# గుజరాత్ సుల్తానేట్

| గుజరాత్ సుల్తానేట్سلطنت گجرات‬  (Persian) గుజరాత్ సుల్తానేట్  (Gujarati) |
| --- |
| 1394–1573 |
| 1525 లో గుజరాత్ సుల్తానేట్ |
| రాజధాని | అన్హిల్వాడ్ పటాన్ (1407–1411) అహ్మదాబాద్ (1411–1484, 1535–1573)
చంపానేర్ (1484–1535) |
| Common languages | పర్షియన్ (అధికారిక) మధ్య గుజరాతీ ( లింగ్వా ఫ్రాంకా) |
| Religion  | ఇస్లాం (అధికారిక) హిందూ మతం జైన మతం |
| ప్రభుత్వం | సంపూర్ణ రాచరికం |
| సుల్తాన్ |  |
|  |
| • 1407–1411  | ముజఫర్ షా I (మొదటి) |
| • 1561–1573, 1584  | ముజఫర్ షా III (చివరి) |
|  |
| History |  |
|  |
| • ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుండి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించబడింది  | 1394 |
| • మొఘలులచే ఆక్రమించబడింది  | 1573 |
|  |
| ద్రవ్యం | టాకా |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Preceded by** | **Succeeded by** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ఢిల్లీ సుల్తానేట్
 |
|  | మాల్వా సుల్తానేట్
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  మొఘల్ సామ్రాజ్యం
 |  |

 |

 |
| Today part of | భారతదేశం |

**గుజరాత్ సుల్తానేట్** పశ్చిమ భారతదేశం, ప్రధానంగా ప్రస్తుత గుజరాత్ రాష్ట్రంలో, మధ్యయుగ చివరి ఇస్లామిక్ భారతీయ రాజ్యంగా ఉన్నాయి. ఈ రాజ్యం 1394లో గుజరాత్ గవర్నర్ మొదటి ముజఫర్ షా ఢిల్లీ తుగ్లక్ రాజవంశం నుండి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించినప్పుడు స్థాపించబడింది.

ఢిల్లీ సుల్తానేట్ పై తైమూర్ దండయాత్ర తరువాత, ఢిల్లీ నాశనమైంది, దాని పాలన గణనీయంగా బలహీనపడింది, ఇది ముజఫర్ షా 1394లో తనను తాను స్వతంత్రంగా ప్రకటించుకోవడానికి దారితీసింది. గుజరాత్ అధికారికంగా సుల్తానేట్ను స్థాపించింది. తదుపరి సుల్తాన్, అతని మనవడు మొదటి అహ్మద్ షా, 1411లో రాజధానిని అహ్మదాబాద్ మార్చాడు. అతని వారసుడు రెండవ ముహమ్మద్ షా చాలా మంది రాజపుత్ర అధిపతులను లొంగదీసుకున్నారు. మహమూద్ బేగడ పాలనలో సుల్తానేట్ యొక్క శ్రేయస్సు అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది. అతను చాలా మంది గుజరాతీ రాజపుత్ర అధిపతులను కూడా లొంగదీసుకుని, డయ్యూ తీరంలో నౌకాదళాన్ని నిర్మించాడు.

1509లో పోర్చుగీస్ సామ్రాజ్యం డయ్యూ యుద్ధంలో (1509) సుల్తానేట్ నుండి డయూను స్వాధీనం చేసుకుంది. మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయూన్ 1535లో గుజరాత్పై దాడి చేసి కొంతకాలం ఆక్రమించాడు, ఆ సమయంలో బొంబాయి, బాసిన్ & డామన్ పోర్చుగీస్ కాలనీగా మారాయి, ఆ తరువాత 1537లో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నప్పుడు బహదూర్ షా పోర్చుగీసు వారిచే చంపబడ్డాడు. 1573లో అక్బర్ గుజరాత్ సుల్తానేట్‌ను తన సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేసినప్పుడు సుల్తానేట్ ముగిసింది. చివరి పాలకుడు మూడవ ముజఫర్ షా ను ఆగ్రా ఖైదీగా తీసుకెళ్లారు. 1583లో, ఆయన   జైలు నుండి ప్రభువుల సహాయంతో తప్పించుకున్నాడు, అక్బర్ మంత్రి అబ్దుల్ రహీమ్ ఖాన్-ఇ-ఖానన్ చేతిలో ఓడిపోయే ముందు కొద్ది కాలం పాటు ప్రభువుల సహాయంతో సింహాసనాన్ని తిరిగి పొందడంలో విజయం సాధించాడు.

