Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# వరద్వినాయక దేవాలయం

| వరద్వినాయకుడు |
| --- |
| వరద్వినాయకుడి విగ్రహం |
| ప్రదేశం |
| **దేశం**: | భారతదేశం |
| **రాష్ట్రం**: | మహారాష్ట్ర |
| **జిల్లా**: | పూణె జిల్లా |
|  **ప్రదేశం**: | మహ్ద్, ఖలాపూర్ తాలూకా |

**వరద్వినాయక దేవాలయం**, మహారాష్ట్ర, పూణే జిల్లాలోని కర్జాత్, ఖోపోలి సమీపంలోని ఖలాపూర్ తాలూకాలో ఉన్న మహ్ద్ గ్రామంలోని వినాయక దేవాలయం. వినాయకుడి అష్టవినాయక దేవాలయాలలో ఇదీ ఒకటి. ఈ దేవాలయాన్ని 1725లో పేష్వా జనరల్ రామ్‌జీ మహాదేవ్ బివాల్కర్ నిర్మించాడు.

## దేవాలయ చరిత్ర

1690లో ప్రక్కనే ఉన్న సరస్సులో స్వయంబు వినాయకుని విగ్రహం కనుగొనబడింది. 1725లో ఈ దేవాలయాన్ని సుభేదార్ రామ్‌జీ మహాదేవ్ బివాల్కర్ నిర్మించాడు. ఈ దేవాలయంలోని వినాయక విగ్రహం తూర్పు ముఖంగా ఉండగా, అతని తొండం ఎడమవైపుకు తిరిగి ఉంటుంది. ఈ దేవాలయంలో ఉన్న నూనె దీపం 1892 నుండి నిరంతరాయంగా వెలుగుతూనే ఉంది. ఈ దేవాలయంలో మూషిక, నవగ్రహ దేవతలు, శివలింగ విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి. దేవాలయం 4 వైపులా 4 ఏనుగు విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ అష్ట వినాయకుని దేవాలయంలో భక్తులు గర్భగృహంలోకి ప్రవేశించి వ్యక్తిగతంగా విగ్రహానికి పూజలు చేస్తారు. ఏడాది పొడవునా భక్తులు వరద్వినాయకుడిని సందర్శిస్తారు. మాఘ చతుర్థి వంటి పండుగల సమయంలో ఈ దేవాలయంలో విపరీతమైన రద్దీ ఉంటుంది.

## మూలాలు
# రంజన్‌గావ్ మహాగణపతి మందిరం

మహాగణపతి దేవాలయంలో గర్భగుడి పైన ఉన్న శిఖరం
**రంజన్‌గావ్ మహాగణపతి మందిరం** అనేది మహారాష్ట్ర, పూణే నగరానికి సమీపంలోని రంజన్‌గావ్ గ్రామంలో ఉన్న దేవాలయం. ఎనిమిది ఇతిహాసాలను జరుపుకునే అష్టవినాయకుల్లో రంజన్‌గావ్ గణపతి చివరి దేవాలయం. రంజన్‌గావ్‌లోని మహాగణపతి విగ్రహం, వినాయకుడి అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రతిరూపం. ఈ రూపాన్ని ఆవాహన చేసిన తరువాత, శివుడు త్రిపురాసురుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించాడు, కాబట్టి త్రిపురారివాడే మహాగణపతి అని కూడా పిలుస్తారు.

## నిర్మాణం

ఈ దేవాలయం 9-10వ శతాబ్దాల మధ్య నిర్మించబడింది. పేష్వాల కాలంలో దీని ప్రధాన దేవాలయం నిర్మించినట్లుగా తెలుస్తోంది. సూర్యకిరణాలు నేరుగా వినాయకుడి విగ్రహంపై పడేలా ఈ దేవాలయం నిర్మించబడింది. యుద్ధానికి వెళ్ళేముందు శ్రీమంత్ మాధవరావ్ పేష్వా ఇక్కడ మహాగణపతి దర్శనం చేసుకునేవాడు. తూర్పుముఖంగా ఉన్న దేవాలయానికి భారీ, అందమైన ప్రవేశ ద్వారం ఉంది. మాధవరావు పేష్వా వినాయక విగ్రహాన్ని ఉంచడానికి దేవాలయంలోని నేలమాళిగలో ఒక గదిని నిర్మించాడు. తర్వాత ఇండోర్‌కు చెందిన సర్దార్ కిబే దీనిని పునరుద్ధరించాడు.

## ఇతర వివరాలు

ఇక్కడి గణపతి విగ్రహాన్ని రంజన్‌గావ్‌లో ఉన్న స్వర్ణకార కుటుంబమైన "ఖోల్లం" కుటుంబం ప్రతిష్ఠించింది. ఈ వినాయక విగ్రహానికి 'మహోత్కట్' అనికూడా పేరు పెట్టారు. ఈ విగ్రహానికి 10 తొండంలు, 20 చేతులు ఉన్నాయని చెబుతారు.

## మూలాలు
# పంచభూతలింగ క్షేత్రాలు

వాయులింగ క్షేత్రం శ్రీకాళహస్తి దేవాలయం
పంచ భూత స్థలాలు అయిదు ప్రముఖ శివాలయాలను సూచిస్తుంది. ఈ అయిదింటిలో ఒకొక్కటీ ఒక్కొక్క మూలకానికి ప్రాతినిధ్యం ఉంది. పంచ భూతాలనగా 1. నింగి 2. నేల 3. గాలి 4. నీరు 5. నిప్పు. ఈ అయిదు మూలకాల అభివ్యక్తీకరణమే పంచ భూత క్షేత్రాలు. పంచభూత స్థలాలన్నీ దక్షిణ భారతదేశమందే ఉన్నాయి.ఇందులో నాలుగు తమిళనాడు ఉండగా, ఒకటి ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఉంది. అవి:

| **మూలకం** | **లింగం** | **కోవెల** | **ప్రాంతం** | **అక్షాంశ రేఖాంశాలు** |
| నింగి
 | ఆకాశ లింగం
 | నటరాజ స్వామి కోవెల
 | చిదంబరం
 | 11.399596, 79.693559
 |
| నేల
 | పృథ్వీ లింగం
 | ఏకాంబరేశ్వరాలయం
 | కంచి
 | 12.847604, 79.699798
 |
| గాలి
 | వాయులింగం
 | శీకాళహస్తీశ్వరాలయం
 | శ్రీకాళహస్తి
 | 13.749802, 79.698410
 |
| నీరు
 | జలలింగం
 | జంబుకేశ్వర కోవెల
 | తిరువానైక్కావల్
 | 10.853383, 78.705455
 |
| నిప్పు
 | అగ్నిలింగం
 | అరుణాచలేశ్వరాలయం
 | తిరువణ్ణామలై
 | 12.231942, 79.067694
 |

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# ఎట్టుమనూర్ మహాదేవర్ దేవాలయం

**ఎట్టుమనూర్ మహాదేవర్ దేవాలయం** కేరళ రాష్ట్రంలో కొట్టాయం జిల్లాలోని ఎట్టుమనూర్‌లో ఈ దేవాలయం ఉంది. ఈ దేవాలయంలో పరమేశ్వరుడు మహదేవునిగా భక్తులకు దర్శనమిస్తాడు.

మహాదేవర్ దేవాలయం

## స్థల పురాణం

పూర్వం ఖార అనే రాక్షసుడు ఈశ్వరభక్తుడు. ఘోర తపస్సు చేసి ఆ శంభుని నుంచి మూడు శివలింగాలను పొందుతాడు. వీటిని తీసుకువెళ్లే సమయంలో ఒకటిని పళ్లతో ఉంచుకొని మిగిలిన వాటిని రెండు చేతులతో పట్టుకుంటాడు. అనంతరం వరుసగా కడుతురుత్తి, వైకొం, ఎట్టుమనూర్‌లో ప్రతిష్ఠిస్తాడు. తరువాత జింక అవతారం దాల్చి ఎట్టుమనూర్‌లో స్వామి సేవలో తరిస్తాడు. ఆయన భక్తికి మెచ్చిన లయకారకుడు జింక రూపంలో ఉన్న ఖారుడిని ఎత్తుకొంటాడు. సాక్షాత్తు పరమేశ్వరుడు భక్తుని కోసం కైలాసం నుంచి విచ్చేసిన ప్రదేశం కావడంతో ఎట్టుమనూర్‌ దివ్యక్షేత్రంగా శోభిల్లుతోంది.

## దేవాలయ విశేషాలు

మహదేవునికి ట్రావన్‌కూర్‌ రాజ్య స్థాపకుడు తిరునాళ్‌ మార్తాండవర్మ బంగారుతో చేసిన ఎనిమిది ఏనుగుల విగ్రహాలను కానుకలుగా సమర్పించాడు.
వీటిలో ఏడు ఏనుగుల విగ్రహాలు రెండు అడుగుల ఎత్తుఉంటాయి. మరో ఏనుగు ఒక్క అడుగు ఎత్తులో ఉంటుంది. అందుకనే వీటిని ఎళారా పొన్నన అంటారు. మలయాళంలో ఎళారా అంటే ఏడున్నర అని అర్థం. పొన్నన అంటే బంగారు ఏనుగు అని. ప్రతి ఏటా జరిగే ఉత్సవాల్లో వీటిని ప్రదర్శస్తారు.

## ఉత్సవాలు

ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి-మార్చిలో ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. ఉత్సవాల్లో ఎనిమిది, పదోరోజున బంగారు ఏనుగులతో ఊరేగింపు జరుపుతారు. వేడుకల్లో భాగంగా అలంకరించిన ఏనుగులతో పాటు బంగారు ఏనుగుల విగ్రహాలను భక్తుల సందర్శనకు తీసుకువస్తారు.

## ఆలయ శిల్పకళ

ఆలయాన్ని కేరళ వాస్తురీతికి అనుగుణంగా నిర్మించారు. ఆలయ ప్రాంగణంలో గోడలపై వేసిన చిత్రాలు అద్భుతంగా ఉంటాయి.
అందర్ని అలరిస్తాయి. శివతాండవం చేస్తున్న చిత్రం ధ్వజస్తంభంపై వృషభమూర్తి బొమ్మను చూడవచ్చు.

## రవాణా సౌకర్యం

* రైల్వేస్టేషన్‌: కొట్టాయం నుంచి 11 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. కొట్టాయం చేరుకొని ఆటోలు, బస్సుల ద్వారా చేరుకోవచ్చు.
* రోడ్డుమార్గం: దేశంలోని అన్నిప్రాంతాలనుంచి కొట్టాయానికి రోడ్డు మార్గముంది.
* విమానాశ్రయం: కొచ్చిలోని విమానాశ్రయంలో దిగి అక్కడ నుంచి వాహనాల్లో చేరుకోవచ్చు. దూరం 77 కి.మీ.

## మూలాలు
# కోల్లూరు

| కొల్లూరు
ಕೊಲ್ಲೂರುకొల్లూరు |
| --- |
| గ్రామం |
| శ్రీ కొల్లూరు మూకాంబికా దేవాలయం |
| దేశం |  India |
| రాష్ట్రం | కర్ణాటక |
| జిల్లా | ఉడిపి |
| తాలూకా | కుందపూర్ తాలూకా |
| ఎత్తు | 568 మీ (1,864 అ.) |
| భాషలు |
|  • అధికార | కన్నడ |
| కాల మండలం | UTC+5:30 (IST) |
| PIN | 576220 |
| చరవాణి కోడ్ | 08254 |
| Vehicle registration | **KA-20** |

