# శౌర్య చక్ర

| శౌర్య చక్ర |
| --- |
|  శౌర్య చక్ర, దాని రిబ్బన్, భారతదేశం ప్రదానం చేసే మూడవ అత్యున్నత శాంతికాల పురస్కారం |
| Type | పతకం |
| Awarded for | శత్రువు ఎదుట కాకుండా ఇతరత్రా ప్రదర్శించిన పరాక్రమానికి ప్రదానం చేస్తారు. |
| దేశం |  భారత గణతంత్ర రాజ్యం |
| అందజేసినవారు |  భారత గణతంత్ర రాజ్యం |
| Eligibility | * సైన్యం, నౌకాదళం, వైమానిక దళం, ఏదైనా రిజర్వ్ దళాలు, టెరిటోరియల్ ఆర్మీ, మిలీషియా, చట్టబద్ధంగా ఏర్పాటు చేయబడిన ఇతర దళాలకు చెందిన అన్ని ర్యాంకుల అధికారులు, పురుషులు, మహిళలు.
* సాయుధ దళాల నర్సింగ్ సేవల సభ్యులు.
* అన్ని వర్గాలకు చెందిన పౌరులు (స్త్రీ/పురుష), సెంట్రల్ పారా-మిలిటరీ దళాలు, రైల్వే ప్రొటెక్షన్ ఫోర్స్‌తో సహా పోలీసు దళాల సభ్యులు.
 |
| Post-nominals | SC |
| Status | ప్రస్తుతం ప్రదానం చేస్తున్నారు |
| Established | 1952 (1952) |
| మొదటి బహుమతి | 1952 |
| Last awarded | 2021 |
| Total awarded posthumously | 627 |
| Total recipients | 2122 (2023 నాటికి) |
| Precedence |
| Next (higher) |  అతి విశిష్ట సేవా పతకం |
| Equivalent |  వీర చక్ర (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో శౌర్య చక్రను వీర చక్ర కంటే దిగువన ఉంచినప్పటికీ, దీనిని వీర చక్రకు సమానమైన శాంతికాల పురస్కారంగా పరిగణిస్తారు.) |
| Next (lower) |  యుద్ధ సేవా పతకం |

**శౌర్య చక్ర** అనేది శత్రువుతో ప్రత్యక్ష పోరులో పాల్గొననప్పుడు ప్రదర్శించిన పరాక్రమం, ధైర్యసాహసాలు లేదా ఆత్మబలిదానాలకు ప్రదానం చేసే భారతీయ సైనిక పురస్కారం. దీనిని సైనిక సిబ్బందితో పాటు పౌరులకు కూడా బహూకరిస్తారు, కొన్నిసార్లు మరణానంతరం కూడా ప్రదానం చేస్తారు. శాంతి పరాక్రమ పురస్కారాల ప్రాధాన్యత క్రమంలో ఇది మూడవ స్థానంలో ఉంటుంది, అశోక చక్ర, కీర్తి చక్ర పురస్కారాల తర్వాత వస్తుంది. ఇది యుద్ధ సేవా పతకం కంటే ముందు స్థానంలో ఉంటుంది.

## చరిత్ర

భారత రాష్ట్రపతి ద్వారా 1952 జనవరి 4న "అశోక చక్ర, క్లాస్ III" గా స్థాపించబడింది (1947 ఆగస్టు 15 నుండి అమల్లోకి వచ్చింది). నిబంధనలను సవరించి పురస్కారం పేరును 1967 జనవరి 27న మార్చారు. 1967కు ముందు ఈ పురస్కారాన్ని *అశోక చక్ర, క్లాస్ III* అని పిలిచేవారు. శౌర్య చక్ర తదుపరి పురస్కారాలను పతకం రిబ్బన్‌కు చేర్చే బార్ ద్వారా గుర్తిస్తారు (ఇప్పటి వరకు ఐదు ప్రదానం చేశారు). వేర్వేరు పరాక్రమ చర్యలకు గాను ఒక గ్రహీతకు అదనంగా అశోక చక్ర లేదా కీర్తి చక్ర లభించే అవకాశం ఉంది.

1999 జూలై నుండి, పోలీస్ దళాలు, గుర్తింపు పొందిన అగ్నిమాపక సేవల సభ్యులకు మినహా, అన్ని వర్గాలకు చెందిన పౌరులకు (స్త్రీ/పురుష) కూడా ఇది ఇవ్వబడుతోంది. 1999 ఫిబ్రవరి 1 నుండి, కేంద్ర ప్రభుత్వం పురస్కార గ్రహీతలకు నెలకు రూ. 750 స్టైపెండ్‌గా నిర్ణయించింది. జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రభుత్వం శౌర్య చక్ర గ్రహీతలకు రూ. 700 (సుమారు 1960) నగదు పురస్కారం అందజేస్తుంది.

## రూపకల్పన

**పతకం**: 1-3/8 అంగుళాల వ్యాసం కలిగిన వృత్తాకార కంచు పతకం. మధ్యలో అశోక చక్రం, చుట్టూ తామర పూల మాల, అలంకరించిన అంచు ఉంటాయి. నిటారుగా ఉండే బార్ సస్పెండర్ ద్వారా వేలాడదీస్తారు. పతకం అంచుపై పేరు చెక్కబడి ఉంటుంది.

**వెనుక భాగం**: 1967కు ముందు ఇచ్చిన పురస్కారాలకు పతకం మధ్య భాగం ఖాళీగా ఉంటుంది, పైన అంచు వెంబడి హిందీలో "అశోక చక్ర", కింది అంచు వెంబడి ఆంగ్లంలో "ASHOKA CHAKRA" అని ఉంటుంది. రెండు వైపులా తామరపువ్వు డిజైన్ ఉంటుంది. మధ్యభాగం ఖాళీగా ఉంచబడింది, బహుశా పురస్కార వివరాలు అక్కడ చెక్కాలనే ఉద్దేశ్యంతో కావచ్చు. 1967కు ముందు పురస్కారాలపై క్లాస్ (స్థాయి) గురించి ఎలాంటి సూచన లేదు. 1967 తర్వాత ఇచ్చిన పురస్కారాలకు పైన హిందీలో "శౌర్య చక్ర", కింద "SHAURYA CHAKRA" అని పేర్లు మార్చబడ్డాయి.

శౌర్యచక్ర రిబ్బన్‌
**రిబ్బన్**: మూడు నారింజ రంగు నిలువు గీతలతో నాలుగు సమాన భాగాలుగా విభజించబడిన ఆకుపచ్చ రంగు రిబ్బన్.

**బార్**: చక్ర గ్రహీత మళ్లీ చక్ర అందుకోవడానికి అర్హత సాధించేలా అటువంటి పరాక్రమ చర్యను ప్రదర్శిస్తే, ఆ తదుపరి పరాక్రమ చర్యను గుర్తించడానికి చక్ర వేలాడదీసిన రిబ్బన్‌కు ఒక బార్ జతచేస్తారు, తదుపరి ప్రతి పరాక్రమ చర్యకు అదనపు బార్ కలుపుతారు, అటువంటి బార్ లేదా బార్‌లను మరణానంతరం కూడా ప్రదానం చేయవచ్చు. ఒంటరిగా ధరించినప్పుడు ప్రతి బార్ కోసం రిబ్బన్‌కు చక్ర సూక్ష్మరూపాన్ని (మినియేచర్) జతచేస్తారు.

## అర్హతలు

ఇది శాంతి కాలంలో ఇచ్చే వీర చక్రకు సమానమైనది. సాధారణంగా శాంతి సమయంలో ఉగ్రవాద నిరోధక ఆపరేషన్లు, శత్రువులకు వ్యతిరేకంగా చేసే చర్యలకు దీనిని ప్రదానం చేస్తారు.

శౌర్య చక్ర కోసం కింది వర్గాల వ్యక్తులు అర్హులు:

* సైన్యం, నౌకాదళం, వైమానిక దళం, ఏదైనా రిజర్వ్ దళాలు, టెరిటోరియల్ ఆర్మీ, మిలీషియా, చట్టబద్ధంగా ఏర్పాటు చేయబడిన ఇతర దళాలకు చెందిన అన్ని ర్యాంకుల అధికారులు, పురుషులు, మహిళలు.
* మిలిటరీ నర్సింగ్ సర్వీస్‌కు చెందిన నర్సింగ్ అధికారులు.
* సెంట్రల్ పారా-మిలిటరీ దళాలు, రైల్వే ప్రొటెక్షన్ ఫోర్స్‌తో సహా పోలీసు దళాల సభ్యులు, అన్ని వర్గాలకు చెందిన పౌరులు (స్త్రీ/పురుష).

## బయటి లింకులు

* భారత సైనిక వెబ్‌సైట్‌లో శౌర్య చక్ర
* శౌర్య చక్ర పురస్కార గ్రహీతల జాబితా
* శౌర్య చక్ర గ్రహీతలు
* గ్యాలంట్రీ అవార్డ్స్ | రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం
* శౌర్య చక్ర పురస్కారాల ప్రదానం - సమయం తెలుగు వార్తలు

## మూలాలు