Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ఖారవేలుడు

భువనేశ్వర్ వద్ద ఉన్న ఉదయగిరి కొండల్లో హాతిగుంఫా
ఖారవేలుని హాతిగుంఫా శాసనము
చేది వంశస్థులలో ప్రముఖుడు **ఖారవేలుడు**. హాథీగుంఫా శాసనం వల్ల ఇతడు చరిత్రలో ప్రసిద్ధిచెందినాడు. 24 సం.ల వయస్సులోనే ఇతడు కళింగ రాజ్యాధినేత అయ్యాడు.

కళింగులు నేటి ఉత్తరాంధ్ర, ఒడిషా ప్రాంతాలను పాలించిన రాజులు. కొన్ని చోట్ల ఆంధ్ర, కళింగ శబ్దాలు ఒకదానికొకటి కూడా వాడబడ్డాయి.
మౌర్య చక్రవర్తి అయిన అశోకుని కళింగ యుద్ధం క్రీ.పూ.255లో జరిగింది. అది భారతదేశ చరిత్రలో ఒక ప్రధాన ఘట్టము. తరువాత అశోకుడు యుద్ధ మార్గాన్ని విడచి ధర్మాన్ని, శాంతిని ప్రధాన పాలనా విధానాలుగా చేకొన్నాడు.

అశోకుని సామ్రాజ్యం క్షీణించిన తరువాత సా.శ. 183లో ఖారవేలుడు కళింగ రాజయ్యాడు. మౌర్య సామ్రాజ్యంపై తిరుగుబాటు చేసిన మొదటి స్వతంత్ర కళింగ రాజు ఇతడు. పాటలీపుత్రాన్ని పాలిస్తున్న పుష్యమిత్రుని ఓడించి మౌర్య రాజులు అంతకుముందు తీసుకువెళ్ళిన జైన విగ్రహాలను తిరిగి కళింగ రాజ్యానికి తీసుకొచ్చాడు. ఖారవేలుడు జైన మతస్థుడు. వతషభ లాంఛనుడు. ఇతని రాజధాని ప్రస్తుతం శ్రీకాకుళం జిల్లా పర్లాకిమిడి వద్దనున్న ముఖలింగం.

ఖారవేలునికి సమకాలీనుడు ఆంధ్రదేశంలో శాతవాహన రాజు శాతకర్ణి. వారికి మధ్య పెద్ద యుద్ధం జరిగింది. ఆ యుద్ధంలో పిథుండ నగరాన్ని ఖారవేలుడు నాశనం చేశాడని హాథీగుంఫా శాసనం (క్రీ.పూ. 183) ద్వారా తెలుస్తుంది. అయితే ఆ యుద్ధంలో ఖారవేలుడు విజయం సాధించాడని చెప్పలేము - "శాతకర్ణిని లక్ష్యం చేయక ఖారవేలుని సైన్యాలు కణ్ణబెణ్ణానది (కృష్ణానది) వరకు పురోగమించి ముషికనగరాన్ని హడలుకొట్టినాయట."
ఏమయినా తరచూ కళింగుల మధ్య, శాతవాహనుల మధ్య జరిగిన యుద్ధాలవల్ల తీరాంధ్రప్రాంతం కొంత కళింగుల వశమయ్యింది. ఆంధ్రులకు చాలా నష్టం జరిగింది. పిథుండ నగగరం బహుశా "ప్రతిపాలపురం" లేదా భట్టిప్రోలు అయ్యి ఉండవచ్చును. ఖారవేలుడు సర్వ రాష్ట్రిక, భోజక ప్రభువులను ఓడించాడు. అంగ వంగ దేశాలనుండి రత్నాలు తెచ్చాడు.

ఖారవేలుడు యుద్ధవీరుడే కాక ఎంతో సమర్ధత గల రాజు. పౌర జానపదులకు అనేక సౌకర్యాలు కలిగించాడు. అంతకు పూర్వం మగధ రాజులు వేయించిన కాలువలు పూడిపోగా ఖారవేలుడు వాటిని తిరిగి మరమ్మతు చేయించాడు. రాజధానికి నీటివసతి కల్పించాడు. జైనానికి ఇతోధికంగా ప్రోత్సాహం కలిగించాడు. 164 జైనమత గ్రంథాలను పునరుద్ధరించాడు. తుఫానులవలన పడిపోయిన గోపుర ప్రాకారాలను బాగుచేయించాడు. 35 లక్షల ప్రజలు అతని రాజ్యంలో ఉండేవారు.callinga

## వనరులు

* ఆచార్య బి.ఎస్.ఎల్. హనుమంతరావు - ఆంధ్రుల చరిత్ర - విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్
* ఏటుకూరి బలరామమూర్తి - ఆంధ్రుల సంక్షిప్త చరిత్ర - విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్
# హాథీగుంఫా శాసనం

భువనేశ్వర్ లోని ఉదయగిరి కొండల్లో హాథీగుంఫా
ఖారవేలుని హాథీగుంఫా శాసనం
**హాథీగుంఫా శాసనం** క్రీ. పూ 2వ శతాబ్దంలో ఒడిషా రాష్ట్రంలోని భువనేశ్వర్ సమీపంలో ఉదయగిరి గుహలలో అప్పటి కళింగ పాలకుడు ఖారవేలుడు చెక్కించిన శిలాశాసనం. ఇది ఉదయగిరి కొండల్లో దక్షిణం వైపున ప్రకృతి సిద్ధంగా ఏర్పడ్డ హాథీగుంఫా అనే గుహలో రాతిపై ప్రాకృత భాషలో బ్రాహ్మీ లిపిలో 17 వరుసల్లో చెక్కబడి ఉంది.