**కొల్లూరు** లేదా కోల్లూర్ (కన్నడ:ಕೊಲ್ಲೂರು) కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని ఉడిపి జిల్లాలోని కుందపూర్ తాలూకాకు చెందిన పట్టణం. ఇది కుందాపురా తాలుకా నుంచి 40 కిలోమీటర్లు, శివమొగ్గ జిల్లా కేంద్రం నుంచి 100 కిలోమీటర్లు ఉంటుంది. ఇక్కడ కొలువై ఉన్న తల్లి మూకాంబికా అమ్మవారు. అమ్మను దర్శించు కోవడానికి దేశ విదేశాల నుంచి భక్తులు తరలి వస్తారు. ఇక్కడకి కేరళ నుంచి అధిక సంఖ్యలో భక్తులు తరలి వస్తారు. ఇక్కడ మూకాంబికా అభయారణ్యం ఉంది. ప్రముఖంగా 5స్టార్ హోటల్స్, లాడ్జింగ్ బోర్డింగ్ ఉంది. ఇక్కడ ఎటువంటి రణగొణ ధ్వనులు, కాలుష్యం ఉండదు. అరణ్య వాతావరణాన్ని తలపిస్తుంది. అటవీ సౌందర్యం మంత్ర ముగ్ధుల్ని చేస్తుంది. ఇక్కడ నిత్యం అన్నదాన కార్యక్రమం జరుగుతుంది. ఇక్కడ ఎక్కువుగా తెలుగు, కన్నడ, తమిళ, హిందీ సినిమాలు షూటింగ్‌లు జరుగుతాయి.

## మూకాంబికా అమ్మవారు

కొల్లూరు మూకాంబిక దేవాలయం లోపలి దృశ్యం
*ప్రధాన వ్యాసం: కొల్లూరు మూకాంబిక దేవాలయం*
1904లో శిష్యులతో ఆదిశంకర, రాజా రవివర్మ,
ఈ కుడజాద్రి పర్వతంపై ఆదిశంకరాచార్యులు అమ్మవారి కటాక్షం కోసం తపస్సు చేయడం, దేవి ప్రత్యక్షమవ్వడం తన జన్మస్థలమైన కేరళకు రమ్మని అడగడం, దేవి కోరిక మన్నించి ఆదిశంకరాచార్యుల వెంట నడవడం కాని వెనక్కి తిరిగి చూడ వద్దని, అలా వెనక్కి తిరిగి చూస్తే చూసిన స్థలంలోనే స్థిరంగా ఉండిపోతానని అమ్మవారు చెప్పడం...ఆ షరతుకు అంగీకరిం చిన శంకరాచార్య ముందుకు నడుస్తూ.. . వెనుక అమ్మవారు వెళ్తూ వెళ్తూ కొల్లూరు ప్రాంతానికి రాగానే దేవి కాలి అందెల శబ్దం వినిపించకపోవడంతో వెనుకకు తిరిగి చూడడం ఇచ్చిన మాట తప్పడంతో అమ్మవారు తనకు అక్కడే ప్రతిష్ఠించమని చెప్పడంతో ఆదిశంకరుల వారు శ్రీ చక్రంతో పాటు మూకాంబిక పంచలోహ విగ్రహాన్ని కూడా ప్రతిష్ఠించారని ప్రతీతి.

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు

* Comprehensive information on Udupi Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine
* Kodachadri trek
* Karnataka tourism Archived 2008-07-24 at the Wayback Machine
# రిషికేశ్

**ఋషికేశ్** ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో డెహ్రాడూన్ జిల్లాలోని ఒక మునిసిపాలిటీ.

## జనాభా

2001 జనాభా లెక్కలననుసరించి ఋషికేశ్ 59,671.పురుషులు 56% స్త్రీలు 44%.అక్షరాస్యత 75%.ఇది జాతీయ అక్షరాస్యత (59.1%) కంటే అధికం.పురుషుల అక్షరాస్యత 80%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 68%.6 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలు 12%.

## స్థల పురాణం

చారిత్రక ప్రసిద్ధి కలిగిన లక్ష్మణ ఝులా
ఋషికేశ్ స్థితి కారకుడు విష్ణుమూర్తి నామాలలో ఒకటి.ఇది హిందువుల పవిత్ర క్షేత్రాలలో ఒకటి. ఇది హిమాలయాల దిగువ భాగంలో ఉంది. శ్రీరాముడు రావణ సంహారం తరువాత బ్రహ్మహత్యా పాతకం పోగొట్టుకోవడానికి ఇక్కడ పరిహార కర్మలాచరించినట్లు పురాణ కథనం. రిషికేశ్ హరిద్వార్‌కు 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హిమాలయ చార్‌దామ్‌లుగా పేరొందిన చెందిన బద్రీనాథ్, కేదార్‌నాథ్, గంగోత్రి, యమునోత్రి.

పవిత్ర గంగానదిఋషికేశ్ గుండా ప్రవహిస్తుంది. గంగా నది హిమాలయాలలోని శివాలిక్ కొండలను దాటి ఉత్తర భారత మైదానాలలో ప్రవేశించే ప్రదేశమే ఋషికేశ్. ఋషికేశ్ లోని గంగాతీరంలో అనేక పురాతన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. అలాగే నూతనంగా నిర్మించిన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ నగరం అనేకమంది భారతదేశంలోని వేలకొలది భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. వీదేశీ పర్యాటకులు కూడా ఇక్కడికి రావడానికి ఆసక్తి చూపుతుంటారు. ఋషికేశ్‌లో ఉన్న యోగా శిక్షణాలయాలూ భక్తులను ఆకర్షించడానికి ప్రధాన కారణం. యోగా నగరం అని రిషికేశ్ కూ మారుపేరు విదేశీయులలో ప్రసిద్ధం. పవిత్ర గంగా స్నానం, ఋషికేశ్‌లో ధ్యానం భక్తులకు మోక్షం కలిగిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం.