## మూలం

గుజరాత్ లోని ముజఫర్ద్ రాజవంశాన్ని జాఫర్ ఖాన్ స్థాపించాడు, తరువాత అతనికి మొదటి ముజఫర్ షా అని పేరు పెట్టారు. వివిధ చారిత్రక ఆధారాలు, విద్వాంసుల ప్రకారం, జాఫర్ ఖాన్ విదేశాలలో జన్మించిన ముస్లిం కాకుండా ఇస్లాం మతంలోకి మారిన స్థానిక వ్యక్తి. వాటి మూలం గురించి మధ్యయుగ నుండి ఆధునిక చరిత్రకారుల వరకు వివిధ వాదనలు ఉన్నాయి. 16వ శతాబ్దపు చరిత్ర *మిరాత్-ఇ-సికందరి* రచయిత సికందర్ ఇబ్న్ మంజు ప్రకారం, జాఫర్ ఖాన్ ట్యాంకులు అని పిలువబడే ఖత్రీల శాఖకు చెందినవాడు. ట్యాంకులు, ఖత్రి ఒక సమాజంగా ఉండేవారు, తరువాత వారు మద్యపానం పట్ల ఉన్న అభిమానం కారణంగా బహిష్కరించబడినప్పుడు విడిపోయారు. ఈ సంప్రదాయాన్ని 18వ శతాబ్దపు గుజరాత్ మొఘల్ దివాన్ అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ తన మీరాత్-ఇ అహ్మదీలో పునరావృతం చేశాడు, అక్కడ అతను మూలాలుగా ఉపయోగించిన రచనలలో మీరాత్-ఐ సికందరీని కూడా జాబితా చేశాడు. ఆండ్రే వింక్, ఎస్. సి. మిశ్రా వంటి ఆధునిక చరిత్రకారులు, ఇతరులు జాఫర్ ఖాన్ ఢిల్లీ జన్మించినప్పటికీ, మొదట దక్షిణ పంజాబ్ చెందిన ఖత్రి కులంలోని ట్యాంక్ (పర్షియన్ టాక్ లేదా టాంక్ ఉపవిభాగం) కు చెందినవాడని పేర్కొన్నారు.

అయితే, అపర్ణ కపాడియా వంటి కొంతమంది చరిత్రకారులు మరొక కథనాన్ని అందిస్తూ, సహారన్ (జాఫర్ ఖాన్ తండ్రి సాధరణ్ అని కూడా పిలుస్తారు), వాస్తవానికి ప్రస్తుత హర్యానాలోని థానేసర్లో నివసించిన ట్యాంక్ రాజ్‌పుత్ అని నొక్కి చెప్పారు. ట్యాంకులు రాజపుత్ర మూలానికి చెందినవని సూచించే ఇతర చరిత్రకారులు కూడా ఉన్నారు. గుజరాతీ చరిత్రకారుడు సికందర్ ట్యాంకులు ఒకప్పుడు హిందూ ఖత్రిలు అని, వారు వైన్ తాగడం అలవాటు కారణంగా వారి అసలు సమాజం నుండి బహిష్కరించబడ్డారని కూడా కపాడియా హైలైట్ చేసాడు. ఇంతలో, కొంతమంది పండితులు ట్యాంక్ రాజపుత్రులను మిశ్రా సూచించిన విధంగా రాజపుత్రుల తక్కువ లేదా అగౌరవ తరగతిగా భావిస్తారు.

దీనికి విరుద్ధంగా, రిచర్డ్ ఎమ్. ఈటన్ వంటి కొంతమంది ఇతర చరిత్రకారులు జాఫర్ ఖాన్ను కేవలం "ఇస్లాం మతంలోకి మారిన రైతు" కుమారుడిగా అభివర్ణించారు, అయితే వి. కె. అగ్నిహోత్రి, సయ్యద్ అథర్ అబ్బాస్ రిజ్వి వంటి చరిత్రకారులు సాధరణ్ను రాజ్పుత్ లేదా ఖత్రి కాకుండా ఇస్లాం మతంలోకి మార్చబడిన జాట్ గుర్తించారు.

కొంతమంది ఆధునిక చరిత్రకారులు జాఫర్ ఖాన్ కుటుంబాన్ని సాంప్రదాయకంగా వైన్ తయారీ, అమ్మకం కులం అయిన కలాల్ తెగతో గుర్తించారు. ఈ చరిత్రకారులలో కిరణ్ పవార్, షౌకత్ అలీ ఖాన్ ఉన్నారు. 13వ, 14వ శతాబ్దాల మధ్య నివసించిన ఇబ్న్ బతూతా, జియాఉద్దీన్ బరానీ వంటి మధ్యయుగ చరిత్రకారులు కలాల్‌ల మూలాన్ని పర్షియన్ ఖుమర్లు లేదా వింటెనర్‌లుగా పేర్కొన్నారు. తరువాత, మధ్యయుగ చరిత్రకారులు వాటిని వారి హిందూస్థానీ పేరు కలాల్‌తో వర్ణించారు. వాస్తవానికి ముస్లిమేతరులు, ఇస్లాం మతంలోకి వారి మార్పిడి సహారన్ సోదరి, సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ మధ్య వివాహ కూటమితో ముడిపడి ఉంది, ఇది కుటుంబం హోదా ప్రభావాన్ని పెంచడానికి దోహదపడింది.

## చరిత్ర

నాసిర్ అల్-దిన్ మహమూద్ షా III వెండి టంకా, గుజరాత్ సుల్తానేట్.
### తొలి పాలకులు

జాఫర్ ఖాన్ తండ్రి వజీహ్-ఉల్-ముల్క్ (సహారన్ అతని సోదరుడు ప్రభావవంతమైన చౌదరీలు అని, వారు వృత్తిరీత్యా వ్యవసాయదారులు, కానీ వారి పిలుపుపై వేలాది మంది పోరాట పురుషులను కూడా సమీకరించగలరని చెబుతారు. ఢిల్లీ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ 1377లో ఫర్హత్-ఉల్-ముల్క్ అని కూడా పిలువబడే మాలిక్ ముఫర్రా, రస్తీ ఖాన్ గుజరాత్ గవర్నర్‌గా నియమించాడు. 1387లో, అతని స్థానంలో సికందర్ ఖాన్‌ను పంపారు, కాని అతను ఫర్హత్-ఉల్-ముల్క్ చేతిలో ఓడిపోయి చంపబడ్డాడు. 1391లో సుల్తాన్ నాసిర్-ఉద్-దిన్ ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ వజీహ్-ఉల్-ముల్క్ కుమారుడు జాఫర్ ఖాన్‌ను గుజరాత్ గవర్నర్‌గా నియమించి, అతనికి ముజఫర్ ఖాన్ (r. 1391-1403,1404-1411) బిరుదును ప్రదానం చేశాడు. అతను 1392లో అన్హిల్వాడా పటాన్ సమీపంలోని కాంబోయి యుద్ధంలో ఫర్హత్-ఉల్-ముల్క్‌ను ఓడించి, అన్హిల్వాడ పటాన్ నగరాన్ని ఆక్రమించాడు.

