# సారాభాయ్ కుటుంబం

సారాభాయ్ కుటుంబం అనేక రంగాలలో చురుకుగా ఉండే ఒక ప్రముఖ భారతీయ కుటుంబం. ఆ కుటుంబ పెద్ద, అంబాలాల్ సారాభాయి భారతదేశంలోని ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన గణనీయమైన సంపదను సృష్టించినప్పటికీ, ఆయన పిల్లలు అనేక రకాల ఇతర ప్రయత్నాలపై ఆసక్తి కనబరిచారు, ఆ కుటుంబం వారి పారిశ్రామిక సంస్థ కంటే ఆ కార్యకలాపాలకే ఎక్కువగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ కుటుంబ వ్యాపార కార్యకలాపాలు అంబలాల్ సారాభాయ్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ ద్వారా కొనసాగుతున్నాయి.

## కుటుంబ చరిత్ర

సారాభాయ్ కుటుంబం భారతదేశంలో శ్రీమల్ జైన్ బనియా వర్గానికి చెందిన ఒక ప్రధాన వ్యాపార కుటుంబం. ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు పితృస్వామ్య నాయకుడు, శేత్ అంబాలాల్ సారాభాయ్, ఒక జైన పారిశ్రామికవేత్త. ఆయనకు ఐదుగురు కుమార్తెలు, ముగ్గురు కుమారులు ఉన్నారు, వీరు కుటుంబ వ్యాపారంతో పాటు భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం పాల్గొన్నారు. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత, ఈ కుటుంబం భారత ప్రభుత్వం చేపట్టిన అభివృద్ధి పనులలో నిమగ్నమై ఉండిపోయింది.

అంబాలాల్ సారాభాయ్ ప్రముఖ మిల్లు యజమాని, దాతృత్వ కార్యకలాపాలపై కూడా ఆసక్తి కలిగి ఉండేవారు. ఆయన భార్య సరళాదేవి సారాభాయ్ మరియా మాంటిస్సోరి తత్వశాస్త్రం చూసి ఆకట్టుకొని, 11922వ సంవత్సరంలో, సారాభాయ్ పిల్లలకు గృహ విద్యను అందించడం కోసం మాంటిస్సోరి, ఇ.ఎం. స్టాండింగ్‌ను భారతదేశానికి పంపారు.

భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం తరువాత సారాభాయ్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ శాఖలుగా విడిపోయాయి, విదేశీ కంపెనీల ఆధిపత్యం ఉన్న రంగాలలో అనేక మార్గదర్శక సంస్థలు ప్రారంభించబడ్డాయి. మందులు & ఔషధాలు, రసాయనాలు & మధ్యవర్తులు, రంగులు & వర్ణద్రవ్యం, పారిశ్రామిక & గృహ డిటర్జెంట్లు, సబ్బులు & సౌందర్య సాధనాలు, పారిశ్రామిక ప్యాకేజింగ్ & కంటైనర్లు తరువాత ఇంజనీరింగ్ & ఎలక్ట్రానిక్ ఉత్పత్తుల తయారీ.

## కుటుంబ సభ్యులు

సారాభాయ్ కుటుంబానికి చెందిన ప్రముఖ సభ్యులు:

* అంబలాల్ సారాభాయ్. కుటుంబ పెద్ద. వ్యాపార కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, 1900ల ప్రారంభంలో కుటుంబ సంపదను వివిధ పారిశ్రామిక సంస్థలలో పెట్టుబడిగా పెట్టారు. వాటిలో అహ్మదాబాద్‌లోని సారాభాయ్ టెక్స్‌టైల్ మిల్స్ కూడా ఒకటి , ఇది ఆ సమయంలో భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద మిల్లులలో ఒకటిగా ఉండేది.
* అనసూయ సారాభాయ్ (అంబలాల్ సారాభాయ్ సోదరి), ఒక కార్మిక సంఘ నాయకురాలు, కార్యకర్త, స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు. చిన్న వయసులోనే వివాహం జరిగిన ఆమె, తన భర్తతో ఎన్నడూ సహజీవనం చేయలేదు.
* సరళాదేవి సారాభాయ్ (అంబలాల్ సారాభాయ్ భార్య), అతని ఎనిమిది మంది పిల్లల (ముగ్గురు కుమారులు, ఐదుగురు కుమార్తెలు) తల్లి
	+ సుహృద్ సారాభాయ్ సీనియర్ (అంబలాల్ సారాభాయ్ కుమారుడు), పారిశ్రామికవేత్త
		- మనోరమా సారాభాయ్ (సుహృద్ సారాభాయ్ భార్య), విల్లా సారాభాయ్‌ను నియమించారు
		- ఆనంద్ సారాభాయ్ (సుహ్రిద్ సీనియర్ కుమారుడు), మాలిక్యులర్ బయాలజిస్ట్, లిండా బెంగ్లిస్ భాగస్వామి , అమెరికన్ శిల్పి, దృశ్య కళాకారిణి
		- సుహృద్ సారాభాయ్ జూనియర్ (సుహరిద్ సీనియర్ కుమారుడు), పారిశ్రామికవేత్త
			* ఆశా సారాభాయ్, సుహృద్ జూనియర్ భార్య, దుస్తుల డిజైనర్
		- సంజయ్ సారాభాయ్ (సుహరిద్ జూనియర్ కుమారుడు)
		- సమీర్ సారాభాయ్ (సుహరిద్ జూనియర్ కుమారుడు)
	+ గౌతమ్ సారాభాయ్ (అంబలాల్ సారాభాయ్ కుమారుడు), పారిశ్రామికవేత్త, పరోపకారి, అహ్మదాబాద్‌లోని నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డిజైన్ సహ వ్యవస్థాపకుడు & వాస్తుశిల్పి
		- కమలినీ సారాభాయ్ (గౌతమ్ సారాభాయ్ భార్య), BM ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్ హెల్త్ సహ వ్యవస్థాపకురాలు
		- మన సారాభాయ్ బ్రెర్లీ (గౌతమ్ సారాభాయ్ కుమార్తె)
			* మిస్చా గోర్చోవ్ బ్రెర్లీ (కళాకారుడు రాబర్ట్ గోర్చోవ్‌తో మన సారాభాయ్ బ్రెర్లీ కుమారుడు)
			* లారా బ్రియర్లీ (మానా సారాభాయ్ బ్రియర్లీ, మైక్ బ్రియర్లీల కుమార్తె )
		- శ్యామా గౌతమ్ సారాభాయ్ (గౌతమ్ సారాభాయ్ కుమార్తె)
			* ఆనంద్ జవేరి (శ్యామా గౌతమ్ సారాభాయ్ భర్త)
				+ షాన్ జవేరి (ఆనంద్ జవేరితో శ్యామా గౌతమ్ సారాభాయ్ కుమారుడు), అహ్మదాబాద్‌లోని రియల్ ఎస్టేట్ డెవలపర్
				+ నీల్ జవేరి (ఆనంద్ జవేరితో శ్యామా గౌతమ్ సారాభాయ్ కుమారుడు)
	+ మృదుల సారాభాయ్ (అంబలాల్ సారాభాయ్ కుమార్తె), భారత స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త, రాజకీయవేత్త; అవివాహిత
