# తపన్ సిన్హా

| తపన్ సిన్హా |
| --- |
| 2013 భారత తపాలా బిళ్ళపై సిన్హా |
| జననం | (1924-10-02)1924 అక్టోబరు 2 ముర్షిదాబాద్, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా (ప్రస్తుతం ముర్షిదాబాద్, పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం) |
| మరణం | 2009 జనవరి 15(2009-01-15) (వయసు: 84) కలకత్తా, పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం |
| *విశ్వవిద్యాలయాలు* | పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం (బి.ఎస్.సి.)
రాజాబజార్ సైన్స్ కాలేజ్ (ఎం.ఎస్.సి.)

కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం |
| క్రియాశీలక సంవత్సరాలు | 1946–2001 |
| భార్య / భర్త | అరుంధతీ దేవి |
| పిల్లలు | అనింద్య సిన్హా |
| పురస్కారాలు | దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు (2006) |
| సంతకం | తపన్ సిన్హా సంతకం |

**తపన్ సిన్హా** (1924 అక్టోబరు 2 – 2009 జనవరి 15) తన కాలపు అత్యంత ప్రముఖ భారతీయ సినిమా దర్శకులలో ఒకరు, ఆయన సత్యజిత్ రే, రిత్విక్ ఘటక్, మృణాల్ సేన్ వంటి వారితో కలిసి ఒక ప్రసిద్ధ చతుష్టయంగా ఏర్పడ్డారు. ఆయన ప్రధానంగా బెంగాలీ చిత్రనిర్మాత, హిందీ సినిమా, బెంగాలీ సినిమా రంగాలలో పనిచేశారు, *కాబూలీవాలా* (1957), *లౌహ-కపాట్*, *సగీనా మహతో* (1970), *అపంజన్* (1968), *క్షుధిత పాషాణ్*, పిల్లల సినిమా *సఫేద్ హాథీ* (1978), *ఆజ్ కా రాబిన్‌హుడ్* వంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించారు. సిన్హా తన వృత్తిని 1946లో కోల్‌కతాలోని న్యూ థియేటర్స్ చిత్ర నిర్మాణ సంస్థలో సౌండ్ ఇంజనీర్‌గా ప్రారంభించారు, ఆ తర్వాత 1950లో ఇంగ్లండ్‌కు వెళ్లి అక్కడ తదుపరి రెండేళ్లపాటు పైన్‌వుడ్ స్టూడియోస్‌లో పనిచేశారు, ఆ తర్వాత స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చి భారతీయ సినిమాలో ఆరు దశాబ్దాల సుదీర్ఘ ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు, బెంగాలీ, హిందీ, ఒరియా భాషలలో సామాజిక వాస్తవికత, కుటుంబ కథాచిత్రాలు, కార్మిక హక్కులు, పిల్లల ఫాంటసీ చిత్రాల వంటి వివిధ శైలులలో సినిమాలను రూపొందించారు. భారతదేశపు సమాంతర సినిమా ఉద్యమంలో ప్రశంసలు పొందిన చిత్రనిర్మాతలలో ఆయన ఒకరు.

## వ్యక్తిగత జీవితం, నేపథ్యం

సిన్హా పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని ముర్షిదాబాద్‌లో జన్మించారు. సినిమాల పట్ల ఆయనకు ఆసక్తి విద్యార్థి దశ నుండే ప్రారంభమైంది. ఆయన ఐదవ తరగతిలో భాగల్పూర్‌లోని దుర్గాచరణ్ ఎం. ఇ. పాఠశాలలో చేరారు. తర్వాత అది మాధ్యమిక పాఠశాలగా మారింది. ఆయన ప్రిన్సిపాల్ సురేంద్రనాథ్ గంగోపాధ్యాయ, ఆయన శరత్ చంద్ర ఛటోపాధ్యాయకు మేనమామ అవుతారు. ఆయన పాట్నా విశ్వవిద్యాలయంలో భౌతికశాస్త్రం అభ్యసించారు, ఆపై కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంకి చెందిన రాజాబజార్ సైన్స్ కాలేజ్‌లో ఎం.ఎస్.సి. పట్టా పొందారు.