1403లో, జాఫర్ ఖాన్ కుమారుడు టాటర్ ఖాన్ తన తండ్రిని ఢిల్లీపై దండయాత్ర చేయమని కోరాడు, దానిని అతను తిరస్కరించాడు. ఫలితంగా, 1408లో, టాటర్ అతన్ని అశావల్ (భవిష్యత్ అహ్మదాబాద్) లో ఖైదు చేసి, ముహమ్మద్ షా I (r. 1403-1404) అనే బిరుదుతో తనను తాను సుల్తాన్‌గా ప్రకటించుకున్నాడు. అతను ఢిల్లీ వైపు కవాతు చేసాడు, కానీ దారిలో అతని మామ షమ్స్ ఖాన్ అతనిపై విషం పోశాడు. ముహమ్మద్ షా మరణం తరువాత, ముజఫర్ జైలు నుండి విడుదల చేయబడ్డాడు, పరిపాలనపై నియంత్రణను చేపట్టాడు. 1407లో అతను తనను తాను సుల్తాన్ మొదటి ముజఫర్ షా గా ప్రకటించుకున్నాడు, రాజరికం గుర్తును తీసుకొని తన పేరిట నాణేలను జారీ చేశాడు. 1411లో ఆయన మరణించిన తరువాత, ఆయన మనవడు, టాటర్ ఖాన్ కుమారుడు అహ్మద్ షా I ఆయన తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు.

ఆయన పట్టాభిషేకం జరిగిన వెంటనే, మొదటి అహ్మద్ షా తన పినతండ్రుల తిరుగుబాటును ఎదుర్కొన్నాడు. ఈ తిరుగుబాటుకు ఆయన పెద్ద మామ ఫిరూజ్ ఖాన్ నాయకత్వం వహించాడు, అతను తనను తాను రాజుగా ప్రకటించుకున్నాడు. ఫిరూజ్ ఖాన్ వడోదరలో దళాలను సమీకరించి నడియాద్ వైపు కవాతు చేసాడు, అక్కడ హుసమ్ అల్ ముల్క్ భండారీ, మాలిక్ అహ్మద్, మాలిక్ షా, జివందాస్ ఖత్రి, ప్రయాగదాస్లతో సహా తిరుగుబాటుదారుల బృందం అతనితో కలిసింది, ఆ తరువాత వారు ఖంభాత్ను భద్రపరచడానికి వెళ్లారు, కాని తిరుగుబాటు నాయకుల మధ్య విభేదాలు అంతర్గత ఘర్షణకు దారితీశాయి, దీనిలో జివందాస్ ఖాత్రి చంపబడ్డాడు. తిరుగుబాటుదారులు 1411 జనవరిలో భరూచ్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని మాల్వాకు చెందిన హోషాంగ్ షా సహాయం కోసం ఎదురుచూశారు, అహ్మద్ షా 1411 జనవరి 28న పటాన్ నుండి భరూచ్ వరకు ముందుకు వెళ్లి రాజీ లేఖలు, క్షమాభిక్ష ప్రతిపాదనల ద్వారా తిరుగుబాటును అంతం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. ఈ తిరుగుబాటు సమయంలో మాల్వా సుల్తానేట్ సుల్తాన్ హుషాంగ్ షా గుజరాత్ పై దాడి చేశాడు. ఈసారి అతను తిప్పికొట్టబడ్డాడు, కాని 1417లో ఖాందేశ్ ఫారూకీ రాజవంశం పాలకుడు నాసిర్ ఖాన్‌తో కలిసి మళ్లీ దాడి చేసి సుల్తాన్‌పూర్, నందూర్బార్‌లను ఆక్రమించాడు. గుజరాత్ సైన్యం వారిని ఓడించింది, తరువాత అహ్మద్ షా 1419,1420,1422,1438లలో మాల్వాలోకి నాలుగు దండయాత్రలకు నాయకత్వం వహించాడు.

1429లో, ఝాలావాడ్ చెందిన కన్హా రాజా బహమనీ సుల్తాన్ అహ్మద్ షా సహాయంతో నందూర్‌బార్‌ను ధ్వంసం చేశాడు. కానీ అహ్మద్ షా సైన్యం బహమనీ సైన్యాన్ని ఓడించి దౌలతాబాద్‌కు పారిపోయింది. బహమనీ సుల్తాన్ అహ్మద్ షా బలమైన బలగాలను పంపాడు, ఖాండేష్ సైన్యం కూడా వారితో చేరింది. వారు మళ్లీ గుజరాత్ సైన్యం చేతిలో ఓడిపోయారు. చివరగా, అహ్మద్ షా బహమనీ సుల్తానేట్ నుండి థానా, మహిమ్ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

తన పాలన ప్రారంభంలో, అతను అహ్మదాబాద్ నగరాన్ని స్థాపించాడు, దీనిని అతను *షహర్-ఇ-ముఅజ్జం* (సబర్మతి నది ఒడ్డున ఉన్న గొప్ప నగరం) గా అభివర్ణించాడు. ఆయన రాజధానిని అన్హిల్వాడా పటాన్ నుండి అహ్మదాబాద్‌కు మార్చారు. అహ్మదాబాద్‌లోని జామీ మసీదు (1423) ఆయన పాలనలో నిర్మించబడింది. సుల్తాన్ అహ్మద్ షా 1443లో మరణించాడు, అతని పెద్ద కుమారుడు రెండవ ముహమ్మద్ షా అతని తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు.