	+ విక్రమ్ సారాభాయ్ (అంబలాల్ సారాభాయ్ కుమారుడు), ISRO, IIM అహ్మదాబాద్ సహ వ్యవస్థాపకుడు
		- మృణాళినీ సారాభాయ్ (విక్రమ్ సారాభాయ్ భార్య), నర్తకి
		- కార్తికేయ సారాభాయ్ (విక్రమ్ సారాభాయ్ కుమారుడు), విద్యావేత్త, పర్యావరణవేత్త డాక్టర్ ప్రీతి నంబియార్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు, రచయిత, విద్యావేత్త, సీనియర్ ప్రోగ్రామ్ డైరెక్టర్, సీఈఈ
			* రాజశ్రీ సారాభాయ్ (కార్తికేయ సారాభాయ్ మాజీ భార్య), రజకా డిజైన్స్, టెక్స్‌టైల్ డిజైన్ స్టూడియో రచయిత, డైరెక్టర్
			* సంవిత్ సారాభాయ్ (కార్తికేయ సర్భాయ్ కుమారుడు), రాజ్కా డిజైన్స్ ప్రస్తుత డైరెక్టర్
			* మోహల్ సారాభాయ్ (కార్తికేయ సారాభాయ్ కుమారుడు), అసెన్స్ ఫార్మా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, సింబయోటిక్స్ లిమిటెడ్ (1960లో స్థాపించబడిన సారాభాయ్ కుటుంబ సంస్థ) మేనేజింగ్ డైరెక్టర్.
				+ క్రిస్టినా సారాభాయ్ (మొహల్ సారాభాయ్ భార్య)
				+ కవన్ సారాభాయ్ (మొహల్, క్రిస్టినా సారాభాయ్ కుమారుడు)
		- మల్లికా సారాభాయ్ (విక్రమ్ సారాభాయ్ కుమార్తె), నర్తకి & కార్యకర్త; ప్రచురణకర్త అయిన బిపిన్ షాను కొద్దికాలం పాటు వివాహం చేసుకున్నారు.
			* రేవంత సారాభాయ్ (మల్లికా సారాభాయ్ & బిపిన్ షా కుమారుడు), నర్తకి
			* అనహిత సారాభాయ్ (మల్లికా సారాభాయ్ కుమార్తె), ప్రదర్శన కళాకారిణి & క్వీర్‌అబాద్ సహ వ్యవస్థాపకురాలు
	+ లీనా మంగళ్‌దాస్ (అంబలాల్ సారాభాయ్ కుమార్తె), శ్రేయాస్ ఫౌండేషన్ వ్యవస్థాపకురాలు.
		- మదన్మోహన్ మంగళ్‌దాస్ గిర్ధర్దాస్ (లీనా మంగళ్‌దాస్ భర్త), ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త
		- కమల్ మంగళ్‌దాస్ (లీనా మంగళ్‌దాస్ కుమారుడు), ప్రముఖ వాస్తుశిల్పి
			* అర్జున్ మంగళ్‌దాస్ (మంగళ్‌దాస్ కుమారుడు), వాస్తుశిల్పి
			* అభయ్ మంగళ్‌దాస్ (మంగళ్‌దాస్ కుమారుడు), హోటల్ యజమాని, అహ్మదాబాద్‌లోని హెరిటేజ్ హోటల్ అయిన హౌస్ ఆఫ్ ఎంజి వ్యవస్థాపకుడు
	+ గిరా సారాభాయ్ (అంబలాల్ సారాభాయ్ కుమార్తె), నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డిజైన్ , క్యాలికో మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్స్‌టైల్స్ సహ వ్యవస్థాపకురాలు
	+ గీతా మేయర్ (అంబలాల్ సారాభాయ్ కుమార్తె), భారతీయ సంగీత విద్వాంసురాలు; సంగీతానికి ఆమె అందించిన ప్రోత్సాహానికి ప్రసిద్ధి చెందారు.
		- సత్యదేవ్ మేయర్, (గీతా మేయర్ భర్త)
		- పల్లవి సత్యదేవ్ మేయర్ (గీతా మేయర్ కుమార్తె)
			* అజయ్ మేయర్ (పల్లవి మేయర్ కుమారుడు)
	+ భారతీ సారాభాయ్, (అంబాలాల్ సారాభాయి కుమార్తె), అవివాహితుడు

