# కాల ప్రయాణం

హీనెమాన్ ప్రచురించిన *ది టైమ్ మెషీన్* మొదటి పేజీ
**కాల ప్రయాణం** అనేది గతం లేదా భవిష్యత్తులోకి ప్రయాణించే ఊహాత్మక చర్య. కాల ప్రయాణం అనేది తత్వశాస్త్రం, అంతరిక్షం, కాలం, కల్పన, ముఖ్యంగా సైన్స్ ఫిక్షన్‌లలో ఒక భావన. కల్పనలో సాధారణంగా టైమ్ మెషీన్ అనే పరికరాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా కాల ప్రయాణం సాధించబడుతుంది. హెచ్.జి. వెల్స్ 1895 నవల *ది టైమ్ మెషీన్* టైమ్ మెషీన్ ఆలోచనకు ప్రజాదరణ తెచ్చింది.

గతంలోకి కాల ప్రయాణం భౌతికంగా సాధ్యమవుతుందా అనేది అనిశ్చితం. అలాంటి ప్రయాణం సాధ్యమైతే, అది కారణాత్మక ప్రశ్నలకు దారి తీయవచ్చు. సాధారణ కాల గ్రహణశక్తికి వెలుపల, భవిష్యత్తులోకి కాల ప్రయాణం అనేది విస్తృతంగా గమనించబడిన దృగ్విషయం, ఇది ప్రత్యేక సాపేక్షత, సాధారణ సాపేక్షత చట్రంలో బాగా అర్థం చేసుకోబడింది. అయితే ప్రస్తుత సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో ఒక వస్తువును మరొక వస్తువుతో పోలిస్తే కొన్ని మిల్లీసెకన్ల కంటే ఎక్కువ ముందుకు లేదా వెనుకకు పంపడం సాధ్యం కాదు. వెనుకకు జరిగే కాల ప్రయాణానికి సంబంధించి, తిరిగే కృష్ణ బిలం వంటి వాటిని అనుమతించే సాధారణ సాపేక్షతలో పరిష్కారాలను కనుగొనడం సాధ్యమవుతుంది. స్పేస్‌టైమ్‌లోని ఒక ఏకపక్ష బిందువుకు ప్రయాణించడానికి సైద్ధాంతిక భౌతికశాస్త్రంలో చాలా పరిమిత మద్దతు ఉంది, ఇది సాధారణంగా క్వాంటం మెకానిక్స్, వార్మ్‌హోల్స్‌తో మాత్రమే అనుసంధానించబడి ఉంటుంది.

## భావన చరిత్ర

### మతంలో

ఇర్వింగ్టన్ లోని రిప్ వాన్ వింకిల్ విగ్రహం
కొన్ని పురాతన కథలలో కాలంలో ముందుకు దూసుకుపోయినట్లు కనిపించే పాత్రలు ఉన్నాయి. హిందూ పురాణాలలోని *విష్ణు పురాణం* స్వర్గంలో బ్రహ్మ దేవుడిని సందర్శించి భూమికి తిరిగి వచ్చేసరికి అనేక యుగాలు గడిచిపోయాయని గ్రహించిన రైవత కకుద్మి కథను వివరిస్తుంది. బౌద్ధ పాళీ కానన్‌లోని పాయాసి సుత్త, స్వర్గపు లోకాలలో కాలం భిన్నంగా ప్రవహిస్తుందని కుమార కస్సప అనే శిష్యుడు ఒక సంశయవాదికి ఎలా వివరిస్తాడో తెలుపుతుంది. మాన్యోషులో మొదటిసారిగా నమోదు చేయబడిన జపనీస్ పురాణం "ఉరాషిమా టారో" మూడు రోజుల పాటు సముద్రగర్భ రాజభవనాన్ని సందర్శించిన ఒక జాలరి గురించి వివరిస్తుంది, అతను తిరిగి వచ్చేసరికి శతాబ్దాలు గడిచిపోయాయని, అతని ప్రపంచం కనుమరుగైందని తెలుసుకుంటాడు.

జుడాయిజంలోని ఒక సంప్రదాయంలో దేవుడు మోషేను రబ్బీ అకివా అధ్యయన మందిరానికి తీసుకువెళతాడు, అక్కడ అతను యూదుల చట్టం భవిష్యత్తు పరిణామం గురించి గందరగోళానికి గురవుతాడు. మరొక టాల్ముడిక్ కథలో సా.శ.పూ. 1 వ శతాబ్దపు అద్భుతాలు చేసే హోనీ హామెగెల్ ఉన్నాడు, ఫలాలు ఇవ్వడానికి 70 సంవత్సరాలు పట్టే కారోబ్ చెట్టును ఒక వ్యక్తి నాటడం అతను చూస్తాడు. హోనీ నిద్రపోయి 70 సంవత్సరాల తరువాత మేల్కొనేసరికి ఆ చెట్టు పూర్తిగా పెరిగి, ఆ వ్యక్తి మనవడు దాని ఫలాలను కోయడం చూస్తాడు.

ఇస్లాంలో పీడన నుండి తప్పించుకోవడానికి గుహలో ఆశ్రయం పొందిన ఏకేశ్వరోపాసకులైన యువకుల బృందమైన సెవెన్ స్లీపర్స్ కథను ఖురాన్ వివరిస్తుంది. వారు నిద్రిస్తున్నప్పుడు అల్లాహ్ వారిని శతాబ్దాల పాటు రక్షించాడు, వారు మేల్కొన్నప్పుడు వారి చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచం మారిపోయిందని వారు కనుగొన్నారు. ఖురాన్‌లోని సూరా అల్-కహఫ్‌లో ఉన్న ఈ కథనం దైవిక రక్షణ, కాలం నిలిపివేతను వివరిస్తుంది.

### సైన్స్ ఫిక్షన్

సైన్స్ ఫిక్షన్, మీడియాలో కాల ప్రయాణ ఇతివృత్తాలను మూడు విభాగాలుగా వర్గీకరించవచ్చు: మార్చలేని కాలక్రమం, మార్చగలిగే కాలక్రమం, ప్రత్యామ్నాయ చరిత్రలు (అనేక ప్రపంచాల వివరణ లాగా). చరిత్రలోని అన్ని భౌతిక సంఘటనలను సూచించడానికి శాస్త్రీయేతర పదం 'టైమ్‌లైన్' తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది, తద్వారా సంఘటనలు మార్చబడిన చోట, కాల ప్రయాణికుడు కొత్త టైమ్‌లైన్‌ను సృష్టిస్తున్నట్లు వివరించబడుతుంది.

ప్రారంభ సైన్స్ ఫిక్షన్ కథలలో ఏళ్ల తరబడి నిద్రపోయి మార్పు చెందిన సమాజంలో మేల్కొనే పాత్రలు లేదా అతీంద్రియ మార్గాల ద్వారా గతంలోకి రవాణా చేయబడిన పాత్రలు ఉన్నాయి. వాటిలో లూయిస్-సెబాస్టియన్ మెర్సియర్ రాసిన *ది ఇయర్ 2440*, వాషింగ్టన్ ఇర్వింగ్ రాసిన *రిప్ వాన్ వింకిల్*, ఎడ్వర్డ్ బెల్లమీ రాసిన *లుకింగ్ బ్యాక్వర్డ్*, హెచ్. జి. వెల్స్ రాసిన *వెన్ ది స్లీపర్ అవేక్స్* ఉన్నాయి. ఈ కథలలో ఎక్కువ కాలం నిద్రపోవడం కాల ప్రయాణానికి ఒక సాధనంగా ఉపయోగించబడింది.

