Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# యోగి

[[File:Babaji.jpg|link= Babaji|Mahavatar Babaji]], a noted Hindu yogi in Himalaya.]]
కర్మఫలాన్ని కోరకుండా చేయవలసిన కర్మలను చేయువాడే నిజమైన సన్యాసి, యోగి. అంతేకాని అగ్నిహోత్రాదికర్మలు మానేసినంత మాత్రాన కాదు. సన్యాసమన్నా, యోగమన్నా ఒకటే. యోగాన్ని కోరేవాడికి మొదట కర్మయే సాధనం. అంటే నీ పని నువ్వు చేయవలసిందే, కొంత సాధన తర్వాత అంటే నీ దేహ ధర్మాలు నిర్వహిస్తూ, ఇంద్రియ విషయాలందు, (కామ క్రోధ లోభ మధ మాత్సర్యాలు ) వాటి కర్మలయందు కోరికలను, అన్ని సంకల్పాలను వదిలి సాక్షిగా గమనిస్తూ ఉండేవారు యోగిగా చెప్తారు.

ఆత్మకు ఆత్మే బంధువు (నిగ్రహం కలవారికి), ఆత్మకు ఆత్మే శత్రువు (నిగ్రహంలేని వారికి). మానావమాన, శీ తోష్ణ, సుఖదుఃఖాలను సమానంగా చూసేవాడు, మట్టీని, రాతిని, బంగారాన్ని ఒకేలా చూస్తాడు. శత్రువులయందు, మిత్రులయందు, బంధువులు, సాధువులు, దుర్మార్గుల యందు సమబుద్ధికలిగిన యోగి శ్రేష్ఠుడు. ( ఆస్దితికి ఎదిగిన వారు మాత్రమే యోగి ) . ఇంత గొప్ప స్డితికి ఎదగాలంటే ఎంతో సాధన ఉండాలి.

ఈ స్థితికి రావాలంటే ఆశలను వదిలి ఏకాంతప్రదేశంలో యోగాభ్యాసం చేయాలి.

## ధ్యాన పద్ధతి

శుభ్రమైన ప్రదేశంలో మరీ ఎత్తు లేక తగ్గు కాని పీఠంపై పై వస్త్రం పరచి ఆసనం ఏర్పరచుకోవాలి. దానిపై నిటారుగా కూర్చొని, నాసికాగ్రం (భ్రూమధ్యం) పై చూపు కేంద్రీకరించి మనసును ఏకాగ్రంగా నిలిపి, అదుపులో ఉంచుకొని భయపడకుండా, ప్రశాంతంగా భగవంతుని యందు మనసు నిలిపి నిత్యం యోగాభ్యాసం చేయువాడు నన్ను, యోగ స్థితినీ పొందుతాడు.

## కొందరు ప్రముఖ యోగులు

* మహర్షి మహేష్ యోగి
* ముమ్మిడివరం బాలయోగి
* నందివాడ బాలయోగి

## మూలాలు
# నాగుల చవితి

నాగపూజ చేస్తున్న భక్తులు
దీపావళి అమావాస్య తరువాత వచ్చే కార్తీక శుద్ధ చతుర్థిని **నాగుల చవితి** పండుగ అంటారు. కొందరు శ్రావణ శుద్ధ చతుర్థి నాడు కూడా ఈ పండుగ జరుపుకుంటారు. నాగుల చవితి సందర్భంగా పుట్టకు పూజలు చేస్తారు. ప్రకృతి మానవ మనుగడకు జీవనాధారమైనది కనుక దానిని దైవస్వరూపంగా భావించి పూర్వీకులు చెట్టును, పుట్టను, రాయిని, రప్పను, కొండను, కోనను, నదిని, పర్వతాన్ని - ఇలా సమస్త ప్రాణికోటిని దైవస్వరూపంగా చూసుకొంటూ పూజిస్తూవస్తున్నారు. అందులో భాగంగానే నాగుపాము ను కూడా నాగరాజుగా, నాగదేవతగా పూజిస్తూ వస్తున్నారు.

నాగుల చవితికి పుట్టకు నూలు చుట్టి పూజ చేయుట. (వెంకట్రామపురము)
ఈ పాములు భూమి అంతర్భాగమందు నివసిస్తూ భూసారాన్ని కాపాడే ప్రాణులుగా సమస్త జీవకోటికి " నీటిని" ప్రసాదించే దేవతలుగా తలచేవారు. ఇవి పంటలను నాశనంచేసే క్రిమికీటకాదులను తింటూ, పరోక్షంగా రైతుకు పంటనష్టం కలగకుండా చేస్తాయి. అలా ప్రకృతి పరంగా అవి మనకు ఎంతో సహాయపడుతూ ఉంటాయి.

హిందూ పురాణాలలో నాగుల చవితి గురించి ఎన్నో గాథలు ఉన్నాయి. దేశమంతట పలు దేవాలయల్లో మెలికలతో ఉన్న నాగేంద్రుని విగ్రహాలు కనిపిస్తూ ఉంటాయి. ఈ నాగుల చవితి నాడు నాగేంద్రుని శివభావముతో అర్పిస్తే సర్వరోగాలు పోయి సౌభాగ్యవంతులవుతారని భారతీయుల నమ్మకం.

నాగ దేవత (వనస్థలిపురం)
ఈ మానవ శరీరమనే పుట్టకు తొమ్మిది రంధ్రాలు ఉంటాయి. వాటినే నవరంధ్రాలు అంటూ ఉంటారు. మానవ శరీరంలో నాడులతో నిండివున్న వెన్నెముకను వెన్నుబాము అని అంటారు. అందు కుండలినీశక్తి మూలాధారచక్రంలో "పాము" ఆకారమువలెనే వుంటుందని "యోగశాస్త్రం" చెబుతోంది. ఇది మానవ శరీరంలో నిదురిస్తున్నట్లు నటిస్తూ కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే విషాల్ని గ్రక్కుతూ, మానవునిలో సత్వగుణ సంపత్తిని హరించి వేస్తూ ఉంటుందని అందుకు నాగుల చవితి రోజున ప్రత్యక్షంగా విషసర్పపుట్టలను ఆరాధించి పుట్టలో పాలు పోస్తే మానవునిలో ఉన్న విషసర్పం కూడా శ్వేతత్వం పొంది, అందరి హృదయాలలో నివసించే శ్రీమహావిష్ణువు నకు తెల్లని ఆదిశేషువుగా మారి శేషపాన్పుగా మారాలని కోరికతో చేసేదే! ఈ నాగుపాము పుట్టలో పాలు పోయుటలోగల అంతర్యమని చెప్తారు.

