Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# పాంచజన్యము

పై చేతిలో పాంచజన్యం ధరించిన విష్ణువు
**పాంచజన్యం** శ్రీ మహావిష్ణువు యొక్క పంచాయుధములలో ఒకటి. మహావిష్ణువు ధరించే శంఖమును పాంచజన్యము అని అంటారు.

## విశేషాలు

శ్రీ కృష్ణుడి శంఖం పేరు పాంచజన్యం. ద్వాపర యుగంలో బలరాముడు, కృష్ణుడు సాందీపుని వద్ద విద్యాభ్యాసం చేసిన సమయంలో ఒక సారి సాందీప ముని కుమారుడు సముద్రంలో స్నానం చేయుచుండగా కెరటాల ఉధృతి వలన సముద్రము లోకి కొట్టుకు పోయెను . ఆతడిని పంచజనుడు అను రాక్షసుడు మింగివేసాడు. గురు పుత్రుడు ఆ రాక్షసుని శరీరము నందున్న శంఖము లోకి ప్రవేశించెను. బలరామ కృష్ణులు తమ గురువు గారైన సాందీప మహర్షికి గురు దక్షణగా అతని పుత్రుడుని తీసుకు రావాలని తలచి, గురుపుత్రుడు స్నానానికి వెళ్ళిన సముద్ర తీరానికి వెళ్లి సముద్రుడిని అడుగగా సముద్రుడు పంచజనుడు గురు పుత్రుడిని మింగెనని చెప్పెను. అప్పుడు వారు పంచజనుడిని వెతికి అతడిని చంపి అతడి శరీరమును చీల్చగా శంఖము లభించెను. అప్పుడు శ్రీ కృష్ణుడు ఆ శంఖమును తీసుకుని యమపురికి వెళ్లి అక్కడ ఆ శంఖమును ఉదేను. ఆ శబ్దమునకు యముడు అదిరిపడి వచ్చి శ్రీ కృష్ణుని చూసి వచ్చినపని తెలుపమని కోరగా శ్రీ కృష్ణుడు వచ్చిన పనిని తెలిపెను అప్పుడు యముడు గురు పుత్రుడిని శ్రీ కృష్ణుడికి అప్పగించెను . శ్రీ కృష్ణుడు అతడిని గురువు గారికి అప్పగించెను . పంచజన్యుడి శరీరంలో దొరికిన శంఖమును ఆ నాటి నుండి తాను ధరించెను.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు
# హారతి

హరిద్వార్‌లో గంగానదికి సాయంకాల హారతి

**మంగళ హారతి** హిందూ సంప్రదాయ దేవతార్చనలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. ప్రతి దేవత యొక్క పూజ పూర్తయిన తరువాత కర్పూరంతో మంగళ హారతి ఇస్తారు. సాధారణంగా ఈ హారతి ఇస్తున్నప్పుడు అక్కడ ఉన్న పెద్దవారు ఆయా దేవతల మంగళ హారతి పాటని పాడతారు. కొన్ని సందర్భాలలో మనుషులకు కూడా హారతి ఇస్తారు. పెళ్ళి, పుట్టినరోజు లలో హారతి ఇవ్వడంలో ఉద్దేశం దిష్టి తీయడము.

కర్పూర హారతిలో ఎక్కువగా పొగ (Smoke) రాదు. అయితే సుమారు ఇటువంటి ప్రక్రియలో నిప్పులో గుగ్గిలం పొడి వేసి ధూపం వేస్తారు. ఇందులో సుగంధ భరితమైన పొగ వస్తుంది.

## పూజలో హారతి ఉద్దేశ్యం

భగవంతుని పూజలో చేసే అనేక ఉపచారాలలో హారతి ఒకటి. దీనినే నీరాజనం అని కూడా అంటారు. దీపం లేదా దీపాలు లేదా కర్పూరం వెలిగించి పూజా విగ్రహానికి ముందు త్రిప్పడం హారతిలో ప్రధాన విషయం. ఇందుకు అనుబంధంగా సంగీతం వాయిస్తారు. పాటలు, శ్లోకాలు, మంత్రాలు చదువుతారు. దీనిని "హారతి" లేదా "ఆరతి" అంటారు. హారతి సమయంలో భక్తులు పాట లేదా భజనలో పాలు పంచుకొంటారు. అనంతరం హారతిని కళ్ళకద్దుకొంటారు. పురాతన కాలంలో స్వల్పంగా దీపాల కాంతి ఉన్నపుడు భగవంతుని రూపం అంత స్పష్టంగా కనిపించేది కాదు. అప్పుడు హారతి వెలుగులో కనుల పండువుగా భగవంతుని మూర్తిని దర్శించే భాగ్యం భక్తులకు కలిగేది. ఇది హారతి సంప్రదాయానికి ఇంత ప్రాముఖ్యత రావడానికి ఒక కారణం కావచ్చును.

నేతి వత్తులతో హారతి ఇవ్వడంలో అనేక సంప్రదాయాలున్నాయి. ఒకటి, రెండు, మూడు, నాలుగు, ఐదు, ఆరు, పదకొండు, పదహారు, ఇరవై - ఇలా వివిధ సంఖ్యల వత్తులతో హారతులిస్తారు. హారతి తరువాత మంత్రపుష్పం పూజ జరుగుతుంది.

## దక్షిణాది, ఉత్తరాది సంప్రదాయాలు

ఉత్తర భారతదేశంలో "జయజగదీశ హరే" అనే పాట దాదాపు అన్ని పూజలలోను వాడుతారు. ఈ భజన గేయానికి వివిధ దేవతల స్తోత్రాలకు అనుగుణంగా పాఠాంతరాలు ఉన్నాయి కాని అన్నింటికీ ఒకటే బాణీ వాడుతారు. దక్షిణాదిలో హారతి విధానంలో మరింత వైవిధ్యం ఉంటుంది. "మంగళం" అనే పదంతో అంతమయ్యే పాటలు, శ్లోకాలు ఎక్కువగా పాడుతారు.

