# మీర్ ఖాసిం

| మీర్ కాసిం |
| --- |
|  |
| బెంగాల్, బీహార్ నవాబ్ నాజిం |
| పాలన | 20 అక్టోబర్ 1760 – 7 జూలై 1763 |
| ముందున్నవారు | మిర్ జాఫర్ |
| తరువాతివారు | మిర్ జాఫర్ |
|   |
| **Full name**
మీర్ మహమ్మద్ కాసిం అలీ ఖాన్ |
| మరణం | 1777 మే 08 కోట్వాల్ |
| Noble family | నజఫీ |
| Spouse(s) | నవాబ్ ఫాతిమా బేగం సహిబా (మిర్ జాఫర్, షా ఖానుం కుమార్తె) |
| **Issue మీర్జా గులాం ఉరైజ్ జాఫరి
* మీర్జా మహమ్మద్ బాకిర్ ఉల్-హుసైన్
* నవాబ్ మహమ్మద్ అజీజ్ ఖాన్ బహదూర్
* నవాబ్ బద్ర్ ఉద్-దిన్ అలీ ఖాన్ బహదూర్
 |
| తండ్రి | మీర్ రజీ ఖాన్ |
| **Military career** |
| రాజభక్తి | ముగల్ సామ్రాజ్యం |
| సేవలు/శాఖ | బెంగాల్ నవాబ్ |
| ర్యాంకు | నవాబ్ ఫౌజ్దార్ (మునుపు) |
| పోరాటాలు / యుద్ధాలు | బెంగాల్ యుద్ధం బక్సర్ యుద్ధం |
|  |

**మీర్ కాసిం** (మరణం: 8 మే 1777) 1760 నుండి 1763 వరకు బెంగాల్ నవాబుగా ఉన్నారు. ఆయనను బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మద్దతుతో నవాబ్‌గా నియమించారు. ఆయన తన మామ అయిన మిర్ జాఫర్ స్థానంలో నియమించబడ్డారు. మిర్ జాఫర్ కూడా ముందు ప్లాసీ యుద్ధంలో బ్రిటిష్ వారికి సహకరించినందుకు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మద్దతుతో నవాబ్‌గా అయ్యాడు.

తర్వాత మిర్ జాఫర్, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మధ్య విభేదాలు ఏర్పడటంతో, అతను డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో మైత్రి కుదుర్చుకునేందుకు ప్రయత్నించాడు. అయితే బ్రిటిష్ వారు చిన్సురా యుద్ధంలో డచ్ వారిని ఓడించి, మిర్ జాఫర్‌ను తొలగించి, అతని స్థానంలో మీర్ కాసిం‌ను నియమించారు.

అయితే తరువాత మీర్ కాసిం కూడా బ్రిటిష్ వారితో విభేదాలకు దారితీసి, బక్సర్ యుద్ధంలో వారితో పోరాడాడు. ఈ యుద్ధంలో ఆయన పరాజయం పొందడం వల్ల బ్రిటిష్ వారు ఉత్తర భారతదేశం, తూర్పు భారతదేశంలో ప్రధాన శక్తిగా ఎదగడానికి ఇది ఒక కీలక కారణంగా భావించబడింది.

## ప్రారంభ జీవితం, కుటుంబం

మిర్ సయ్యద్ కాసిం, మీర్ మహమ్మద్ రజీ ఖాన్ కుమారుడు. ఆయన తన వంశావళిని అలి అల్-రిదా వరకు అనుసరించినట్లు చెప్పబడుతుంది.

ఆయన తాత సయ్యద్ హుసైన్ రిధ్వీ, ఔరంగజేబ్ పాలన కాలంలో ముగల్ సామ్రాజ్యంలో ప్రవేశించాడు. అతనికి మిర్ హాది (షేఖ్ సులేమాన్ ఫజాయిల్) కుమార్తెను వివాహం చేశారు. రిధ్వీకి "ఇమ్తియాజ్ ఖాన్" అనే బిరుదును ప్రదానం చేసారు. అతను *వాకియా-నవీస్* (గూఢచారి/సమాచార మంత్రి)గా, తరువాత బీహార్ లో దివానుగా పనిచేశాడు.

కాసిం తాత పర్షియన్ కవిత్వాన్ని *ఖాలిస్* అనే కలం పేరుతో రచించాడు. అతని పేరుతో ఒక పెద్ద *దివాన్* (కవితా సంకలనం) కూడా ఉంది.

మీర్ కాసిం, మిర్ జాఫర్, షా ఖానుం కుమార్తె ఫాతిమా బేగంతో వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె బెంగాల్ నవాబ్ అలీవర్ది ఖాన్ మనవరాలు.

బెంగాల్ నవాబ్‌గా మారే ముందు, ఆయన సుమారు రెండు దశాబ్దాల పాటు రంగ్‌పూర్ విభాగంలో ఫౌజ్దార్ గా పనిచేశారు.

## జీవితం

నవాబ్ క్లైవ్ స్థావరానికి చేరుకున్న దృశ్యం
సింహాసనం అధిష్ఠించిన తర్వాత, మీర్ కాసిం బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి విస్తారమైన బహుమతులు ఇచ్చాడు. అలాగే బర్ద్వాన్, మిడ్నాపూర్, చిట్టగాంగ్ జిల్లాల నుండి ఆదాయం వసూలు చేసే హక్కును కూడా కంపెనీకి ఇచ్చాడు.