నాగుల చవితి రోజు ఆవు పాలు పుట్టలో పోసి నాగపూజచేసి చలిమిడి, చిమ్మిలి (నువ్వులతో చేస్తారు) అరటిపళ్ళు, తాటి బుర్రగుంజు , తేగలు మున్నగున్నవి నివేదన చేస్తారు. ఆ సందర్భంగా పుట్టవద్ద దీపావళి నాడు మిగిలిన మతాబులు, కాకరపువ్వొత్తులు, టపాసులు మొదలైనవి చిన్నపిల్లలు ఎంతో సంతోషంగా కూడా కాలుస్తారు.

భారతీయుల చాల ఇళ్ళల్లో ఇలవేల్పు సుబ్రహ్మణేశ్వరుడే ఆరాధ్య దైవంగా పూజిస్తారు కాబట్టి వారి పేరును చాల మంది నాగరాజు, ఫణి, సుబ్రహ్మణ్యం, సుబ్బారావు వగైరా పేర్లు పెట్టుకుంటూ ఉంటారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* నాగులచవితి (సినిమా) నాగుల చవతి సర్పదోషం తోలిగించటం ఎలా ?

## మూలాలు
# అశోకవృక్షం

| అశోకవృక్షం
 |
| --- |
|  |
| అశోకవృక్షపు పుష్పగుచ్ఛం.
 |
| Conservation status
 |
|  Vulnerable  (IUCN 2.3) |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| Division:
 | మాగ్నోలియోఫైటా
 |
| Class:
 | మాగ్నోలియోప్సిడా
 |
| Order:
 | Fabales
 |
| Family:
 | ఫాబేసి
 |
| Subfamily:
 | Caesalpinioideae
 |
| Tribe:
 | Detarieae
 |
| Genus:
 | *సరాకా* |
| Species:
 | ఎస్. అశోకా |
| Binomial name
 |
| సరాకా అశోకా (Roxb.) Wilde
 |

**అశోకవృక్షం** (S. asoca (Roxb.) Wilde, or Saraca indica L. ) బహుళ ఆయుర్వేద ప్రయోజనాలున్న పుష్పించే చెట్టు. ఇది భారతదేశం, శ్రీలంక దేశాలలో విస్తృతంగా పెరుగుతుంది.

 కలకత్తాలోని పుష్పించిన అశోకవృక్షం.
అశోకం ఫాబేసి (Fabaceae) కుటుంబంలోని సరాకా (Saraca) ప్రజాతికి చెందినది. ఇది ఎల్లప్పుడు ముదురు పచ్చగా ఆకులతో నిండివుంటుంది. వీని పుష్పాలు మంచి పరిమళాన్ని కలిగివుండి కాషాయం నుండి ఎరుపు రంగులో గుత్తులుగా పూస్తాయి. ఇవి ఎక్కువగా తూర్పు, మధ్య హిమాలయా పర్వతాలు, దక్షిణ భారతదేశ మైదానాలలోను, పడమర తీరం వెంట అధికంగా కనిపిస్తాయి. ఇవి ఫిబ్రవరి నుండి ఏప్రిల్ మధ్యకాలంలో పుష్పిస్తాయి.

## పురాణాలలో

* గౌతమ బుద్ధుడు లుంబినీ వనంలో అశోకవృక్షం క్రింద జన్మించాడు.
* మహావీరుడు వైశాలి నగరంలో అశోకవృక్షం క్రింద సన్యాసాన్ని స్వీకరించాడు.
* హిందువుల ప్రేమ దేవుడైన మన్మథుని పంచబాణాలులో ఒకటి అశోకవృక్షం పుష్పాలు.
* రామాయణంలో అశోకవనంలో సీతాదేవిని హనుమంతుడు కనుగొంటాడు.

## గ్యాలరీ

* trunk in Kolkata, పశ్చిమ బెంగాల్, భారత దేశము.
* leaves & flowers in Kolkata, పశ్చిమ బెంగాల్, భారత దేశము.
* leaves in Kolkata, పశ్చిమ బెంగాల్, భారత దేశము.
* flowers in Kolkata, పశ్చిమ బెంగాల్, భారత దేశము.
* in Kolkata, పశ్చిమ బెంగాల్, భారత దేశము.
* flowers growing on the trunk in Kolkata, పశ్చిమ బెంగాల్, భారత దేశము.
* flower buds & flowers in Kolkata, పశ్చిమ బెంగాల్, భారత దేశము.
# కదంబ

| కదంబం |
| --- |
|  |
| Conservation status
 |
| Least Concern  |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| Subkingdom:
 | Tracheobionta
 |
| Division:
 | మాగ్నోలియోఫైటా
 |
| Class:
 | మాగ్నోలియోప్సిడా
 |
| Subclass:
 | Asteridae
 |
| Order:
 | జెన్షియనేలిస్
 |
| Family:
 | రూబియేసి
 |
| Genus:
 | *నియోలామార్కియా* |
| Species:
 | ని. కదంబ |
| Binomial name
 |
| నియోలామార్కియా కదంబ (Roxb.) Bosser
 |
| Synonyms
 |
| *Nauclea cadamba* Roxb.
*Anthocephalus cadamba* (Roxb.) Miq.
*Samama cadamba* (Roxb.) Kuntze
*Anthocephalus morindifolius* Korth.
*Nauclea megaphylla* S.Moore
*Neonauclea megaphylla* S.Moore

 |

**కదంబ** లేదా **కదంబము** (Cadamba) ఒక పెద్ద వృక్షం. దీని పుష్పాలు గుండ్రంగా బంతి వలె అందంగా ఉంటాయి. వీటిని లలితాదేవి పూజలో ప్రముఖంగా ఉపయోగిస్తారు.