## విశేషాలు

* షిర్డీ సాయిబాబా పూజలో ఉదయం ఇచ్చే మేలుకొలుపు హారతిని "కాకడ హారతి" అంటారు.
* అయ్యప్పకు పూజానంతరం శయన సమయంలో పాడే "హరివరాసనం" భజన అయ్యప్ప పూజా విధానంలో చాలా ముఖ్యమైనది.
* తిరుమల ఉత్తర మాడ వీధిలో నివసించే తరిగొండ వెంగమాంబ అనే భక్తురాలి హారతి తీసుకోనిదే బ్రహ్మోత్సవాల సమయంలో ఆమె ఇంటి ముందునుండి రథం కదిలేది కాదట. అందుకు ప్రతీకగా ప్రతీరోజూ రాత్రి ఏకాంతసేవ అనంతరం వెంగమాంబని పాట పాడి హారతి ఇమ్మని భక్తులూ, అర్చకులూ అడిగేవారట. కాలక్రమంలో అది ఒక సేవగా స్థిరపడిపోయింది. ఈ సేవనే తరిగొండ ముత్యాల హారతి అనేవారు. వెంగమాంబ తరువాత ఆమె దత్తపుత్రిక వారసురాలయ్యింది. అదే పరంపర నేటికీ కొనసాగుతుంది.
* హారతి పళ్ళాల తయారీలో కళాకారుల ప్రతిభ కనిపిస్తుంది. అధికంగా ఇత్తడి పళ్ళాలు, అంచెలంచెల హారతి సెమ్మెలు లభిస్తాయి.

## హారతి పాటలు

* శ్రీదేవి : s:శ్రీ దేవీ మంగళాష్టకము పూర్తి పాఠం.
* ఆంజనేయుడు : s:శ్రీఆంజనేయ మంగళాష్టకం పూర్తి పాఠం.
* వెంకటేశ్వరుడు : శ్రీవేంకటేశ మంగళాశాసనం పూర్తి పాఠం s:శ్రీ వేంకటేశ్వర సుప్రభాతంలో భాగంగా ఉంది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పూజ

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
# భజన

ప్రపంచ జానపద దినోత్సవ వేడుకల్లో భాగంగా 2019 ఆగస్టు 31న హైదరాబాద్‌లోని రవీంద్ర భారతిలో తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన జానపద జాతర సాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో చిరుతల భజన ప్రదర్శన
**భజన** (Bhajan) భగవంతుని కీర్తించేందుకు, స్మరించేందుకు కల అనేక సేవల రూపాలలో ఒకటి.పదిమందీ కలుసుకునే వేదిక. దేవాలయములలో, ఇతర ప్రార్థనా స్థలములలో గుంపుగా కొందరు చేరి సాగించు స్మరణం భజనగా వ్యవహరిస్తారు. ఎమ్.ఎస్.సుబ్బలక్ష్మి పాడిన మీరా బాయి భజనలు బాగా ప్రాచుర్యం పొందినవి. భజన వల్ల మనసు, నాడీవ్యవస్థ ఉత్తేజితమవుతాయి.సామూహికంగా భగవన్నామావళిని లయబద్ధంగా గొంతు కలిపినపుడు మనసు అలౌకిక ఆనందంలో తేలుతుంది.పదిమందితో కలిసినపుడు తాత్కాలికంగా సమస్యలన్నీ మరచి, భగవంతుని భజించడం వల్ల మానసిక, శారీరక ప్రశాంతత కలుగుతుంది.అలసటను మరచిపోయి నూతన ఉత్త్తేజం పొంది ఉత్సాహవంతులు అవుతారు.పాటలకు అనుగుణంగా తాళం వేయడం, పాడే వారితో గొంతు కలిపి, భక్తిపారవశ్యంలో ఓలలాడటం ద్వారా మానసికానందంలో మునిగి తేలుతారు.భజనవల్ల హృదయస్పందన బాగుంటుంది. గుండె పనితీరు మెరుగుపడుతుంది. దురాలోచనలు దూరమై, చైతన్యం పెరుగుతుంది. రెండుచేతులూ కలవడం వల్ల నాడులు ఉత్తేజమవుతాయి. మెదడు చురుగ్గా పనిచేస్తుంది. క్రమపద్ధతిలో సాగే శృతిలయల వల్ల ఆల్ఫా, తీటా, డెల్టా తరంగాలు విడుదలవుతాయి. శరీరం విశ్రాంతి స్థితిలోకి వెళుతుంది.దిగుళ్లు దూరమవుతాయి.మనసుకు ఎంతో ఉపశమనం కలుగుతుంది.

## భజనలు - రకాలు

భజనల్లో పలు రకాలు ఉన్నాయి. ఇవి ఒక్కో ప్రాంతాలలో ఒక్కోవిధంగా నడుస్తుంటాయి. పుట్టపర్తి సాయి మందిరంలో జరుగుతున్నట్లే మత సామరస్య భజన కార్యక్రమాన్ని అన్ని జిల్లా కేంద్రాలలో ఏర్పాటు చేస్తే వృద్ధులకు కొంత మానసిక ప్రశాంతత చేకూరుతుంది.

* సాధారణ భజనలు

సాధారణంగా భజనలు దేవాలయాలలో చేస్తుంటారు.

* సాంస్కృతిక భజనలు

ఈ రకపు భజనలు కొంత ఖర్చు, శ్రమలతో కూడుకొన్నవి. ధనవంతులు, రాజులు, సంస్థానాదీశులు ఇటువంటి వాటిని ప్రోత్సహించేవారు. ఇవి పాటలు పాడటంలో ప్రావీణ్యమున్నవారు, సంగీత వాయిద్యాల సహకారంతో నిర్వహించు కార్యక్రమాలు. ఇవి వినేందుకు వీనుల విందుగా శ్రావ్యంగా ఉంటాయి. వీటిని ప్రత్యేకంగా కొంత శిక్షణ, సాధన అవసరం.