ఋషికేశ్ పరిసర ప్రాంతంలో గంగా నదీ తీరంలో ఉన్న ఋషి వాటికల కారణంగా ఈ ఊరికి ఈ పేరు వచ్చినట్లు విశ్వసిస్తున్నారు. ఇది వ్యాపార, సమాచార కూడలిగా కూడా ప్రాముఖ్యత కలిగిన నగరం. ఋషికేశ్ పరిసరాలలోని ఆకర్షణీయమైన పల్లె ఋషికీ రేటీ. శివానందనగలో స్వామి శివానందచే స్థాపించబడిన ' శివానంద ఆశ్రమం', 'డివైన్ లైఫ్ ఆఫ్ సొసైటీ' ఉన్నాయి. ఉత్తర ఋషికేశ్, లక్ష్మణ్ ఝులా ఉత్తర భాగంలో కొంచందూరంగా ఉన్న స్వర్గ్ ఆశ్రమం దాని చుట్టూ ఉన్న చిన్న చిన్న ఆశ్రమాలు నీలఖంఠ మహాదేవ్ గుడి గంగానది తూర్పు తీరంలో ఉన్నాయి. నీలఖంఠ మహాదేవ్ గుడి ఋషికేశ్‌కు 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. త్రివేణీ ఘాట్‌లో ఇచ్చే హారతి దర్శించడానికి భక్తులు ఆసక్తి చూపుతుంటారు.

ఋషికేశ్‌లో 120 సంవత్సరాల క్రితం స్థాపించబడిన కైలాష్ ఆశ్రమ బ్రహ్మవిద్యాపీఠం ఉంది.ఇక్కడ విద్యార్థులకు ప్రాచీన వేదవిద్యలో శిక్షణ ఇస్తారు. ఈ శిక్షణాలయంలో ప్రసిద్ధులైన స్వామి వివేకానంద, స్వామి రామతీర్ధ, స్వామి శివానంద శిక్షణ తీసుకున్నారు.

ప్రస్తుతం మూసివేసిన మహేష్‌యోగి ఆశ్రమానికి 1960లలో బీటిల్స్ విదేశీ సంగీతకారుల బృందం వచ్చింది. మైక్ లవ్, ది బీచ్ బాయ్స్, డోనోవన్, జిప్ మిల్స్ లాంటి కళాకారులు ఈ నగరానికి ధ్యానం అభ్యసించటానికి వచ్చారు.సరికొత్తగా ఇక్కడకు విచ్చేసిన ప్రముఖ కాళాకారిణి హాలీవుడ్ నటి కాటే విన్స్‌లెట్.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పరమార్థ నికేతన్

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# షిర్డీ

|  |
| --- |
| **శిర్డీ (शिर्डी)**  |
| —  **town**  — |
|

**Shirdi (शिर्डी)**
Location of Shirdi (शिर्डी)
in మహారాష్ట్ర and భారతదేశం |
| **Coordinates** |  /  |
| **Country** | భారత దేశము
 |
| **రాష్ట్రం** | మహారాష్ట్ర
 |
| **District (s)**  | అహ్మద్ నగర్
 |
| **Population** | 26,169  (2001)  |
| **Time zone** | IST (UTC+05:30)
 |
| **Area**
• Elevation

 |
• 504 metres (1,654 ft)  |
| **Codes |  |  |
| --- | --- |
| • Pincode
 | • 423109
 |
| • Telephone
 | • +02423
 |
| • Vehicle
 | • MH-17
 |
 |

**శిర్డీ లేదా** శిరిడీ **(**ఆంగ్లం: **Shirdi or Shiridi**; మరాఠీ: शिर्डी) మహారాష్ట్రలో అహ్మద్ నగర్ జిల్లాలోని నగర పంచాయితీ, శ్రీ శిర్డీసాయిబాబా పుణ్యక్షేత్రం. ఇది అహ్మద్ నగర్ నుండి మన్మాడ్ మధ్య రాష్ట్ర ప్రధాన రహదారి సంఖ్య 10 మీద అహ్మద్ నగర్ నుండి 83 కి.మీ., మోపర్గాం నుండి 15 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

## జనాభా

2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం షిర్డీ జనాభా 26,169. ఇందులో 53% పురుషులు కాగా 47% మంది స్త్రీలు. ఇక్కడి సగటు అక్షరాస్యత 70% కాగా ఇది పురుషులలో 76% గాను, స్త్రీలలో 62% ఉంది. షిర్డీ జనాభాలో 15% మంది 6 సంవత్సరాల కన్నా చిన్న పిల్లలు. పుణ్యక్షేత్రం కావడం మూలంగా షిర్డీకి ప్రతిరోజు అధిక సంఖ్యలో యాత్రికులు వస్తారు. ఒక అంచనా ప్రకారం ప్రతిరోజు సుమారు 25,000 భక్తులు బాబా దర్శనానికి షిర్డీ వస్తారు. ఇదే సెలవు దినాలలో 5 లక్షల మంది వరకు ఉంటారు.

## శిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం

**శిర్డీ** సాయినాథుడు
తిరుపతి దేవుని తర్వాత భారతదేశంలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన ఆలయం ఇది శిర్డీ సాయిబాబా|సాయి నాథుని ఆలయానికి ఉన్న బంగారు, వెండి ఆభరణాల విలువ ముప్పైరెండు కోట్ల రూపాయలు ఉంటుంది. బాంకుల్లో డిపాజిట్లు నాలుగు వందల ఇరవై ఏడు కోట్ల రూపాయలుంటాయి. శిర్డీ సాయిబాబా స్వామి వారికి, వడ్డీరూపంలోను, విరాళాల రూపంలోను ఏడాదికి మూడు వందల కోట్ల పైగా వస్తుంది. ఇక్కడికి దేశం నలుమూలల నుండి భక్తులు వస్తుంటారు.
**శిర్డీ**లోని సాయి మందిరంలో నిత్య పూజలు జరుగుతున్నాయి. అనుదినం వేల సంఖ్యలో వివిధ ప్రాంతాలనుండి భక్తులు శిర్డీకి వచ్చి, బాబా దర్శనం చేసుకొంటారు. శ్రీ సాయిబాబా సంస్థాన్ అనే సంస్థ శిర్డీ కేంద్రంగా వివిధ కార్యక్రమాలు, ఆలయ నిర్వహణ కొనసాగిస్తున్నది.