### అహ్మద్ షా I వారసులు

ముహమ్మద్ షా II (r. 1442-1451) మొదట ఇడార్ కు వ్యతిరేకంగా దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించి, దాని పాలకుడు రాజా హరి రాయ్ లేదా బిర్ రాయ్‌ను తన అధికారానికి లొంగిపోవాలని బలవంతం చేశాడు. ఆ తరువాత ఆయన దుంగార్పూర్ రావల్ నుండి కప్పం వసూలు చేశాడు. 1449లో,అతను చంపానేర్‌పైకి వెళ్ళాడు, కానీ చంపానేర్ పాలకుడు రాజా కనక్ దాస్, మాల్వా సుల్తాన్ మహమూద్ ఖిల్జీ సహాయంతో అతన్ని వెనక్కి వెళ్ళమని బలవంతం చేశాడు. అతను తిరిగి వచ్చే ప్రయాణంలో తీవ్రంగా అనారోగ్యానికి గురై 1451 ఫిబ్రవరిలో మరణించాడు. ఆయన మరణం తరువాత ఆయన కుమారుడు కుతుబ్-ఉద్-దిన్ అహ్మద్ షా II (r. 1451-1458) ఆయన తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు. రెండవ అహ్మద్ షా కపద్వంజ్ వద్ద ఖిల్జీని ఓడించాడు. తనను పడగొట్టడానికి చిత్తోర్ చెందిన రాణా కుంభ చేసిన ప్రయత్నానికి వ్యతిరేకంగా నాగౌర్ నుండి ఫిరుజ్ ఖాన్ పాలించటానికి ఆయన సహాయం చేశారు. 1458లో రెండవ అహ్మద్ షా మరణం తరువాత, ప్రభువులు మొదటి అహ్మద్ షా కుమారుడు, అతని మామ దావూద్ ఖాన్ సింహాసనానికి ఎత్తేశారు.

### మహమూద్ బేగాడా

కానీ ఏడు లేదా ఇరవై ఏడు రోజుల స్వల్ప వ్యవధిలో, ప్రభువులు దావూద్ ఖాన్ను తొలగించి, రెండవ ముహమ్మద్ షా కుమారుడు ఫత్ ఖాన్ను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారు. ఫాత్ ఖాన్, తన పట్టాభిషేకం తరువాత, మహ్మద్ బేగాడా అని ప్రసిద్ధి చెందిన అబూ-అల్ ఫాత్ మహమూద్ షా అనే బిరుదును స్వీకరించాడు. ఆయన రాజ్యాన్ని అన్ని దిశలలో విస్తరించాడు. అతను బెగడ అనే బిరుదును అందుకున్నాడు, అంటే అక్షరాలా రెండు కోటలను జయించినవాడు అని అర్ధం, బహుశా గిర్నార్ (జునాగఢ్ చంపానేర్) (పావగఢ్) కోటలను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత. మహమూద్ 1511 నవంబరు 23న మరణించాడు.

### ముజఫర్ షా II & అతని వారసులు

మహ్మద్ బేగడ కుమారుడు ఖలీల్ ఖాన్ తన తండ్రి తరువాత రెండవ ముజఫర్ షా అనే బిరుదుతో విజయం సాధించాడు. 1519లో చిత్తోర్‌కు చెందిన రాణా సంగా మాల్వా, గుజరాత్ సుల్తానేట్ల ఉమ్మడి సైన్యాన్ని ఓడించి మాల్వా చెందిన రెండవ మహమూద్ షాను బందీగా తీసుకున్నాడు. ముజఫర్ షా మాల్వా సైన్యాన్ని పంపాడు, కాని రాణా సంగ ఉదారంగా రెండవ మహమూద్ షాను సింహాసనానికి తిరిగి నియమించినందున వారి సేవ అవసరం లేదు. అయితే, రాణా సంగ అదే సమయంలో ధోల్‌పూర్ యుద్ధం ఢిల్లీ చెందిన ఇబ్రహీం లోధి ఓడించి, చందేరి పాటు మాల్వాలో ఎక్కువ భాగాన్ని జయించాడు, చందేరితో తన రాజధానిగా మాల్వాను పరిపాలించిన తన వస్సల్ మెడిని రాయ్ దానిని ఇచ్చాడు. ఈ విజయం ఆగ్రా, ఢిల్లీ ఒక రోజు కవాతులో రాజపుత్రులను తీసుకువచ్చింది , వారిని ఉత్తర భారతదేశం ఆధిపత్యానికి పోటీదారుగా చేసింది. తరువాత రాణా సంగ గుజరాత్ పై దాడి చేసి సుల్తానేట్ ట్రెజరీలను దోచుకుని, దాని ప్రతిష్టను బాగా దెబ్బతీశాడు, సంగ ఉత్తర గుజరాత్ను కూడా స్వాధీనం చేసుకుని, అక్కడ పాలించడానికి తన రాజపుత్ర సామంతులలో ఒకరిని నియమించాడు. రాణా దండయాత్ర గుజరాత్ను బలహీనపరిచింది, అయితే రాణా సంగా మరణం తరువాత, గుజరాత్ సుల్తాన్లు తమ రాజ్యాన్ని రాజపుత్రుల నుండి విడిపించి, 1535లో చిత్తోర్ కోటను స్వాధీనం చేసుకోవడంతో మరింత శక్తివంతంగా అభివృద్ధి చెందారు. అతను 5 ఏప్రిల్ 1526న మరణించాడు. అతని పెద్ద కుమారుడు సికందర్ అతని తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు.