## నేపథ్యం

ఈ శాసనం కళింగ పరిపాలకుడైన ఖారవేలుని గురించి ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని తెలియజేస్తుంది. ప్రధానంగా ఖారవేలుడు శాతవాహన రాజైన శాతకర్ణితో ప్రారంభించి ఇతర రాజ్యాలపై కొనసాగించిన దండయాత్రల గురించి ప్రస్తావించబడి ఉంది.

1885 లో భగవాన్ లాల్ ఇంద్రాజీ అనే చరిత్రకారుడు దీన్ని సాధికారంగా అధ్యయనం చేసి ఆరవ అంతర్జాతీయ ప్రాచ్య పరిశోధకుల సదస్సులో సమర్పించాడు. ఈ శాసనంలో ప్రశంసించబడిన రాజు పేరు ఖారవేలుడు అని తెలియజేసిన మొట్టమొదటి పండితుడు ఈయనే.

## ముఖ్యాంశాలు

* ఖారవేలుడు రాజుగా పట్టాభిషిక్తుడు కాగానే కళింగ నగరి కోట ద్వారాలను బాగు చేశాడు. తుఫాను వల్ల దెబ్బతిన్న పలు నిర్మాణాలను పునర్నిర్మించాడు. ముప్ఫై ఐదు వేల వరహాల ఖర్చుతో ప్రజల సంక్షేమం కోసం చెరువులు తవ్వించి నగరమంతా పచ్చని తోటలు పెంచాడు.
* రెండో సంవత్సరం శాతకర్ణి చక్రవర్తిని లక్ష్యపెట్టక అనేక రథ, గజ, తురగ, పదాతి దళాలను పంపి అశిక నగరంలో విధ్వంసం సృష్టించాడు.

## గమనికలు

## మూలం

* Krishan, Yuvraj (1996), *The Buddha Image: Its Origin and Development*, Bharatiya Vidya Bhavan, ISBN 9788121505659`{{citation}}`: CS1 maint: ref duplicates default (link)
# నిజాం రాష్ట్ర రైల్వే - రోడ్డు రవాణా శాఖ

నిజాం రాష్ట్ర రైల్వే - రోడ్డు రవాణా శాఖ|  |
| Industry | బస్సు |
| Founded | 1932 (1932) |
| Headquarters | సికింద్రాబాదు, భారతదేశం |
| Area served | హైదరాబాదు రాష్ట్రం |
| Key people | నిజాం |
| Services | ప్రజా రోడ్డు రావాణా సేవ |
| Number of employees | 166 (1932) |
| Parent | నిజాం గ్యారంటీడ్ రాష్ట్ర రైల్వే |

**నిజాం రాష్ట్ర రైల్వే - రోడ్డు రవాణా శాఖ** అనేది హైదరాబాదు రాష్ట్రంలోని నిజాం గ్యారంటీడ్ రాష్ట్ర రైల్వే కు చెందిన ఒక విభాగం. ఇది 1932వ సంవత్సరంలో రోడ్డు రవాణా శాఖకు సంబంధించి ప్రయాణీకుల రోడ్డు రవాణా సేవలను జాతీయం చేసిన మొదటి రవాణా శాఖ.

## చరిత్ర

1932లో నిజాం సర్కారు ప్రవేశపెట్టిన మొట్టమొదటి ఆర్టీసి బస్సు
ప్రజా రవాణా కోసం నిజాం రాజు 1932 జూన్‍లో మూడులక్షల తొంబైమూడువేల రూపాయల పెట్టుబడితో, మూడు డిపోలు, 27 బస్సులు, 166 మంది కార్మికులతో ఈ రవాణా శాఖను ప్రారంభించాడు. ఇది భారతదేశంలోనే మొట్టమొదటి రోడ్డు రవాణా సంస్థ. రైల్వే పరిపాలన ఆధ్వర్యంలో షెడ్యూల్ చేసిన బస్సు సర్వీసులు 450 కిలోమీటర్ల పరిధిలో నడిచాయి. 1936 నాటికే హైదరాబాదు నుంచి తెలంగాణలోని అన్ని జిల్లాలకు బస్సులు నడపటం ప్రారంభమైంది. ఒక దశాబ్దకాలంలో మొత్తం 7½ మిలియన్ హెచ్‌ఆర్‌ల ఖర్చుతో దాదాపు 500 వాహనాలు, 7200 కి.మీ. పరిధికి విస్తరించింది.

## ఏ.పి.యస్.ఆర్.టి.సి. గా మార్పు

నిజాం చివరి రాజైన మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ ఈ సంస్థను భారత ప్రభుత్వంకు అప్పగించాడు. నంబర్ ప్లేట్‌లోని *జెడ్* అక్షరం తన తల్లి జహ్రా బేగంను సూచిస్తున్నందున, ప్రతి బస్సు నంబర్‌లో *జెడ్* అక్షరాన్ని చేర్చాలని ఒక ఒప్పందం కూడా కుదుర్చుకున్నాడు. 1951, నవంబరు 1వ తేదీన ఈ సంస్థ హైదరాబాదు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ శాఖగా మార్చబడింది. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత 1958లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ ఏర్పడింది. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత దీనినుండి 2015లో తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ వేరుపడింది.