## లక్షణాలు

* ఒక పెద్ద వృక్షం.
* అండాకార సరళ పత్రాలు.
* గుండ్రటి సమపుష్టి శీర్షవద్విన్యాసంలో పసుపుతో కూడిన ఆకుపచ్చ రంగు పుష్పాలు.
* లేత పసుపు రంగు మృదు ఫలాలు.

రెండు సగం ఉన్న పూర్తి కదమ్
కదంబ పుష్పం
దస్త్రం:Cadambam Flower3.jpgకదంబ పుష్పాలు
## ఉపయోగాలు

* కదంబ కాయల రసమును పిల్లల ఉదరకోశ వ్యాధులు తగ్గును.
* దీని పళ్ళరసము జ్వరము తగ్గించడానికి, దాహమునకు వాడెదరు.

## హైందవ సంస్కృతిలో కదంబం

మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం ప్రధాన ద్వారం ప్రక్కనున్న కదంబ వృక్షం.
కదంబోత్సవం జనాదరణ పొందిన రైతుల పండుగ. దీనిని భాద్రపద శుద్ధ ఏకాదశి నాడు జరుపుకుంటారు. ఆ రోజున కదంబ వృక్షపు కొమ్మను ఇంటికి తెచ్చుకొని పూజిస్తారు. ఆనాటి సాయంత్రం ఈ పూల రెక్కల్ని బంధువులు, స్నేహితులకు పంచుకుంటారు. ఈ పండుగ తుళు ప్రజలు, ఓనం నాడు కేరళ ప్రజలు కొంత తేడాగా జరుపుకుంటారు.

ఈ *కదంబోత్సవం" ("The festival of cadamba") ప్రతి సంవత్సరం కేరళ్ ప్రభుత్వం కదంబ సామ్రాజ్యం (Kadamba kingdom) గౌరవార్ధం జతుపుతుంది. ఇది బనవాసి (Banavasi) పట్టణంలో జరుగుతుంది.*

కదంబ వృక్షం హిందూ దేవత కదంబరియమ్మన్ (Kadambariyamman) కు సంబంధించినది. కదంబ వృక్షం నేటి మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం (ఒకప్పటి కదంబ వనం) యొక్క స్థల వృక్షంగా పేర్కొంటారు. A withered relic of the Kadamba tree is also preserved there.

జ్యోతిష శాస్త్రంలో నక్షత్రాలు ఒక్కొక్క దానికి ఒక వృక్షాన్ని గుర్తించారు. అందువలన నక్షత్రవనం లో కదంబ వృక్షాన్ని శతభిష నక్షత్ర స్థానంలో పెంచుతారు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* The sacred fig tree and the North star
* Krishna, the Gopi girls and the Kadamba Tree - "Chir-Harana" or "Vastraharan Lila"
* Mythical Trees and Deities
* The Hindu
* USDA database
* ARS-GRIN database
# పారిజాతం

| పారిజాతం
 |
| --- |
|  |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| Division:
 | మాగ్నోలియోఫైటా
 |
| Class:
 | మాగ్నోలియోప్సిడా
 |
| Order:
 | లామియేలిస్
 |
| Family:
 | ఓలియేసి
 |
| Genus:
 | *నిక్టాంథిస్* |
| Species:
 | N. arbortristis |
| Binomial name
 |
| Nyctanthes arbortristis లిన్నేయస్
 |

**పారిజాతం** ఒక మంచి సువాసనగల తెల్లని పువ్వుల చెట్టు. ఇది అక్టోబరు, నవంబరు, డిసెంబరు మాసాలలో విరివిగా పుష్పించును. ఈ పువ్వులు రాత్రి యందు వికసించి, ఉదయమునకు రాలిపోయి చెట్టు క్రింద తెల్లని తివాచి పరచినట్లు కనిపించును. ఈ పూలనుంచి సుగంధ తైలమును తయారుచేయుదురు. తాజా ఆకుల రసమును పిల్లలకు భేదిమందుగా వాడెదరు.

పారిజాతం చెట్టు (Nyctanthes arbortristis)
## పురాణములలో

శ్రీకృష్ణుడు god పారిజాత పుష్పాన్ని స్వర్గలోకము నుండి దొంగలించడానికి ప్రయత్నించి కష్టాలలో పడతాడు. దీని ఆధారంగా పారిజాతాపహరణం కథ నడిచింది.

శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్మ ఇంద్రలోకం నుంచి తెచ్చి సత్యభామకి బహూకరించిన పారిజాత వృక్షం ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో బారబంకి జిల్లాలో లోని కింటూర్ గ్రామంలో ఉంది . ప్రపంచంలోకెల్ల విలక్షణమైన వృక్షంగా శాస్త్రజ్ఞులు దీనిని అభివర్ణించారు. ఇది శాఖ ముక్కల నుండి పునరుత్పత్తి గాని, పండ్లు గాని ఉత్పత్తి చేయదు. అందుకే ఈ వృక్షం ఒక ప్రత్యేక వర్గంలో ఉంచబడింది. ప్రపంచంలోని ఏ ఇతర చెట్టుకు లేని ప్రత్యేకత ఈ వృక్షం స్వంతం. దిగువ భాగంలో ఈ చెట్టు ఆకులు, చేతి ఐదు వేళ్ళను పోలి ఉంటాయి. పై భాగాన ఆకులు ఏడు భాగాలుగా ఉంటాయి. వీటి పుష్పాలు కూడా చాలా అందంగా బంగారు రంగు, తెలుపు రంగులో కలిసిన ఒక ఆహ్లదకరమైన రంగులో ఉంటాయి. పుష్పాలు ఐదు రేకులు కలిగి ఉంటాయి. చాలా అరుదుగా ఈ వృక్షం వికసిస్తుంది. అదీ జూన్ / జూలై నెలలో మాత్రమే. ఈ పుష్పాల సువాసన చాలా దూరం వరకు వ్యాపిస్తుంది. ఈ వృక్షం యొక్క వయస్సు సుమారు 1000 నుంచి 5000 సంవత్సరాలుగా చెప్పబడుతుంది. ఈ వృక్ష కాండము చుట్టుకొలత 50 అడుగులుగాను, ఎత్తు 45 అడుగుల గాను చెప్పబడింది. ఈ వృక్షం యొక్క మరొక గొప్పతనం దీని శాఖలు గాని ఆకులు గాని కుంచించుకుపోయి కాండంలో కలిసిపోవటమే కాని ఎండిపోయి రాలిపోవటం జరగదు. ఇప్పుడు నిపుణులు ఈ వృక్షం మనుగడ గురించి ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