ఆయన భారతీయ నటి అరుంధతీ దేవిని వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు భారతీయ శాస్త్రవేత్త ప్రొఫెసర్ అనింద్య సిన్హా.

## వృత్తి జీవితం

చార్లెస్ డికెన్స్ నవల *ఎ టేల్ ఆఫ్ టూ సిటీస్*, రోనాల్డ్ కోల్‌మన్ నటించిన సినిమా అనుసరణ సిన్హాను చిత్రనిర్మాణ రంగంలోకి అడుగుపెట్టేలా ప్రేరేపించాయి. సినిమా నిర్మాణం నేర్చుకోవడానికి తపన్ సిన్హా 1950లలో లండన్ వెళ్లారు. లండన్ చేరుకున్న తర్వాత, ఆయన పైన్‌వుడ్ స్టూడియోస్ మేనేజర్ క్రైహర్స్త్‌ను సంప్రదించారు. అతని సహాయంతో ఆయన తన మొదటి అవకాశాన్ని పొందగలిగారు. ఆయన దర్శకుడు చార్లెస్ క్రిచ్‌టన్ యూనిట్‌లో సౌండ్ ఇంజనీర్‌గా పనిచేసే అవకాశం దక్కించుకున్నారు. ది లావెండర్ హిల్ మోబ్ మొదలైన కొన్ని బ్రిటీష్ హాస్య చిత్రాలను రూపొందించిన క్రిచ్‌టన్ అప్పట్లో *ది హంటెడ్* అనే సినిమాకు పనిచేస్తున్నారు. సౌండ్ రికార్డింగ్ ఇంజనీర్‌గా ప్రారంభించిన సిన్హా క్రమంగా దర్శకత్వం వైపు మళ్లారు.

యవ్వనంలో తపన్ సిన్హా సమకాలీన అమెరికన్, బ్రిటీష్ సినిమాల ప్రభావానికి గురయ్యారు. ఆయన అభిమాన దర్శకులలో జాన్ ఫోర్డ్, కరోల్ రీడ్, బిల్లీ వైల్డర్ ఉన్నారు. తన అభిమాన దర్శకుల తరహాలో తాను సినిమాలు తీయాలని ఆయన అనుకునేవారు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రచనలు కూడా ఆయనకు గొప్ప స్ఫూర్తినిచ్చాయి. ఆయన జీవితంలోని వివిధ సమయాల్లో ఠాగూర్ రాసిన వేర్వేరు రచనలు ఆయనకు ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి.

సిన్హా మొదటి చిత్రం *అంకుష్*, నారాయణ్ గంగూలీ రాసిన *సైనిక్* కథ ఆధారంగా రూపొందింది, ఇందులో ఒక ఏనుగు ప్రధాన పాత్రలో ఉంటుంది. సిన్హా రూపొందించిన *ఏక్ జే చిలో దేశ్* ఒక ఫాంటసీ చిత్రం, ఇది శంకర్ రాసిన కథ ఆధారంగా తెరకెక్కింది. ఆయన శాస్త్రవేత్త జగదీష్ బోస్ జీవిత చరిత్రపై రూపొందించిన చిత్రంతో సహా కొన్ని డాక్యుమెంటరీలను తీశారు. ఆయన ఇతర చిత్రాలలో కూడా రవీంద్ర సంగీతం ఉపయోగించారు. సిన్హా రూపొందించిన *సగీనా మహతో* సినిమాను రాజకీయ చిత్రంగా వర్గీకరించవచ్చు, అయితే ఇది స్వభావరీత్యా మితవాద ధోరణి కలిగి వామపక్ష రాజకీయాలపై ప్రత్యక్ష దాడిగా ఉంటుంది. ఇది ఒక కార్మికుడి వ్యక్తిగత వీరత్వాన్ని సమర్థిస్తూ సంఘటిత పోరాటాన్ని కించపరిచే ప్రయత్నం చేసింది. ఈ సినిమా హిందీ వెర్షన్ "సగీనా" లో కూడా దిలీప్ కుమార్ ప్రధాన పాత్రలో నటించారు. ఈ చిత్రం 7వ మాస్కో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించబడింది.