చిరుతల బజన
* గృహములలో భజనలు

ఇవి ప్రత్యేక సందర్భాలలో, విశేషాలను అనుసరించి నిర్వహిస్తుంటారు. వీటికి ఉదాహరణలు- అయ్యప్ప భజనలు, గృహప్రవేశ సమయంలో నిర్వహించు భజనలు,

* నగర సంకీర్తనలు

తెల్లవారు ఝామున కొందరు భక్తులు సమూహంగా ఊరిలో సంచరిస్తూ చేస్తూ నిర్వహించే భజనలను నగర సంకీర్తనం అంటారు.

### హిందూ భజనలు

1. రామచక్రి భజన

### క్రిష్టియన్ భజనలు

### ముస్లిము భజనలు

## భజన పాటలు

హరే రామ హరే రామ రామ రామ హరే హరే హరే కృష్ణ హరే కృష్ణ కృష్ణ కృష్ణ హరే హరే

## మూలాలు

*
# మంత్రము

**మంత్రము** అనగా పవిత్రమైన వాక్యము లేదా పదము.

## భాషా విశేషాలు

తెలుగు భాషలో మంత్రము పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. మంత్రము నామవాచకంగా A sacred text or hymn. A verse sacred to some deity, used as a prayer. A spell, a charm, incantation అని అర్ధం. జాలవిద్య. Secret consultation, secret counsel. రహస్యము, గూఢోక్తి. రహస్యపు మాట. Help in a woman's confinement, ప్రసవోపాయము. మంత్రపుష్పము consecrated flowers. మంత్రక్షతలు blessed rice, i.e., rice over which incantations have been pronounced. నీ దివ్యనామ మంత్రిము చేత by the force of thy blessed name. మంత్రణ or మంత్రణము n. అనగా A secret consuḷtation, రహస్యాలోచన. మంత్రకాడు లేదా మంత్రవాది n. అనగా A magician, conjurer. మాంత్రికుడు. ఇంద్రజాల విద్య నెరిగినవాడు. మంత్రసాని లేదా మంతరసాని n. అనగా A midwife, మంత్రసానితనము n. Midwifery. ఉదా: మంత్రసానికి ఒళ్లు దాచగలవా can you conceal the truth from your midwife? మంత్రాంగము n. Machination, trickery. తంత్రము. మంత్రి n. A minister, a counsellor, or adviser, బుద్ధి సహాయుడు. The queen at chess. మంత్రించు లేదా మంతిరించు v. n. అనగా To charm, or perform magic spells over. మంత్రము చేయు.

## మంత్రాలు

* గాయత్రీ మంత్రము : ఓం భూ: భువస్సువ: ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గోదేవస్య ధీమహి ధియోయోనః ప్రచోదయాత్:
* నారాయణ మంత్రము : ఓం నమోనారాయణాయ:
* శివ పంచాక్షరీ మంత్రము : ఓం నమశ్శివాయ:
* శ్రీరామ మంత్రము : శ్రీరామ
* శాంతి మంత్రము

## మూలాలు
# విగ్రహం

Auguste Rodin, *The Thinker,* Bronze, c.1902, Ny Carlsberg Glyptotek in Copenhagen, Denmark
**విగ్రహాలు** లేదా **శిల్పాలు** (Statues) శిల్పకళ (Sculpture) కు సంబంధించినవి. వీటిని శిల్పులు తయారుచేస్తారు. ఇవి మట్టితో గాని, కలపతో గాని లేదా వివిధ లోహాలతో గాని తయారుచేయబడతాయి.

ఏకాంతసేవ రోజున ప్రసన్న వెంకటేశ్వరస్వామి ఉత్సవ విగ్రహం
ఉగాది పండుగ నాడు గ్రామోత్సవంలో శ్రీ చెన్నకేశవ స్వామి ఉత్సవ విగ్రహం
దేవాలయాలలోని మూల విరాట్టు (రాతి విగ్రహం) గర్భాలయం ఇవతల జరిగే ఉత్సవాలను తిలకించడానికి మూల విరాట్టుకు ప్రతిరూపంగా తయారు చేసిన విగ్రహాలను ఉత్సవ విగ్రహాలు (లోహా విగ్రహాలు) అంటారు. ఉత్సవ విగ్రహాలకు ఉత్సవాలను నిర్వహిస్తారు. ఉత్సవ విగ్రహాలకు జరిపే కళ్యాణోత్సవం, గ్రామోత్సవంలను మూల విరాట్టుకు చేసినట్లుగా భావిస్తారు.

## విగ్రహారాధన

## విగ్రహ ప్రతిష్ఠ

నూతన దేవాలయాన్ని నిర్మించేటపుడు విగ్రహలను స్థాపించే సందర్భంలో విగ్రహలకు జరిపే ఉత్సవ కార్యక్రమాలను నూతన విగ్రహ ప్రతిష్ఠా మహోత్సవం అంటారు.

### కార్యక్రమ వివరాలు

విగ్రహ ప్రతిష్ఠలో గణపతి పూజ, వేద మంత్రోచ్చారణలు, పంచగవ్యప్రాశనం, మాతృకాపూజ, రక్షాబంధనం, యాగశీల ప్రవేశం, కలశస్థాపన, మృత్యం గ్రహణం, అంకురారోపణం, పుణ్యాహం, అగ్నిప్రతిష్ఠ, దీక్షాహోమం, జప పారాయణాలు, ప్రాతఃకాల హోమం, సప్త కలిశ స్నపనం, నవ కలశ స్నపనం, క్షీరాధివాసం, ఆదివాస హోమం, హోమం, కుంభ న్యాసం, పారామార్చన, ఆష్ఠాక్షన, మహాన్యాస హోమాలు, పంచగవ్య అధివాసం, జలాధివాసం, ధాన్యాధివాసం, పుష్ప, ఫతాదివాసం, విష్వక్సేన పూజ, యంత్ర ప్రతిష్ఠ, మహా కుంభాభిషేకం, మూర్తి ప్రతిష్ఠ, ధ్వజ ప్రతిష్ఠ, ఆలయ శిఖరంపై కలశాల ప్రతిష్ఠ, ప్రాణ ప్రతిష్ఠ, బింబ కళాన్యాసము, బలిహరణం, శాంతి కల్యాణం, అర్చన, మంగళ హారతి, ఆశీర్వచనం, స్వస్తి మొదలైన కార్యక్రమాలు జరుపుతారు.