## ఇవికూడా చూడండి

* ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ
* తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ
* నిజాం పాలనలో పరిశ్రమలు

## మూలాలు
# పండిట్ నెహ్రూ బస్ స్టేషన్

| పండిత నెహ్రూ బస్ స్టేషన్ |
| --- |
| పండిత నెహ్రూ బస్ స్టేషన్ |
| General information |
| Location | విజయవాడ, క్రిష్ణా జిల్లా, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ భారత దేశము |
| Owned by | ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం |
| Operated by | ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ |
| Other information |
| Station code | VJA |
|  |
|  |
|  |
|

| [hide]Location |
| --- |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |

 |

**పండిట్ నెహ్రూ బస్ స్టేషన్** విజయవాడ నగరంలోని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థకి చెందిన బస్ స్టేషన్. ఈ బస్ స్టేషన్ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని ఒక పెద్ద బస్ స్టేషన్. దీనిని *తెలుగు శాతవాహన ప్రయాణ ప్రాంగణం* అందురు.

## నిర్మాణం, సేవలు

**పండిట్ నెహ్రూ బస్ స్టేషన్ పరిరక్షణ ద్వారము, విజయవాడ**
విజయవాడ పండిట్ నెహ్రూ బస్‌స్టేషన్‌లో ప్రదర్శిస్తున్న చారిత్రిక బస్సు - డెక్కన్ క్వీన్
*డెకన్ క్వీన్*, నిజాం రాష్ట్ర రైలు - రొడ్దు రవాణా విభాగమునకు చెందిన బస్ ఈ స్టేషన్ లో ఉంది.

## ఇవికూడా చూడండి

* ఎన్.టి.ఆర్ బస్ స్టేషన్
* తిరుపతి సెంట్రల్ బస్ స్టేషన్

## మూలాలు
# స్త్రీ శక్తి పథకం

విశాఖపట్నంలో బస్సు ఎక్కుతున్న మహిళ
జీరో ఫేర్ టికెట్
**స్త్రీ శక్తి** అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2025 ఆగష్టు 15 నుండి మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణ సౌకర్యం అందించే పథకం. పల్లెవెలుగు, అల్ట్రా పల్లెవెలుగు, సిటీ ఆర్డినరీ, ఎక్స్‌ప్రెస్‌, మెట్రో ఎక్స్‌ప్రెస్‌ బస్సులలో మహిళలు ఉచితంగా ప్రయానించవచ్చు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్లో నివసిస్తున్న మహిళలకు, బాలికలకు, ట్రాన్స్‌జండర్లకు వర్తిస్తుంది. గుర్తింపు కార్డును ధృవీకరించి, ప్రభుత్వ రాయితీ వివరాలతో కూడిన జీరో ఫేర్ టికెట్ జారీ చేస్తారు.

## నేపథ్యం

మహిళలకు ఉచిత బస్సు పథకం మొదట 2019లో డిల్లీలో కేజ్రీవాల్ హయాం ప్రవేశపెట్టారు. తరువాత తమిళనాడు, కేరళ, రాజస్థాన్, పంజాబ్, జమ్మూ కాశ్మీరు, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లో అమలు చేసారు. కర్ణాటకలో స్త్రీ శక్తి అని, తెలంగాణలో మహాలక్ష్మి పథకం అనే పేర్లతో అమలవుతుంది.

## ఉపయోగాలు

ఉద్యోగాలు, విద్యాసంస్థలు, మార్కెట్లకు వెళ్ళే మహిళలకు ప్రయాణ ఖర్చు తగ్గడంతో వారికి ప్రోత్సాహకంగా ఉండి, సమాజంలో వారి భాగస్వామ్యాన్ని పెంచి, సాధికారతకు దారితీస్తుంది. బస్సు సౌకర్యం వాడటం వల్ల వ్యక్తిగత రవాణా వాహనాలపై ఆధారపడాల్సిన అవసరం తగ్గి, రహదారి ప్రమాదాలు, ట్రాఫిక్, ఇంధన వినియోగం కూడా తగ్గి, పర్యావరణానికి మేలు జరుగుతుంది. అంతర్జాతీయ స్థాయిలో కూడా ఉచిత ప్రజా రవాణాపథకాలను అమలు చేస్తున్నారు. 2020లో లక్సెంబర్గ్ దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అన్ని బస్సులు, ట్రాములు, రైళ్లు ఉచితంగా మార్చి, ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి దేశంగా నిలిచింది. తరువాత 2022లో మాల్టా కూడా ఎక్కువ భాగం బస్సు మార్గాలను ఉచితంగా మార్చింది, అయితే ఇది లక్సెంబర్గ్‌తో పోలిస్తే కేవలం ఆ దేశ నివాసితులకే వర్తిస్తుంది. సుమారు తొమ్మిది దేశాలలో ఉచిత ప్రజా రవాణా వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.

## వ్యతిరేకత

ఉచిత బస్సు రవాణా పథకం అమలుతో ఆటోరిక్షా డ్రైవర్లు, ఇతర చిన్న ప్రయివేటు రవాణా వర్గాలు తమ ఉపాధి తగ్గిపోతుందనే ఆందోళనను వ్యక్తం చేశాయి. ఆటో డ్రైవర్లకు ఆర్థిక సాయంగా రూ. 10,000 ప్రకటించారు. పెరుగుతున్న డిమాండ్ కు తగినంత సంఖ్యలో డ్రైవర్లు, బస్సులను సమకూర్చుకోవాల్సి ఉంది.