గతంలోకి వెళ్లే కాల ప్రయాణం గురించి వచ్చిన మొదటి రచన తేదీ అనిశ్చితం. డాంగ్ యు రాసిన చైనీస్ నవల *ఎ సప్లిమెంట్ టు ది జర్నీ టు ది వెస్ట్* (సుమారు 1640) కాలంలోని వివిధ బిందువులను కలిపే మాయా అద్దాలు, పచ్చల ద్వారాలను కలిగి ఉంది. ఒక మాయా గంటను తిరిగి పొందడానికి ప్రధాన పాత్ర సన్ వుకాంగ్ "ప్రాచీనుల ప్రపంచం" (కిన్ రాజవంశం) లోకి ప్రయాణిస్తాడు, తరువాత ప్రవాసంలో ఉన్న ఒక చక్రవర్తిని కనుగొనడానికి భవిష్యత్తులోకి "భవిష్యత్ ప్రపంచం" (సాంగ్ రాజవంశం) ప్రయాణిస్తాడు. అయితే ఈ కాల ప్రయాణం అతనిని పరధ్యానం చేసి వలలో బంధించడానికి విలన్ సృష్టించిన భ్రమ కలిగించే కలల ప్రపంచంలో జరుగుతుంది. శామ్యూల్ మాడెన్ రాసిన *మెమోయిర్స్ ఆఫ్ ది ట్వంటీయెత్ సెంచరీ* (1733) అనేది భవిష్యత్తులోని రాజకీయ, మత పరిస్థితులను తెలియజేస్తూ 1997, 1998 లోని బ్రిటిష్ రాయబారులు గతంలోని దౌత్యవేత్తలకు రాసిన లేఖల పరంపర. వ్యాఖ్యాత ఈ లేఖలను తన సంరక్షక దేవదూత నుండి అందుకున్నందున, పాల్ ఆల్కాన్ తన *ఆరిజిన్స్ ఆఫ్ ఫ్యూచరిస్టిక్ ఫిక్షన్* పుస్తకంలో "ఆంగ్ల సాహిత్యంలో మొదటి కాల ప్రయాణికుడు ఒక సంరక్షక దేవదూత" అని సూచించాడు. ఆ పత్రాలను దేవదూత ఎలా సంపాదించాడో మాడెన్ వివరించలేదు, కానీ వర్తమానంలో కనుగొనబడేలా భవిష్యత్తు నుండి వెనక్కు పంపబడిన ఒక వస్తువు రూపంలో కాల ప్రయాణమనే గొప్ప ఆలోచనతో ఆడుకున్న మొదటి వ్యక్తిగా మాడెన్ గుర్తింపు పొందడానికి అర్హుడని ఆల్కాన్ నొక్కి చెప్పాడు. సైన్స్ ఫిక్షన్ సంకలనం *ఫార్ బౌండరీస్* (1951) లో సంపాదకుడు ఆగస్ట్ డెర్లెత్, కాల ప్రయాణం గురించి ఒక తొలి చిన్న కథ డబ్లిన్ లిటరరీ మ్యాగజైన్ కోసం 1838 జూన్ సంచికలో ఒక అజ్ఞాత రచయిత రాసిన *యాన్ అనాక్రోనిజం* అని పేర్కొన్నాడు. తనను న్యూకాజిల్ అపాన్ టైన్ నుండి బయటకు తీసుకెళ్లడానికి ఒక చెట్టు కింద బండి కోసం వ్యాఖ్యాత ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు, అతను వెయ్యి సంవత్సరాలకు పైగా గతంలోకి రవాణా చేయబడతాడు. ఒక ఆశ్రమంలో పవిత్రమైన బీడ్‌ను కలుసుకుని, రాబోయే శతాబ్దాల పరిణామాలను అతనికి వివరిస్తాడు. అయితే ఈ సంఘటనలు నిజమా కలా అనేది కథ ఎప్పుడూ స్పష్టం చేయదు. కాల ప్రయాణం గురించి మరొక ప్రారంభ రచన అలెగ్జాండర్ వెల్ట్మాన్ రాసిన *ది ఫోర్ బేర్స్ ఆఫ్ కాలిమెరోస్: అలెగ్జాండర్, సన్ ఆఫ్ ఫిలిప్ ఆఫ్ మాసిడాన్* 1836లో ప్రచురించబడింది.

స్కైరోజ్‌కు చూపబడిన దృశ్యంలో మిస్టర్, మిసెస్ ఫెజ్జివిగ్ నృత్యం చేస్తున్నారు. చార్లెస్ డికెన్స్ నవల *ఎ క్రిస్మస్ కరోల్* (1843) రెండు దిశలలో ఆధ్యాత్మిక కాల ప్రయాణం తొలి వర్ణనలను కలిగి ఉంది, ప్రధాన పాత్ర ఎబెనెజెర్ స్క్రూజ్ గత, భవిష్యత్ క్రిస్మస్‌లకు రవాణా చేయబడతాడు. ఇతర కథలు ఇదే మూసను ఉపయోగిస్తాయి, ఇక్కడ ఒక పాత్ర సహజంగా నిద్రపోతుంది, మేల్కొన్న తర్వాత వేరే కాలంలో ఉన్నట్లు కనుగొంటుంది. వెనక్కి జరిగే కాల ప్రయాణానికి స్పష్టమైన ఉదాహరణ ఫ్రెంచ్ వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు, భూగర్భ శాస్త్రవేత్త పియర్ బోయిటార్డ్ మరణానంతరం ప్రచురించబడిన 1861 పుస్తకం *పారిస్ అవాంట్ లెస్ హోమ్స్* లో కనిపిస్తుంది. ఈ కథలో ప్రధాన పాత్ర బోయిటార్డ్ పేరు మీద ఉన్న ఫ్రెంచ్ పన్ "లేమ్ డెమోన్" మాయాజాలం ద్వారా చరిత్రపూర్వ గతానికి రవాణా చేయబడతాడు, అక్కడ అతను ప్లెసియోసార్, కోతి లాంటి పూర్వీకుడిని కలుస్తాడు, పురాతన జీవులతో సంభాషించగలడు. ఎడ్వర్డ్ ఎవెరెట్ హేల్ "హ్యాండ్స్ ఆఫ్" (1881) జోసెఫ్ బానిసత్వాన్ని నిరోధించడం ద్వారా పురాతన ఈజిప్టు చరిత్రలో జోక్యం చేసుకునే పేరులేని జీవి కథను చెబుతుంది, బహుశా ఇటీవల మరణించిన వ్యక్తి ఆత్మ కావచ్చు. కాల ప్రయాణం ఫలితంగా సృష్టించబడిన ప్రత్యామ్నాయ చరిత్రను ప్రదర్శించిన మొదటి కథ బహుశా ఇదే కావచ్చు.

### తొలి టైమ్ మెషీన్‌లు

యంత్రం ద్వారా కాల ప్రయాణాన్ని ప్రదర్శించిన మొదటి కథలలో ఒకటి ఎడ్వర్డ్ పేజ్ మిచెల్ రాసిన "ది క్లాక్ దట్ వెంట్ బ్యాక్వర్డ్", ఇది 1881లో *న్యూయార్క్ సన్* లో ప్రచురించబడింది. అయితే దాని యంత్రాంగం ఫాంటసీకి దగ్గరగా ఉంటుంది. ఒక అసాధారణమైన గడియారం తిప్పినప్పుడు వెనుకకు నడుస్తుంది, సమీపంలోని వ్యక్తులను కాలంలో వెనక్కి రవాణా చేస్తుంది. రచయిత గడియారం మూలం లేదా లక్షణాలను వివరించలేదు. ఎన్రిక్ గ్యాస్పర్ వై రింబావు రాసిన *ఎల్ అనాక్రోనోపెటే* (1887) కాల గుండా ప్రయాణించడానికి రూపొందించిన నౌకను ప్రదర్శించిన మొదటి కథ కావచ్చు. ఆండ్రూ సాయర్ ఈ కథ "ఇప్పటివరకు గుర్తించబడిన టైమ్ మెషీన్ మొదటి సాహిత్య వర్ణనగా కనిపిస్తుంది" అని వ్యాఖ్యానించాడు, అలాగే "ఎడ్వర్డ్ పేజ్ మిచెల్ కథ *ది క్లాక్ దట్ వెంట్ బ్యాక్వర్డ్* (1881) సాధారణంగా మొదటి టైమ్-మెషీన్ కథగా వర్ణించబడింది, కానీ ఒక గడియారం లెక్కలోకి వస్తుందని నాకు ఖచ్చితంగా తెలియదు" అని జోడించాడు. హెచ్. జి. వెల్స్ నవల *ది టైమ్ మెషీన్* (1895) యాంత్రిక మార్గాల ద్వారా కాల ప్రయాణ భావనను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది.

## భౌతిక శాస్త్రంలో కాల ప్రయాణం

సాధారణ సాపేక్షత కోసం ఐన్‌స్టీన్ సమీకరణాలకు కొన్ని పరిష్కారాలు స్పేస్‌టైమ్ తగిన రేఖాగణితాలు లేదా అంతరిక్షంలో నిర్దిష్ట రకాల చలనాలు ఈ రేఖాగణితాలు లేదా చలనాలు సాధ్యమైతే గతం, భవిష్యత్తులోకి కాల ప్రయాణాన్ని అనుమతించవచ్చని సూచిస్తున్నాయి. సాంకేతిక పత్రాలలో భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు మూసివేయబడిన కాల-సారూప్య వక్రతల (క్లోజ్డ్ టైమ్‌లైక్ కర్వ్స్) సాధ్యతను చర్చిస్తారు, ఇవి స్పేస్‌టైమ్‌లో మూసివేసిన ఉచ్చులను ఏర్పరిచే వరల్డ్ లైన్‌లు, వస్తువులు వాటి స్వంత గతానికి తిరిగి రావడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. మూసివేయబడిన కాల-సారూప్య వక్రతలను కలిగి ఉన్న గోడెల్ స్పేస్‌టైమ్ వంటి స్పేస్‌టైమ్‌లను వివరించే సాధారణ సాపేక్షత సమీకరణాలకు పరిష్కారాలు ఉన్నాయని తెలుసు, కానీ ఈ పరిష్కారాల భౌతిక ఆమోదయోగ్యత అనిశ్చితం.