## గ్యాలరీ

* The Great Sphinx at Giza, 3rd millennium BC, Egypt
* Statues of Gudea, Diorite statue, c.2100 BC, the Louvre
* Colossi of Memnon, *Amenhotep III's Sitting Colossi,* 14th century BC
* Osirian statues of Hatshepsut at her tomb, associated with Osiris, c.1258 BC
* Venus de Milo, Greek, the Louvre
* *The Winged Victory of Samothrace,* Greek, 220-190 BC
* *Laocoön and his Sons,* Greek, (Late Hellenistic), circa 160 BC and 20 BC, White marble, Vatican Museum
* *Moai of Easter Island facing inland,* Ahu Tongariki, c. 1250 - 1500 AD, restored by Chilean archaeologist Claudio Cristino in the 1990s
* The Great Buddha of Kamakura, c. 1252, Japan
* Chinese glazed stoneware statue of a Daoist deity, Ming Dynasty, 16th century
* Michelangelo's *David*, 1504, Florence, Italy
* Auguste Rodin, *The Burghers of Calais* (1884–c. 1889) in Victoria Tower Gardens, London, England.
* *The Statue of Liberty,* New York Harbor, USA, c.1886
* Wacław Szymanowski, Statue of *Frédéric Chopin,* Warsaw, Poland, 1926
* *Christ the Redeemer,* Rio de Janeiro, Brazil, 1931
* George Segal's Three People on Four Benches, 1979
George Segal's *Three People on Four Benches,* 1979
* João Cabral de Melo Neto in Recife, Brazil
* The replica statue of Roman Emperor, Marcus Aurelius, 1981, The original c. 200 AD is in the nearby Capitoline Museum, Rome
* గణేష్ విగ్రహాన్ని తయారు చెస్తున్న శిల్పులు
# యాత్ర

యాత్ర చిత్రం 1985లో దర్శకుడు బాలూ మహేంద్ర దర్శకత్వం వహించిన భారతీయ చిత్రం. ఇది 1982లోని మహేంద్ర సొంత తెలుగు చిత్రం *నీరక్షన* రీమేక్. ఈ చిత్రంలో భాను చందర్, అర్చన ఒరిజినల్ పాత్రల్లో మమ్ముట్టి, శోబనా నటించారు.

*యాత్ర* చిత్రం ఒక కల్పిత కథను చెబుతుంది, కాని ఈ చిత్రాన్ని 1975-1977 దేశవ్యాప్త అత్యవసర పరిస్థితుల్లో, పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులు నిలిపివేయబడినప్పుడు, పోలీసులు, భారతదేశంలోని జైలు అధికారులు మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలపై నిర్మించారు. ఈ చిత్రం 1977 జపనీస్ క్లాసిక్ <i id="mwJA">ది ఎల్లో హ్యాండ్‌చీఫ్</i> యొక్క అనుకరణ.

## కథ

జైల నుండి విముక్తి పొందిన, దోషి అయిన ఉన్నికృష్ణన్ (మమ్ముట్టి) పాఠశాల బస్సులో తన తోటి ప్రయాణికులకు తన విషాద ప్రేమ కథను చెప్పడం ప్రారంభించడంతో కథ మొదలవుతుంది. అతను వృత్తిపరంగా ఒక అనాథ, అటవీ అధికారి. అతను ఒక అటవీ ప్రాంతంలో ఉన్న సమయంలో ఒక స్థానిక మహిళ తులసితో ప్రేమలో పడతాడు. వారు వివాహం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకుంటారు,, అతను తన బెస్ట్ ఫ్రెండ్ కు తన ప్రణాళికల గురించి చెప్పడానికి బయలుదేరుతాడు.

తిరిగి వెళ్ళేటప్పుడు, పోలీసులు అతన్ని అనుమానిత నేరస్థుడిగా అరెస్టు చేస్తారు, అతను ఉన్నికృష్ణన్ లాగా కనిపిస్తాడు. అక్కడ అతను అనుకోకుండా ఒక పోలీసును చంపి జీవిత ఖైదు పొందుతాడు. జైలులో తన ప్రారంభ రోజులలో, అతను తనను మరచిపోవాలని కోరుతూ తులసికి ఒక లేఖ రాస్తాడు. అతని జైలు శిక్ష పూర్తయిన తర్వాత, ఆమె అతని కోసం వేచి ఉందో లేదో తెలుసుకోవటానికి అతను ఆమెకు ఒక లేఖ రాస్తాడు. జైలులో చాలా సంవత్సరాల హింస తరువాత అతను తులసిని కలవడానికి వెళ్తాడు. ఆమె ఇంకా అతని కోసం వేచి ఉందా? అది అతని తోటి ప్రయాణికుల ప్రశ్న కూడా. చివరికి, ఆమె అతని కోసం వేచి ఉండి, దీపాలతో,, ఒక ముఖంతో, ఆనందపు కన్నీళ్లతో,, విచారంతో కలిసి స్వాగతం పలుకుతుంది. ఆ విధంగా, ప్రతి ఒక్కరూ ఆనందంతో కన్నీళ్లు పెట్టుకోవడంతో ఈ చిత్రం సంతోషంగా ముగుస్తుంది.