* శ్రీకృష్ణుడు తెచ్చిన పారిజాత వృక్షం
*
*
*
*
*
*
*
# రావి చెట్టు

| రావిచెట్టు
 |
| --- |
|  |
| రావి చెట్టు ఆకులు, బోదె మొన దేరిన ఆకు ఆకారం గమనించండి.
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| Division:
 | మాగ్నోలియోఫైటా
 |
| Class:
 | మాగ్నోలియోప్సిడా
 |
| Order:
 | Rosales
 |
| Family:
 | మోరేసి
 |
| Genus:
 | *ఫైకస్* |
| Species:
 | ఫై. రెలిజియోసా |
| Binomial name
 |
| ఫైకస్ రెలిజియోసా లిన్నేయస్
 |

మహాబోధి ఆలయం వద్ద బోధి వృక్షం. పూర్వం అదే స్థలంలో ఉన్న శ్రీ మహాబోధి వృక్షంనుండి ఈ చెట్టు మొలిచిందని అంటారు.
అశ్వత్థ పత్రి
**రావిచెట్టు** (ఆంగ్లం *Sacred Fig* also known as *Bo*) లేదా **పీపల్** (హిందీ) లేదా **అశ్వత్థ వృక్షము** మర్రి జాతికి చెందిన ఒక చెట్టు. భారతదేశం, నేపాల్, దక్షిణ చైనా, ఇండో చైనా ప్రాంతాలలో ఈ చెట్టు అధికంగా పెరుగుతుంది. ఇది పొడి ప్రాంతలలోనూ, తేమ ప్రాంతాలలోనూ కూడా పెరిగే పెద్ద చెట్టు. ఇది సుమారు 30 మీటర్లు ఎత్తు వరకు పెరుగుతుంది. దీని కాండం వ్యాసం 3 మీటర్ల వరకు పెరుగుతుంది. అశ్వత్థ పత్రి రావి చెట్టుకు చెందినది. వినాయక చవితి రోజు చేసుకునే వరసిద్ధివినాయక ఏకవింశతి పత్రి పూజా క్రమంలో ఈ ఆకు 19 వది.

## భ

రావి చెట్టు ఆకులు మొన దేలి ఉంటాయి. 10-17 సెంటీ మీటర్ల వరకు పొడవు, 8-12 సెంటీ మీటర్ల వరకు వెడల్పు, 6-10 సెంటీ మీటర్ల వరకు petiole కలిగి ఉంటాయి. దీని పండు 1-1.5 సెంటీమీటర్ల వ్యాసం కలిగి, green ripening purple రంగులో ఉంటుంది.

## ఆధ్యాత్మికాంశాలు

వినాయక చవితి నాడు విఘ్నేశ్వరునికి ఇష్టమని చెప్పబడే 21 ఆకులతో స్వామివారికి పూజ చేస్తారు. ఆ 21 ఆకుల్లో అశ్వత్థ పత్రి (రావి ఆకు) కు స్థానం ఉంది. *ఓం వినాయకాయ నమః అశ్వత్థ పత్రం పూజయామి* అంటూ ఈ పత్రిని స్వామివారి విగ్రహంపై వేస్తారు. ఇక ఈ వృక్షమైతే హిందువులకు, బౌద్ధులకు, జైనులకు పవిత్ర వృక్షం. కృష్ణభగవానుడు తాను వృక్షాలలో అశ్వత్థ వృక్షాన్ని అని చెప్పుకున్నట్టు భగవద్గీత ద్వారా తెలుస్తోంది. యువరాజుగా ఉన్న సిద్ధార్థుడు జ్ఞానోదయం పొంది బుద్ధునిగా మారింది కూడా అశ్వత్థ వృక్షం కింద కావడంతో బౌద్ధంలో కూడా ఈ వృక్షానికి పవిత్ర స్థానం ఉంది.

రావి చెట్టు హిందువులకు, బౌద్ధులకు, జైనులకూ పవిత్రమైన చెట్టు. *(వృక్షాలలో నేను అశ్వత్థ వృక్షాన్ని - భగవద్గీత)*. బుద్ధగయ లోని బోధివృక్షం క్రీ.పూ.288 నాటిదని అంచనా వేశారు. (పుష్పించే వృక్షాలలో వయసు అంచనా కట్టబడిన వాటిలో ఇది అత్యంత పురాతనమైనది కావచ్చును). సిద్ధార్ధుడు ఒక రావి చెట్టు క్రింద ధ్యానం చేసి జ్ఞానం పొందాడని అంటారు. ఇప్పటికీ రావిచెట్టు చాలా బౌద్ధ, హిందూ మందిరాలలో కానవస్తుంది. పెద్ద రావిచెట్ల క్రింద చిన్న చిన్న గుళ్ళు ఉండడం కూడా సాధారణం.

## ఔషధ గుణాలు

Ficus Religiosa ఆకు ఆకారం
రావి మండలను ఎండబెట్టి.. ఎండిన పుల్లలను నేతితో కాల్చి భస్మం చేసి ఆ భస్మాన్ని తేనెతో కలి పి రోజూ సేవిస్తే శ్వాసకోశ వ్యాధులు నయమవుతాయి

## సువాసన గుణం

ఈ పత్రి సుగంధమూ, దుర్గంధమూ కాని విశిష్టమైన వాసనతో ఉంటుంది.

## ఆయుర్వేదంలో

ఆయుర్వేదంలో ఈ పత్రాలకు శ్వాసకోశ వ్యాధుల చికిత్సలో స్థానం ఉంది.