షబానా అజ్మీ, జయా బచ్చన్, మాధురీ దీక్షిత్, నందితా దాస్, దీపా సాహి, సులభా దేశ్‌పాండే ప్రధాన పాత్రలలో నటించిన ఆయన చిత్రం *డాటర్స్ ఆఫ్ దిస్ సెంచరీ* భారతీయ సినిమాలో ఒక కొత్త అధ్యాయానికి నాంది పలికింది.

తపన్ సిన్హాపై రాజా సేన్ తీసిన డాక్యుమెంటరీకి *ఫిల్మ్‌మేకర్ ఫర్ ఫ్రీడమ్* అని పేరు పెట్టారు.

సిన్హా భార్య, చిత్రనిర్మాత, నటి అరుంధతీ దేవి 1990లో మరణించారు.

సిన్హా చివరి ప్రయత్నం అయిన చిన్నపిల్లల చిత్రం *అనోఖా మోతీ* అసంపూర్ణంగా మిగిలిపోయింది. అర్జున్ చక్రవర్తి నటించిన ఈ చిత్రం హిందీలో రూపొందుతోంది.

సిన్హా తన అనేక చిత్రాలకు సంగీతం సమకూర్చారు. తన కెరీర్ చివర్లో ఆయన బ్రాత్య బసు దర్శకత్వం వహించిన బెంగాలీ చిత్రం *తారా* కు సంగీతం సమకూర్చారు, ఇది ఆయన మరణానంతరం విడుదలైంది.

## మరణం

2009 జనవరి 15న ఆయన న్యుమోనియా, సెప్టిసేమియా వ్యాధులతో మరణించారు.

## వారసత్వం

2010 జనవరిలో అప్పటి రైల్వే మంత్రి మమతా బెనర్జీ కలకత్తాలోని టోలీగంజ్‌లో తపన్ సిన్హా మెమోరియల్ మెట్రో ఆసుపత్రికి శంకుస్థాపన చేశారు.
తపన్ రచనలు బాలీవుడ్ చిత్రనిర్మాతలైన హేమన్ గుప్తా, హృషీకేష్ ముఖర్జీ, గుల్జార్, అశుతోష్ గోవారికర్, బెంగాలీ చిత్రనిర్మాతలైన రాజా సేన్, కమలేశ్వర్ ముఖర్జీ వంటి వారిపై ప్రభావం చూపాయి. ఆయన కృషి బెంగాలీ చిత్రనిర్మాత తరుణ్ మజుందార్, ప్రస్తుత తరంలో సుమన్ ఘోష్ తదితరుల ద్వారా జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిపై విశేష ప్రభావం చూపింది. లండన్‌లో ఉన్నప్పుడు ఆయన ఇటాలియన్ దర్శకులు ఫెడెరికో ఫెల్లిని, విట్టోరియో డి సికా, రాబర్టో రోస్సెలిని రచనలకు ప్రభావితులయ్యారు. తాష్కెంట్, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో తదితర ప్రాంతాలలో జరిగిన ప్రముఖ చలనచిత్రోత్సవాలలో తపన్ సిన్హా జ్యూరీ సభ్యుడిగా కూడా పనిచేశారు. భారతీయ సినిమాకు చేసిన అపారమైన కృషికి గాను తపన్ సిన్హా 2006 సంవత్సరానికి దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డుకు ఎంపికయ్యారు.

## టెలివిజన్ వృత్తి జీవితం

*ఆద్మీ ఔర్ ఔరత్* చిత్రం ప్రఫుల్ల రాయ్ రాసిన కథ ఆధారంగా రూపొందింది. ఈ టెలీఫిల్మ్‌లో అమోల్ పాలేకర్, మహువా రాయ్ చౌదరి నటించారు. *ఆద్మీ ఔర్ ఔరత్* చిత్రాన్ని దర్శకుడు స్వయంగా బెంగాలీలో *మానుష్* (సమిత్ భంజా, దేవికా ముఖర్జీ ప్రధాన పాత్రలు) పేరుతో రీమేక్ చేశారు. దీప్తి నావల్ ప్రధాన పాత్రలో సిన్హా *దీదీ* అనే మరో టెలీఫిల్మ్ రూపొందించారు. సిన్హా *హుతుమేర్ నక్సా* అనే డిటెక్టివ్ టీవీ సీరియల్ తీశారు.