కొన్ని నెలల తరువాత, సికందర్ షా ఒక గొప్ప ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్ చేత హత్య చేయబడ్డాడు, అతను సికందర్ యొక్క తమ్ముడు నాసిర్ ఖాన్ను సింహాసనంపై రెండవ మహమూద్ షా బిరుదుతో కూర్చోబెట్టి, అతని తరపున పాలించాడు. రెండవ ముజఫర్ షా యొక్క మరొక కుమారుడు, బహదూర్ ఖాన్ గుజరాత్ వెలుపల నుండి తిరిగి వచ్చాడు, ప్రభువులు అతనితో చేరారు. బహదూర్ వెంటనే చాంపనర్ మీద దండయాత్ర చేసి, ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్‌ను బంధించి ఉరితీసి, విషప్రయోగం చేసి 1527లో బహదూర్ షా అనే బిరుదుతో నాసిర్ ఖాన్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు

### బహదూర్ షా, అతని వారసులు

డయ్యు ముట్టడిలో ఒట్టోమన్ మిత్రుడు గుజరాత్‌కు చెందిన బహదూర్ షా మరణం . 1537లో పోర్చుగీసులతో పోరాడుతూ ఆయన మరణించారు ; ( 16వ శతాబ్దం చివరిలో అక్బర్ నామ నుండి ఉదాహరణ).
గుజరాత్ సుల్తాన్ పోర్చుగీస్ చిత్రణ
బహదూర్ షా తన రాజ్యాన్ని విస్తరించి, పొరుగు రాజ్యాలకు సహాయం చేయడానికి దండయాత్రలు చేశాడు. 1532లో గుజరాత్ మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయూన్ దాడికి గురై, పతనమైంది. బహదూర్ షా 1536లో రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాడు, కాని వారితో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నప్పుడు ఓడలో ఉన్న పోర్చుగీసు వారు అతనిని చంపారు.

బహదూర్ కు కుమారుడు లేడు, అందువల్ల ఆయన మరణం తరువాత వారసత్వానికి సంబంధించి కొంత అనిశ్చితి ఏర్పడింది. బహదూర్ తల్లి అతన్ని తన కుమారుడిగా దత్తత తీసుకుందని పరారీలో ఉన్న మొఘల్ యువరాజు ముహమ్మద్ జమాన్ మీర్జా తన వాదనను వినిపించారు. బహదూర్ మేనల్లుడు ఖాందేశ్కు చెందిన మిరాన్ ముహమ్మద్ షా అతని వారసుడిగా ప్రభువులు ఎంపిక చేశారు, కాని అతను గుజరాత్కు వెళ్లే మార్గంలో మరణించాడు. చివరగా, బహదూర్ సోదరుడు లతీఫ్ ఖాన్ కుమారుడు మహ్మద్ ఖాన్ను అతని వారసుడిగా ప్రభువులు ఎంపిక చేశారు, అతను 1538లో మూడవ మహమూద్ షా గా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. మూడవ మహమూద్ షా స్వాతంత్ర్యం పట్ల ఆసక్తి ఉన్న తన ప్రభువులతో పోరాడవలసి వచ్చింది. అతను 1554లో అతని సేవకుడిచే చంపబడ్డాడు. మూడవ అహ్మద్ షా ఆయన తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు, కానీ ఇప్పుడు రాష్ట్ర పాలనలను ప్రభువులు నియంత్రించారు, వారు రాజ్యాన్ని తమ మధ్య విభజించుకున్నారు. 1561లో ఆయన హత్యకు గురయ్యారు. ఆయన తరువాత మూడవ ముజఫర్ షా అధికారంలోకి వచ్చాడు.

### మూడవ ముజఫర్ షా

మూడవ ముజఫర్ షా సైన్యం చైనా మినహా ఆఫ్రికా, ఆసియా ప్రధాన భూభాగం కొన్ని ప్రాంతాలలో పురాణమైనది, ఉచిత సైనికులు, కిరాయి సైనికులు, బానిసలు యుద్ధాలలో చేరడానికి బలవంతంగా ఈ ప్రదేశాల నుండి వచ్చారు. దీని స్టీల్త్ నిపుణులు బాడీగార్డ్ పని, కొట్లాట పోరాటంతో సహా అనేక విధులను నిర్వర్తించారు. చాలా మంది స్టీల్త్ యోధులు *హబ్షి* లేదా ఆఫ్రికన్లు.

అయితే, మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ 1573లో గుజరాత్ను తన సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేశాడు, గుజరాత్ మొఘల్ సుబాహ్ అయింది. మూడవ ముజఫర్ షా ను ఆగ్రాకు ఖైదీగా తీసుకెళ్లారు. 1583లో, అతను జైలు నుండి తప్పించుకున్నాడు. 1584 జనవరిలో అక్బర్ యొక్క జనరల్ అబ్దుల్ రహీమ్ ఖాన్-ఇ-ఖానా చేతిలో ఓడిపోయే ముందు కొద్ది కాలం పాటు ప్రభువుల సహాయంతో సింహాసనాన్ని తిరిగి పొందడంలో విజయం సాధించాడు. అతను పారిపోయి, చివరకు నవానగర్ రాష్ట్రానికి చెందిన జామ్ సతాజీ ఆధ్వర్యంలో ఆశ్రయం పొందాడు. భుచార్ మోరి యుద్ధం మీర్జా అజీజ్ కోకా నేతృత్వంలోని మొఘల్ దళాలు, అతనిని రక్షించడానికి 1591లో సంయుక్త కతియవార్ దళాల మధ్య జరిగింది. చివరకు మొఘల్ కు లొంగిపోయినప్పుడు అతను ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు.