## ప్లక్స వృక్షం

సంస్కృతంలో 'ప్లక్స'వృక్షం అనగా ఒక విధమైన రావి చెట్టు., *Ficus infectoria*) అనే జాతిని సూచించేది. హిందూ శాస్త్ర గ్రంథాల ప్రకారం సరస్వతీ నది ప్లక్స వృక్షంనుండి నేలకు జాలువారింది.
 ఋగ్వేదంలో ప్లక్స ప్రశ్రవణం నుండి సరస్వతీ నది ఆరంభమైంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

* Keith and Macdonell. 1912. Vedic Index of Names and Subjects.
* Plaksa description
* Sacred fig description
# దర్భ

| దర్భ
 |
| --- |
|  |
| దర్భ
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| (unranked):
 | పుష్పించే మొక్కలు
 |
| (unranked):
 | Monocots
 |
| (unranked):
 | Commelinids
 |
| Order:
 | Poales
 |
| Family:
 | Poaceae
 |
| Genus:
 | *Desmostachya* |
| Species:
 | D. bipinnata |
| Binomial name
 |
| Desmostachya bipinnata (L.) Stapf
 |
| Synonyms
 |
| * *Briza bipinnata* L.
* *Eragrostis bipinnata* (L.) K.Schum.
* *Eragrostis cynosuriodes* (Retz.) P.Beauv.
* *Poa cynosuriodes* Retz.
* *Stapfiola bipinnata* (L.) Kuntze
* *Uniola bipinnata* (L.) L. (basionym)
 |

**దర్భ** గడ్డి వృక్ష శాస్త్రీయ నామం Desmostachya bipinnata. దర్భ గడ్డి ఒక గడ్డి మొక్క. దర్భను కుశదర్భ అని కూడా అంటారు.

## ఇతర భాషలలో పేర్లు

సంస్కృతం : దర్భ, కుశః, హిందీ : దబ్, దహోలీ, కన్నడ : దర్భ, మలయాళం : దర్భ, దర్భప్పుల్లు, తమిళం : దర్బైపుల్, ఆంగ్లం : సాక్రిఫిషియల్ గ్రాప్

## వ్యాప్తి

భారతదేశమంతటా.

## మొక్క వర్ణన

గడ్డి జాతికి చెందిన ఈ మొక్క వేళ్ల నుండి అనేక సన్నగా పొడవుగా మందపాటి పోచలు నిటారుగా గుబురుగా పెరుగుతాయి. సంవత్సరం అంతా పెరుగుతుంది. వేళ్ల ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతుంది. దర్భ పోచలు అంచులో చాలా పదునుగా ఉంటాయి. కొస కూడా ముల్లులాగా ఉంటుంది. ఈ పోచలు 50 సెం.మీ. నుంచి 1 మీటరు పొడవున నూగు ఏమీ లేకుండా నున్నగా ఉంటాయి. దీని గింజలు 0.5 నుండి 0.6 సెం.మీ. బారు ఉంటాయి. కొలగా, ముక్కొంగా అణగగొట్టబడ్డట్టు ఉంటాయి.

## ఔషధ లక్షణాలు

వేర్లు వగరుగా ఉంటాయి. చలవ చేస్తుంది. మూత్రాన్ని సాఫీగా అయ్యేటట్లు చేస్తుంది. మూత్రము బొట్లు బొట్లుగా అవుటను మాన్పుతుంది. క్షీరవర్దనిగా పని చేస్తుంది. ఉబ్బసము, కామెర్లు, పిత్త ప్రకోపము వలన వచ్చు రోగములకు, అతిదాహము, మూత్రములో రక్తము పోవుటకు, మంచి మందు. దీని కాడలు రుచిగా ఉంటాయి. మూత్రాన్ని సాఫీగా అయ్యేటట్లు చేస్తుంది. ఉత్సహ ప్రేరకము, కామోద్రేకాన్ని కలిగిస్తుంది. బంక విరేచనాలకు మంచి మందు. అతి బహిష్టుస్రావమును అరికడుతుంది. కామెర్లు, ఉబ్బసము, మూత్రము బొట్లు బొట్లుగా పడుటను, మూత్ర నాళ రోగులకు, చర్మము పెట్లుట వంటి వ్యాధులకు మంచి మందు.

## ఉపయోగపడు భాగాలు

మొక్క మొత్తము.

## పూజా కార్యక్రమాలలో

యజ్ఞ, యాగాలలో దర్భ గడ్డి ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తుంది. (పూజకు తగిన, యోగ్యమైన అష్టార్ఘ్యములు : పెరుగు, తేనె, నెయ్యి, అక్షతలు, గరిక, నువ్వులు, దర్భగడ్డి, పువ్వులు)

## మూలాలు

వనమూలికా వైద్యము

## ఇవి కూడా చూడండి

## బయటి లింకులు
# దశావతారాలు

దశావతారాలు
**దశావతారాలు** విష్ణువు పది అవతారాలను సూచిస్తాయి, ప్రపంచ పరిరక్షణ హిందూ దేవుడు. అవతారం అంటే అవరోహణ. ఇది లక్షలాది జీవితాల మోక్షానికి భగవంతుడు చేసిన చర్య. లోకంలో అధర్మం వృద్ధి చెంది, ధర్మాన్ని పునరుద్ధరించడానికి, యోగ్యుడిని లేదా భక్తులను జనన మరణాల చక్రం నుండి విముక్తి చేయడానికి, మంచిని నిలబెట్టడం, చెడులను అణచివేయడం ద్వారా, భగవంతుడు ఎప్పటికప్పుడు ఏదో ఒక రూపంలో భూమిపైకి వస్తాడు. అవతారం ఉద్దేశ్యం ధర్మాన్ని స్థాపించడం.

ఈ అవతారాల సంఖ్యపై ఏకాభిప్రాయం లేదు. అలాగే అవతారాలు విష్ణువుకు అంకితం చేయబడవు. శివుడు కూడా అవతారమెత్తాడని మరువలేము. మహేశ్వరుడు ఇరవై ఎనిమిది అవతారాలను ఎత్తాడని వాయు పురాణం చెబుతోంది.