## మూలాలు
# కోస్తా ఆంధ్ర

| కోస్తా |
| --- |
| ప్రాంతం |
| Nickname: తీరాంధ్ర |
|  |
| దేశం |  భారతదేశం |
| రాష్ట్రం | దస్త్రం:Andhraseal.pngఆంధ్రప్రదేశ్ |
| Area |
|  • Total | 92,906 కి.మీ2 (35,871 చ. మై) |
| Population (2011) |
|  • Total | 3,41,93,868  |
| పెద్ద నగరాలు | * విజయవాడ
* గుంటూరు
* నెల్లూరు
* రాజమండ్రి
* కాకినాడ
* ఏలూరు
* తుని
 |

**కోస్తా** లేదా **తీరాంధ్ర** ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని తీరప్రాంతం. **కోస్తా** అన్న తెలుగు మాట, కోస్ట్‌ అన్న ఇంగ్లీషు మాట కూడా 'కోస్తా' అన్న పోర్చుగీసు భాష నుండి పుట్టిందని ఒక అనుమానం ఉంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రెండు (కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ) ప్రధాన విభాగాలలో కోస్తా ఒకటి. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రావడానికి ముందు బ్రిటిష్ ఇండియాలోని మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఉండేది. 1953లో ఆంధ్రరాష్ట్రం ఏర్పడే వరకూ ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలో ఇది అంతర్భాగంగా ఉండేది.

సాధారణంగా కోస్తా జిల్లాల్లో ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాలు కూడా అంతర్భాగమే. ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022 వలన కొత్తగా ఏర్పడిన కొన్ని జిల్లాలకు తీర ప్రాంతం హద్దుగాలేదు కాని, ఉమ్మడి జిల్లాలో భాగం కావున వాటిని కోస్తా జిల్లాలుగా పరిగణించటం కొనసాగుతుంది.

* అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా
* ఎన్టీఆర్ జిల్లా
* ఏలూరు జిల్లా
* కాకినాడ జిల్లా
* కృష్ణా జిల్లా
* గుంటూరు జిల్లా
* తూర్పు గోదావరి జిల్లా
* పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
* ప్రకాశం జిల్లా
* బాపట్ల జిల్లా
* డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా
* శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా

బ్రిటీషు ప్రభుత్వం పాలన కింద ఉన్న జిల్లాలు కూడా కావున, ఉత్తారాంధ్ర జిల్లాలలతో పాటు, వీటికి సర్కారు జిల్లాలు అనే పదప్రయోగం వాడుకలోవుండేది. ఈ తొమ్మిది ఉమ్మడి జిల్లాలూ 972 కి.మీ. నిడివిగల బంగాళాఖాత తీరాన్ని ఆనుకొని ఉన్నాయి. అందుకే ఈ ప్రాంతాన్ని కోస్తా ప్రాంతం అంటారు. భారతదేశంలో గుజరాత్‌ తరువాత రెండవ పెద్ద తీర రేఖ ఉన్న రాష్ట్రం ఇది. గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నానదుల సాగరసంగమ స్థానాల్లో ఉన్న ఈ ప్రాంతం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అంతటిలోను మిక్కిలి సారవంతమైంది. వరి, చెరకు, కూర గాయలకు ప్రసిద్ధి గాంచింది. కోస్తా, రాయలసీమ ప్రజలు 1972లో జై ఆంధ్ర పేరుతో ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం పోరాడారు.

## ఇంకా చూడండి

* రాయలసీమ
* ఉత్తరాంధ్ర
* ఆంధ్రప్రదేశ్
* తెలంగాణ

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# జాతీయం

* జాతీయములు - భాషలో పదాలను ప్రత్యేక అర్ధంలో వాడే ఒక విధానం, సంస్కృతి.

* జాతీయం (ఆర్ధిక చర్య) - జాతీయం చేయడం - అనగా ప్రైవేటు ఆస్తులను ప్రభుత్వం వశపరచుకొనే విధానం.

* జాతీయం చిహ్నం - జాతికి చెందిన విశేషం, చిహ్నం, ఆచారం వంటివి
# హైదరాబాద్ - విజయవాడ జాతీయ రహదారి

| హైదరాబాద్ - విజయవాడ జాతీయ రహదారి |
| --- |
| నందిగామ, ఆంధ్రప్రదేశ్ సమీపంలో హైదరాబాద్ - విజయవాడ జాతీయ రహదారి టోల్ గేట్ దృశ్యం |
| మార్గ సమాచారం |
| నిర్వహిస్తున్న సంస్థ జి.ఎం.ఆర్ హైదరాబాద్ - విజయవాడ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ |
| ముఖ్యమైన కూడళ్ళు |
| నుండి | ఔటర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్ |
| వరకు | గొల్లపూడి, విజయవాడ |
|  |
| ప్రదేశము |
| దేశం | భారతదేశం |
| రాష్ట్రాలు | ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ |
|  |
| రహదారి వ్యవస్థ |
| * **భారతదేశంలో రహదార్లు ఎక్స్‌ప్రెస్
* జాతీయ
* రాష్ట్ర
* ఆసియా
 |

**హైదరాబాద్ - విజయవాడ జాతీయ రహదారి** (హైదరాబాద్ - విజయవాడ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే) విజయవాడ, హైదరాబాదు లను కలిపే 181 కి.మీ నాలుగు నుంచి ఆరు వరుసల జాతీయ రహదారి. ఇది మచిలీపట్నంను పూణేతో కలిపే జాతీయ రహదారి 65 లో ఒక భాగం. దీనిని రెండు వరుసలనుండి విస్తరణ పని పూర్తి చేసి అక్టోబర్ 2012 లో ప్రారంభించారు. జిఎంఆర్ గ్రూప్ అనుబంధ సంస్థ "జిఎంఆర్ విజయవాడ-హైదరాబాద్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్" ద్వారా బిల్డ్-ఓన్-ఆపరేట్-ట్రాన్స్ఫర్ (BOOT) ప్రాతిపదికన ఈ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేశారు.