వెనుకకు కాల ప్రయాణాన్ని అనుమతించే ఏ సిద్ధాంతమైనా కారణాత్మకత సంభావ్య సమస్యలను పరిచయం చేస్తుంది. కారణాత్మకతను కలిగి ఉన్న సమస్యకు ఒక క్లాసిక్ ఉదాహరణ "తాత విరుద్ధాభాసం" (గ్రాండ్‌ఫాదర్ పారడాక్స్), ఇది గతానికి ప్రయాణించడం, ఒకరి పూర్వీకుల గర్భధారణలో జోక్యం చేసుకోవడాన్ని (గర్భధారణకు ముందు పూర్వీకుడి మరణానికి కారణమవడం తరచుగా ఉదహరించబడింది) సూచిస్తుంది. నోవికోవ్, డ్యూచ్ వంటి కొందరు భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు నోవికోవ్ స్వీయ-స్థిరత్వ సూత్రం లేదా పరస్పర చర్య చేసే ప్రపంచాలతో అనేక ప్రపంచాల వివరణ వైవిధ్యం ద్వారా ఈ రకమైన తాత్కాలిక వైరుధ్యాలను నివారించవచ్చని సూచించారు.

### సాధారణ సాపేక్షత

కాస్మిక్ స్ట్రింగ్స్, ప్రయాణించదగిన వార్మ్‌హోల్స్, అల్కుబియెర్ డ్రైవ్‌ల వంటి కాంతి వేగం కంటే వేగంగా ప్రయాణించడాన్ని అనుమతించే కొన్ని సాధారణ సాపేక్ష స్పేస్‌టైమ్ జ్యామితులలో గతానికి కాల ప్రయాణం సైద్ధాంతికంగా సాధ్యమవుతుంది. క్వాంటం ప్రభావాలు సాధారణ సాపేక్షతలో చేర్చబడినప్పుడు ఈ లొసుగులు మూసుకుపోతాయని సెమీక్లాసికల్ గురుత్వాకర్షణ వాదనలు సూచిస్తున్నప్పటికీ, సాధారణ సాపేక్షత సిద్ధాంతం కొన్ని అసాధారణ పరిస్థితులలో వెనుకకు కాల ప్రయాణానికి ఒక శాస్త్రీయ ఆధారాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ సెమీక్లాసికల్ వాదనలు స్టీఫెన్ హాకింగ్ కాలక్రమ రక్షణ ఊహను రూపొందించడానికి దారితీశాయి, ప్రకృతి ప్రాథమిక చట్టాలు కాల ప్రయాణాన్ని నిరోధిస్తాయని సూచిస్తున్నాయి, అయితే క్వాంటం మెకానిక్స్, సాధారణ సాపేక్షతలను పూర్తిగా ఏకీకృత సిద్ధాంతంగా మార్చడానికి క్వాంటం గురుత్వాకర్షణ సిద్ధాంతం లేకుండా భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు ఈ సమస్యపై ఖచ్చితమైన తీర్పుకు రాలేరు.

#### విభిన్న స్పేస్‌టైమ్ రేఖాగణితాలు

సాధారణ సాపేక్షత సిద్ధాంతం ఐన్‌స్టీన్ క్షేత్ర సమీకరణాల వ్యవస్థ కింద విశ్వాన్ని వివరిస్తుంది, ఇది మెట్రిక్ లేదా స్పేస్‌టైమ్ దూర విధులను నిర్ణయిస్తుంది. క్లోజ్డ్ టైమ్-లైక్ కర్వ్‌లను కలిగి ఉన్న ఈ సమీకరణాలకు ఖచ్చితమైన పరిష్కారాలు ఉన్నాయి, ఇవి తమను తాము కత్తిరించుకునే వరల్డ్ లైన్‌లు; వరల్డ్ లైన్ కారణ భవిష్యత్తులోని కొంత బిందువు దాని కారణ గతంలో కూడా ఉంటుంది, దీనిని కాల ప్రయాణంగా వర్ణించవచ్చు. అటువంటి పరిష్కారాన్ని కుర్ట్ గోడెల్ మొదట ప్రతిపాదించాడు, దీనిని గోడెల్ మెట్రిక్ అని పిలుస్తారు, కానీ అతని (అలాగే ఇతరుల) పరిష్కారానికి విశ్వం భౌతిక లక్షణాలను కలిగి ఉండాలి, అది లేనట్లు కనిపిస్తుంది, భ్రమణం, హబుల్ విస్తరణ లేకపోవడం వంటివి. సాధారణ సాపేక్షత అన్ని వాస్తవిక పరిస్థితుల కోసం మూసివేయబడిన కాల-సారూప్య వక్రతలను నిషేధిస్తుందా అనేది ఇప్పటికీ పరిశోధించబడుతోంది.

#### వార్మ్‌హోల్స్

వార్మ్‌హోల్స్ అనేవి సాధారణ సాపేక్షత ఐన్‌స్టీన్ క్షేత్ర సమీకరణాల ద్వారా అనుమతించబడిన ఊహాత్మక వక్రీకృత స్పేస్‌టైమ్. ప్రయాణించదగిన వార్మ్‌హోల్‌ను ఉపయోగించే ప్రతిపాదిత కాల-ప్రయాణ యంత్రం కింది విధంగా పని చేస్తుందని ఊహించబడింది: వార్మ్‌హోల్ ఒక చివరను కాంతి వేగంలోని గణనీయమైన భాగానికి వేగవంతం చేస్తారు, బహుశా కొంత అధునాతన ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్‌తో, ఆపై దానిని తిరిగి ప్రారంభ స్థానానికి తీసుకువస్తారు. ప్రత్యామ్నాయంగా మరొక ప్రవేశ ద్వారం కంటే ఎక్కువ గురుత్వాకర్షణ కలిగిన వస్తువు గురుత్వాకర్షణ క్షేత్రంలోకి వార్మ్‌హోల్ ఒక ప్రవేశాన్ని తీసుకువెళ్లడం, ఆపై దానిని మరొక ప్రవేశానికి సమీపంలోని స్థానానికి తిరిగి ఇవ్వడం మరొక మార్గం. ఈ రెండు పద్ధతుల కొరకు, కాల విస్తరణ వలన కదిలించబడిన వార్మ్‌హోల్ ముగింపు తక్కువ వయస్సును కలిగి ఉంటుంది, లేదా బయటి పరిశీలకుడు చూసినప్పుడు స్థిరమైన ముగింపు కంటే "చిన్నదిగా" మారుతుంది; ఏది ఏమైనప్పటికీ వార్మ్‌హోల్ వెలుపల కంటే దాని ద్వారా కాలం విభిన్నంగా అనుసంధానించబడుతుంది, తద్వారా వార్మ్‌హోల్ గుండా వెళ్ళే పరిశీలకుడు చూసే విధంగా వార్మ్‌హోల్ రెండు చివర్లలో సమకాలీకరించబడిన గడియారాలు రెండు చివరలు ఎలా తిరిగినప్పటికీ ఎల్లప్పుడూ సమకాలీకరించబడతాయి. అంటే "చిన్నదైన" చివరలోకి ప్రవేశించే పరిశీలకుడు "చిన్నదైన" వయస్సు ఉన్నప్పుడే "పెద్దదైన" ముగింపు నుండి నిష్క్రమిస్తాడు, బయటి నుండి చూసే పరిశీలకుడికి సమర్థవంతంగా కాలంలో వెనక్కి వెళ్తున్నట్లుగా ఉంటుంది. అటువంటి టైమ్ మెషీన్ యొక్క ఒక ముఖ్యమైన పరిమితి ఏమిటంటే, ఆ యంత్రం ప్రారంభ సృష్టికి మాత్రమే కాలంలో వెనక్కి వెళ్ళడం సాధ్యమవుతుంది; సారాంశంలో, ఇది కాలం గుండా కదిలే పరికరం కంటే కాలం గుండా ప్రయాణించే మార్గం, ఇది సాంకేతికతను కాలంలో వెనుకకు తరలించడానికి అనుమతించదు.