## గన్‌పౌడర్ ఆయుధాలు

బహమనీ సుల్తానేట్ తరువాత, తుపాకులు. గన్‌పౌడర్ ఫిరంగులను విస్తృతంగా ఉపయోగించుకుని కనిపెట్టిన భారత ఉపఖండం గుజరాత్ సుల్తానేట్ రెండవ సామ్రాజ్యం.

* Image gallery
*
* తుపాకీ క్లోజప్
* ప్రత్యామ్నాయ వీక్షణ
* అరబిక్ శాసనాలు

## పరిపాలన

గుజరాత్ రాజకీయంగా రెండు ప్రధాన భాగాలుగా విభజించబడింది-ఒకటి *ఖాల్సా* లేదా కేంద్ర అధికారం ద్వారా నేరుగా నిర్వహించబడుతున్న కిరీటం డొమైన్ అని పిలువబడేది, మరొకటి, సేవలో లేదా డబ్బులో కప్పం చెల్లించి, దాని మాజీ పాలకుల నియంత్రణలో వదిలివేయబడింది. వేర్వేరు అధిపతులు చెల్లించే కప్పం మొత్తం వారి భూభాగం విలువపై ఆధారపడి ఉండదు, కానీ వారు రాజు యొక్క భూస్వామ్యులుగా మారడానికి అంగీకరించినప్పుడు వారికి మంజూరు చేసిన నిబంధనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ కప్పం అప్పుడప్పుడు రాజు వ్యక్తిగతంగా నేతృత్వంలోని సైనిక దండయాత్రల ద్వారా సేకరించబడింది. దీనిని ముల్క్గిరి లేదా దేశం-స్వాధీనం సర్క్యూట్లు అని పిలుస్తారు.

భూస్వామ్య రాష్ట్రాల అంతర్గత నిర్వహణ వారి కప్పం చెల్లింపుతో ప్రభావితం కాలేదు. చాళుక్య రాజుల పాలనలో ఉన్న విధంగానే న్యాయం నిర్వహించబడింది, ఆదాయాన్ని సేకరించారు. మునుపటిలాగే, ప్రత్యేక సెస్లు, వాణిజ్యం. రవాణా బకాయిల విధింపుతో అనుబంధంగా, రకమైన పంటల వాటాను ఈ ఆదాయం కలిగి ఉండేది. పంటలలో అధిపతి వాటా ప్రాంతం ప్రకారం భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇది అరుదుగా ఉత్పత్తిలో మూడింట ఒక వంతు మించిపోయింది, ఇది అరుదుగానే ఆరవ వంతు కంటే తక్కువగా ఉంది. కొన్ని ప్రాంతాల నుండి అధిపతి వాటాను ఇతర ప్రాంతాల నుండి మంత్రిసాలు అని పిలువబడే ఏజెంట్లు నేరుగా రైతు నుండి గ్రహించారు, ఈ సేకరణ ఉన్నత భూస్వాముల ద్వారా జరిగింది.

#### జిల్లాలు. క్రౌన్ ల్యాండ్స్

అహ్మదాబాద్ రాజులు తమ ప్రత్యక్ష అధికారంలో ఉన్న తమ భూభాగంలోని భాగాన్ని జిల్లాలు లేదా ప్రభుత్వాలుగా విభజించారు. ఈ జిల్లాలను రెండు విధాలుగా పరిపాలించారు. వారు దళాల బృందానికి మద్దతుగా ప్రభువులకు కేటాయించబడ్డారు, లేదా వారు కిరీటం డొమైన్లుగా వేరు చేయబడ్డారు. చెల్లింపు అధికారులచే నిర్వహించబడతారు. క్రౌన్ డొమైన్లుగా వేరు చేయబడిన జిల్లాలకు బాధ్యత వహించే అధికారులను ముక్తియా అని పిలుస్తారు. శాంతిని కాపాడటం, ఆదాయాన్ని సేకరించడం వారి ప్రధాన విధులు. క్రమశిక్షణ నిర్వహణ కోసం, అహ్మదాబాద్లోని సైనిక ప్రధాన కార్యాలయం నుండి సైనికుల బృందాన్ని ఈ విభాగాలలో ప్రతిదానిలో సేవ కోసం వేరు చేసి, జిల్లా గవర్నర్ ఆధ్వర్యంలో ఉంచారు. అదే సమయంలో, సాధారణ దళాల ఈ నిర్లిప్తతతో పాటు, ప్రతి జిల్లాలో థానాస్ అని పిలువబడే కొన్ని బలవర్థకమైన స్థావరాలు ఉన్నాయి, ఇవి దేశం యొక్క స్వభావం, ప్రజల స్వభావం ప్రకారం సంఖ్యలో మారుతూ ఉంటాయి. ఈ పోస్టులు జిల్లా గవర్నర్కు అధీనంలో ఉన్న తనాడర్స్ అని పిలువబడే అధికారులకు బాధ్యత వహిస్తాయి. వారు స్థానిక సైనికుల దళాలచే కాపలా చేయబడ్డారు, వారి నిర్వహణ కోసం, డబ్బు చెల్లింపులతో పాటు, పోస్ట్ పరిసరాల్లో ఒక చిన్న భూమి కేటాయించబడింది. నివాళి సేకరించే సైన్యం వచ్చిన తరువాత అది ఉత్తీర్ణత సాధించిన జిల్లాల గవర్నర్లు తమ స్థానిక దళాలతో ప్రధాన సంస్థలో చేరాలని భావించారు. ఇతర సమయాల్లో జిల్లా గవర్నర్లు తమ బాధ్యతకు పొరుగున ఉన్న భూస్వామ్య అధిపతులపై తక్కువ నియంత్రణ కలిగి ఉండేవారు. గుజరాత్ సుల్తానేట్ ఇరవై ఐదు ప్రభుత్వాలను (పరిపాలనా విభాగాలు) కలిగి ఉండేది.