## చరిత్ర

2007 ప్రారంభంలో, భారత జాతీయ రహదారుల నిర్వాహణ సంస్థ అప్పటి రెండు వరుసల విజయవాడ-హైదరాబాద్ సెక్షను నాలుగు వరుసలుగా విస్తరించాలని నిర్ణయించింది. ఈ ప్రాజెక్ట్ 2007 లో మంజూరు చేయబడింది. రహదారి పనికి ఎంపికైన జి.ఎం.ఆర్ గ్రూప్ 11 జూన్ 2009 న జి.ఎం.ఆర్ హైదరాబాద్ విజయవాడ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ అనే అనుబంధ సంస్థను ఏర్పాటు చేసింది

ఈ ప్రాజెక్టుకు 22 మార్చి 2010 న అంచనా వ్యయం 1,470 కోట్లు. నార్కెట్‌పల్లిలో ఈ పునాది వేడుకలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి కొణిజేటి రోశయ్య, సూదిని జైపాల్ రెడ్డి, రతన్‌జిత్ ప్రతాప్ నరేన్ సింగ్ పాల్గొన్నారు. ఈ ప్రాజెక్టు 2012 అక్టోబర్‌లో పూర్తయింది.

## మార్గం

ఈ మార్గంలో నాలుగు రహదారి సుంకం వసూలి కేంద్రాలు (టోల్ ప్లాజా) ఉన్నాయి.

## ప్రాముఖ్యత

ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన తరువాత, ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్వే , తెలంగాణ రాజధాని హైదరాబాదు, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అమరావతి (విజయవాడ) లను కలిపే ప్రధాన రహదారిగా మారింది. ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే వివిధ వ్యాపారాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. పారిశ్రామిక పార్కులు, ఫార్మా రంగాలు, ఇతర కారిడార్లను తెలంగాణా ప్రభుత్వం, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రహదారుల జాబితా
* తెలంగాణ రాష్ట్ర రహదారుల జాబితా

## మూలాలు
# ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రహదారుల జాబితా

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రహదారులు
ఈ వ్యాసం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రహదారులు గురించి వివరించబడింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రహదారుల మొత్తం పొడవు 14,722 kilometres (9,148 mi)గా ఉంది.

## జాబితా

| రాష్ట్ర రహదారి సంఖ్య
 | దారి
 | జిల్లా (లు)
 |
| --- | --- | --- |
| రాష్ట్ర రహదారి 2
 | మాచెర్ల - గురజాల - దాచేపల్లి - పిడుగురాళ్ల - సత్తెనపల్లి - గుంటూరు
 | గుంటూరు
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 30
 | అనంతపురం - తాడిపత్రి - బుగ్గ
 | అనంతపురం
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 31
 | కడప - రాజంపేట - కొటూరు - రేణిగుంట
 | కడప, చిత్తూరు
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 34
 | కదిరి - రాయచోటి - రాజంపేట
 | కడప, అనంతపురం
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 36
 | ఒరిస్సా సరిహద్దు - పార్వతీపురం - బొబ్బిలి - రామభద్రపురం - రాజాం - చిలకపాలెం
 | విజయనగరం, శ్రీకాకుళం
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 37
 | పార్వతీపురం - వీరఘట్టం - పాలకొండ - శ్రీకాకుళం - కళింగపట్నం
 | విజయనగరం, శ్రీకాకుళం
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 38
 | భీమునిపట్నం - అనకాపల్లి - నర్సీపట్నం - దేవీపట్నం
 | విశాఖపట్నం, తూర్పు గోదావరి
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 39
 | విశాఖపట్నం – శృంగవరపుకోట – అరకు
 | విశాఖపట్నం, విజయనగరం
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 40
 | రాజమండ్రి – బిక్కవోలు – సామర్లకోట
 | తూర్పు గోదావరి
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 41
 | చింటూరు జంక్షన్ – రంపచోడవరం – రాజమండ్రి – కోరుకొండ – మధురపూడి – రాజమండ్రి
 | తూర్పు గోదావరి
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 42
 | తెలంగాణ సరిహద్దు – జంగారెడ్డిగూడెం – కొయ్యలగూడెం – తాడేపల్లిగూడెం – పాలకొల్లు
 | పశ్చిమ గోదావరి
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 43
 | రాష్ట్ర రహదారి 42 జంక్షన్ – చింతలపూడి – విజయరాయి – ఏలూరు
 | పశ్చిమ గోదావరి
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 44
 | శోభనాద్రిపురం – తడికలపూడి – కామవరపుకోట – ఏలూరు
 | పశ్చిమ గోదావరి
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 45
 | పిడుగురాళ్ల – నరసారావుపేట – చిలకలూరిపేట – చీరాల
 | గుంటూరు, ప్రకాశం
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 48
 | గుంటూరు – పొన్నూరు – బాపట్ల – చీరాల
 | గుంటూరు, ప్రకాశం
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 50
 | గుంటూరు – నరసారావుపేట – వినుకొండ – ఆత్మకూరు - కర్నూలు
 | గుంటూరు, కర్నూలు
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 53
 | నంద్యాల – గిద్దలూరు – బెస్తవారిపేట – ఒంగోలు
 | కర్నూలు, ప్రకాశం
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 57
 | నెల్లూరు – మైపాడు
 | నెల్లూరు, కడప
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 58
 | గూడూరు – రాజంపేట
 | నెల్లూరు, కడప
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 63
 | ముదినేపల్లి – భీమవరం
 | కృష్ణా, పశ్చిమ గోదావరి
 |
| రాష్ట్ర రహదారి 89
 | మాచెర్ల – వినుకొండ
 | గుంటూరు
 |