## సారాభాయ్ కుటుంబం నిర్మించిన సంస్థలు

1. కాలికో మిల్స్- అంబాలాల్ సారాభాయ్
2. జూబ్లీ మిల్స్- అంబాలాల్ సారాభాయ్
3. కస్తూర్బా గాంధీ రాష్ట్రీయ స్మారక్ ట్రస్ట్-సరళాదేవి అంబాలాల్ సారాభాయ్
4. మజూర్ మహాజన్-అనసూయాబెన్ సారాభాయ్
5. జ్యోతి సంఘ్- మృదులాబెన్ సారాభాయ్
6. వికాస్ గృహ్- మృదులాబెన్ సారాభాయ్
7. శ్రేయాస్ ఫౌండేషన్ & స్కూల్- లీనాబెన్ మంగల్దాస్
8. బి. ఎం. ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్ హెల్త్- గౌతమ్ సారాభాయ్
9. ది సైకోథెరపీ స్టడీ గ్రూప్- గౌతమ్ సారాభాయ్
10. నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డిజైన్ - గౌతమ్ సారాభాయ్ & గిర సారాభాయ్
11. దర్పనా అకాడమీ ఆఫ్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్-మృణాలిని & విక్రమ్ సారాభాయ్
12. కాలికో మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్స్టైల్స్- గిరా సారాభాయ్
13. అంబాలాల్ సారాభాయ్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్, బరోడా- గౌతమ్ సారాభాయ్, ఒక వాణిజ్య సంస్థ
14. సెంటర్ ఫర్ ఎన్విరాన్మెంట్ ఎడ్యుకేషన్- కార్తికేయ సారాభాయ్
15. వికాస్- కార్తికేయ సారాభాయ్
16. చెట్నా- కార్తికేయ సారాభాయ్
17. సంగీత కేంద్రం- గీతా మేయర్
18. దర్పనా ఫర్ డెవలప్మెంట్- మల్లికా సారాభాయ్
19. మ్యాపిన్ పబ్లిషింగ్-మల్లికా సారాభాయ్, ఆమె భర్త బిపిన్ షా

## విక్రమ్ సారాభాయ్ (1947-1971) ప్రధాన సంస్థాగత నిర్మాణ ప్రయత్నాలు

1. అహ్మదాబాద్ టెక్స్‌టైల్ ఇండస్ట్రీస్ రీసెర్చ్ అసోసియేషన్ (ATIRA)
2. భౌతిక పరిశోధన ప్రయోగశాల (పి.ఆర్.ఎల్.), అహ్మదాబాద్
3. ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్, అహ్మదాబాద్
4. కమ్యూనిటీ సైన్స్ సెంటర్ (CSC), అహ్మదాబాద్
5. నెహ్రూ ఫౌండేషన్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ (ఎన్‌ఎఫ్‌డి), అహ్మదాబాద్
6. అహ్మదాబాద్ మేనేజ్‌మెంట్ అసోసియేషన్ (AMA), అహ్మదాబాద్
7. సారాభాయ్ కెమికల్స్ , బరోడా
8. సారాభాయ్ గ్లాస్ , బరోడా
9. సుహ్రిద్ గీగీ , బరోడా
10. సింబయోటిక్స్ , బరోడా
11. సారాభాయ్ మెర్క్ , బరోడా
12. సారాభాయ్ ఇంజినీరింగ్ గ్రూప్ , బరోడా
13. ఆపరేషన్స్ రీసెర్చ్ గ్రూప్ (ORG), బరోడా
14. సారాభాయ్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (SRC),బరోడా
15. సిస్ట్రానిక్స్ , అహ్మదాబాద్
16. స్వస్తిక్ ఆయిల్ మిల్స్ , బొంబాయి
17. స్టాండర్డ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ , కలకత్తా
18. తుంబా ఈక్వటోరియల్ రాకెట్ లాంచింగ్ స్టేషన్ (TERLS), తిరువనంతపురం
19. అంతరిక్ష శాస్త్ర & సాంకేతిక కేంద్రం (SSTC), తిరువనంతపురం
20. శ్రీహరికోట రాకెట్ రేంజ్ (షార్), శ్రీహరికోట
21. ప్రయోగాత్మక ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్ ఎర్త్ స్టేషన్ (ESCES), అహ్మదాబాద్
22. ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్ సిస్టమ్ డివిజన్ (SCSD), అహ్మదాబాద్
23. ఎలక్ట్రానిక్స్ సిస్టమ్ డివిజన్ (ESD), అహ్మదాబాద్
24. మైక్రోవేవ్ యాంటెన్నా సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్ గ్రూప్ (MASEG), అహ్మదాబాద్
25. ఆడియో విజువల్ ఇన్‌స్ట్రక్షనల్ డివిజన్ (AVID), అహ్మదాబాద్
26. రిమోట్ సెన్సింగ్ & వాతావరణ విభాగం (RSMD), అహ్మదాబాద్
27. ఇండియన్ సైంటిఫిక్ శాటిలైట్ ప్రాజెక్ట్ (ISSP), బెంగళూరు
28. శాటిలైట్ ఇన్‌స్ట్రక్షనల్ టెలివిజన్ ఎక్స్‌పెరిమెంట్ (SITE), అహ్మదాబాద్
29. భారత జాతీయ ఉపగ్రహం (INSAT) ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనం (SLV) తిరువనంతపురం
30. ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్ ఎర్త్ స్టేషన్
31. ఆర్వి ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్లు (FBR), కల్పక్కం
32. వ్యవసాయ అణు కేంద్రం, న్యూఢిల్లీ
33. వేరియబుల్ ఎనర్జీ సైక్లోట్రాన్ ప్రాజెక్ట్ (VECP), కలకత్తా
34. ఎలక్ట్రానిక్ ప్రోటోటైప్ ఇంజనీరింగ్ ప్రయోగశాల (EPEL), బొంబాయి
35. ఎలక్ట్రానిక్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ఈసీఐఎల్), హైదరాబాద్
36. యురేనియం కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (యూసీఐఎల్), జాదుగూడ, జార్ఖండ్