అయితే త్వరలోనే వాణిజ్య అంశాలపై కంపెనీతో అతనికి విభేదాలు ప్రారంభమయ్యాయి. కంపెనీకి చెందిన వస్తువులపై దిగుమతి–ఎగుమతి పన్నులు విధించాలని కాసిం ప్రయత్నించగా, కంపెనీ దీనికి వ్యతిరేకించింది. ముఖ్యంగా అన్ని విదేశీ వ్యాపారులపై 9% పన్ను విధించడాన్ని వారు వ్యతిరేకించారు.

కాసిం, కంపెనీ మధ్య సంబంధాలు క్రమంగా దిగజారాయి. తరువాత అతను తన రాజధానిని ముర్షిదాబాద్ నుండి ప్రస్తుత బీహార్ లోని ముంగేర్ కు మార్చి, అక్కడ సైన్యాన్ని నిర్మించాడు. కొత్త సైన్యానికి అవసరమైన నిధులను పన్ను వసూళ్లను సవ్యంగా నిర్వహించడం ద్వారా సమకూర్చుకున్నాడు.

ముగల్ అనుమతి పత్రం (*దస్తక్*) ఆధారంగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పన్నులు చెల్లించకుండా వాణిజ్యం చేయగలదనే వారి వాదనను కాసిం తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడు. స్థానిక వ్యాపారులు *దస్తక్* ఉన్నప్పటికీ తమ ఆదాయంలో 40% వరకు పన్ను చెల్లించాల్సి ఉండేది.

బ్రిటిష్ వారు పన్నులు చెల్లించడానికి నిరాకరించడంతో అసహనానికి గురైన మీర్ కాసిం, స్థానిక వ్యాపారులపై కూడా పన్నులను పూర్తిగా రద్దు చేశాడు. దీని వల్ల యూరోపియన్ వ్యాపారులకు ఉన్న ప్రత్యేక ప్రయోజనం తొలగిపోయింది, విభేదాలు మరింత పెరిగాయి.

1763లో మీర్ కాసిం పాట్నాలోని కంపెనీ కార్యాలయాలపై దాడి చేసి, అక్కడి 45 మంది యూరోపియన్లను హతమార్చాడు (పాట్నా హత్యాకాండ (1763)).

తర్వాత అతను అవధ్ నవాబ్ షుజా-ఉద్-దౌలా, ముగల్ చక్రవర్తి షా ఆలం IIతో కలిసి బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా మైత్రి కుదుర్చుకున్నాడు. అయితే వారి సంయుక్త సైన్యాలు 1764లో జరిగిన బక్సర్ యుద్ధంలో ఓడిపోయాయి.

1763లో, నేపాల్ రాజు పృథ్వీ నారాయణ షా పాలనలో ఉన్న సమయంలో, మీర్ కాసిం హిందూ రాజ్యమైన నేపాల్‌పై కూడా దాడి చేశాడు. మక్వాన్‌పూర్ ప్రధాన మంత్రి కనక్ సింగ్ బానియా, మక్వాన్‌పూర్ రాజు విక్రమ్ సేన్‌ను బందీగా పట్టుకున్న తర్వాత షా పై చర్యలు తీసుకోవాలని కాసిం సహాయాన్ని కోరాడు.

కాసిం తన సైన్యాన్ని జనరల్ గుర్గిన్ ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో నేపాల్‌పై దాడికి పంపాడు. అయితే గుర్గిన్ ఖాన్ సైన్యం త్వరగా ఓడిపోయి వెనుదిరిగింది.

సిరాజ్-ఉద్-దౌలాతో పోలిస్తే, మీర్ కాసిం సమర్థవంతమైన, ప్రజాదరణ పొందిన పాలకుడు. కానీ బక్సర్ యుద్ధంలో అతని ఓటమి, బెంగాల్ ప్రాంతంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీని అత్యంత ప్రభావవంతమైన శక్తిగా నిలిపింది. ఇది ప్లాసీ యుద్ధం, చిన్సురా యుద్ధంల కంటే మరింత ప్రభావవంతమైనది.

1793 నాటికి, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ *నిజామత్* (ముగల్ ఆధిపత్యాన్ని సూచించే వ్యవస్థ)ను రద్దు చేసి, మునుపటి ముగల్ ప్రావిన్స్‌పై పూర్తిగా నియంత్రణ సాధించింది.

## మరణం

బక్సర్ యుద్ధంలో ఓటమి అనంతరం తన సైన్యం, ప్రభావాన్ని పూర్తిగా కోల్పోయిన మీర్ కాసిం, 1764 అక్టోబర్ 23న షుజా-ఉద్-దౌలా చేత తన శిబిరం నుండి బయటకు పంపబడ్డాడు. తరువాత అతను రోహిల్ఖండ్, అలహాబాద్, గోహాద్, జోధ్‌పూర్ ప్రాంతాలకు పారిపోయి, చివరకు సుమారు 1774లో దిల్లీ సమీపంలోని కోట్వాల్ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డాడు.

మీర్ కాసిం 1777 మే 8న దిల్లీ సమీపంలోని కోట్వాల్‌లో అనామకంగా, తీవ్ర పేదరికంలో మరణించాడు. అతని మరణానికి కారణం ఎడిమా (డ్రాప్సీ) కావచ్చని భావించబడుతోంది.

## ఇంకా చూడండి

* ముగల్ సామ్రాజ్యం
* భారతదేశంలో షియా ఇస్లాం

## మూలాలు

## మరింత చదవండి

* Dalrymple, William (2019). *The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company*. New York: Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-63557-395-4.