## మూలాలు
# రాష్ట్ర రహదారి 2 (ఆంధ్ర ప్రదేశ్)

|
167AG

National Highway 167AG |
| --- |
| ముఖ్యమైన కూడళ్ళు |
| పడమర చివర | కొండమొడు |
| తూర్పు చివర | పేరేచర్ల |
|  |
| ప్రదేశము |
| దేశం | భారతదేశం |
| రాష్ట్రాలు | ఆంధ్ర ప్రదేశ్ |
| ప్రాథమిక గమ్యస్థానాలు | మాచెర్ల, NH 167A కొండమోడు జంక్షన్, రాజుపాలెం, సతెనపల్లి, మేడికొండురు, పేరేచర్ల |
|  |
| రహదారి వ్యవస్థ |
| * **భారతదేశంలో రహదార్లు ఎక్స్‌ప్రెస్
* జాతీయ
* రాష్ట్ర
* ఆసియా
 |

**జాతీయ రహదారి 167AG** భారతదేశం లోని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం యొక్క రహదారి. ఈ రహదారి గుంటూరు జిల్లాలొని పేరేచర్ల NH544D వద్ద, పరంబమైమేడికొండురు, సత్తెనపల్లి, రాజుపాలెం, కొండమొడు వద్ద NH 167A లొ కలుస్తుంది. ఇది పూర్తిగా గుంటూరు జిల్లాలో కుండా సాగుతుంది.
రాష్ట్ర విభజనకి ముందు ఈ రహదారి నార్కెట్‌పల్లి–అద్దంకి–మేరేడ్మెట్ల రహదారిగా ఉండెది.

## మార్గములొ ముఖ్య గమ్యస్థానాలకు

మాచెర్ల, గురజాల, దాచేపల్లి, పిడుగురాళ్ల, సత్తెనపల్లి, గుంటూరు ఈ మార్గంలో ముఖ్య గమ్యస్థానాలు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* రాష్ట్ర రహదారి (భారతదేశం)

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు
# రాష్ట్ర రహదారి 36 (ఆంధ్ర ప్రదేశ్)

|
36

State Highway 36 |
| --- |
| ముఖ్యమైన కూడళ్ళు |
| ఉత్తరం చివర | ఒరిస్సా సరిహద్దు |
| దక్షిణం చివర | చిలకపాలెం |
|  |
| ప్రదేశము |
| దేశం | భారతదేశం |
| రాష్ట్రాలు | ఆంధ్ర ప్రదేశ్ |
| ప్రాథమిక గమ్యస్థానాలు | పార్వతీపురం, సీతానగరం, బొబ్బిలి, రామభద్రపురం, బాడంగి, రాజాం, చిలకపాలెం |
|  |
| రహదారి వ్యవస్థ |
| * **భారతదేశంలో రహదార్లు ఎక్స్‌ప్రెస్
* జాతీయ
* రాష్ట్ర
* ఆసియా
 |

**రాష్ట్ర రహదారి 36** (State Highway 36 (Andhra Pradesh) భారతదేశం లోని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంనికి చెందిన ఒక రహదారి.

## దారి

ఈ రహదారి ఒరిస్సా రాష్ట్ర సరిహద్దులో ప్రారంభమై విజయనగరం జిల్లాలోని పార్వతీపురం, సీతానగరం, బొబ్బిలి, రామభద్రపురం, బాడంగి, శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని రాజాం, పొందూరు మీదుగా వెళ్ళి చిలకపాలెం వద్ద ముగుస్తుంది. ఉత్తరంగా ఈ రహదారి ఒరిస్సా రాష్ట్ర రహదారి 5తో అనుసంధానించబడింది. ఇది మార్గమధ్యంలో రామభద్రపురం వద్ద జాతీయ రహదారి 43తో కలుస్తుంది. తూర్పు దక్షిణానికి ఈ రహదారి చిలకపాలెం వద్ద చెన్నై-కోల్‌కతా లను కలిపే జాతీయ రహదారి 16తో కలుస్తుంది.

## ప్రముఖమైన ప్రదేశాలు

ఈ రహదారి సీతానగరంలోని ఎన్.ఎఫ్.సి. చక్కెర కర్మాగారం, బొబ్బిలి లోని పారిశ్రామిక రంగంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న గ్రోత్ సెంటర్, బాడంగిలోని ఎయిర్ స్ట్రిప్ లను మార్గంలో కలుపుతుంది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* రాష్ట్ర రహదారి (భారతదేశం)
* ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రహదారుల జాబితా

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు
# రాష్ట్ర రహదారి 48 (ఆంధ్ర ప్రదేశ్)

|
48

State Highway 48 |
| --- |
| ముఖ్యమైన కూడళ్ళు |
| పడమర చివర | గుంటూరు |
| తూర్పు చివర | చీరాల |
|  |
| ప్రదేశము |
| దేశం | భారతదేశం |
| రాష్ట్రాలు | ఆంధ్ర ప్రదేశ్ |
| ప్రాథమిక గమ్యస్థానాలు | గుంటూరు, పొన్నూరు, బాపట్ల, చీరాల |
|  |
| రహదారి వ్యవస్థ |
| * **భారతదేశంలో రహదార్లు ఎక్స్‌ప్రెస్
* జాతీయ
* రాష్ట్ర
* ఆసియా
 |

**రాష్ట్ర రహదారి 48** భారతదేశం లోని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం యొక్క రహదారి. ఈ రహదారి ని *గుంటూరు-బాపట్ల-చీరాల రొడ్డు* అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ రహదారి గుంటూరు జిల్లాలొని గుంటూరు వద్ద ప్ర్రారంభం అయ్యి పొన్నూరు, బాపట్ల మీదుగా వెళ్లి ప్రకాశం జిల్లాలొని చీరాల వద్ద ముగుస్తుంది.

