి ఉంటుంది, వాయవ్యం నుండి ఆగ్నేయానికి ఏటవాలుగా ఉంటుంది. నగరం మొత్తం లోయను చూసే కొండలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.

ఆనకట్ట నిర్మించడం ద్వారా ఫేవా సరస్సు కొద్దిగా విస్తరించబడింది, దీనివల్ల వర్షాకాలంలో నీరు ప్రవహించడం వలన పూడిక ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంది. బయటకు ప్రవహించే నీటిని ఫేవా జలవిద్యుత్ కేంద్రంలో జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తికి పాక్షికంగా ఉపయోగిస్తా. 1974లో ఆనకట్ట కూలిపోయింది, దీని ఫలితంగా దాని నీరు బయటకు పోయి, భూమి బయటపడి అక్రమ భూ ఆక్రమణలకు దారితీసింది; అప్పటి నుండి ఆనకట్టను పునర్నిర్మించారు. విద్యుత్ కేంద్రం ఫుస్రే ఖోలా లోయ అడుగున సుమారు 100 మీటర్ల (330 అడుగులు) దిగువన ఉంది. ఫేవా నుండి నీటిని దక్షిణ పోఖారా లోయలో సాగునీటి కోసం మళ్లిస్తారు. తూర్పు పోఖారా లోయకు నగరం ఉత్తరాన సేతి నది వద్ద ఉన్న జలాశయం నుండి నడిచే కాలువ ద్వారా సాగునీరు అందుతుంది. ఫేవా సరస్సులోని కొన్ని భాగాలను వాణిజ్య పంజర చేపల పెంపకానికి ఉపయోగిస్తారు. ప్రస్తుతం సరస్సుపైకి దూకుడుగా పెరిగే నీటి హైసింత్ (जलकुम्भी झार) వ్యాపిస్తోంది.

2017లో పోఖారా లేఖ్‌నాథ్ మెట్రోపాలిటన్ నగరం 464.24 కిమీ² (179.24 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంతో నేపాల్‌లోనే అతిపెద్ద మెట్రోపాలిటన్ నగరంగా అవతరించింది —అంటే ఈ నగరం కాఠ్మండు కంటే తొమ్మిది రెట్లు, లలిత్‌పూర్ కంటే 18 రెట్లు, భరత్‌పూర్ కంటే 2.5 రెట్లు పెద్దది.

పోఖారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సందర్శకులకు ఒక ప్రసిద్ధ పర్యాటక గమ్యస్థానంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రతి సంవత్సరం, చాలా మంది అన్నపూర్ణ పర్వత శ్రేణి, ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రమైన ముక్తినాథ్‌ను సందర్శించడానికి వస్తారు. ఈ పర్యాటక ప్రాంతం ఫేవా సరస్సు యొక్క ఉత్తర తీరం వెంబడి ( బైదామ్ , లేక్‌సైడ్, డ్యామ్‌సైడ్) ఉంది. ఇది ప్రధానంగా చిన్న దుకాణాలు, నాన్-స్టార్ పర్యాటక హోటళ్లు, రెస్టారెంట్లు, బార్‌లతో నిండి ఉంటుంది . చాలా ఉన్నత స్థాయి, స్టార్ హోటళ్లు ఫేవా సరస్సు యొక్క దక్షిణ తీరంలో, నగరం ఆగ్నేయ అంచులలో ఉన్నాయి, ఇక్కడ ఎక్కువ ఖాళీ స్థలాలు, చుట్టుపక్కల పర్వతాల అడ్డంకులు లేని దృశ్యం కనిపిస్తుంది. పోఖారాను సందర్శించే చాలా మంది పర్యాటకులు అన్నపూర్ణ బేస్ క్యాంప్, ముస్తాంగ్‌కు ట్రెక్కింగ్ చేస్తారు . పోఖారా లోయకు తూర్పున బెగ్నాస్ సరస్సు , రూపా సరస్సు, ఖాస్తే సరస్సు, మైది సరస్సు, నురేని సరస్సు, దీపాంగ్ సరస్సు వంటి ఏడు చిన్న సరస్సులు ఉన్నాయి. బెగ్నాస్ సరస్సు దాని మత్స్య ప్రాజెక్టులకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