## తారాగణం

* ఉన్నికృష్ణన్ గా మమ్ముట్టి
* తులసిగా శోభన
* తండ్రిగా అదూర్ భాసి
* జైలర్‌గా తిలకన్
* నహస్
* సన్నీ
* అచంకుంజు
* కుంచన్
* ఎస్‌ఐగా అజీజ్
* అలుమ్మూదం
* కే. పి.ఏ. సి. సన్నీ
* టి. ఆర్. ఒమనా
* అంజు
* మనోహర్
* పి. ఆర్. మీనన్
* బేబీ ప్రీతి
* కె. ఆర్. సావిత్రి
* మౌనిక
* మాస్టర్ విమల

## పురస్కారాలు

1985లో కేరళ స్టేట్ ఫిల్మ్ అవార్డు - స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డును మమ్ముట్టి, ఫిలింఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్‌లో బలు మహేంద్ర ఉత్తమ దర్శకుడి పురస్కారాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఇది పాపులర్ అప్పీల్, ఈస్తటిక్ వాల్యూతో ఉత్తమ చిత్రంగా కేరళ స్టేట్ ఫిల్మ్ అవార్డును కూడా గెలుచుకుంది.

## సౌండ్ ట్రాక్

ఈ చిత్రానికి ఇలైయరాజా సంగీతం అందించారు, సాహిత్యాన్ని పి.భాస్కరన్, ఒఎన్వి కురుప్ రచించారు. "తనన్నం తన్నానం" పాట 1959 రోడ్జర్స్, హామర్స్టెయిన్ మ్యూజికల్ *ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్* నుండి వచ్చిన "నా అభిమాన విషయాలు" నుండి ప్రేరణ పొందింది.

## మూలాలు
# అభిషేకం

హిందూ దేవతలకు అభిషేకం
**అభిషేకం** ఒక విధమైన హిందూ సాంప్రదాయం. ఈ పద్ధతిలో హిందూ దేవతామూర్తులను వివిధ పదార్ధాలు, వస్తువులతో అతని శరీర భాగాల్ని అభిషేకిస్తారు.

## భాషా విశేషాలు

తెలుగు భాషలో అభిషేకము పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. అభిషేకము నామవాచకంగా Installation by anointing, initiation, royal unction, bathing, anointing, inauguration. స్నానము, మునక, పట్టము కట్టడము అని అర్ధాలున్నాయి. ఉదా: దేవునికి అభిషేకము అయిన తరువాత after the idol was bathed. తైలాభిషేకము anointing with oil. చూర్ణాభిషేకము a particular rite of pouring turmeric powder over the head of an idol on the sixth day of the annual feast called బ్రహ్మోత్సవము. పట్టాభిషేకము coronation of a king. ఉదా: పట్టాభిషేకము చేయు to crown a king. రాజు ఆ కవికి స్వర్ణాభిషేకము చేసాడు the prince showered bounties upon the poet. అన్నాభిషేకము చేయు to pour boiled rice over an image. అభిషేకించు v. t. అనగా To bathe, anoint. తల అంటు, మునిగించు. అభిషిక్తము adj. Installed by anointing, bathed, anointed. పట్టము కట్టబడిన, స్నానము చేయింపబడిన. అభిషిక్తుడు. n. He who is inaugurated or installed, he who is bathed or anointed. పదప్రాప్తుడు, పట్టము కట్టబడినవాడు, స్నాతుడు. అభిషేచనము n. Sprinkling, inauguration.

## రకాలు

* రుద్రాభిషేకం: శివాలయాల్లో రుద్రుడు అనగా శివునికి ప్రతి రోజూ మొదటగా చేసే అభిషేక కార్యక్రమం.

* పాదాభిషేకం: కొందరు వ్యక్తులకు లేదా అతిథులకు ఆహ్వానించుటకు ముందుగా వారి పాదాలను మంచి నీటితో కడగడాన్ని పాదాభిషేకం అంటారు. కన్యాదానం అప్పుడు కూడా ఈ ఆచారం ఉంది.
* పాలాభిషేకం లేదా క్షీరాభిషేకం: దేవునికి పాలతో చేసే అభిషేకం. ఇది షిర్డి సాయిబాబా ఆలయాలలో జరిగే విశేష కార్యక్రమం.
* కుంబాభిషేకం: దేవునిని కుండలతో నీటిని అభిషేకించే కార్యక్రమం. వర్షాల కోసం చేసే పూజలలో ఈ కుంబాభిషేకం ముఖ్యమైనది.

## సామాగ్రి

1. పాలు
2. పెరుగు
3. నేయి
4. పూలు
5. 5 రకాల పండ్లు
6. పసుపు
7. కుంకుమ
8. కర్జూరపు కాయలు
9. తేనె
10. గంధము
11. పూలు
12. పూల మాల
13. ద్రాక్ష
14. ముంతమామిడి పప్పు
15. కలకండ
16. కడ్డీలు

## ఇవి కూడా చూడండి

* అభిషేకం (సినిమా)

## మూలాలు
# నైవేద్యం

దాదాపు ప్రతి మహారాష్ట్ర పండుగ సందర్భంగా తయారుచేసిన ప్రామాణికమైన రుచికరమైనదైన పదార్థాన్ని ఎక్కువగా నైవేద్యంగా ఉపయోగిస్తారు
**నైవేద్యం** అనునది భుజించడానికి మునుపు దేవునికి ఆహారము సమర్పించు ప్రక్రియ. కావున దేవునికి ఆహారము సమర్పించు మునుపు, ఆ ఆహారము వండునప్పుడు దాని రుచి చూడటము నిషిద్ధం. ఆహారమును దేవుని మూర్తి ముందు ఉంచి పూజించడం జరుగుతుంది. ఆ పై దానిని పుణ్యఫలంగా ఆరగించవచ్చు.