వార్మ్‌హోల్స్ స్వభావంపై ప్రస్తుత సిద్ధాంతాల ప్రకారం, ప్రయాణించదగిన వార్మ్‌హోల్ నిర్మాణానికి ప్రతికూల శక్తి కలిగిన పదార్ధం ఉనికి అవసరం, దీనిని తరచుగా "ఎక్సోటిక్ మ్యాటర్" అని పిలుస్తారు. మరింత సాంకేతికంగా, వార్మ్‌హోల్ స్పేస్‌టైమ్‌కు శూన్య శక్తి స్థాయితో పాటు బలహీనమైన, బలమైన, ఆధిపత్య శక్తి పరిస్థితులు వంటి వివిధ శక్తి పరిస్థితులను ఉల్లంఘించే శక్తి పంపిణీ అవసరం. అయితే క్వాంటం ప్రభావాలు శూన్య శక్తి పరిస్థితికి చిన్న కొలవదగిన ఉల్లంఘనలకు దారితీయవచ్చని తెలుసు, క్వాంటం భౌతికశాస్త్రంలో కాసిమిర్ ప్రభావం కారణంగా అవసరమైన ప్రతికూల శక్తి వాస్తవానికి సాధ్యమేనని చాలా మంది భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. ప్రారంభ గణాంకాలు చాలా పెద్ద మొత్తంలో ప్రతికూల శక్తి అవసరమని సూచించినప్పటికీ, తరువాత గణాంకాలు ప్రతికూల శక్తి మొత్తాన్ని ఏకపక్షంగా చిన్నదిగా చేయవచ్చని తేల్చాయి.

అలాంటి ప్రేరిత గడియార వ్యత్యాసంతో కూడిన వార్మ్‌హోల్ రెండు నోళ్లను ఒకచోట చేర్చడం వల్ల క్వాంటం ఫీల్డ్, గురుత్వాకర్షణ ప్రభావాలు ఏర్పడతాయని, అవి వార్మ్‌హోల్ కూలిపోయేలా చేస్తాయని లేదా రెండు నోళ్లు ఒకదానికొకటి వికర్షించుకుంటాయని 1993లో మాట్ విస్సెర్ వాదించాడు. దీని కారణంగా కారణాత్మక ఉల్లంఘన జరగడానికి రెండు నోళ్లను తగినంత దగ్గరకు తీసుకురాలేము. అయితే 1997 పేపర్‌లో ఒక సుష్ట బహుభుజిలో అమర్చబడిన N వార్మ్‌హోల్‌ల సంక్లిష్టమైన "రోమన్ రింగ్" (టామ్ రోమన్ పేరు మీద) ఆకృతీకరణ ఇప్పటికీ టైమ్ మెషీన్‌గా పనిచేస్తుందని విస్సెర్ ఊహించాడు, అయినప్పటికీ ఇది కారణ ఉల్లంఘన సాధ్యమని నిరూపించడం కంటే శాస్త్రీయ క్వాంటం గ్రావిటీ సిద్ధాంతంలో లోపం అని అతను నిర్ధారించాడు.

#### సాధారణ సాపేక్షతపై ఆధారపడిన ఇతర విధానాలు

మరొక విధానంలో టిప్లర్ సిలిండర్ అని పిలువబడే దట్టమైన స్పిన్నింగ్ సిలిండర్ ఉంటుంది, ఇది 1936లో విల్లెం జాకబ్ వాన్ స్టాకమ్, 1924లో కార్నెల్ లాంక్జోస్ కనుగొన్న GR పరిష్కారం, కానీ 1974లో ఫ్రాంక్ టిప్లర్ చేసిన విశ్లేషణ వరకు మూసివేయబడిన టైమ్‌లైక్ కర్వ్‌లను అనుమతించేదిగా గుర్తించబడలేదు. ఒక సిలిండర్ అనంతమైన పొడవును కలిగి ఉండి దాని పొడవైన అక్షం చుట్టూ తగినంత వేగంగా తిరిగినట్లయితే, ఒక వ్యోమనౌక సర్పిలాకార మార్గంలో సిలిండర్ చుట్టూ ఎగురుతూ కాలంలో వెనుకకు ప్రయాణించవచ్చు (లేదా దాని స్పైరల్ దిశను బట్టి ముందుకు). అయితే దీనికి అవసరమైన సాంద్రత, వేగం ఎంత గొప్పదంటే దాన్ని నిర్మించడానికి సాధారణ పదార్థం అంత బలమైనది కాదు.

తిరిగే సిలిండర్లు లేదా కాస్మిక్ తీగలపై ఆధారపడిన కాల ప్రయాణ పథకాలకు మరింత ప్రాథమిక అభ్యంతరం స్టీఫెన్ హాకింగ్ చేత ముందుకు తీసుకురాబడింది, బలహీనమైన శక్తి పరిస్థితి సంతృప్తి చెందిన ప్రాంతంలో సాధారణ సాపేక్షత ప్రకారం ఒక ప్రత్యేక రకమైన టైమ్ మెషీన్‌ను (కాంపాక్ట్‌గా ఉత్పన్నమైన కాచీ హోరిజోన్‌తో కూడిన టైమ్ మెషీన్) నిర్మించడం అసాధ్యమని చూపే సిద్ధాంతాన్ని ఆయన నిరూపించారు, అనగా ఆ ప్రాంతంలో ప్రతికూల శక్తి సాంద్రత (ఎక్సోటిక్ మ్యాటర్) ఉన్న పదార్థం ఉండదు. టిప్లర్ పరిష్కారాలు అనంతమైన పొడవు గల సిలిండర్‌లను ఊహిస్తాయి, ఇవి గణితశాస్త్ర విశ్లేషణకు సులభంగా ఉంటాయి, భ్రమణ వేగం తగినంత వేగంగా ఉంటే పరిమిత సిలిండర్ మూసివేయబడిన టైమ్‌లైక్ వక్రతలను ఉత్పత్తి చేస్తుందని టిప్లర్ సూచించినప్పటికీ, అతను దీనిని నిరూపించలేదు. కానీ హాకింగ్ తన సిద్ధాంతం కారణంగా ఇలా ఎత్తిచూపాడు, "ఎక్కడైనా సానుకూల శక్తి సాంద్రతతో దీన్ని చేయలేము! పరిమిత టైమ్ మెషీన్‌ను నిర్మించడానికి మీకు ప్రతికూల శక్తి అవసరమని నేను నిరూపించగలను." ఈ ఫలితం హాకింగ్ 1992 పేపర్ కాలక్రమ రక్షణ ప్రతిపాదన (క్రోనాలజీ ప్రొటెక్షన్ కంజెక్చర్) నుండి వచ్చింది, దీనిని హాకింగ్ "భౌతిక శాస్త్ర నియమాలు మూసివేయబడిన టైమ్‌లైక్ వక్రతల రూపాన్ని అనుమతించవు" అని పేర్కొన్నాడు.

### క్వాంటం భౌతికశాస్త్రం

#### నో-కమ్యూనికేషన్ సిద్ధాంతం

ఒక సిగ్నల్ ఒక ప్రదేశం నుండి పంపబడి మరొక ప్రదేశంలో స్వీకరించబడినప్పుడు, ఆ సిగ్నల్ కాంతి వేగంతో లేదా అంతకంటే నెమ్మదిగా కదులుతున్నంత కాలం, సాపేక్షత సిద్ధాంతంలోని ఏకకాలిక గణితం అన్ని రిఫరెన్స్ ఫ్రేమ్‌లలో ప్రసార-ఈవెంట్ స్వీకరణ-ఈవెంట్ కంటే ముందు జరిగిందని చూపుతుంది. సిగ్నల్ కాంతి కంటే వేగంగా ప్రయాణించినప్పుడు, అన్ని రిఫరెన్స్ ఫ్రేమ్‌లలో పంపడానికి ముందే అది స్వీకరించబడుతుంది. ఈ సిగ్నల్ కాలంలో వెనక్కి కదిలిందని చెప్పవచ్చు. ఈ ఊహాత్మక దృశ్యాన్ని కొన్నిసార్లు టాకియోనిక్ యాంటీటెలిఫోన్ అని పిలుస్తారు.

క్వాంటం టెలిపోర్టేషన్, ఇపిఆర్ పారడాక్స్, లేదా క్వాంటం ఎంటాంగిల్‌మెంట్ వంటి క్వాంటం-యాంత్రిక దృగ్విషయాలు కాంతి కంటే వేగవంతమైన (FTL) కమ్యూనికేషన్ లేదా కాల ప్రయాణాన్ని అనుమతించే ఒక యంత్రాంగాన్ని సృష్టిస్తున్నట్లు కనిపిస్తాయి, వాస్తవానికి బోమ్ ఇంటర్‌ప్రిటేషన్ వంటి క్వాంటం మెకానిక్స్ కొన్ని వివరణలు కణాల మధ్య సహసంబంధాలను నిర్వహించడానికి కణాల మధ్య కొంత సమాచారం తక్షణమే మార్పిడి చేయబడుతోందని ఊహించాయి. ఈ ప్రభావాన్ని ఐన్‌స్టీన్ "సుదూరంలో స్పూకీ చర్య"గా పేర్కొన్నాడు.