దేశంలో అన్ని ప్రధాన నగరాలలోనూ సాయిబాబా మందిరాలున్నాయి. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో అనేక నగరాలలోను, పట్టణాలలోను, చాలా గ్రామాలలోను సాయి మందిరాలున్నాయి. సాయి బాబా గురించి అనేక పుస్తకాలు ప్రచురితమయ్యాయి. హిందువుల యాత్రా స్థలాలలో ఒకటిగా షిరిడీ పరిగణింప బడుతున్నది. అయితే సాయిబాబా ఆరాధనోద్యమంలో కొద్దిపాటి మాత్రమే శిర్డీ సాయి సంస్థానం మార్గదర్శకత్వ వ్యవస్థలో ఉంది

## ఇవి కూడా చూడండి

* శిర్డీ సాయిబాబా
* శిర్డీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Directions To Shirdi Archived 2009-06-08 at the Wayback Machine
* Rules for NRI's to Buy Property in Shirdi
* Book a room directly with the hotel at Shirdi - no commissions

హిందూ మతము
# సింహాచలం

సింహాచలం విశాఖపట్నం జిల్లా, విశాఖపట్నం నగరంలో ఒక ప్రాంతం. ఇక్కడి వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రం. ఈ కొండలు తూర్పు కనుమలలో భాగంగా ఉన్నాయి.

## పేరు వ్యుత్పత్తి

**సింహాచలం** అనగా సింహం కలిగిన కొండ. ఈ పేరు సింహ + అచలం అనే రెండు పదాల కలయికతో ఏర్పడింది. అచలం అనగా చలనం లేనిది: కొండ లేదా పర్వతం.

## ప్రాంతాలు

శ్రీనివాసనగర్, ప్రహ్లాదపురం, సాయినగర్ కాలనీ, సింహపురి కాలనీ, సింహపురి లేఔట్ మొదలైనవి ముఖ్యమైన నివాసప్రాంతాలు.

## రవాణా సౌకర్యాలు

సింహాచలం రైల్వేస్టేషన్
* సింహాచలం రైల్వే స్టేషను అనే పేరుతో గోపాలపట్నం ప్రాంతంలో ఉంది.

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/ దేవాలయాలు

* శ్రీ వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం

శ్రీ వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం తూర్పు కనుమలలో పర్వతంపైన ఉన్న హిందూ పుణ్యక్షేత్రం. ఈ క్షేత్రాన విశాఖ పరిసర ప్రాంతాల్లో ప్రజలు సింహాద్రి అప్పన్నగా పిలిచే వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి కొలువై ఉన్నాడు. ఈ దేవాలయం సముద్రమట్టానికి 244 మీ ఎత్తున సింహగిరి పర్వతంపై ఉంది. ఇది దక్షిణ భారతదేశం లోని ముఖ్యమైన వైష్ణవ పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. తిరుపతి తర్వాత అత్యధిక ఆదాయం (52 కోట్ల రూపాయలు) కలిగిన దేవాలయం. సంవత్సరానికి 12 గంటలు మాత్రమే ఈ దేవుని నిజరూప దర్శనం భక్తులకు లభిస్తుంది. మిగిలిన సమయంలో ఈ విగ్రహం చందనంతో కప్పబడి ఉంటుంది. నిజరూప దర్శన సమయాన్ని చందన యాత్ర లేదా చందనోత్సవం అని అంటారు.

## మూyidiydyixugdgzohcov లాలు

Idogzohcigxih🎂🐒🐷😁😍🏍️🏍️🏍️🏍️🏍️😋✌️🍿🐷🍿

## వెలుపలి లంకెలు
# రెవెన్యూ గ్రామం

**రెవెన్యూ గ్రామం,**  అన్నది భారత పరిపాలన వ్యవస్థలో జనగణన, రెవెన్యూ వంటి రంగాల్లో అతిచిన్న పరిపాలిత విభాగం. బ్రిటీష్ పరిపాలనా కాలంలో రెవెన్యూ సౌలభ్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అతిచిన్న పరిపాలిత విభాగాలుగా వీటిని రూపకల్పన చేశారు. 2011 నాటికి కూడా జనగణన, రెవెన్యూ వంటి వ్యవస్థలు రెవెన్యూ గ్రామాన్నే మౌలిక ప్రమాణంగా తీసుకున్నారు. ఈ రెవెన్యూ గ్రామాలలో శివారు గ్రామాల పేరుతో పలు ఇతర తరహా గ్రామాలు ఉంటాయి. ఆయా శివారు గ్రామాల్లో పంచాయితీ హోదా ఉన్నవి, లేనివి (తండాలు, చిన్న పల్లెలు) కూడా ఉండవచ్చు. ఒక్కో సందర్భంలో పదుల ఏళ్ళ నాటి రెవెన్యూ గ్రామంలో జనం పలు కారణాలతో చుట్టూ ఉన్న గ్రామాలకు తరలి వెళ్ళిపోగా, అంతర్గతంగా శివారు గ్రామాలు కూడా లేకపోగా, అది నిర్జన గ్రామంగా మిగిలిపోనూ వచ్చు.