ఈ పదము సంస్కృతం నుండి వచ్చింది. నైవేద్యము అంటే సరైన అర్థము దేవునికి సమర్పణ అని - ఈ సమర్పణ ఆహారపదార్థమే కానవసరము లేదు. ఈ సమర్పణ భౌతిక వస్తు సంబంధమే అవ్వవలసిన అవసరము లేదు. ఒక మొక్కు, ప్రతిజ్ఞ, ఏదైనా చేయవలను లేక చేయరాదు అన్న నిశ్చితాభిప్రాయము మున్నగునవన్నీ కూడా నైవేద్యముగా భావించవచ్చు. అయితే నైవేద్యానికి, ప్రసాదానికి ఉన్న తేడా తెలుసుకోవడం అవసరం. వాడుకలో రెండూ సమానార్థంలో ఉపయోగించినప్పటికీ, ప్రసాదమంటే దేవుని దగ్గర లభ్యమయ్యేదిగా అర్థం.

## ఇవి కూడా చూడండి

* ప్రసాదం
* తిరుమల ప్రసాదం

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు

* హిందువులు అహార పదార్థాన్ని నైవేద్యంగా ఎందుకు సమర్పిస్తారు ?
# నమస్కారం

దక్షిణాసియాలో ఒక సాధారణ సాంప్రదాయ ప్రక్రియ. ఓ యువకుడు రెండు చేతులను ఒత్తి నమస్కారం చేస్తున్న భంగిమ.**నమస్తే**, **నమస్కారం** లేదా **నమస్కార్** (సంస్కృతం: नमस्ते) ఈ పదము *నమస్సు* నుండి ఉద్భవించింది. నమస్సు లేదా " నమః " అనగా "మనిషిలో గల ఆత్మ"ను గౌరవించుట. ఈ సంప్రదాయము భారతదేశంతో పాటు దక్షిణాసియాలో ఎక్కువగా వాడుకలో ఉంది. ప్రత్యేకంగా హిందూ, జైన, బౌద్ధ మతావలంబీకులలో సాధారణంగా కానవస్తుంది. ప్రపంచ సంస్కృతులలో ఎదుటి మనిషిని గౌరవించు అతి చక్కని ముద్రగా నమస్కారము పరిగణింపబడుతుంది.గురువులు, పెద్దవారు, గౌరవనీయులు ఎదురైతే రెండు చేతులు జోడించి, తలను కొద్దిగా ముందుకు వంచి, తమ భక్తిని ప్రకటించుకొనే ప్రక్రియ.

## రకాలు

నమస్కారం చేయడాన్ని శాస్త్రాలలో నాల్గు విధాలగా చెప్పబడింది. అవి

1. సాష్టాంగ నమస్కారం
2. దండ ప్రణామం
3. పంచాంగ నమస్కారం
4. అంజలి నమస్కారం.

## సాష్టాంగ నమస్కారం

మనస్సు, బుద్ధి, అభిమానం, రెండు పాదాలు, రెండు చేతులు, శిరస్సు అను ఈ ఎనిమిదింటితో చేయు నమస్కారమే సాష్టాంగ నమస్కారం. ఇందులో ఒక వ్యక్తి యొక్క శరీరంలోని అష్ట భాగాలు భూమిని తాకుతూ బోర్లా పడుకొనే మాదిరిగా దేవునికి ఎదురుగా పడుకొని నమస్కారం చేస్తారు.

## దండ ప్రణామం

నేలమీద పడిన దండము (కర్రలాగా) శరీరాన్ని భూమిపైవాల్చి పరుండి కాళ్లు చేతులను చాపి అంజలి చేయుట దండ ప్రణామం.

## పంచాంగ నమస్కారం

రెండు పాదాల వేళ్లు, రెండు మోకాళ్లు, తల భూమిపైనుంచి రెండు చేతులను తలవద్దచేర్చి అంజలి చేయుట పంచాంగ నమస్కారం. ఇది ఎక్కువగా స్త్రీలు చేస్తారు.

## అంజలి నమస్కారం

ఇది సర్వసాధారణమైన రెండుచేతులను కలిపి నమస్కారం అనటం.

## ప్రవరతో నమస్కారం

ప్రధాన వ్యాసం : అభివాదం
భారతదేశ వ్యాప్తంగా హిందూమత సంబంధమైన విధులు నిర్వర్తించేప్పుడు, మతాచార్యుల ఎదుట, భగవంతుని ముందు ప్రవర చెప్పి నమస్కరిస్తూంటారు. *చతుస్సాగర పర్యంతం గో బ్రాహ్మణస్య శుభం భవతి. <గోత్రనామం> గోత్రస్య <వంశానికి చెందిన ముగ్గురు ఋషుల పేర్లు> త్రయార్షయ ప్రవరాన్వితః <గృహ్యసూత్రం పేరు> సూత్రః <అభ్యసించే వేదం> శాఖాధ్యాయీ <నమస్కరిస్తున్న వారి పేరు> అహంభో అభివాదయే* అంటూ నమస్కరించడం వైదిక విధానం. చేతి వేళ్లను చేవుల వెనుకకు చేర్చి ముందుకు కాస్త వంగిన భంగిమలో పై సంస్కృత వాక్యాన్ని ఉచ్చరిస్తారు. మనుష్యులకు నమస్కరించేప్పుడు కుడిచేయిని ఎడమచెవికి, ఎడమచేయిని కుడిచెవికి చేర్చి ప్రవర చెప్పాలి. దేవతలకు నమస్కరించాల్సివస్తే ఎడమచేతిని ఎడమచెవికి, కుడిచేతిని కుడిచెవి వెనక్కి చేర్చి ప్రవర చెప్తారు.

## నమస్కార ముద్రల ప్రదర్శన

* థాయ్ నమస్కారం ముద్ర
* గియోవాని బాటిస్టా సాల్విడా సాసోఫెరాటో చిత్రీకరించిన కన్య మేరీ ప్రార్థన చిత్రం, నేషనల్ గ్యాలరీ లండన్
* తిరుమల అలిపిరి వద్ద సాష్టాంగ నమస్కారం శిల్పం.
* తిరుమల అలిపిరి వద్ద సాష్టాంగ నమస్కారం శిల్పం.
* నమస్కార ముద్రలో ఒక శిల్పము.