అయినప్పటికీ ఆధునిక క్వాంటం క్షేత్ర సిద్ధాంతాలలో క్వాంటం మెకానిక్స్‌లో కారణాత్మకత సంరక్షించబడిందనే వాస్తవం ఒక కఠినమైన ఫలితం, కాబట్టి ఆధునిక సిద్ధాంతాలు కాల ప్రయాణం లేదా ఎఫ్‌టిఎల్ కమ్యూనికేషన్‌ను అనుమతించవు. FTL క్లెయిమ్ చేయబడిన ఏ నిర్దిష్ట సందర్భంలోనైనా, సిగ్నల్ పొందడానికి శాస్త్రీయ కమ్యూనికేషన్ రూపాన్ని కూడా ఉపయోగించాలని మరింత వివరమైన విశ్లేషణ నిరూపించింది. శాస్త్రీయ సంకేతాల కంటే వేగంగా సమాచారాన్ని ప్రసారం చేయడానికి క్వాంటం ఎంటాంగిల్‌మెంట్‌ను ఉపయోగించలేమని నో-కమ్యూనికేషన్ సిద్ధాంతం సాధారణ రుజువుని ఇస్తుంది.

#### పరస్పరం వ్యవహరించే అనేక ప్రపంచాల వివరణ

హ్యూ ఎవెరెట్ క్వాంటం మెకానిక్స్ అనేక ప్రపంచాల వివరణ వైవిధ్యం తాత పారడాక్స్‌కు ఒక తీర్మానాన్ని అందిస్తుంది, ఇది కాల ప్రయాణికుడు వారు వచ్చిన దానికంటే భిన్నమైన విశ్వంలోకి రావడం ఇమిడి ఉంటుంది; యాత్రికుడు వారి స్వంత చరిత్రలోకి కాకుండా వేరొక విశ్వం చరిత్రలోకి ప్రవేశిస్తాడు కాబట్టి, ఇది "నిజమైన" కాల ప్రయాణం కాదని వాదించబడింది. సాధ్యమయ్యే అన్ని క్వాంటం సంఘటనలు పరస్పరం మినహాయించబడిన చరిత్రలలో సంభవించవచ్చని ఆమోదించబడిన అనేక ప్రపంచాల వివరణ సూచిస్తుంది. అయినప్పటికీ కొన్ని వైవిధ్యాలు విభిన్న విశ్వాలు పరస్పర చర్య చేయడానికి అనుమతిస్తాయి. ఈ భావన సైన్స్-ఫిక్షన్‌లో ఎక్కువగా ఉపయోగించబడుతుంది, అయితే డేవిడ్ డ్యూచ్ వంటి కొందరు భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు కాల ప్రయాణికుడు తను ప్రారంభించిన దానికంటే భిన్నమైన చరిత్రలోకి చేరాలని సూచించారు. మరోవైపు స్టీఫెన్ హాకింగ్ MWI సరైనదే అయినప్పటికీ, ప్రతి కాల ప్రయాణికుడు ఒకే స్వీయ-స్థిరమైన చరిత్రను అనుభవించాలని మనం ఆశించాలి, తద్వారా కాల ప్రయాణికులు వేరొక దానికి ప్రయాణించే బదులు వారి స్వంత ప్రపంచంలోనే ఉంటారని వాదించారు. భౌతిక శాస్త్రవేత్త అలెన్ ఎవెరెట్, డ్యూచ్ విధానం "క్వాంటం మెకానిక్స్ ప్రాథమిక సూత్రాలను సవరించడాన్ని కలిగి ఉంటుంది; ఇది కేవలం MWIని స్వీకరించడానికి మించినది" అని వాదించాడు. డ్యూచ్ విధానం సరైనదే అయినప్పటికీ, వార్మ్‌హోల్ ద్వారా కాలంలో వెనుకకు ప్రయాణించేటప్పుడు బహుళ కణాలతో కూడిన ఏదైనా స్థూల స్థాయీ వస్తువు విడిపోతుంది, వివిధ కణాలు వేర్వేరు ప్రపంచాలలో ఉద్భవించాయని అది సూచిస్తుందని కూడా ఎవెరెట్ వాదించాడు.

### ప్రయోగాత్మక ఫలితాలు

నిర్వహించబడిన కొన్ని ప్రయోగాలు తిరగబడిన కారణాత్మకత ముద్రను ఇస్తాయి, కానీ నిశిత పరిశీలనలో దానిని చూపించడంలో విఫలమవుతాయి.

మార్లాన్ స్కల్లీ చేసిన డిలేడ్-ఛాయిస్ క్వాంటం ఎరేజర్ ప్రయోగంలో ఎంటాంగిల్ చేయబడిన ఫోటాన్‌ల జతలు ఉంటాయి, ఇవి "సిగ్నల్ ఫోటాన్‌లు", "ఐడ్లర్ ఫోటాన్‌లు"గా విభజించబడ్డాయి, సిగ్నల్ ఫోటాన్‌లు రెండు స్థానాల్లో ఒకదాని నుండి ఉద్భవిస్తాయి, డబుల్-స్లిట్ ప్రయోగంలో వలె వాటి స్థానం తర్వాత కొలుస్తారు. ఐడ్లర్ ఫోటాన్ ఎలా కొలుస్తారు అనేదానిపై ఆధారపడి, సిగ్నల్ ఫోటాన్ ఉద్భవించిన రెండు స్థానాల్లో దేని గురించి ప్రయోగకర్త తెలుసుకోవచ్చు లేదా ఆ సమాచారాన్ని "చెరిపివేయవచ్చు". ఐడ్లర్ ఫోటాన్‌ల గురించి ఎంపిక చేయడానికి ముందే సిగ్నల్ ఫోటాన్‌లను కొలవగలిగినప్పటికీ, ఐడ్లర్ ఫోటాన్‌ల కొలతలను సంబంధిత సిగ్నల్ ఫోటాన్‌లకు సహసంబంధం చేసినప్పుడు జోక్య నమూనా గమనించబడిందా లేదా అనేదాన్ని ఎంపిక పునరాలోచనలో నిర్ణయిస్తుంది. అయితే ఐడ్లర్ ఫోటాన్‌లు కొలవబడి, సిగ్నల్ ఫోటాన్‌లతో సహసంబంధం కలిగి ఉన్న తర్వాత మాత్రమే జోక్యం గమనించబడుతుంది కాబట్టి, కేవలం సిగ్నల్ ఫోటాన్‌లను చూడటం ద్వారా ముందుగా ఏ ఎంపిక చేయబడుతుందో చెప్పడానికి ప్రయోగకర్తలకు మార్గం లేదు, మొత్తం సిస్టమ్ నుండి శాస్త్రీయ సమాచారాన్ని సేకరించడం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యపడుతుంది; తద్వారా కారణాత్మకత సంరక్షించబడుతుంది.

లిజున్ వాంగ్ ప్రయోగం కారణాత్మక ఉల్లంఘనను కూడా చూపించగలదు, ఎందుకంటే ఇది ప్యాకేజీ ప్రవేశించే ముందు 62 నానోసెకన్లలో బల్బ్ నుండి బయటకు వస్తున్నట్లు కనిపించే విధంగా సీసియం గ్యాస్ బల్బ్ ద్వారా తరంగాల ప్యాకేజీలను పంపడానికి వీలు కల్పించింది, అయితే వేవ్ ప్యాకేజీ అనేది ఒకే నిర్వచించబడిన వస్తువు కాదు, అది వివిధ పౌనఃపున్యాల బహుళ తరంగాల మొత్తం, మొత్తంలోని స్వచ్ఛమైన తరంగాలు ఏవీ అలా చేయకపోయినా ప్యాకేజీ కాంతి కంటే వేగంగా లేదా కాలంలో వెనుకకు కదులుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. ఈ ప్రభావాన్ని కాంతి కంటే వేగంగా ఏదైనా పదార్థం, శక్తి లేదా సమాచారాన్ని పంపడానికి ఉపయోగించలేము, కాబట్టి ఈ ప్రయోగం కూడా కారణాత్మకతను ఉల్లంఘించదని అర్థం చేసుకోబడింది.

యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కోబ్లెంజ్‌కు చెందిన భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు గుంటర్ నిమ్ట్జ్, అల్ఫోన్స్ స్టాల్హోఫెన్ కాంతి వేగం కంటే వేగంగా ఫోటాన్‌లను ప్రసారం చేయడం ద్వారా ఐన్‌స్టీన్ సాపేక్షత సిద్ధాంతాన్ని ఉల్లంఘించినట్లు పేర్కొన్నారు. క్వాంటం టన్నెలింగ్ అని పిలువబడే ఒక దృగ్విషయాన్ని ఉపయోగించి మూడు అడుగుల దూరంలో కదిలించబడిన ప్రిజమ్‌ల జంట మధ్య మైక్రోవేవ్ ఫోటాన్‌లు "తక్షణమే" ప్రయాణించే ప్రయోగాన్ని తాము నిర్వహించినట్లు వారు చెప్పారు. నిమ్ట్జ్ *న్యూ సైంటిస్ట్* మ్యాగజైన్‌తో ఇలా అన్నాడు: "ప్రస్తుతానికి నాకు తెలిసిన ప్రత్యేక సాపేక్షత ఉల్లంఘన ఇదొక్కటే." అయితే ఇతర భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు ఈ దృగ్విషయం కాంతి కంటే వేగంగా సమాచారాన్ని ప్రసారం చేయడానికి అనుమతించదని చెప్పారు. కెనడాలోని యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టొరంటోలో క్వాంటం ఆప్టిక్స్ నిపుణుడు ఏఫ్రైమ్ ఎం. స్టెయిన్‌బెర్గ్, చికాగో నుండి న్యూయార్క్‌కు ప్రయాణిస్తున్న రైలు సారూప్యతను ఉపయోగిస్తున్నాడు, రైలు మార్గంలో ప్రతి స్టేషన్‌లో రైలు కార్లను పడేస్తుంది, తద్వారా రైలు కేంద్రం ప్రతి స్టాప్‌లో ముందుకు కదులుతుంది; ఈ విధంగా రైలు కేంద్రం వేగం ఒక్కొక్క కారు వేగం కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.

సింగిల్ ఫోటాన్‌ల పూర్వగాములను గమనించినట్లు షెంగ్‌వాంగ్ డు పీర్-రివ్యూడ్ జర్నల్‌లో పేర్కొన్నాడు, అవి శూన్యంలో కాంతి వేగం 'c' కంటే వేగంగా ప్రయాణించవని చెప్పాడు. అతని ప్రయోగం నెమ్మదైన కాంతితో పాటు శూన్యం గుండా వెళుతున్న కాంతిని కలిగి ఉంది. అతను రెండు సింగిల్ ఫోటాన్‌లను రూపొందించాడు, లేజర్‌తో చల్లబడిన రుబిడియం పరమాణువుల గుండా ఒకదానిని దాటి (దీని ద్వారా కాంతిని నెమ్మదిస్తుంది), మరొకటి శూన్యం గుండా వెళుతుంది. రెండు సార్లు స్పష్టంగా పూర్వగాములు ఫోటాన్‌ల ప్రధాన భాగాలకు ముందు ఉన్నాయి, పూర్వగామి శూన్యంలో 'c' వద్ద ప్రయాణించింది. డు ప్రకారం, కాంతి 'c' కంటే వేగంగా ప్రయాణించే అవకాశం లేదని, కారణాత్మకతను ఉల్లంఘించే అవకాశం లేదని ఇది సూచిస్తుంది.

### భవిష్యత్తు నుండి కాల ప్రయాణికులు లేకపోవడం

భవిష్యత్తు నుండి కాల ప్రయాణికులు లేకపోవడం అటువంటి సాంకేతికత ఎప్పటికీ అభివృద్ధి చెందదని నిరూపిస్తుందని, అది అసాధ్యమని చాలా మంది వాదించారు. ఇది గ్రహాంతర జీవుల సాక్ష్యం లేకపోవడానికి సంబంధించిన ఫెర్మి పారడాక్స్‌ను పోలి ఉంటుంది. గ్రహాంతర సందర్శకులు లేకపోవడం వారు ఉనికిలో లేరని వర్గీకృతంగా నిరూపించనట్లే, కాల ప్రయాణికులు లేకపోవడం కాల ప్రయాణం భౌతికంగా అసాధ్యమని నిరూపించడంలో విఫలమవుతుంది; కాల ప్రయాణం భౌతికంగా సాధ్యమే కానీ ఎప్పుడూ అభివృద్ధి చేయబడలేదు లేదా జాగ్రత్తగా ఉపయోగించబడవచ్చు. కార్ల్ సాగన్ ఒకసారి కాల ప్రయాణికులు ఇక్కడే ఉండి వారి ఉనికిని మారువేషంలో ఉంచుకోవచ్చని లేదా కాల ప్రయాణికులుగా గుర్తించబడకపోవచ్చని సూచించారు. సాధారణ సాపేక్షత కొన్ని వివరణలు స్పేస్‌టైమ్ తీవ్ర గురుత్వాకర్షణ క్షేత్రాలు లేదా ఇతర వక్రీకరణలచే ప్రభావితమైన ప్రాంతాల వంటి నిర్దిష్ట పరిస్థితులలో మాత్రమే కాల ప్రయాణం సంభవించవచ్చని ప్రతిపాదిస్తున్నాయి. ఇటువంటి సందర్భాలలో, అటువంటి ప్రాంతం ఉనికిలోకి వచ్చిన తర్వాత ఉన్న కాలానికి మాత్రమే కాల ప్రయాణికులు కదలడానికి పరిమితం చేయబడతారు, అది ఏర్పడక మునుపు కాలానికి ప్రయాణించలేరు. ప్రపంచం ఇంకా "భవిష్యత్తు నుండి వచ్చే పర్యాటకులతో" ఎందుకు నిండిపోలేదో ఇది వివరిస్తుందని స్టీఫెన్ హాకింగ్ పేర్కొన్నాడు.

క్రోనోనాట్స్ ఈవెంట్‌ను ప్రకటిస్తూ 1980 నాటి ఆర్ట్‌ఫోరమ్ సంచికలో ఒక ప్రకటన
కాల ప్రయాణ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని కనుగొనగలిగే భవిష్యత్ మానవులను ప్రలోభపెట్టడానికి, దానిని ప్రస్తుత కాలంలోని ప్రజలకు ప్రదర్శించడానికి అనేక ప్రయోగాలు జరిగాయి. పెర్త్ కు చెందిన డెస్టినేషన్ డే, MIT టైమ్ ట్రావెలర్ కన్వెన్షన్, స్టీఫెన్ హాకింగ్ రిసెప్షన్ ఫర్ టైమ్ ట్రావెలర్స్ వంటి ఈవెంట్స్ భవిష్యత్ కాల ప్రయాణికులు కలుసుకోవడానికి ఒక సమావేశ సమయం, ప్రదేశం శాశ్వత "ప్రకటనలను" భారీగా ప్రచురించాయి. 1982లో మేరీల్యాండ్‌లోని బాల్టిమోర్‌లోని ఒక బృందం క్రోనోనాట్స్‌గా గుర్తించుకుని భవిష్యత్తు సందర్శకులను స్వాగతిస్తూ ఈ రకమైన ఈవెంట్‌ను నిర్వహించింది.

ఈ ప్రయోగాలు కాల ప్రయాణం ఉనికిని ప్రదర్శిస్తూ సానుకూల ఫలితాన్ని పొందే అవకాశాన్ని మాత్రమే కలిగి ఉన్నాయి, కానీ ఇప్పటివరకు విఫలమయ్యాయి-ఏ ఒక్క ఈవెంట్‌కు కాల ప్రయాణికులు హాజరైనట్లు తెలియదు. అనేక ప్రపంచాల వివరణకు చెందిన కొన్ని వెర్షన్‌లు భవిష్యత్ మానవులు కాలంలో వెనక్కి ప్రయాణించారని సూచించడానికి ఉపయోగించబడవచ్చు, కానీ ఆ సమావేశ సమయం, ప్రదేశానికి ఒక సమాంతర విశ్వంలో వెనుకకు ప్రయాణించారు.