1971లో డాక్టర్ సారాభాయ్ మరణానంతరం నెం.4కు విక్రమ్ సారాభాయ్ కమ్యూనిటీ సైన్స్ సెంటర్‌గా పేరు మార్చారు. 1971లో డాక్టర్ సారాభాయ్ మరణానంతరం నెం.18 & 19లను విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్ కింద విలీనం చేశారు. 1971లో డాక్టర్ సారాభాయ్ మరణానంతరం నెం.21,22,23,24,25 & 26లను స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ కింద విలీనం చేశారు. 1971లో డాక్టర్ సారాభాయ్ మరణానంతరం నెం. 31కు విక్రమ్ ఎర్త్ స్టేషన్‌గా పేరు మార్చారు.

* 1950ల ప్రారంభంలో బరోడా, అహ్మదాబాద్, బొంబాయిలలో నాథన్ హ్యూస్ హామిల్టన్ (స్క్విబ్ - సారాభాయ్ కెమికల్స్) సేకరించిన/ఫోటో తీసిన సారాభాయ్‌ల వివిధ ఛాయాచిత్రాలు
* విక్రమ్ సారాభాయ్
* కూర్చున్న గీతా సారాభాయ్ మేయర్, విక్రమ్ సారాభాయ్ & గిరా సారాభాయ్.
* గీతా సారాభాయ్ మేయర్
* గీతా సారాభాయ్ మేయర్
* గీతా సారాభాయ్ మేయర్
*
* ఎడమ నుండి ఐదవ స్థానంలో కూర్చున్న గీతా సారాభాయ్ మేయర్
* అంబాలాల్ సారాభాయ్‌ని వెనుక వైపున అద్దపు కిటికీలు/తలుపుల దగ్గర గుర్తించవచ్చు.
* గీతా సారాభాయ్ & అంబలాల్ సారాభాయ్
* అంబలాల్ సారాభాయ్ & సరళాదేవి సారాభాయ్ (కెమెరా వైపు తిరిగి)
* గౌతమ్ సారాభాయ్ సగం చొక్కా & టై ధరించి, తన తండ్రి అంబలాల్ సారాభాయ్ పక్కన ఎడమ నుండి మూడవ వ్యక్తిగా నిలబడి ఉన్నారు.
* యువ విక్రమ్ సారాభాయ్
* ఎడమ నుండి మూడవ వారు అంబలాల్ సారాభాయ్. ఎడమ నుండి మొదటి వారు బరోడాలోని స్క్విబ్-సారాభాయ్ కెమికల్స్‌లో ఉద్యోగి అయిన నాథన్ హ్యూస్ హామిల్టన్.
* నల్ల చీర కట్టుకుని, బొట్టు పెట్టుకున్న గీతా సారాభాయ్ మేయర్ కుడివైపున ఉన్నారు.
* గిరా సారాభాయ్ బహుశా కాలికో మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్స్‌టైల్స్‌లో ఉండవచ్చు

## మూలాలు