ఆర్థిక
షామ్స్ అల్-దిన్ ముజఫర్ షా II (1511–1525) నాణేలు
ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం ప్రతి జిల్లా లేదా సర్కార్‌ను నిర్దిష్ట సంఖ్యలో సబ్-డివిజన్‌లు లేదా పరగణాల మధ్య పంపిణీ చేశారు, ప్రతి ఒక్కటి అమిల్ లేదా తహశీల్దార్ వేతన అధికారి కింద పంపిణీ చేయబడింది. ఈ సబ్-డివిజనల్ అధికారులు రాష్ట్ర డిమాండ్‌ను, నామమాత్రంగా సగం ఉత్పత్తిని, వారి ఆధ్వర్యంలోని గ్రామాల అధిపతుల సహాయంతో నెరవేర్చారు. ఉత్తర గుజరాత్‌లోని వాటా, సాధారణ గ్రామాలలో ఈ గ్రామ అధిపతులను పటేల్ లేదా ముస్లిం రచయితల ప్రకారం ముకద్దమ్స్ అని పిలుస్తారు. దక్షిణాదిలోని సాధారణ గ్రామాలలో వారిని దేశాయ్ అని పిలుస్తారు . ఉమ్మడి గ్రామాలలో వాటాదారుల మధ్య. సాధారణ గ్రామాలలో వ్యక్తిగత సాగుదారుల నుండి మొత్తం డిమాండ్ యొక్క తుది పంపిణీకి వారు ఏర్పాట్లు చేశారు. సబ్-డివిజనల్ అధికారి తన సబ్-డివిజనల్‌లోని గ్రామాల ఖాతాల ప్రకటనను జిల్లా అధికారికి సమర్పించారు, అతని మొత్తం జిల్లా ఆదాయం యొక్క రికార్డు కోర్టులో ప్రధాన రెవెన్యూ అధికారికి పంపబడింది. తన బాధ్యత యొక్క అంతర్గత నిర్వహణను తనిఖీ చేయడానికి, ముఖ్యంగా ఆదాయాన్ని వసూలు చేసే పనిలో అతనికి సహాయం చేయడానికి, ప్రతి జిల్లా గవర్నర్‌తో ఒక అకౌంటెంట్‌ను అనుబంధించారు. అంతేకాకుండా, ఈ అధికారులలో ప్రతి ఒక్కరూ మరొకరికి ఎక్కువ చెక్‌గా ఉండటానికి, అహ్మద్ షా I రాజ బానిసల నుండి గవర్నర్‌ను ఎన్నుకున్నప్పుడు అకౌంటెంట్ స్వేచ్ఛా వ్యక్తిగా ఉండాలని, అకౌంటెంట్ బానిసగా ఉన్నప్పుడు జిల్లా గవర్నర్‌ను వేరే తరగతి నుండి ఎన్నుకోవాలనే నియమాన్ని అమలు చేశాడు. ముజఫర్ షా II పాలన చివరి వరకు ఈ పద్ధతి కొనసాగించబడింది, మిరాత్-ఇ-అహ్మది ప్రకారం , సైన్యం బాగా పెరిగింది. మంత్రులు, ఆదాయ వివరాలను సంగ్రహించి, దానిని కాంట్రాక్టుపై వ్యవసాయం చేశారు, తద్వారా గతంలో ఒక రూపాయి దిగుబడినిచ్చే అనేక భాగాలు ఇప్పుడు పది, అనేక ఇతర ఏడు ఎనిమిది లేదా తొమ్మిది, ఎక్కడా పది నుండి ఇరవై శాతం కంటే తక్కువ పెరుగుదల లేదు. అదే సమయంలో అనేక ఇతర మార్పులు సంభవించాయి పరిపాలనలో ప్రవేశించిన ఆవిష్కరణ స్ఫూర్తి ఖాతాలను తనిఖీ చేసే ఆరోగ్యకరమైన వ్యవస్థను వదులుకుంది. గుజరాత్‌లో తిరుగుబాటు. గందరగోళం వ్యాపించింది.

## చరిత్ర

*మిరాత్-ఇ-సికందరి* అనేది గుజరాత్ సుల్తానేట్ పూర్తి చరిత్రపై అక్బర్ కుమారుడు ముహమ్మద్ అకా మంజు కుమారుడు సికందర్ రాసిన పర్షియన్ రచన, అక్బర్ గుజరాత్‌ను జయించిన వెంటనే దీనిని రచించాడు. ఆయన మునుపటి చరిత్ర రచనలను, అధికార ప్రజలను సంప్రదించారు. గుజరాత్ సుల్తానేట్ చరిత్రలోని ఇతర పర్షియన్ రచనలలో మొదటి ముజఫర్ షా పాలన గురించి *తారిఖ్-ఇ-ముజాఫర్ షాహి*, హుల్వి షిరాజీ పద్యంలో తారిఖ్-ఐ-అహ్మద్ షా, తారిఖ్-ఈ-మహమూద్ షాహి, *తబాకత్-ఇ-మహ్మద్ షాహి* మొదటి మహమూద్ గురించి మాథి-ఇ-మహమూద్ షెహి, రెండవ ముజఫర్ షా మాండూని జయించడం గురించి తారిఖ్, ఇ-ముజఫర్ షాహి అకా తబాకత్, హుసమ్ ఖాని, అబూ తురాబ్ వలీ, మిరత్-ఇ. అహ్మదీ రాసిన తారిఖ్-ఎ-గుజరత్ ఉన్నాయి. గుజరాత్ చరిత్ర గురించి అరబిక్ భాషలో ఇతర ముఖ్యమైన రచనలలో హజ్జీ దబీర్ రచించిన జఫరుల్-వాలిహ్ బి ముజఫర్ వా అలిహ్ ఉన్నాయి.