## కాల విస్తరణ

ట్రాన్స్వర్సల్ కాల విస్తరణ. నీలి చుక్కలు కాంతి పల్స్ ను సూచిస్తాయి. వాటి మధ్య కాంతి ఎగురుతున్న ప్రతి జత చుక్కలు ఒక గడియారం. కదులుతున్న గడియారం కాంతి పల్స్ స్థిరమైన గడియారం కాంతి పల్స్ కంటే ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించవలసి ఉంటుంది కాబట్టి ప్రతి గడియారాల సమూహానికి ఇతర సమూహం నెమ్మదిగా టిక్ చేస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. గడియారాలు ఒకేలా ఉన్నప్పటికీ, వాటి సాపేక్ష కదలిక సంపూర్ణంగా పరస్పరం ఉన్నప్పటికీ అది అలాగే ఉంటుంది.
ప్రత్యేక సాపేక్షతలో కాల విస్తరణకు చాలా స్పష్టమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి సాధారణ సాపేక్షతలో గురుత్వాకర్షణ కాల విస్తరణ ఉంది, ఉదాహరణకు ప్రసిద్ధమైన, ప్రతిరూపం చేయడం సులభమైన వాతావరణ ముయాన్ క్షయం (అట్మాస్ఫియరిక్ ముయాన్ డికే) పరిశీలన. కాంతి వేగం ఏదైనా సూచన ఫ్రేమ్‌లోని పరిశీలకులందరికీ ఒకేలా ఉంటుందని సాపేక్షత సిద్ధాంతం పేర్కొంది; అనగా ఇది ఎప్పుడూ ఒకే విధంగా ఉంటుంది. కాల విస్తరణ అనేది కాంతి వేగం స్థిరత్వం ప్రత్యక్ష పరిణామం. కాల విస్తరణ అనేది "భవిష్యత్తులోకి కాల ప్రయాణం"గా పరిమిత కోణంలో పరిగణించబడవచ్చు: ఒక వ్యక్తి కాల విస్తరణను ఉపయోగించవచ్చు, తద్వారా అతని కోసం కొద్దిపాటి సరైన సమయం గడిచిపోతుంది, అదే సమయంలో ఇతర చోట్ల పెద్ద మొత్తంలో సరైన సమయం గడిచిపోతుంది. సాపేక్ష వేగంతో ప్రయాణించడం ద్వారా లేదా గురుత్వాకర్షణ ప్రభావాల ద్వారా దీనిని సాధించవచ్చు.

వేగవంతం చేయకుండా ఒకదానికొకటి సాపేక్షంగా కదులుతున్న రెండు ఒకేలాంటి గడియారాల కోసం, ప్రతి గడియారం మరొకటి నెమ్మదిగా కొట్టుకునేలా కొలుస్తుంది. సాపేక్ష ఏకకాలికత వల్ల ఇది సాధ్యమైంది. అయితే ఒక గడియారం వేగవంతమైతే ఈ సౌష్టవం విచ్ఛిన్నమవుతుంది, ఒక గడియారం మరొకదాని కంటే తక్కువ సరైన సమయాన్ని పంపుతుంది. ట్విన్ పారడాక్స్ దీనిని వివరిస్తుంది: కవలలలో ఒకరు భూమిపై ఉంటారు, మరొకరు అంతరిక్షంలోకి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు సాపేక్ష వేగానికి లోనై తిరిగి భూమికి వస్తారు; ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు వారు అనుభవించిన కాల విస్తరణ కారణంగా భూమిపై ఉన్న కవల కంటే ప్రయాణించే కవల వయస్సు తక్కువగా పెరుగుతుంది. సాధారణ సాపేక్షత త్వరణం ప్రభావాలను, గురుత్వాకర్షణ ప్రభావాలను సమానంగా పరిగణిస్తుంది, కాల విస్తరణ గురుత్వాకర్షణ బావులలో కూడా సంభవిస్తుందని చూపుతుంది, బావి లోతులో ఉన్న గడియారం నెమ్మదిగా కదులుతుంది; గ్లోబల్ పొజిషనింగ్ సిస్టమ్ ఉపగ్రహాలపై ఉన్న గడియారాలను క్రమాంకనం చేసేటప్పుడు ఈ ప్రభావం పరిగణనలోకి తీసుకోబడుతుంది, కృష్ణ బిలం వంటి పెద్ద గురుత్వాకర్షణ బావి నుండి వేర్వేరు దూరంలో ఉన్న పరిశీలకుల వృద్ధాప్య రేటులో ఇది గణనీయమైన తేడాలకు దారి తీస్తుంది.

ఈ సూత్రాన్ని ఉపయోగించే టైమ్ మెషీన్, ఉదాహరణకు ఐదు మీటర్ల వ్యాసం, బృహస్పతి ద్రవ్యరాశి కలిగిన గోళాకార కవచం కావచ్చు. దాని మధ్యలో ఉన్న వ్యక్తి సుదూర పరిశీలకుల రేటు కంటే నాలుగు రెట్లు నెమ్మదిగా భవిష్యత్తులోకి ప్రయాణిస్తాడు. అటువంటి చిన్న నిర్మాణంలోకి పెద్ద గ్రహం ద్రవ్యరాశిని కుదించడం సమీప భవిష్యత్తులో మానవజాతి సాంకేతిక సామర్థ్యాలలో ఉంటుందని ఊహించబడలేదు. ప్రస్తుత సాంకేతికతలతో కొన్ని వందల రోజుల అంతరిక్ష ప్రయాణం తర్వాత భూమిపై ఉన్న వారి సహచరుల కంటే మానవ ప్రయాణికుడు కొన్ని మిల్లీసెకన్ల వయస్సును తగ్గించడం మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది.

## తత్వశాస్త్రం

కనీసం పురాతన గ్రీస్ కాలం నుండి తత్వవేత్తలు అంతరిక్షం, కాలం తత్వశాస్త్రం గురించి చర్చించారు; ఉదాహరణకు పార్మెనిడెస్ కాలం ఒక భ్రమ అనే అభిప్రాయాన్ని సమర్పించాడు. శతాబ్దాల తరువాత ఐజాక్ న్యూటన్ సంపూర్ణ కాలం ఆలోచనకు మద్దతు ఇచ్చాడు, అయితే అతని సమకాలీనుడైన గాట్‌ఫ్రైడ్ విల్హెల్మ్ లీబ్నిజ్ కాలం అనేది సంఘటనల మధ్య ఉన్న సంబంధం మాత్రమే అని, దీనిని స్వతంత్రంగా వ్యక్తీకరించలేమని సమర్థించాడు. తరువాతి విధానం చివరికి సాపేక్షత స్పేస్‌టైమ్‌కు దారితీసింది.

### ప్రెసెంటిజం వర్సెస్ ఎటర్నలిజం

సాపేక్షత ఎటర్నలిజాన్ని సూచిస్తుందని చాలా మంది తత్వవేత్తలు వాదించారు, గతం, భవిష్యత్తు వాస్తవిక కోణంలో ఉనికిలో ఉన్నాయనే ఆలోచన, ప్రస్తుతం సంభవించిన లేదా సంభవించే మార్పులుగా మాత్రమే కాదు. సైన్స్ తత్వవేత్త డీన్ రికిల్స్ కొన్ని అర్హతలతో విభేదించాడు, కానీ "ప్రత్యేక, సాధారణ సాపేక్షత ప్రెసెంటిజానికి విరుద్ధంగా ఉన్నాయనేది తత్వవేత్తలలో ఏకాభిప్రాయం అనిపిస్తుంది" అని పేర్కొన్నాడు. కొందరు తత్వవేత్తలు కాలాన్ని ప్రాదేశిక పరిమాణాలకు సమానమైన పరిమాణంగా చూస్తారు, విభిన్న ప్రదేశాలు ఉనికిలో ఉన్న భావనలోనే భవిష్యత్తు సంఘటనలు "ఇప్పటికే ఉన్నాయి" అని, కాలానికి ఆబ్జెక్టివ్ ఫ్లో లేదని భావిస్తారు; అయితే ఈ అభిప్రాయం వివాదాస్పదమైంది.

ప్రెసెంటిజం అనేది ఒక తత్వశాస్త్ర పాఠశాల, భవిష్యత్తు, గతం వర్తమానానికి సంభవించిన లేదా సంభవించే మార్పులుగా మాత్రమే ఉనికిలో ఉంటాయని, వాటి స్వంత ఉనికి ఏదీ లేదని ఇది అభిప్రాయపడింది. ఈ దృక్కోణంలో కాల ప్రయాణం అసాధ్యం ఎందుకంటే ప్రయాణించడానికి భవిష్యత్తు లేదా గతం లేదు. గత, భవిష్యత్తు వస్తువులు ఉనికిలో లేకపోయినా, గత, భవిష్యత్ సంఘటనల గురించి ఖచ్చితమైన నిజాలు ఉండవచ్చని కెల్లర్, నెల్సన్ వాదించారు. అందువల్ల ప్రస్తుత తేదీకి తిరిగి ప్రయాణించాలని నిర్ణయించుకునే కాల ప్రయాణికుడి గురించి భవిష్యత్తు వాస్తవం వర్తమానంలో కాల ప్రయాణికుడి వాస్తవ రూపాన్ని వివరించగల అవకాశం ఉంది; ఈ అభిప్రాయాలను కొందరు రచయితలు వ్యతిరేకిస్తున్నారు.