## అవార్డులు

పౌర పురస్కారం
* పద్మశ్రీ (1992)

జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు
* 1956: ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం – *కాబూలీవాలా*
* 1956: బెంగాలీలో ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు – *కాబూలీవాలా*
* 1957: బెంగాలీలో ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు – *లౌహ-కపాట్*
* 1960: రెండవ ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు – *క్షుధిత పాషాణ్*
* 1965: రెండవ ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు – *అతిథి*
* 1967: ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు - *హటే బజారే*
* 1968: బెంగాలీలో ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు - *అపంజన్*
* 1971: ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే – *ఎఖోనీ*
* 1977: ఉత్తమ బాలల చిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు - *సఫేద్ హాథీ*
* 1981: బెంగాలీలో ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు - *అదాలత్ ఓ ఏక్తీ మేయే*
* 1984: జాతీయ సమైక్యతపై ఉత్తమ చిత్రంగా నర్గీస్ దత్ అవార్డు - *ఆద్మీ ఔర్ ఔరత్*
* 1990: ఉత్తమ దర్శకత్వం – *ఏక్ డాక్టర్ కీ మౌత్*
* 1990: రెండవ ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు - *ఏక్ డాక్టర్ కీ మౌత్*
* 1994: ఇతర సామాజిక అంశాలపై ఉత్తమ చిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు - *వీల్ చైర్*
* 2006: దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు

అంతర్జాతీయ అవార్డులు
1. ఉత్తమ చిత్రం - ఐర్లాండ్‌లోని కార్క్ ఫెస్టివల్, ఖుధిత పాషాణ్ చిత్రానికి
2. 7వ బెర్లిన్ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో జ్యూరీ బహుమతి సిల్వర్ బేర్, కాబూలీవాలా చిత్రానికి
3. జ్యూరీ అవార్డు - శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, హంసులీ బాంకర్ ఉపకథ చిత్రానికి
4. సిల్వర్ పీకాక్- 2వ ఉత్తమ చిత్రం (ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియా), ఆడియన్స్ అవార్డు (సిడ్నీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్), నిర్జన్ సైకతే చిత్రానికి
5. ఇంటర్నేషనల్ సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ మెరిట్, వెనిస్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, అతిథి చిత్రానికి
6. డిప్లొమా ఆఫ్ మెరిట్, లండన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, ఆరోహి చిత్రానికి
7. సిల్వర్ లెపార్డ్, లోకార్నో ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, ఆరోహి చిత్రానికి
8. ఉత్తమ చిత్రంగా అవార్డు- రాయల్ కప్ (కంబోడియా ఏషియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్), హటే బజారే చిత్రానికి
9. 13వ ఆసియా పసిఫిక్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ఉత్తమ చిత్రంగా అవార్డు, హటే బజారే చిత్రానికి
10. ఫ్నామ్ పెన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో సిల్వర్ ట్రోఫీ (కప్ ఆఫ్ ఆనర్), హటే బజారే చిత్రానికి
11. ఆఫ్రో-ఏషియన్ అవార్డు, మాస్కో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం, సగీనా మహతో చిత్రానికి
12. ఉత్తమ సంగీతానికి గోల్డెన్ క్రౌన్, సియోల్ ఏషియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, హార్మోనియం చిత్రానికి
13. మిలానోలోని Vii ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రత్యేక అవార్డు 'చైల్డ్ ఆఫ్ అవర్ టైమ్', సఫేద్ హాథీ చిత్రానికి
14. యునిసెఫ్ అవార్డు (ఆనరబుల్ మెన్షన్), బెర్లిన్ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం, ఆజ్ కా రాబిన్ హుడ్ చిత్రానికి