## పర్యాటకం

పోఖారాలోని రతోపహిరో వద్ద ఉన్న అంతర్జాతీయ పర్వత మ్యూజియం
శాంతి స్థూపం నుండి ఫేవా సరస్సు, పోఖారా దృశ్యం
ఫేవా సరస్సు సైడ్ స్ట్రీట్, పోఖారా వైమానిక దృశ్యం
1950లో చైనా టిబెట్ను ఆక్రమించుకోవడం, 1962లో ఇండో-చైనా యుద్ధం తర్వాత , పోఖారా మీదుగా టిబెట్ నుండి భారతదేశానికి ఉన్న పాత వాణిజ్య మార్గం మూతపడింది. నేడు ముస్తాంగ్ నుండి కొన్ని వ్యాపార బృందాలు మాత్రమే బాగర్‌కు చేరుకుంటాయి.

ఇటీవలి దశాబ్దాలలో, పోఖారా ఒక ప్రధాన పర్యాటక కేంద్రంగా మారింది: ఇది నేపాల్ పర్యాటక

రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది. ప్రధానంగా సాహస పర్యాటకానికి ప్రసిద్ధ అన్నపూర్ణ సర్క్యూట్ ట్రెక్‌కు ఇది కేంద్రంగా ఉంది. అందువల్ల, పర్యాటక, ఆతిథ్య పరిశ్రమలు స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రధాన సహకారాన్ని అందిస్తున్నాయి. స్థానిక ప్రజలకు, నగరానికి పర్యాటకమే ప్రాథమిక ఆదాయ వనరు. నగరంలో రెండు 5-నక్షత్రాల హోటళ్లు, సుమారు 305 ఇతర హోటళ్లు ఉన్నాయి, వీటిలో ఒక 4-నక్షత్రాల, ఐదు 3-నక్షత్రాల, పదిహేను 2-నక్షత్రాల , నాన్-స్టార్ హోటళ్లు ఉన్నాయి. నగరాన్ని, చుట్టుపక్కల దృశ్యాలను వీక్షించడానికి, నగరం రెండు ప్రధాన కొండ శిఖరాలను వీక్షణా కేంద్రాలుగా ప్రోత్సహిస్తుంది: ఫేవా సరస్సు యొక్క దక్షిణ తీరానికి అడ్డంగా 1996లో నిర్మించిన ప్రపంచ శాంతి పగోడా, నగరానికి వాయవ్యంగా ఉన్న సారంగ్‌కోట్. ఫిబ్రవరి 2004లో, నగరం పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడానికి రాతోపహిరోలో అంతర్జాతీయ పర్వత మ్యూజియం (ఐఎంఎం) ప్రారంభించబడింది. ఇతర మ్యూజియంలలో పోఖారా ప్రాంతీయ మ్యూజియం; ఒక ఎథ్నోగ్రాఫిక్ మ్యూజియం ఉన్నాయి; అన్నపూర్ణ నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంలో వృక్షజాలం, జంతుజాలం ​​సంరక్షించబడిన నమూనాలు ఉన్నాయి, నేపాల్‌లోని పశ్చిమ, అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియా ప్రాంతంలో కనిపించే సీతాకోకచిలుకల ప్రత్యేకంగా విస్తృతమైన సేకరణను కలిగి ఉంది; గూర్ఖా సైనికుల చరిత్రను ప్రదర్శించే గూర్ఖా మ్యూజియం.

 సారంగ్‌కోట్ నుండి పోఖారా ఏరియల్ నైట్ వ్యూ (2026)
### కేబుల్ కార్లు

అన్నపూర్ణా కేబుల్ కార్ పర్యాటకులను లేక్సైడ్ నుండి సారంగ్కోట్ వరకు, తిరిగి తీసుకువెళుతుంది. నిర్మించబడుతున్న మరొకటి ఫేవా సరస్సు ప్రపంచ శాంతి స్థూపంతో కలుపుతుంది. రెండింటినీ ఎక్కువగా పర్యాటకం, సందర్శనా కోసం ఉపయోగిస్తారు, సాధారణ రాకపోకలకు బదులుగా.

## మూలాలు