### తాత విరుద్ధాభాసం (గ్రాండ్‌ఫాదర్ పారడాక్స్)

కాలంలో వెనక్కి వెళ్లే ఆలోచనకు ఒక సాధారణ అభ్యంతరం తాత పారడాక్స్ లేదా ఆటో-ఇన్ఫాంటిసైడ్ వాదనలో ఉంచబడింది. ఒకవేళ కాలంలో వెనక్కి వెళ్లగలిగితే, కాల ప్రయాణికుడు దేనినైనా మార్చినట్లయితే అసమానతలు, వైరుధ్యాలు ఏర్పడతాయి; గతం ఉన్న విధానం కంటే భిన్నంగా మారితే అక్కడ వైరుధ్యం ఉంటుంది. పారడాక్స్ సాధారణంగా ఒక వ్యక్తి గతానికి ప్రయాణించి వారి స్వంత తాతను చంపడం, వారి తండ్రి లేదా తల్లి ఉనికిని నిరోధించడం, తద్వారా వారి స్వంత ఉనికిని నిరోధించడంతో వర్ణించబడుతుంది. ఈ పారడాక్స్ లు కాల ప్రయాణాన్ని అసాధ్యమని నిరూపిస్తాయా అని తత్వవేత్తలు ప్రశ్నిస్తారు. కొందరు తత్వవేత్తలు వెనుకకు వెళ్లే కాల ప్రయాణం సాధ్యమయ్యే అవకాశం ఉందని, కానీ గతాన్ని ఏ విధంగానైనా మార్చడం వాస్తవంగా అసాధ్యమని వాదించడం ద్వారా ఈ వైరుధ్యాలకు సమాధానం ఇస్తారు, ఇది భౌతిక శాస్త్రంలో ప్రతిపాదించబడిన నోవికోవ్ స్వీయ-స్థిరత్వ సూత్రాన్ని పోలి ఉంటుంది.

### ఒంటాలాజికల్ పారడాక్స్

#### కాంపాసిబిలిటీ

కాంపాసిబిలిటీ తాత్విక సిద్ధాంతం ప్రకారం, ఉదాహరణకు కాల ప్రయాణ సందర్భంలో ఏమి జరగవచ్చు అనేది పరిస్థితికి సంబంధించిన ప్రతిదాని సందర్భంతో సమతుల్యం చేయబడాలి. గతం ఒక నిర్దిష్ట మార్గంలో ఉన్నట్లయితే, అది మరొక మార్గంలో ఉండటం సాధ్యం కాదు. తార్కిక వైరుధ్యాలను నివారించడానికి కాల ప్రయాణికుడు గతాన్ని సందర్శించినప్పుడు ఏమి జరగవచ్చు అనేది ఏమి జరిగిందో దానికి మాత్రమే పరిమితం చేయబడుతుంది.

#### స్వీయ-స్థిరత్వ సూత్రం

ఇగోర్ డిమిత్రివిచ్ నోవికోవ్ పేరు మీద ఉన్న నోవికోవ్ స్వీయ-స్థిరత్వ సూత్రం ప్రకారం, కాల ప్రయాణికుడు లేదా కాలంలో వెనుకకు ప్రయాణించే ఒక వస్తువు తీసుకున్న ఏవైనా చర్యలు ఎప్పటినుంచో చరిత్రలో భాగమే, కాబట్టి కాల ప్రయాణికుడు చరిత్రను ఏ విధంగానూ "మార్చడం" అసాధ్యం. కాల ప్రయాణికుడి చర్యలు వారి స్వంత గతంలోని సంఘటనలకు కారణం కావచ్చు, ఇది వృత్తాకార కారణాలకు దారి తీస్తుంది, దీనిని కొన్నిసార్లు ప్రెడెస్టినేషన్ పారడాక్స్, ఒంటాలాజికల్ పారడాక్స్, లేదా బూట్ స్ట్రాప్ పారడాక్స్ అని పిలుస్తారు. రాబర్ట్ ఎ. హీన్‌లీన్ కథ "బై హిస్ బూట్‌స్ట్రాప్స్" ద్వారా బూట్‌స్ట్రాప్ పారడాక్స్ అనే పదం ప్రాచుర్యం పొందింది. నోవికోవ్ స్వీయ-స్థిరత్వ సూత్రం ప్రతిపాదన ప్రకారం కాల ప్రయాణికులను కలిగి ఉన్న స్పేస్‌టైమ్ ప్రాంతంలోని భౌతికశాస్త్ర స్థానిక నియమాలు స్పేస్‌టైమ్ మరే ఇతర ప్రాంతంలోని భౌతికశాస్త్ర స్థానిక నియమాల కంటే భిన్నంగా ఉండవు.

దాని వరల్డ్-లైన్ లేదా చరిత్ర కాలక్రమంలో క్లోజ్డ్ లూప్‌గా ఏర్పడే భౌతిక వస్తువుకు సంబంధించిన దృష్టాంతంలో థర్మోడైనమిక్స్ రెండవ నియమం ఉల్లంఘన ఉండవచ్చని తత్వవేత్త కెల్లీ ఎల్. రాస్ "టైమ్ ట్రావెల్ పారడాక్సెస్" లో వాదించాడు. అటువంటి ఒంటాలాజికల్ పారడాక్స్‌కు రాస్ *సమ్‌వేర్ ఇన్ టైమ్* చిత్రాన్ని ఉదాహరణగా ఉపయోగించాడు, ఇక్కడ ఒక గడియారం ఒక వ్యక్తికి ఇవ్వబడుతుంది, 60 సంవత్సరాల తర్వాత అదే గడియారం తిరిగి తీసుకురాబడి అదే పాత్రకు ఇవ్వబడుతుంది. రాస్ గడియారం ఎంట్రోపీ పెరుగుతుందని పేర్కొన్నాడు, ఆ గడియారం కాలంలో వెనక్కి తీసుకువెళ్ళబడటం వల్ల దాని చరిత్ర ప్రతి పునరావృతంతో ఎక్కువగా అరిగిపోతుంది. థర్మోడైనమిక్స్ రెండవ నియమం ఆధునిక భౌతిక శాస్త్రవేత్తలచే గణాంక చట్టంగా అర్థం చేసుకోబడుతుంది, కాబట్టి ఎంట్రోపీ తగ్గడం, ఎంట్రోపీ పెరగకపోవడం అసాధ్యం కాదు కానీ అసంభవం. అదనంగా ఎంట్రోపీ గణాంకపరంగా వివిక్త వ్యవస్థలలో పెరుగుతుంది, కాబట్టి బయటి ప్రపంచంతో సంకర్షణ చెందే వస్తువు వంటి వివిక్త-కాని వ్యవస్థలు తక్కువగా అరిగిపోయి ఎంట్రోపీలో తగ్గుతాయి. వరల్డ్-లైన్ క్లోజ్డ్ లూప్‌గా ఏర్పడే వస్తువు దాని చరిత్రలోని ఒకే బిందువులో ఎల్లప్పుడూ ఒకే స్థితిలో ఉండటం సాధ్యమవుతుంది.

2005లో డేనియల్ గ్రీన్‌బెర్గర్, కార్ల్ స్వోజిల్ కాల ప్రయాణం కోసం క్వాంటం సిద్ధాంతం ఒక నమూనాను ఇస్తుందని ప్రతిపాదించారు, ఇక్కడ గతం తప్పనిసరిగా స్వీయ-స్థిరంగా ఉండాలి.

## ఇవి కూడా చూడండి

|  |  |
| --- | --- |
| కాల ప్రయాణ వాదనలు* కాల ప్రయాణ వాదనలు, అర్బన్ లెజెండ్స్
* పారాసైకాలజీ

సంస్కృతి* టైమ్ క్యాప్సూల్

కల్పన* కల్పనలో కాల ప్రయాణం
* కాల ప్రయాణ కల్పనా రచనల జాబితా
* టైమ్ వ్యూయర్

సమావేశాలు* టైమ్ ట్రావెలర్ కన్వెన్షన్
* హాకింగ్ టైమ్ ట్రావెలర్ పార్టీ
 | సైన్స్* క్రాస్నికోవ్ ట్యూబ్
* రెట్రోకాజాలిటీ
* రింగ్ సింగులారిటీ
* తాత్కాలిక పారడాక్స్
* వీలర్-ఫెన్మాన్ అబ్జార్బర్ సిద్ధాంతం

కాల గ్రహణశక్తి* క్రయోనిక్స్
* సస్పెండ్ చేయబడిన యానిమేషన్
* కాల గ్రహణశక్తి
 |

## మరింత చదవడానికి

* *టైమ్ ట్రావెల్: ఎ హిస్టరీ* – జేమ్స్ గ్లీక్ రాసిన పుస్తకం

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

* "NOVA - s27e03 - Time Travel". *NOVA*. October 12, 1999. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: June 9, 2023. (Transcript)
* Black holes, Wormholes and Time Travel, a Royal Society Lecture
* మూస:HowStuffWorks
* Time Travel and Modern Physics at the Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Time Travel at the Internet Encyclopedia of Philosophy