## చరిత్ర

భూవిభజన రేఖలు (సర్వే సంఖ్యలు) తెలిపే కేడెస్ట్రల్ పటం, నర్సాయపాలెం, బాపట్ల మండలం
భారతదేశంలో జనావాసాల శీర్షికలు లేదా పదాలకు నిర్వచనం లేదా నిర్వచనాలను రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలు అధికారికంగా పేర్కొన్నవి. రెవెన్యూ గ్రామం అన్న భావన (కాన్సెప్టు) బ్రిటీష్ పరిపాలన కాలంలో వలస పాలన అధికారులు రూపకల్పన చేశారు. రెవెన్యూ గ్రామం అన్నదాన్ని రూపకల్పన చేసేప్పుడు నివాస ప్రాంతాల శ్రేణిలో అతిచిన్న విభాగంగా చేశారు. అయితే బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం రెవెన్యూ గ్రామాన్ని పన్ను వసూళ్ళ అసవరాలకు తగ్గ విధంగా రూపొందించిందే తప్ప ప్రజా సంక్షేమం, గ్రామాభివృద్ధి వంటి అంశాలకు వీలుగా రూపొందించలేదు. తొలిసారిగా సర్వేజరిపినపుడు, ఒక ప్రాంతంలో వున్న కొన్ని సర్వే సంఖ్యలు కలిసితే ఏర్పడింది రెవెన్యూ గ్రామం. భూమి యాజమాన్య నిర్వహణ, శిస్తు వసూలు చేయుటకు ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ లో శిస్తు రద్దుచేయబడిన తరువాత భూమి యాజమాన్య నిర్వహణకు, గ్రామస్థాయినుండి భూమి సంబంధిత గణాంకాలకు ప్రాథమికంగా ఉపయోగపడుతుంది. దీనిలో నివాస సముదాయాలు ఒకటి అంతకన్న ఎక్కువ వుండవచ్చు. స్థానిక పరిపాలన అవసరాలకు జనాభాని బట్టి వీటిని పంచాయితీలుగా విభజించారు. తక్కువ జనాభా కల నివాస సముదాయాలు దగ్గరిలోని పంచాయితీలో కలపబడుతాయి. మండల స్థాయిలో పంచాయితీలు ఏర్పరుస్తారు.

## అంతర్గత విభాగాలు

ఒక మండలంలోని గ్రామపంచాయితీలు రూపురేఖలు మాదిరి పటం
రెవెన్యూ గ్రామాలు అతిచిన్న విభాగాలని జనగణన పేర్కొంటున్నా, వీటిలో శివారు గ్రామాలు (హామ్లెట్) ఉంటాయి. జనగణనలో శివారు గ్రామాలుగా ప్రస్తావనకు కూడా నోచుకోని ఈ గ్రామాల్లో పంచాయితీ హోదా కలిగిన గ్రామాలు, అవి లేని అచ్చమైన శివారు పల్లెలు, తండాలు కూడా ఉన్నాయి. పంచాయితీ గ్రామాలు మరో వైపు పంచాయితీ వ్యవస్థలోనూ, గ్రామాభివృద్ధి వ్యవస్థలోనూ మౌలిక స్థాయి యూనిట్‌గా ఉంటున్నాయి. జనగణన సమాచారం కోసం రెవెన్యూ గ్రామాలను స్వీకరించడం వల్ల ఈ అంతర్గత వైరుధ్యాలన్నీ జనగణనలో సరిగా ప్రతిబింబించడం లేదన్న విమర్శ ఉంది.

### నిర్జన గ్రామాలు

రెవెన్యూ వ్యవస్థను నిర్ణయం చేసిన నాడు ఏర్పడ్డ రెవెన్యూ గ్రామాలు క్రమేపీ దశాబ్దాలు గడిచి వివిధ కారణాల వల్ల ప్రజలు వలసపోవడం వల్ల కొన్నిమార్లు లేకుండా పోవచ్చు. అయితే రెవెన్యూ పరిధికి అవసరమైన పంట పొలాలు, ఇతర ఆదాయ వనరులు అక్కడే ఉండడంతో, రెవెన్యూ వ్యవస్థకు వచ్చిన లోపం లేకపోవడంతో ఆయా గ్రామాలకు రెవెన్యూ గ్రామాల హోదా తీసివేయకుండా ఉంచేసిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. అటువంటి రెవెన్యూ గ్రామాల్లో జనగణన చేసినప్పుడు జనం లేక నిర్జన గ్రామాలుగా కనిపిస్తున్నాయి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# తిరుమంగై ఆళ్వార్

| తిరుమంగై ఆళ్వార్ |
| --- |
| తన భార్య కుముదవల్లి (కుడి వైపు ఆమె కిరీటం మాత్రమే కనిపిస్తుంది. మిగిలిన చిత్రం హారాలతో మూసివేయబడినది) తో తిరుమంగై ఆళ్వార్ (ఎడమ) |
| జననం | కాలియన్ 8వ శతాబ్దం (traditional dating: 2702 BCE) కురియాలూర్ (తిరువలి-తిరునగరి) |
| నిర్యాణము | తిరుక్కురుగుడి (తిరునెల్వేలి జిల్లా) |
| బిరుదులు/గౌరవాలు | ఆళ్వారులు |
| తత్వం | వైష్ణవం, భక్తి |
| సాహిత్య రచనలు | పెరియ తిరుమోలి, తిరునెదుంతండకం, తిరుకురుతండకం, తిరువెలుఖ్ఖుతిరుక్కై, సిరియతిరుమదల్, పెరియా తిరుమదల్ |

తిరుమంగై అల్వార్ ను తిరుమంగై మన్నన్ అని కూడా పిలుస్తారు. దక్షిణ భారతదేశంలోని 12 మంది ఆళ్వారులలో చివరివాడు. అతను హిందూ మతం యొక్క వైష్ణవ సంప్రదాయానికి అనుబంధంగా గుర్తింపు పొందాడు. అతను పద్యాల కూర్పులో అత్యంత ఉన్నతమైన అళ్వార్లలో ఒకనిగా పరిగణించబడ్డాడు. అతనికి అద్భుతమైన కవితా "నర్కవి పెరుమాళ్" అనే బిరుదు ఉంది. అతనికి పరకాలయోగి అని కూడా పిలుస్తారు.