## ఇవీ చూడండి

* సూర్య నమస్కారాలు
* ముద్ర
* అభివాదం
* సంప్రదాయాలు

## మూలాలు
# అగ్నిహోత్రం

అగ్నిహోతం చేస్తున్న గృహస్థుడు
**అగ్నిహోత్రము** ఒక హిందూ సాంప్రదాయము. యజ్ఞ యాగాదులు చేసేటప్పుడు, అగ్నిదేవుడిని ఆవాహన చేసి, ఆయనను సంతృప్తి పరచడానికి అగ్నిహోత్రము ఏర్పాటు చేస్తారు.

## గృహంలో చేయడం వల్ల లాభాలు

అగ్నిహోత్రంలో భాగంగా ఎండిన ఆవు పేడా, ఎండిన అరటి మొక్కలు, పనస, వేప వంటి కొమ్మలని తీసుకొని వేద మంత్రోచ్ఛాటనలతో కర్పూర హారతితో వెలిగిస్తారు. అందులో నెయ్యిలో నానబెట్టిన బియ్యాన్ని వేస్తారు. ఈ ప్రక్రియను అగ్నిహోత్రము అంటారు. ఇలా గృహస్థుడు చేయించుకోవటం వల్ల కుటుంబ సభ్యులందరికీ ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్య ప్రాప్తి కలుగుతుందని కొంతమంది విశ్వాసం.

ఈ అగ్నిహోత్రము సూర్యోదయ సమయాన లేదా సూర్యాస్తమయ సమయాన చేయాలి. అగ్నిహోత్రం జరిగినంత సేపు అగ్నిహోత్రము వద్ద నిష్ఠగా మంత్రోచ్ఛాటన వింటూ కుటుంబ సభ్యలతా విధిగా ఉండాలి. అగ్నిహోత్రం పూర్తవ్వగానే వచ్చిన భస్మాన్ని నిత్యం పూస చేసే ముందు ధరించాలి. ఆ భస్మాన్ని ధరించడం మూలంగా ఏ కార్యములోనైన విజయం కలుగుతుందని ప్రజల విశ్వాసం.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు

* "Agnihothram for Healthy Life". *www.youtube.com*. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-06-27.
* "Nitya Agnihotram by Sivananda Sastry". *www.youtube.com*. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-06-27.`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (link)
* "అగ్నిహోత్రం యొక్క విశిష్టత - AROGYAMASTHU". *www.youtube.com*. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-06-27.
* "అగ్నిహోత్రం గురించి మీకు తెలియని రహస్యం,Brahmasri Samavedam Shanmukha Sarma,Bhakthi TV". *www.youtube.com*. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-06-27.
# పుత్రకామేష్టి

పుత్రకామేష్టి యజ్ఞాన్ని దశరథ మహారాజు ఋష్యశృంగ మహర్షి నిర్వహిస్తుండగా, ఆఖరి రోజున యజ్ఞ పురుషుడు ప్రత్యక్ష్యమై పాయసపు పాత్రను దశరథునికి ఇస్తాడు.
**పుత్రకామేష్టి** లేదా **పుత్రకామేష్టి యాగం** రామాయణంలో దశరథుడు జరిపిస్తాడు. దీని మూలంగా ఆ పుణ్యదంపతులకు రాముడు, లక్ష్మణుడు, భరతుడు, శతృఘ్నుడు జన్మిస్తారు.

పుత్రకామేష్టి యజ్ఞం సనాతన ధర్మం లో కొడుకు పుట్టడానికి చేసే ఒక ప్రత్యేక యజ్ఞము. ఇది ఒక కామ్య-కర్మ.

రామాయణము లో, వశిష్ఠ మహర్షి చెప్పగా దశరథ మహారాజు ఋష్యశృంగ ముని ఆర్ధ్వర్యంలో ఈ యాగాన్ని చేసారు.ఋష్యశృంగ ముని యజుర్ వేదంలో శ్రేష్ఠుడు. అందులోనే ఈ యజ్ఞానికి సంబంధించిన క్రతువు ఉంది. యజ్ఞం  ముగిసిన తరువాత  అగ్ని దేవుడు ప్రత్యక్షమై  ఒక పాయసపు పాత్రను  దశరథ మహారాజుకి ఇస్తాడు.  ఆ పాత్రలో ఉన్నపాయసాన్ని తన  ముగ్గురి భార్యలకు పంచగా వాళ్ళకి శ్రీరాముడు, లక్ష్మణుడు,  భరతుడు,  శతృఘ్నుడు జన్మించారు.