## మార్గములొ ముఖ్య గమ్యస్థానాలకు

| జిల్లా | ముఖ్య గమ్యస్థానాలకు
 |
| --- | --- |
| గుంటూరు, ప్రకాశం జిల్లా | గుంటూరు – పొన్నూరు – బాపట్ల – చీరాల
 |

## ఇవి కూడా చూడండి

* ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రహదారుల జాబితా
* రాష్ట్ర రహదారి (భారతదేశం)

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు
# రాష్ట్ర రహదారి 39 (ఆంధ్ర ప్రదేశ్)

|
39

State Highway 39 |
| --- |
| ముఖ్యమైన కూడళ్ళు |
| పడమర చివర | అరకు |
| తూర్పు చివర | విశాఖపట్నం |
|  |
| ప్రదేశము |
| దేశం | భారతదేశం |
| రాష్ట్రాలు | ఆంధ్ర ప్రదేశ్ |
| ప్రాథమిక గమ్యస్థానాలు | విశాఖపట్నం, అనంతగిరి, అరకు |
|  |
| రహదారి వ్యవస్థ |
| * **భారతదేశంలో రహదార్లు ఎక్స్‌ప్రెస్
* జాతీయ
* రాష్ట్ర
* ఆసియా
 |

**రాష్ట్ర రహదారి 39** భారతదేశం లోని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంనికి చెందిన ఒక రహదారి.
ఈ రహదారి విశాఖపట్నం జిల్లాలొని అరకు వద్ద ప్రారంభమై, అనంతగిరి మీదుగా వెళ్ళి విశాఖపట్నం వద్ద ముగుస్తుంది. ఈ రహదారి, *పెట్రోలియం, కెమికల్, పెట్రోకెమికల్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ రీజియన్ ప్రాజెక్ట్*లో భాగంగా నవీకరింపబడుతుంది.

## మార్గములొ ముఖ్య గమ్యస్థానాలకు

| జిల్లా | ముఖ్య గమ్యస్థానాలకు
 |
| --- | --- |
| విశాఖపట్నం | విశాఖపట్నం, అనంతగిరి, అరకు
 |

## ఇవి కూడా చూడండి

* రాష్ట్ర రహదారి (భారతదేశం)
* ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రహదారుల జాబితా

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు
# ఔటర్ రింగు రోడ్డు, అమరావతి

| ఔటర్ రింగు రోడ్డు, అమరావతి |
| --- |
| మార్గ సమాచారం |
| పొడవు | 210 km (130 mi) |
| ముఖ్యమైన కూడళ్ళు |
| రింగు రోడ్డు around అమరావతి |
|  |
| ప్రదేశము |
| దేశం | భారతదేశం |
|  |
| రహదారి వ్యవస్థ |
| * **భారతదేశంలో రహదార్లు ఎక్స్‌ప్రెస్
* జాతీయ
* రాష్ట్ర
* ఆసియా

**State Highways in**  |

**ఔటర్ రింగ్ రోడ్, అమరావతి** (అధికారికంగా: **అమరావతి ఔటర్ రింగ్ రోడ్**) ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంతంలోని ప్రతిపాదిత 210 km (130 mi) రోడ్డు. ఈ రొడ్డు, గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాలో నిర్మితమౌతుంది. ఈ ప్రాజెక్టు, ఫేజ్-VII జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు కింద భారత జాతీయ రహదారుల అథారిటీ వారు కడుతున్నారు.

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు
# ఇన్నర్ రింగు రోడ్డు, విజయవాడ

| ఇన్నర్‌ రింగు రోడ్డు |
| --- |
| మార్గ సమాచారం |
| నిర్వహిస్తున్న సంస్థ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంతం అభివృద్ధి అథారిటీ |
| పొడవు | 9.84 km (6.11 mi) |
| ప్రదేశము |
| దేశం | భారతదేశం |
|  |
| రహదారి వ్యవస్థ |
| * **భారతదేశంలో రహదార్లు ఎక్స్‌ప్రెస్
* జాతీయ
* రాష్ట్ర
* ఆసియా

**State Highways in**  |

**ఇన్నర్‌ రింగు రోడ్డు, విజయవాడ**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని విజయవాడ నగరానికి చెందిన ఒక అంతర్గత రహదారి. ఈ రహదారి విస్తరించి ఉన్నపొడవు 9.84 కిలో మీటర్లు (6.11 మైళ్ళు), నిర్మాణ వ్యయం  119.00 కోట్లు. ఈ ప్రాజెక్టు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంతం అభివృద్ధి అథారిటీకి సంబంధించింది.

## మార్గం

ఈ రింగ్ రోడ్డు మార్గం, గొల్లపూడి *Y–జంక్షన్* వద్ద జాతీయ రహదారి 16 నుండి ప్రారంభమై నగరాన్ని చుట్టి రామవరప్పాడు రింగు వద్ద జాతీయ రహదారి 65 వద్ద ముగుస్తుంది. డి వెళ్తుంది.