## ఆర్కిటెక్చర్

గుజరాత్ విలక్షణమైన ఇండో-ఇస్లామిక్ నిర్మాణ శైలి మునుపటి మారు-గుర్జారా వాస్తుశిల్పం నుండి సూక్ష్మ-నిర్మాణ అంశాలను ఆకర్షించింది. వాటిని మిహ్రాబ్, పైకప్పులు, తలుపులు, మినార్లు. ముఖభాగాలలో ఉపయోగించింది. 15వ శతాబ్దంలో, గుజరాత్ ఇండో-ఇస్లామిక్ శైలి దాని సృజనాత్మక, సొగసైన మినార్ల వాడకానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. అవి తరచుగా ప్రధాన ద్వారం చుట్టూ జంటగా ఉంటాయి, ఎక్కువగా సన్నగా ఉంటాయి, కనీసం దిగువ స్థాయిలలో విస్తృతమైన చెక్కడాలు ఉంటాయి. కొన్ని నమూనాలు షాఫ్ట్ పైకి విరామాలలో బాల్కనీలను బయటకు నెట్టివేస్తాయి, వీటిలో అత్యంత తీవ్రమైన రూపం అహ్మదాబాద్లోని జామా మసీదు వద్ద "వణుకుతున్న మినార్లు" అని పిలవబడే ఎగువ భాగాలలో ఉంది, ఇది 1819లో భూకంపం కూలిపోయింది. ఈ చెక్కడం స్థానిక రాతి-చెక్కినవారి సాంప్రదాయ నైపుణ్యాలను ఆకర్షిస్తుంది, గతంలో మారు-గుర్జారా, ఇతర స్థానిక శైలులలో హిందూ దేవాలయాలపై ఉపయోగించారు. గుజరాత్ సుల్తాన్లు, ముఖ్యంగా రాజధాని అహ్మదాబాద్లో విలాసవంతంగా నిర్మించారు. అహ్మదాబాద్‌లోని జామీ మసీదు, చంపానేర్‌లోని జామా మసీదు, కుతుబుద్దీన్ మసీదు, రాణి రూపమతి మసీదు, సర్ఖేజ్ రోజా, సిది బషీర్ మసీదు, కెవాడా మసీదు, సిది సయ్యద్ మసీదు, నగీనా మసీదు, పతర్వాలి మసీదు, అలాగే తీన్ దర్వాజా, భద్రా కోట, అహ్మదాబాద్‌లోని దాదా హరీర్ స్టెప్వెల్ వంటి నిర్మాణాలను సుల్తానేట్ ప్రారంభించింది.

గుజరాత్ సుల్తానేట్ 16వ శతాబ్దపు రాజధాని అయిన చంపానేర్-పావగఢ్ ఆర్కియాలజికల్ పార్క్, ఎటువంటి మార్పు లేకుండా మిగిలిపోయిన ప్రారంభ ఇస్లామిక్, పూర్వ-మొఘల్ నగరాన్ని నమోదు చేస్తుంది.

ఆయన 111 సంవత్సరాల వయసులో మరణించిన తరువాత, అహ్మద్ షా కుమారుడు ఆయన గౌరవార్థం ఒక సమాధి, మసీదును నిర్మించాడు. ఈ ప్రదేశం వేసవి విడిదిగా పట్ల ఆకర్షితుడైన సుల్తాన్ మహమూద్ బెగడ, నీటి తొట్టితో పాటు చిన్న మసీదు, సమాధి, రాజభవనాలు వంటి అదనపు నిర్మాణాలతో దానిని విస్తరించాడు. ఈ భవనాలను 72 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో అలాగే పుష్పించే మొక్కలు, పండ్ల చెట్లతో నిండిన తోటలను కలిగి ఉంది. రాజ జీవితానికి కేంద్ర బిందువుగా పనిచేస్తూ దాని రాజభవనాలు, మంటపాలు, నీటి తొట్టెలలో సమావేశాలు, మతపరమైన వేడుకలు, ఆధ్యాత్మిక చర్చలను నిర్వహించింది.

గుజరాత్ ఇండో-ఇస్లామిక్ నిర్మాణ శైలి తరువాత ముఘల్ నిర్మాణంలో కనిపించిన అనేక నిర్మాణ అంశాలను సూచిస్తుంది, వీటిలో అలంకరించబడిన *మిహ్రాబ్లు*, మినార్లు, *జాలీ* (రాతితో చెక్కబడిన రంధ్రాల తెరలు) ఛత్రి (మంటపాలు) కప్పోలాలతో అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి.

## గ్యాలరీ

* జామి మసీదు, చంపానేర్
* గుజరాత్ సికందర్ షా సమాధి
* పావగఢ్ మసీదు, సుల్తాన్ మహమూద్ బెగడ నిర్మించారు

## మూలాలు