## ఫిల్మోగ్రఫీ

### సినిమాలు

| సంవత్సరం
 | సినిమా
 | గమనికలు
 | మూస:Refh
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1954
 | *అంకుష్* |  |  |
| 1955
 | *ఉపహార్* |  |  |
| 1956
 | *టాన్సిల్* |  |  |
| 1957
 | *కాబూలీవాలా* |  |  |
| 1958
 | *లౌహకపాట్* |  |  |
| *కాలా మాటి* |  |  |
| 1959
 | *క్షణికేర్ అతిథి* |  |  |
| 1960
 | *క్షుధిత పాషాణ్* |  |  |
| 1961
 | *ఝిందేర్ బందీ* |  |  |
| 1962
 | *హంసులీ బాంకర్ ఉపకథ* |  |  |
| *ఆమార్ దేశ్* | డాక్యుమెంటరీ
 |  |
| 1963
 | *నిర్జన్ సైకతే* |  |  |
| 1964
 | *జతుగృహ* |  |  |
| *ఆరోహి* |  |  |
| 1965
 | *అతిథి* |  |  |
| 1966
 | *గల్పో హోలెయో సత్తి* |  |  |
| 1967
 | *హటే బజారే* |  |  |
| 1968
 | *అపంజన్* |  |  |
| 1970
 | *సగీనా మహతో* |  |  |
| 1971
 | *ఎఖోనీ* |  |  |
| 1972
 | *జిందగీ జిందగీ* |  |  |
| 1973
 | *ఆంధార్ పెరియే* |  |  |
| 1974
 | *సగీనా* |  |  |
| 1975
 | *రాజా* |  |  |
| 1976
 | *హార్మోనియం* |  |  |
| 1977
 | *ఏక్ జే ఛిలో దేశ్* |  |  |
| 1978
 | *సఫేద్ హాథీ* |  |  |
| 1979
 | *సబుజ్ ద్విపేర్ రాజా* |  |  |
| 1980
 | *బాంచారామేర్ బాగాన్* |  |  |
| 1982
 | *అదాలత్ ఓ ఏక్తీ మేయే* |  |  |
| *ఆద్మీ ఔర్ ఔరత్* |  |  |
| 1983
 | *మానుష్* |  |  |
| 1984
 | *దీదీ* |  |  |
| 1985
 | *బైదుర్య రహస్య* |  |  |
| 1986
 | *ఆతంక* |  |  |
| 1987
 | *ఆజ్ కా రాబిన్ హుడ్* |  |  |
| 1991
 | *ఏక్ డాక్టర్ కీ మౌత్* |  |  |
| 1992
 | *అంతర్ధాన్* |  |  |
| 1994
 | *వీల్ చైర్* |  |  |
| *అజనా శత్రు* | డాక్యుమెంటరీ
 |  |
| 1995
 | *డాటర్స్ ఆఫ్ దిస్ సెంచరీ* |  |  |
| 1998
 | *అజబ్ గాయేర్ అజబ్ కథ* |  |  |
| 2000
 | *అనోఖా మోతీ* |  |  |

### టీవీ సిరీస్

| సంవత్సరం
 | పేరు
 | తారాగణం
 |
| --- | --- | --- |
| 1998
 | *హుతుమేర్ నక్సా* |  |

## ఇవి కూడా చూడండి

* రాజా సేన్
* అపర్ణా సేన్
* తరుణ్ మజుందార్
* బిర్సా దాస్‌గుప్తా
* సుమన్ ఘోష్

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* ఇంటర్నెట్ మూవీ డేటాబేసు లో Tapan Sinha పేజీ
* తపన్ సిన్హా: సెల్యూటింగ్ ది ఇండోమిటబుల్ హ్యూమన్ స్పిరిట్
* తపన్ సిన్హా చిత్రాలు Archived 18 అక్టోబరు 2010 at the Wayback Machine
* కలకత్తావెబ్.కామ్ లో తపన్ సిన్హా