## జీవిత విశేషాలు

అతను కలియుగ ప్రారంభంలో 397 సంవత్సరమునకు సరియగు "నళ" నామ సంవత్సర వృశ్చిక (కార్తిక) మాస శుక్ల పక్ష పూర్ణిమా గురువారమున కృత్తికా నక్షత్రమున "తిరుక్కుఱైయలూర్" అను దివ్యదేశమునందు జన్మించాడు. అతనికి తన తండ్రి ""నీలనిఱైత్తర్" అని నామకరణం చేసాడు.

అతను పద్మాంశమున జన్మించిన కుముదవల్లి నాచ్చియార్లను వివాహము చేసికొన్నాడు. అందుకు అతను శ్రీవైష్ణవ ఆరాధనను నిర్వహించుచూ పూజా ద్రవ్యములకై దొంగతనము చేసేవాడు. అతనిని పరీక్షింపదలచి పెండ్లి కుమారుని వేషములో వచ్చిన శ్రీమహావిష్ణువుని కూడా దోచి స్వామి పాదస్పర్శచే జ్ఞానోదయము పొందెను. అతను "నాన్‌కణ్డు కొణ్డేన్ నారాయణా వెన్ఱుం నామమ్" అని తిరుమంత్రమును ప్రకాశింపజేసిరి.

అతను తమ శిష్యులతో కలసి దివ్యదేశ సంచారము చేయుచు పెరుమాళ్లకు మంగళాశాసనము చేయుచుండిరి. వేదబాహ్యులైన జైన బౌద్ధాదులను జయించి ఆ ద్రవ్యముతో శ్రీరంగనాథులకు మణి మంటప ప్రాకారాదులు నిర్మించిరి.

వీరు నమ్మాళ్వార్లు అనుగ్రహించిన చతుర్వేద సారభూతమైన నాల్గు ప్రబంధములకు షడంగములుగా ఆరుప్రబంధములను అనుగ్రహించిరి. వీరివైభవము వాచామగోచారము. దానిని గురుపరంపరా ప్రభావాది గ్రంథములలో సేవింపవచ్చును.

## మూలాలు

## వనరులు

* Pillai, M. S. Purnalingam (1994). *Tamil Literature*. Asian Educational Services. ISBN 978-81-206-0955-6.
* V.K., Subramanian (2006). *101 Mystics of India*. Abhinav Publications. ISBN 978-81-7017-471-4.
* Das, Sisir Kumar (2006). *A History of Indian Literature, 500–1399: From the Courtly to the Popular*. Sahitya Akademi. ISBN 9788126021710.
* T., Padmaja (2002). *Temples of Kr̥ṣṇa in South India: history, art, and traditions in Tamilnāḍu*. New Delhi: Shakti Malik. ISBN 81-7017-398-1..
* Chari, S. M. Srinivasa (1997). *Philosophy and Theistic Mysticism of the Āl̲vārs*. Motilal Banarsidass Publishers. ISBN 9788120813427.
# రెడ్డి రాజవంశం

| రెడ్డి రాజ్యం  |
| --- |
| 1325–1448 |
| రాజధాని | అద్దంకి (తొలి) కొండవీడు రాజమహేంద్రవరం కందుకూరు |
| సామాన్య భాషలు | తెలుగు |
| మతం  |  హిందూ మతం |
| ప్రభుత్వం | రాచరికం |
| చారిత్రిక కాలం |  మధ్య యుగ భారతదేశం |
|  |
| • స్థాపన  | 1325 |
| • పతనం  | 1448 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Preceded by** | **Succeeded by** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | కాకతీయ సామ్రాజ్యం
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| విజయనగర సామ్రాజ్యం
 |  |
| గజపతులు
 |  |

 |

 |

**రెడ్డివంశం** ఆంధ్రప్రదేశ్ లో కొంత భూభాగాన్ని కొంతకాలం పరిపాలించిన రాజవంశం. ఈ వంశపు రాజుల రాజధానులు కొండవీడు, అద్దంకి, రాజమహేంద్రవరం, కందుకూరు.

రెడ్డి రాజుల రాజధానులు

## కొండవీటి రెడ్లు

రెడ్లు ప్రధానంగా కొండవీడు రాజధానిగా తీరాంధ్రాన్ని పరిపాలించారు. రెడ్డి రాజ్యస్థాపకుడు ప్రోలయ వేమారెడ్డి.

కొండవీటి రెడ్డి రాజులు
| రాజు పేరు | పాలన ప్రారంభం | పాలనముగింపు
 |
| --- | --- | --- |
| ప్రోలయ వేమారెడ్డి | 1325 | 1353
 |
| ప్రోలయ అనపోతారెడ్డి | 1353 | 1364
 |
| ప్రోలయ అనవేమారెడ్డి | 1364 | 1386
 |
| ప్రోలయ కుమార గిరిరెడ్డి | 1386 | 1402
 |
| ప్రోలయ పెదకోమటి వేమారెడ్డి | 1402 | 1420
 |
| ప్రోలయ రాచవేమారెడ్డి | 1420 | 1424
 |

### రచనలు, బిరుదులు

సర్వజ్ఞచక్రవర్తి బిరుదుగల పెదకోమటి వేమారెడ్డి సాహిత్య చింతామణి, సంగీత చింతామణి, శృంగార దీపిక అను గ్రంథాలను రచించాడు. వసంత రాజీయం గ్రంథాన్ని రచించిన కుమారగిరిరెడ్డికి కర్పూర వసంతరాయలు అనే బిరుదు ఉంది.

## రాజమహేంద్రవర రెడ్డి రాజులు

రెడ్లు ప్రధానంగా కొండవీడు రాజధానిగా తీరాంధ్రాన్ని పరిపాలించారు. రెడ్డి రాజ్యస్థాపకుడు ప్రోలయ వేమారెడ్డి.

రాజమహేంద్రరెడ్డి రాజులు
| రాజు పేరు | పాలన ప్రారంభం | పాలనముగింపు
 |
| --- | --- | --- |
| కాటయ వేముడు | 1395 | 1414
 |
| రెండో కుమారగిరి | 1414 | 1416
 |
| మూడో కుమారగిరి, మూడో అనవోతారెడ్డి | ? | ?
 |
| వీరభద్రారెడ్డి | 1423 | 1448
 |

## కందుకూరు రెడ్డి రాజులు

ప్రోలయ వేముడు బోయవిహారదేశానికి తన ప్రతినిధిగా మల్లారెడ్డిని నియమించాడు. మల్లారెడ్డి, అతని సంతతి (శ్రీగిరి, రెండో కోమటిరెడ్డి) కందుకూరు రాజధానిగా ఒక శతాబ్దికాలం పరిపాలించారు.

## చిత్రమాలిక

* కొండవీడు కోట
* రాగిరేకులపై సంస్కృతం తెలుగు శాసనాలు సా.శ1358 (అనవోతా రెడ్డి)

## ఇవి కూడా చూడండి

కొండవీడు

## మూలాలు

* బి.యస్.యల్, హనుమంతరావు (2012). "రెడ్డి-నాయక యుగము". *ఆంధ్రుల చరిత్ర*. విశాలాంధ్ర.
# సాళువ వంశం

| విజయ నగర రాజులు
 |
| --- |
|

|  |
| --- |
| **సంగమ వంశం** |
| మొదటి హరిహర రాయలు
 | 1336-1356
 |
| మొదటి బుక్క రాయలు
 | 1356-1377
 |
| రెండవ హరిహర రాయలు
 | 1377-1404
 |
| విరూపాక్ష రాయలు
 | 1404-1405
 |
| రెండవ బుక్క రాయలు
 | 1405-1406
 |
| మొదటి దేవరాయలు
 | 1406-1422
 |
| రామచంద్ర రాయలు
 | 1422
 |
| వీర విజయ బుక్క రాయలు
 | 1422-1424
 |
| రెండవ దేవ రాయలు
 | 1424-1446
 |
| మల్లికార్జున రాయలు
 | 1446-1465
 |
| రెండవ విరూపాక్ష రాయలు
 | 1465-1485
 |
| ప్రౌఢరాయలు
 | 1485
 |
| **సాళువ వంశం** |
| సాళువ నరసింహదేవ రాయలు
 | 1485-1491
 |
| తిమ్మ భూపాలుడు
 | 1491
 |
| రెండవ నరసింహ రాయలు
 | 1491-1505
 |
| **తుళువ వంశం** |
| తుళువ నరస నాయకుడు
 | 1491-1503
 |
| వీరనరసింహ రాయలు
 | 1503-1509
 |
| శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు
 | 1509-1529
 |
| అచ్యుత దేవ రాయలు
 | 1529-1542
 |
| సదాశివ రాయలు
 | 1542-1570
 |
| **ఆరవీటి వంశం** |
| రామ రాయ
 | 1542-1565
 |
| తిరుమల దేవ రాయలు
 | 1565-1572
 |
| శ్రీరంగ దేవ రాయలు
 | 1572-1586
 |
| వేంకటపతి దేవ రాయలు
 | 1586-1614
 |
| శ్రీరంగ రాయలు 1
 | 1614-1614
 |
| రామదేవ రాయలు
 | 1617-1632
 |
| పెద వేంకట రాయలు
 | 1632-1642
 |
| శ్రీరంగ రాయలు 2
 | 1642-1646
 |

 |

హైదరాబాదు లోని టాంక్‌బండ్ సాళువ వంశానికి చెందిన శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు విగ్రహము
**సాళువ వంశము** విజయనగర సామ్రాజ్యమును పరిపాలించిన రెండవ వంశము. ఈ వంశస్థులు 1485 నుండి 1505 వరకు విజయనగరాన్ని పాలించారు. సాళువ వంశము కన్నడ వంశము. ఈ వంశస్థులు *కళ్యాణీపురవరాధీశ్వర* అనే బిరుదు ధరించడము వలన కర్ణాటకలోని కళ్యాణీ నగరం వీరి జన్మస్థలమని చరిత్రకారుల అభిప్రాయము. ముస్లింల దండయాత్రలవలన ఆంధ్ర దేశానికి వలస వచ్చారు. వీరి రాజకీయ ప్రాభల్యము కర్నూలు, చంద్రగిరి ప్రాంతాలలో ప్రారంభమైనది.

సాళువ వంశ స్థాపకుడు, సాళువ నరసింహుని ప్రపితామహుడు (ముత్తాత) మంగిరాజుకు *ప్రతిపక్ష సాళువ* అనే బిరుదు ఉంది. బిరుదనామమే వంశనామమయ్యిందని ఒక ఆలోచన. వీరి పూర్వీకులకు కూడా *కటారిసాళువ* అనే బిరుదు ఉంది. అయితే వీరి అసలు వంశనామము తెలియదు.

సాళువాభ్యుదయము గ్రంథమును అనుసరించి కంపరాయల మధురాపురి దండయాత్రలో, శ్రీరంగనాథుని పునప్రతిష్ఠించుటలో సాళువ మంగిరాజు ప్రముఖ పాత్ర పోషించాడు. ఈయన శ్రీరంగనాథునికి 60వేల మాడలు, 8 గ్రామాలు దానము చేశాడు. అప్పటి నుండి సాళువ వంశస్థులు కర్నూలు, చంద్రగిరి ప్రాంతాలను విజయనగర ఉద్యోగులుగా పాలించినట్లు స్థానిక చరిత్రలు, శాసనాలు చెబున్నాయి కానీ సాళువాభ్యుదయము ప్రకారము సాళువ నరసింహుని తండ్రి గుండరాజు కళ్యాణీ నుండి పాలించాడని చెబుతున్నది. గుండరాజు మరణానంతరము కళ్యాణీ నగరానికి విపత్తు సంభవించగా నరసింహదేవ రాయలు రాజధానిని చంద్రగిరికి మార్చాడట.

## మూలములు

* ఆంధ్రుల చరిత్ర - బి.యస్.యల్.హనుమంతరావు