విష్ణువు అవతారాల సంఖ్య పది అని హిందూ సంప్రదాయం నమ్ముతుంది. పూర్వం వేల అవతారాలు ఉండేవని, భవిష్యత్తులో ఎన్నో వేల అవతారాలు వస్తాయనీ హరివంశంలో చెప్పబడింది. పూర్వమీమాంసాచార్య కుమారిల భట్ట దశావతారాలలో ఒకటైన బుద్ధావతారం విష్ణువుకు చెందినదిగా విభేదించాడు.

## విష్ణువు పది అవతారాలు

* చేప
* కూర్మావతారం
* వరాహ
* నరసింహ
* వామన
* పరశురాముడు
* రాముడు - రాముడు దశరథుని కుమారుడు
* కృష్ణుడు - కృష్ణుడు వాసుదేవుని కుమారుడు
* శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి
* హిందూ మతంలో బుద్ధుడు
* కల్కి - కలియుగం చివరలో అవతరించినవాడు

## మూలాలు
# భూదేవి

| భూదేవి |
| --- |
| భూదేవి యొక్క పంచలోహ విగ్రహం |
| భూమి |
| అనుబంధం | దేవత |
| World | భూమి |
| భర్త / భార్య | శ్రీ మహా విష్ణువు, వరాహస్వామి |

**భూదేవి**ని భూమాత అని కూడా అంటారు. భూమాత అనగా భూమి యొక్క తల్లి, ఈమె భూమి యొక్క మానవీకరణ రూపాన్ని కలిగినటువంటి దేవమాత.

## హిందుత్వం

* హిందువుల యొక్క ఆరాధ్య దేవత.
* విష్ణువు యొక్క అవతారమైన వరాహస్వామి భార్య.
* లక్ష్మీదేవి యొక్క రెండు రూపాలలో ఒకటి.
* శ్రీరంగనాధుని భార్య ఆండాళ్, భూదేవి అవతారం అని విశ్వసిస్తారు.
* సీత యొక్క తల్లి.

## పండుగలు

* తిరుమల పండుగలు
* రాజపర్వము

## మూలాలు
# భూగర్భం

మన భూమి పుట్టి 4 500 000 000 సంవత్సరాల చిల్లర అయింది. భూమి పుట్టిన దగ్గరనుండి **భూగర్భం** లోనుండి నిరంతరం వేడి అలా బయటకి వస్తూనే ఉంది. అగ్ని పర్వతాలు పగిలినప్పుడు, భూగర్భం నుండి వేడి ఊటలు బయటకి ఉబికి వచ్చినప్పుడు, లోపల వేడి ఉందని దాఖలా అవుతోంది కదా. ఇలా వేడి బయటకి వచ్చేస్తూ ఉంటే భూమి కొంత కాకపోయినా కొంతైనా చల్లారాలి కదా. భూమి నుండి సతతం వేడి బయటకి ప్రసారమవుతూనే ఉంటుందనే సత్యం విజ్ఞాన శాస్త్రపు విద్యార్ధులకి ఎరుకే. నాలుగు వందల ఏభై కోట్ల సంవత్సరాలనుండి ఇలా చల్లారుతూన్న భూమి ఈపాటికి పూర్తిగా చల్లారి పోయి ఉండొద్దూ? ఇంకా లోపల ఎందుకీ కుతకుతలు?

ముందస్తుగా అగ్ని పర్వతాలు మనం అనుకున్నంతగా పేలడం లేదు. పేలెనుపో, పేలిన అగ్ని పర్వతాలవల్ల భూమి చల్లారేది బహు కొద్దిగా. రెండు. రోదసిలోకి ప్రసారితమయే వేడి కన్న భూగర్భంలో రేడియో ధార్మిక మూలకాల విచ్చిత్తి వల్ల పుట్టే వేడి చాల ఎక్కువ. ఆఖరుగా మరొక్క ముఖ్య విషయం. పార్కు లోని పచ్చిక మీద కూర్చుని కబుర్లు చెప్పుకుంటూన్న మనకి భూగర్భంలో ఉన్న 1760 సెల్సియస్‌ డిగ్రీల వేడి యొక్క ధాటి ఏమాత్రం తెలియడం లేదంటే దానికి కారణం భూమి పైపెచ్చు. ఇది ఎంతో సమర్ధవంతంగా లోపల వేడిని బయటకి పోకుండా ఆపుతోంది.

నిజానికి మన అదృష్టం బాగుండబట్టి భూమి పుట్టి నాలుగున్నర బిలియను సంవత్సరాలైనా బహు కొద్దిగానే చల్లారింది. ఈపాటికి భూమి పూర్తిగా చల్లారిపోయి ఉండుంటే మన పుట్టి ములిగి ఉండేది. భూమి పూర్తిగా చల్లారిపోతే మరింక భూకంపాలు రావు. అగ్ని పర్వతాలు పేలవు. సముద్ర గర్భంలో భూమి ఉపరితలం మీద ఉన్న ఫలకాలు విస్తరణ చెందవు. భూఫలకాల పయనాలు ఆగిపోతాయి. తద్రూపేణా సరికొత్త పర్వతాలు పుట్టవు. ఉన్న పర్వతాలు ఎదగవు. అంటే భూమిలో చైతన్యం పూర్తిగా చల్లారి పోతుందన్న మాట.

అగ్ని పర్వతాలు పేలక పోతేనూ, భూకంపాలు రాక పోతేనూ వచ్చిన నష్టం ఏమిటని మీరు అడగొచ్చు. జ్వరం వస్తే కస్టమని కాళ్ళూ, చేతులూ చల్లబడి పోవాలని కోరుకుంటామా? భూమిలో చైతన్యం చచ్చిపోతే ఏమిటవుతుందో ఒక్క నిమిషం ఆలోచించండి. ఇంకొక పది కోట్ల సంవత్సరాలలో మన పర్వతాలన్ని గాలి పోటుకీ వర్షపు ధాటికీ అరిగిపోతాయి. ఎత్తు పల్లాలన్నీ చదునుగా అయిపోతాయి. అప్పుడు సముద్రం నెమ్మదిగా భూభాగాన్ని కప్పెస్తుంది. అప్పుడు మన మనుగడకే ముప్పు.
# గంగ

* **గంగ** అనగా భారతదేశంలోని పవిత్రమైన గంగా నది
* గంగ అనగా తెలుగు భాషలో నీరు అని కూడా అర్థం.

* గంగ (సినిమా), 1991 లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.
* గంగ గౌరీ సంవాదం, 1958 లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.
* గంగ మంగ, 1973 లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.
* గంగ యమున సరస్వతి, 1977 లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.
* గంగరావి (Thespia populnea) పెద్ద సతత హరిత వృక్షం.
* గంగరేగు ఒక రకమైన పెద్ద రేగు పండ్లు.
# ఆదిశేషుడు

శేషశయనంపై లక్ష్మీ సమేత శ్రీ మహా విష్ణువు
హిందూ పురాణాల ప్రకారం పాల సముద్రంలో శ్రీ మహావిష్ణువు శయనించే శేషతల్పమే **ఆదిశేషుడు**. సర్పాలకు ఆద్యుడు, రారాజు. ఈతని అంశలోనే రామాయణంలో లక్ష్మణుడు జన్మించాడు. పురాణాల ప్రకారం సమస్త భూమండలాలు ఆదిశేషుడు తన పడగపై మోస్తున్నాడు. వేయి పడగల నుంచీ నిత్యం విష్ణు కీర్తి వినిపిస్తూ ఉంటుంది. ఈ సర్పానికే అనంత శేషుడనే పేరు కూడా ఉంది.

కశ్యపప్రజాపతికిని కథ్రువకును పుట్టిన పుత్రులలో జ్యేష్ఠుఁడు. ఇతఁడు తన తల్లియైన కథ్రువ వినతయెడల చేసిన యక్రమమునకు ఓర్వ చాలక, (చూ|| కథ్రువ) గంధమాదనము, బదరికాశ్రమము, గోకర్ణము మొదలగు దివ్యక్షేత్రములయందు మహాతపమాచరింపఁగా బ్రహ్మ అతని సత్యనిష్ఠకును ధైర్యమునకును మెచ్చి భూభారమును వహించునట్టి శక్తిని ప్రసాదించి గరుడునితో సఖ్యముగలిగి ఉండుము అని చెప్పెను. అతఁడు అట్లే చేయుచు ఉండెను. అతఁడు ఈశ్వరప్రసాదముచే విష్ణువునకు పానుపై వేయిపడగలతో భూమిని మోయుచు నాగులకు అందఱకు రాజై ఉండును. ఇతనికి భృగుమహర్షి శాపమువలన బలరామావతారము కలిగెను.

## స్వరూపం

అనంత విశ్వంలో గానీ లేదా అనంత సాగరంలోగానీ చుట్టలు చుట్టలుగా పడుకుని శ్రీ మహావిష్ణువుకు శయ్యగా ఉన్నట్లు ఆదిశేషుని గురించి పురాణాల్లో వర్ణించబడి ఉంటుంది. కొన్ని చోట్ల ఐదు తలలు, కొన్ని చోట్ల ఏడు తలలు ఉన్నట్లు చూపించినా సాధారణంగా ఆదిశేషుడికి కొన్ని వందల తలలు ఉంటాయి.

## దేవాలయాలు

* తిరువనంతపురం లోని అనంతపద్మనాభస్వామి ఆదిశేషుని మీద శయనిస్తున్న విష్ణుమూర్తి నేత్రానందకరంగా దర్శనమిస్తారు.
* తిరువళ్ళూరులో శ్రీ మహావిష్ణువు శేషపానుపు పై పయనించిన వీరరాఘవ స్వామిగా దర్శనమిస్తాడు.
* నెల్లూరులో రంగనాయకుల స్వామి కూడా ఆదిశేషుడిపై శయనించినట్లుగా ఉంటుంది.

## విశేషాలు

* భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు ఒకచోట సర్పాలలో ఆదిశేషుడు ఆయన అంశే అని చెబుతాడు.
* రామాయణంలో లక్ష్మణుడు ఆదిశేషుని అంశగా చెబుతారు. అలాగే బలరాముడు, నిత్యానంద ప్రభువు, పతంజలి కూడా ఆదిశేషువు అంశలే అని చెప్పబడుతున్నాయి.
* మహాభారతం లోని ఆది పర్వం ప్రకారం ఆదిశేషుని తండ్రి కశ్యపుడు, తల్లి కథ్రువ.
* ఆది శేషుడు అంశయైన వాసుకి అనే సర్పం దేవదానవులు క్షీరసాగర మథనం చేస్తున్నపుడు తాడులా ఉపయోగపడింది.

## మూలాలు

* పురాణనామచంద్రిక (యెనమండ్రం వెంకటరామయ్య) 1879

## బయటి లింకులు

* The Glories of Lord Ananta (from Srimad Bhagavatam)
* Ananta Sesha - The Legendary Serpent Archived 2006-04-22 at the Wayback Machine
* Maha-Vishnu & Ananta Sesha
* Image of ancient Vishnu and Sesha deity form
* Official Website of His Grace Sriman Sankarshan Das Adhikari, disciple of His Holiness A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada Archived 2011-02-10 at the Wayback Machine
# రంభ

పాల సముద్ర మధనంలో సముద్రం నుండి ఉద్బవించిన అప్సరసలు.
**రంభ,** హిందూ పురాణాల ప్రకారం ఇంద్రుని సభలోని 32 మంది అప్సరసలలో ఒకరు.ఈమె సౌందర్యవతి. అందాలకు రాణి లాంటిది.దేవలోకంలోని ఇంద్రుని సభలో ఉన్న అప్సరసలలో నాట్యం, సంగీతం కళలలో ఆమె సాధించిన విజయాలలో ఆమె ఘనత చెప్పలేని ఘనత వహించింది.ఆమె గంధర్వుడు తుంబురు భార్య అని పురాణాల ద్వారా తెలుస్తుంది.రంభ క్షీరసాగర మథనం నుండి ఉద్బవించిన ఒక దేవదూత. అనగా సముద్రుడు తనయ.రంభ సహచరులు ఊర్వసి,మేనక.రంభ సోదరి లక్ష్మి, సోదరుడు జలంధరుడు.

## చరిత్ర

పురాణాలు, వేదాల ప్రకారం రంభ, ఊర్వశి, మేనక, తిలోత్తమ, ఘృతాచి అనేక మంది అప్సరలు గురించి ప్రస్తావించబడ్డాయి. వీటి గురించి చాలా భిన్నమైన కథలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ అప్సరసలలో రంభ ప్రముఖమైందిగా చెప్పుకోవచ్చు.కానీ ఆమెను విశ్వమిత్ర ఒక సందర్బంలో శపించాడు.పురాణాలలో రంభ సముద్రం నుండి జన్మించిదని తెలుస్తుంది. ఆ తర్వాత ఇంద్రుడు రంభను చూసి, తన రాజ్యసభలో రంభకు చోటు ఇచ్చాడని పురాణాలలో చెప్పబడింది.రంభ ఇంద్రదేవుడు ఇంట్లో ఎప్పుడూ ఉండేది.రంభ చాలా అందంగా ఉండేదని చెప్పబడింది. కానీ ఇంద్రుడు ఒకసారి విశ్వమిత్రుడు బ్రహ్మరుషిగా మారటానికి చేసే తపస్సును భంగపరచడానికి రంభను ప్రయోగించాడు.రంభ విశ్వామిత్రుని తపస్సును భంగపరచటానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, విశ్వామిత్రుడు కోపంతో రంభను ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమెను శాపం నుండి విముక్తి కలిగించేంతవరకు 1000 సంవత్సరాలు రాయిగా మారతావని శపిస్తాడు.ఆరకంగా రంభ శిలగా మారుతుంది.

ఈ శాపం నుండి బయటపడటానికి రంభ శివ-పార్వతిని ఆరాధించింది. చాలా సంవత్సరాల తరువాత ఈ శాపం నుండి రంభకు శివ-పార్వతిల ద్వారా శాప విముక్తి పొందినట్లుగా కథనం.వాల్మీకి రామాయణం ప్రకారం విశ్వామిత్రుని శాపం నుండి రంభను ఒక బ్రాహ్మణుడు ద్వారా విముక్తి పొందినట్లు మరొక కథనం ద్వారా తెలుస్తుంది.రావణ సంహితలో రంభ గురించి ప్రస్తావించబడింది. "ఒకసారి రావణుడు రంభతో శక్తిని ఉపయోగించాలని అనుకున్నాడు.దానితో రంభ కోపంతో రావణుడిని శపించినట్లు పురాణ కథనం.అర్జునుడు స్వర్గానికి వెళ్లినప్పుడు అర్జునుడిని రంభ నాట్యంతో స్వాగతించింది.

## భారతీయ శిల్పకళలో అప్సరసలు

భారతదేశంలో హిందూ మతం, బౌద్ధమతం ద్వారా ప్రభావితమైన దక్షిణ, ఆగ్నేయాసియాలోని ప్రాంతాలలో శిల్పకళ, చిత్రలేఖనంలో అప్సరసల ఊహా ప్రతిమల శిల్పాలు అందంగా చిత్రీకరించబడ్డాయి. భారతదేశంలోని అజంతా, శ్రీలంకలోని సిగిరియా వద్ద 5 వ - 6 వ శతాబ్దపు కుడ్యచిత్రాలు, కంబోడియాలోని ఆంగ్‌కార్ వాట్ దేవాలయంను అలంకరించే శిల్పాలు దీనికి ముఖ్యమైన ఉదాహరణలు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# తుంబురుడు

తుంబురుడు
**తుంబురుడు** హిందువుల పురాణాల ప్రకారం గంధర్వుడు. సంగీతంలో ప్రవీణునిగా సుప్రసిద్ధుడు.

## సంగీత సంప్రదాయంలో

పరమశివుని డమరుక నాదం నుంచి జన్మించిన సంగీతాన్ని విశ్వవ్యాప్తం చేసేందుకు బయలుదేరిన నారద తుంబుర జంటలో ఒకడుగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. వివిధ సంప్రదాయాలకు చెందిన భారతీయ సంగీతంలోని పలువురు వాగ్గేయకారులు, సంగీతవిద్వాంసులు తుంబురుని నారదునితో కలిపి గురువులుగా కీర్తించడమనే పరంపర ఉంది. ఆయన వీణకు *కళావతి* అని పేరు. పౌరాణిక గాథల్లో తుంబురుడు నారదుడు సంగీతంలో పోటీ పడినట్లుగా ఉంటుంది.

## విష్ణుభక్తి

తుంబురుడు విష్ణుమూర్తికి మహాభక్తుడని పౌరాణిక ప్రసిద్ధి. తిరుమలలోని తుంబుర తీర్థానికి ఆ పేరు తుంబురుని వల్ల వచ్చింది. మాఘస్నాన మహాత్మ్యగాథలో కూడా తుంబురుని ప్రస్తావన వస్తుంది. తుంబురుడనే గంధర్వుడు మాఘమాస వ్రతాన్ని అతిక్రమించిన తన భార్యను శపించి ఘోణతీర్థంలో స్నానం చేసి వేంకటేశుని అర్చించి పునరావృత రహితమైన వైకుంఠాన్ని పొందాడనే కథ శ్రీవేంకటాచల మాహాత్మ్యంలో చెప్పారు.

## సూర్యుని గణంలో

ప్రతి ఋతువులో సూర్యునికి తోడుగా అతని రథములో ఇద్దరు ఆదిత్యులు, ఇద్దరు ఋషులు, ఇద్దరు గంధర్వులు, ఇద్దరు అప్సరసలు, ఇద్దరు రాక్షసులు, ఇద్దరు నాగులు ప్రయాణం చేస్తారు. నాగులు ప్రయాణం చేస్తారు. మధు మాసము(చైత్రమాసం)లో ధాతా, హేతీ, వాసుకీ, రథకృత్, పులస్త్య, కృతస్థలీ అనేవారితో పాటుగా తుంబురుడు సూర్యరథంలో తిరుగుతారు.

## మూలాలు