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు

విశ్వామిత్రుడు తండ్రి కుశనాభుడు పుత్రకామేష్టి యాగ ఫలితంగా జన్మిస్తాడు.
# ఆచమనము

పంచపాత్ర, ఉద్ధరిణి
ఆచమనము
**ఆచమనము** అనే పదానికి **ఉపస్పర్శం** అంటే అరచేతిలో నీరు పోసుకొని నోటితో గ్రహించడమని అర్ధం. ఏదైనా ఒక పవిత్రమైన పనిచేస్తున్నప్పుడు ఆచమనం చేయాలని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. మనస్సు, వాక్కు, శరీరం - అనే త్రికరణాల పవిత్రతకు ఆచమనం విధించబడింది. సంధ్యావందనం మొదలైన సమయాలలో ఆచమనానికి చాలా ప్రాముఖ్యమున్నది.
ఆచమనం అంటే కేవలం ఒక ఉద్ధరణి నీళ్లు చేతిలో పోసుకొని లోపలికి పుచ్చుకోవడం మాత్రమే కాదు, మంత్ర పూత జలంతో శరీరాన్ని స్పర్శించడం, స్నానం చేయడం కూడా ఆచమనమే. ఆచమనం నాలుగు విధాలు. అవి : 1. శ్రుత్యాచమనం : స్వాధ్యాయ బ్రాహ్మణంలోని శ్రుతి ‘‘హస్తా వవవిజ్య రతిరాచమేత్‌...’’ అంటూ చేతులు కడుగుకొని, ‘‘ఓం కేశవాయ స్వాహా, ఓం నారాయణాయ స్వాహా, ఓం మాధవాయ స్వాహా’’ ఆని ఆచమనం చేయాలి. తరువాత రెండు చేతులను శుద్ధి చేసుకొని, ఉదకాన్ని స్పృశించి, కుడి చేతితో ఎడమ చేతిమీద, పాదాల మీద నీళ్లు చల్లుకోవాలి. శిరస్సు, నేత్రాలు, ముక్కు, చెవులు, హృదయ స్థానాలను తాకాలి. 2. శ్రౌతాచమనం : గాయత్రీ మంత్రంలోని మూడు పాదాలను విడివిడిగా స్వాహాకారంతో పఠిస్తూ, అంటే ఓమ్‌ తత్సవితుర్వరేణ్యగ్‌ స్వాహా, భర్గోదేవస్య ధీమహి స్వాహా, ధియో యోనః ప్రచోదయాత్‌ స్వాహా అని పలుకుతూ ఆచమించడం మొదలైన క్రియలు ఇందులో ఉన్నాయి. 3. స్మృత్యాచమనం/ స్మార్తాచమనం : పీట/ కృష్ణాజినం మీద కూర్చుని, పాదాలను నేలపై ఉంచి, ఆపస్తంబ సూత్ర సంప్రదాయంలో ఆచమించే పద్ధతి. బొటన వ్రేలితో పెదవులను తుడుచుకోవడం లాంటి క్రియలు ఇంకా ఉన్నాయి. 4. పురాణాచమనం : ముమ్మారు కేశవ నామాలతో ఆచమించడం, గోవిందాది నామాలతో అవయవ శుద్ధి మొదలైన క్రియలు ఇందులో ఉన్నాయి. శ్రుత్యాచమనం, శ్రౌతాచమనం ఒక్కటేనని కొందరి భావనగా దువ్వూరి రామకృష్ణారావుగారి సంపాద కత్వంలో వెలువడిన సంధ్యావందనం గ్రంథంలో వ్రాశారు. కావచ్చు. శ్రుతి, శ్రౌతం వేరు కావు.

## రకాలు

శ్రుతి, స్మృతి, పురాణాలలో 3 రకాల ఆచమనాలు చెప్పబడ్డాయి.

* **శ్రుత్యాచమనం**: గాయత్రీ మంత్రాన్ని ఉచ్ఛరిస్తూ చేసే ఆచమనం.
* **స్మృత్యాచమనం**: ఆపస్తంబాది ఋషులు చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి చేసే ఆచమనం.
* **పురాణాచమనం**: కేశవాది నామోచ్ఛారణ చేస్తూ కావించే ఆచమనం.
# బ్రహ్మ ముహూర్తం

ఒక పనిని ప్రారంభించడానికి నిర్ణయించుకున్న సమయాన్ని ముహుర్తం అంటారు. ఒక పని ఎటువంటి ఆటంకాలు లేకుండా సజావుగా జరగడానికి నిర్ణయించుకున్న మూహుర్తాన్ని మంచి ముహుర్తం అంటారు. ప్రతిరోజు సూర్యోదయానికి ముందు కాలాన్ని అనగా తెల్లవారుజామును మంచి ముహుర్తం అంటారు. అందువలనే తెల్లవారుజామున ప్రారంభించిన పని ఏటువంటి ఆటంకాలు లేకుండా సజావుగా సాగుతాయంటారు. తెల్లవారుజామును రెండు భాగాలుగా విభజించారు. సూర్యోదయమునకు రెండు ఘడియల ముందు కాలాన్ని అనగా 48 నిమిషముల ముందు కాలాన్ని ఆసురీ ముహూర్తం అని ఆసురీ ముహుర్తానికి ముందు 48 నిమిషముల ముందు కాలాన్ని **బ్రహ్మ ముహూర్తం** అని అంటారు. ప్రతిరోజు బ్రహ్మముహుర్తమున లేచి భగవంతుని ధ్యానించి పనులు ప్రారంభించవలెనని అంటారు.
బ్రహ్మ మూహూర్తానికి ఉన్న అత్యధిక ప్రాధాన్యత దృష్ట్యా అనేకమంది నూతన గృహప్రవేశంనకు ఈ సమయాన్ని ఎన్నుకుంటారు. ఈ సమయంనందే మానవుని మేథాశక్తికి భగవంతుని శక్తి తోడవుతుంది.

## ఇవి కూడా చూడండి

ఉత్తరాయణం

ముక్కోటి

## బయటి లింకులు

* “బ్రహ్మీ ముహూర్తే ఉత్థాయ”, “బ్రహ్మీముహూర్తే యానిద్రా సాపుణ్య”
# జాగరణము

**జాగరణము** అనగా ప్రకృతిలో నిద్రాణమైయున్న శివశక్తిని, శివపూజా భజన లీలా శ్రవణాదులతో మేల్కొలిపి, తాను శివుడై, సర్వమును శివస్వరూపముగా భావించి, దర్శించుటయే నిజమైన జాగరణము. అప్పుడు శివపూజలో సాయుజ్యము, శివభజనలో సామీప్యము, శివభక్తులతో కూడి, శివ విషయములు ప్రసంగించుటలో సలోక్యము, శివధ్యానములో సారూప్యము సిద్ధించునని ఆదిశంకరాచార్యులు మాట ప్రత్యక్ష సత్యమగును. ఈ నాలుగింటిని శివరాత్రి నాడు ప్రత్యక్షముగా సాధించుటయే శివరాత్రి జాగరణము.

'