## మూలాలు
# ఇన్నర్ రింగు రోడ్డు (గుంటూరు)

| అంతర వలయ రహదారి |
| --- |
| మార్గ సమాచారం |
| నిర్వహిస్తున్న సంస్థ గుంటూరు నగర పాలక సంస్థ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంతం అభివృద్ధి అథారిటీ |
| పొడవు | 6.34 km (3.94 mi) |
| ప్రదేశము |
| దేశం | భారతదేశం |
|  |
| రహదారి వ్యవస్థ |
| * **భారతదేశంలో రహదార్లు ఎక్స్‌ప్రెస్
* జాతీయ
* రాష్ట్ర
* ఆసియా

**State Highways in**  |

**అంతర వలయ రోడ్డు**, (అధికారికంగా: **మహాత్మా మహాత్మా గాంధీ అంతర వలయ రోడ్డు**), ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని గుంటూరు నగరానికి చెందిన ఒక అంతర్గత రహదారి. ఈ రహదారి విస్తరించి ఉన్నపొడవు 6.34 km (3.94 mi), నిర్మాణ వ్యయం  29.08 కోట్లు. అప్పటి విజయవాడ గుంటూరు తెనాలి మంగళగిరి అర్బన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (ప్రస్తుతం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంతం అభివృద్ధి అథారిటీ) వారు ఈ ప్రాజెక్టుని రెండు దశల్లో మొదలుపెట్టారు.

## మార్గం

ఈ రింగ్ రోడ్డు మార్గం, నగరములోని ఆటోనగర్ ప్రాంతం వద్ద జాతీయ రహదారి 5 నుండి ప్రారంభమై నగరాన్ని చుట్టి అంకిరెడ్డిపాలెం వద్ద అదే జాతీయ రహదారి వద్ద ముగుస్తుంది. నగరంలోని అగతవరప్పాడు, గోరంట్ల, జె.కె.సి కళాశాల రోడ్, పెదపలకలూరు, తురకపాలెం, నల్లపాడు ప్రాంతాల్లో నుండి వెళ్తుంది.

## ఇవికూడా చూడండి

* ఇన్నర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్

## మూలాలు
# ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక అభివృద్ధి సంస్థ

| ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక అభివృద్ధి సంస్థ
 |
| --- |
|  |
| ప్రభుత్వ రంగం అవలోకనం
 |
| అధికార పరిధి
 | ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారత దేశము
 |
| ప్రధాన కార్యాలయం
 | విజయవాడ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారత దేశము |
| నినాదం
 | అంతా సాధ్యమే!
 |
| మాతృ శాఖ
 | పర్యాటక శాఖ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం
 |

**ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పర్యాటక అభివృద్ధి సంస్థ** (ఆంగ్లం: Andhra Pradesh Tourism Development Corporation) భారత దేశంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పర్యాటక రంగాన్ని ప్రోత్సహిచే ప్రభుత్వ సంస్థ. ఇది విజయవాడ కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది. దీని ఆధ్వర్యంలో హోటళ్లు, రిసార్టులు, బస్సులు లాంటి పర్యటన సౌకర్యాలు అందచేస్తున్నది. దీనితోబాటు సమాచార, రిజర్వేషన్ కేంద్రాలు, ధ్వని, కాంతి ఆకర్షణలు, తీరిక సమయపు పడవ ప్రయాణం, సమావేశాలకొరకు ఓడ ప్రయాణం సేవలు అందచేస్తున్నది. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం గొప్ప చారిత్రక, సహజ నేపథ్యాన్ని సూచించే వారసత్వ, ప్రకృతిక, సాహస, ఆరోగ్య, గ్రామీణ పర్యటన ప్యాకేజీలను అందిస్తుంది.. తిరుపతి, హార్స్లీ హిల్స్, అరకు, విశాఖపట్నం, శ్రీశైలం వంటి ప్రసిద్ధ పర్యాటక ప్రదేశాలలో రిసార్టులను నిర్వహిస్తుంది. 63 హైటెక్ కోచ్‌లు, 29 వోల్వో కోచ్‌లు, 8 ఎయిర్ కండిషన్డ్ హైటెక్ కోచ్‌లు, 4 సెమీ స్లీపర్స్, 11 మినీ వాహనాలు, 1 వింటేజ్ కోచ్, 10 క్వాలిస్ వంటి పలు వాహనాలను కలిగివుంది. ఇది విశ్రాంతి పర్యటనను కూడా ప్రోత్సహిస్తుంది.

## పర్యాటక శాఖ

ఈ సంస్థ మాత్రశాఖ పర్యాటక శాఖ. ఇది రాష్ట్రంలోని పర్యాటక కేంద్రాల గురించి సమాచారాన్ని అందరికీ అందజేస్తుంది.

## గమ్యస్థానంగా ఆంధ్రప్రదేశ్

తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దేవస్థానం
భారతీయ రాష్ట్రాలకు పర్యాటకుల సందర్శనల సంఖ్యను భారతదేశంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ మూడవ స్థానంలో ఉంది. 2013లో, 15.21 కోట్ల మంది దేశీయ పర్యాటకులు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో వివిధ ప్రాంతాలను సందర్శించారు, ఇది దేశీయ పర్యాటక మార్కెట్లో సుమారు 13.3%గా ఉంది. రాష్ట్రంలో చారిత్రక దేవాలయాలు, సుందరమైన ప్రదేశాలు, సముద్రతీరాలు, జలాశయాలు, సహజమైన అటవీ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. కొన్ని కనీస అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉన్న అన్ని కొత్త పర్యాటక మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు లగ్జరీ పన్ను 100% మినహాయింపు అధికారులచే అందించబడుతుంది.

## ఇవీ చూడండి

* తెలంగాణ రాష్ట్ర పర్యాటక అభివృద్ధి సంస్థ

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు