# మల్హార్ రాగం

మియాన్ కి మల్హార్|  |
| థాట్ | కాఫీ థాట్ |
| రకము | * ఈ రాగం జాతి షాధవ్ – షాధవ్.
* ఈ రాగం వక్ర రూపం కలిగినది, అంటే స్వరాలు సరళ క్రమంలో ఉండవు (వక్ర రాగం).
* ఈ రాగం గంభీర ప్రకృతి రాగం, అంటే నెమ్మదిగా, ఓర్పుతో, గంభీర స్వరంతో ఆలపించబడుతుంది.
 |
| రోజులో రాగం పాడే సమయం | వర్షాకాలంలో ఎప్పుడైనా, లేకపోతే రాత్రి రెండవ ప్రహర్‌లో |
| రాగం వినదగ్గ కాలం | వర్షాకాలం |
| ఆరోహణ | N S m R P n D N S' |
| అవరోహణ | S' n P m P g(m touch) g(m touch) m R S |
| పకడ్ | N S m R P g m R S m R P n D N S' S' n D n P m P g g m R S |
| చలన్ | N S m R P g m R S m R P n D N S' S' n D n P m P g g m R S |
| వాది | ప |
| సమవాది | స |
| నానార్ధకం | మియాన్ కి మల్హార్, మియాన్ మల్హార్, తాన్సేన్ కి మల్హార్ |
| దగ్గరగా ఉండే రాగాలు | బహార్ రాగం |

**మల్హార్ రాగం** అనేది ప్రాచీన రాగం, దీనికి అనేక రూపాంతరాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి **మియాన్ కి మల్హార్** లేదా **తాన్సేన్ కి మల్హార్** అని పిలువబడుతుంది. ఈ రూపాన్ని సంగీతోపాధ్యాయులలో మహానుభావుడైన తాన్సేన్ ప్రాచుర్యం పొందేలా చేశారు. మల్హార్ అనేది హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలోని ఒక ప్రముఖ రాగం. ఈ రాగం భారీ వర్షాలతో (ఋతుపవన వర్షాలు) సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.

మూలమైన శుద్ధ మల్హార్ రాగంతో పాటు, అనేక మల్హార్ రూపాంతరాలు లేదా సంబంధిత రాగాలు ఉన్నాయి. వీటిలో S (m)R (m)R P అనే లక్షణ స్వర నిర్మాణం కనిపిస్తుంది. వీటిలో ముఖ్యంగా మియాన్ కి మల్హార్, మేఘ్ మల్హార్, రామ్‌దాసి మల్హార్, గౌడ్ మల్హార్, సూర్ మల్హార్, నాట్ మల్హార్, ధూలియా మల్హార్, మీరా కి మల్హార్ ఉన్నాయి.

ఈ లక్షణ స్వర నిర్మాణాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఏర్పడిన రాగాల సమూహాన్ని మల్హార్ రాగ కుటుంబం అంటారు. ఈ కుటుంబంలో అనేక రాగాలు సృష్టించబడి వర్గీకరించబడ్డాయి. ఈ స్వర నిర్మాణం బయటకు చూస్తే సమానంగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది బృందావని సారంగ్ రాగంలో ఉపయోగించే స్వర నిర్మాణంతో భిన్నంగా ఉంటుంది.

మియాన్ కి మల్హార్ రాగం, బృందావని సారంగ్, కాఫీ, దుర్గా రాగంల మేళవింపుగా భావించబడుతుంది. ఈ రాగం వక్ర స్వర నిర్మాణం (*వక్ర రాగం*) కలిగి ఉంటుంది, అంటే స్వరాలు సరళ క్రమంలో ఉండవు. అలాగే ఇది గంభీర ప్రకృతి రాగం, అంటే నెమ్మదిగా, ఓర్పుతో, గంభీర స్వరంతో ఆలపించబడుతుంది.

## పురాణం

పురాణ కథనాల ప్రకారం, మల్హార్ రాగం ఎంతో శక్తివంతమైనదిగా భావించబడుతుంది. ఈ రాగాన్ని ఆలపించినప్పుడు వర్షం కురిసే సామర్థ్యం ఉందని విశ్వసించబడుతుంది. మల్హార్ రాగంపై అనేక గ్రంథాల్లో వివరణలు లభిస్తాయి. తాన్సేన్, బైజు బావ్రా, బాబా రామదాస్, నాయక్ చార్జు, మియాన్ బఖ్షు, తంతరంగ్, తంత్రాస్ ఖాన్, బిలాస్ ఖాన్ (తాన్సేన్ కుమారుడు), హమ్మర్ సేన్, సూరత్ సేన్, మీరాబాయి వంటి వ్యక్తులు వివిధ రకాల మల్హార్ రాగాలను ఆలపించి వర్షాన్ని కురిపించగలిగారని చెప్పబడుతుంది. ఒక కథనం ప్రకారం, ముగల్ చక్రవర్తి అక్బర్ తన ఆస్థాన సంగీతకారుడు మియాన్ తాన్సేన్ ను "రాగ దీపక్" (అగ్ని/వెలుగు రాగం) ఆలపించమని కోరాడు. తాన్సేన్ ఆ రాగాన్ని ఆలపించగా రాజభవనం ప్రాంగణంలోని దీపాలు అన్నీ వెలిగిపోయాయి. అయితే ఈ రాగం ప్రభావంతో తాన్సేన్ శరీరం తీవ్రంగా వేడెక్కింది. శరీరాన్ని చల్లబరచుకోవడానికి ఆయన సమీపంలోని నదిలో కూర్చున్నాడు. కానీ నది నీరు కూడా మరిగిపోవడం ప్రారంభమైంది. దీంతో తాన్సేన్ ప్రాణాపాయం ఎదుర్కొన్నాడు. ఈ పరిస్థితిలో అతను మల్హార్ రాగాన్ని ఆలపించగల వ్యక్తిని వెతకడం ప్రారంభించాడు.

చివరకు అతను గుజరాత్ లోని వడ్నగర్ పట్టణానికి చేరుకుని, అక్కడ తానా, రిరి అనే ఇద్దరు సోదరీమణులను కలిశాడు. వారి సహాయం కోరగా వారు అంగీకరించారు. వారు మల్హార్ రాగాన్ని ఆలపించడం ప్రారంభించిన వెంటనే భారీ వర్షం కురిసి, తాన్సేన్ శరీరం చల్లబడింది.

మల్హార్ రాగానికి ఉన్న అనేక రూపాలను కాలానుగుణంగా వర్గీకరించారు. అవి:

* *ప్రాచీన* (15వ శతాబ్దానికి ముందు)
* *మధ్యకాలీన* (15వ నుండి 18వ శతాబ్దం)
* *ఆధునిక* (19వ శతాబ్దం నుండి)

శుద్ధ మల్హార్, మేఘ్ మల్హార్, గౌడ్ మల్హార్ మొదటి వర్గానికి చెందుతాయి.

"మియాన్ కి మల్హార్"ను "గాయండ్ మల్హార్" అని కూడా పిలుస్తారు. ఇందులో రెండు నిషాద స్వరాలు (శుద్ధ, కోమల్) ధైవతం చుట్టూ ఏనుగు తల ఊపుతున్నట్లుగా (*గాయండ్* – ఏనుగు) కదులుతాయి.

## మల్హార్ రాగంలో ప్రసిద్ధ బందిష్‌లు

| క్ర.సం
 | బందిష్ పేరు / ప్రారంభ పంక్తి
 | రచయిత / కర్త
 | తాళం
 | మల్హార్ రకం
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1
 | Tu hi Ek Hai Aneko mei Roop tere aur naam Suhana
 | పండిట్ గోకులోత్సవ్ జీ మహారాజ్
 | తీన్ తాళ్
 | మియాన్ కి మల్హార్ (గాయండ్ మల్హార్)
 |
| 2
 | Jare Kare Badara Umada Ghumad Ghan Ghor
जारे कारे बदरा उमड़ घुमड़ घन घोर

 | పండిట్ గోకులోత్సవ్ జీ మహారాజ్
 | బ్రహ్మ తాళ్ (28 మాత్రల చక్రం)
 | మియాన్ కి మల్హార్ (గాయండ్ మల్హార్)
 |

## ప్రజాదరణలో

బంకిమ్ చంద్ర చట్టర్జీ రచించిన బెంగాలీ నవల *ఆనందమఠం* (1882)లో, ఒక యోగుల సమూహం *వందే మాతరం* గీతాన్ని దేశ్ రాగంలో ఆలపిస్తారు.

సత్యజిత్ రే రూపొందించిన చిత్రం *జలసాగర్*లో, ప్రకృతి శక్తులను, కథానాయకుడి అంతర్గత సంఘర్షణను అనుసంధానించడానికి మల్హార్ రాగాన్ని ఉపయోగించారు.

*కోబ్రా* చిత్రంలోని *Thumbi Thullal* అనే పాట ఈ రాగంపై ఆధారపడి ఉంది. దీనిని ఏ. ఆర్. రెహ్మాన్ స్వరపరిచారు, శ్రేయా ఘోషల్, నకుల్ అభ్యంకర్ పాడారు.

వెబ్ సిరీస్ *బందిష్ బ్యాండిట్స్*లోని *Garaj Garaj* పాట కూడా ఈ రాగంపై ఆధారపడింది. దీనిని శంకర్–ఎహ్సాన్–లాయ్ స్వరపరిచారు, ఫరీద్ హసన్, మొహమ్మద్ అమన్ ఆలపించారు.

## చారిత్రక సమాచారం

ఒక కథనం ప్రకారం, తాన్సేన్ "రాగ దీపక్" (పూర్వి థాట్) ఆలపించిన తరువాత ఆయనకు కలిగిన శారీరక బాధను తానా, రిరి ఆలపించిన "మేఘ్ మల్హార్" రాగం శాంతింపజేసిందని చెబుతారు.

## చలనచిత్ర పాటలు

### తమిళం

| పాట
 | చిత్రం
 | సంగీత దర్శకుడు
 | గాయకులు
 |
| --- | --- | --- | --- |
| "Muthukkalo Kangal"
 | Nenjirukkum Varai
 | ఎం.ఎస్. విశ్వనాథన్
 | టి. ఎం. సౌందరరాజన్, పి. సుశీల
 |
| "Velli Malarae"
 | Jodi
 | ఏ. ఆర్. రెహ్మాన్
 | ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, మహాలక్ష్మి అయ్యర్
 |
| "Thumbi Thullal" (అభేరి ప్రభావం కూడా ఉంది)
 | *కోబ్రా* | నకుల్ అభ్యంకర్, శ్రేయా ఘోషల్
 |
| "Ennai Konja Konja"
 | Aathi
 | విద్యాసాగర్
 | హరిహరన్, సుజాతా మోహన్
 |

## ఇంకా చూడండి

* లలిత రాగం

## మూలాలు