Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# పదార్థము

పదార్థము|     |
| ద్రవ, ఘన, గ్యాస్ రూపంలో ఉన్న పాదార్దములకు ఉదాహరణలు . |

**పదార్థం** (ఫ్రెంచ్: matière, జర్మన్, డచ్: materie, ఆంగ్లం: matter, స్పానిష్, పోర్చుగీస్, ఇటాలియన్: materia) అనేది వివిధ భౌతికరాశులతో కూడి ఉంటుంది. పదార్థం సాధారణంగా పరమాణువులు, అణువులు, బణువులతో నిర్మించబడి ఉంటుంది. పదార్థం కొంత ద్రవ్యరాశిని కలిగి వుండడంతో పాటు కొంత స్థలాన్ని కూడా ఆక్రమిస్తుంది. ద్రవ్యరాశి, పొడవు, కాలము వంటి కొలతలతో పదార్థమును నిర్వచించవచ్చు. ఐన్‌స్టయిన్ సాపేక్ష సిద్దాంతం ప్రకారం పదార్థం, శక్తి పరస్పరం ఒక రూపం నుండి మరొక రూపంలోకి మారగలవు.

పదార్థాలు ముఖ్యంగా ఘనం, ద్రవం, వాయువు అనే మూడు స్థితుల్లో ఉంటాయి. వీటిలో వాయుస్థితి అతిసరళమైనది. వాయువుకు నిర్దిష్టమైన ఆకృతి ఉండదు. వాయువుకు సంకోచ, వ్యాకోచ లక్షణాలు ఉండటం వల్ల దాన్ని ఉంచిన పాత్రను పూర్తిగా ఆక్రమిస్తుంది. వాయుస్థితిలో ఉన్న పదార్థాల అణువులు అమిత వేగాలతో భూమ్యాకర్షణ శక్తికి అతీతంగా తేలికగా కలిసిపోతాయి. దీన్నే 'వాయు వ్యాపనం' అని అంటారు.

**పదార్థం** లేదా ద్రవ్యం (matter) అంటే ఏమిటి? ఆధునిక భౌతిక శాస్త్రం ప్రకారం పదార్థానికీ, శక్తికీ మధ్య నిజంగా తేడా ఏమీ లేదనీ, పదార్థాన్ని కేవలం శక్తి యొక్క రూపాంతరంగా భావించవచ్చనీ తెలుస్తోంది. అయినప్పటికీ పదార్థం అనే దానికి ఒక స్వతంత్రమయిన అస్తిత్వం ఉంది. మన నిత్య అనుభవంలో మనకి అనేక వస్తువులు తారస పడతాయి. చెట్లు, పువ్వులు, కాయలు, నీరు, కారు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు, ఇలా ఎన్నో. కంటికి కనబడని గాలి కూడా పదార్థమే, కాని అది మన స్పర్శకి 'కనబడుతుంది'. ఆమ్లజని, ఉదజని, నత్రజని కూడా పదార్దాలే. సూక్ష్మ ప్రపంచంలో ఉండే బణువులు (molecules), అణువులు (atoms), పరమాణువులు (sub-atomic particles) కూడా పదార్థాలే. ఇలా పదార్థం అంటే ఏమిటో సోదాహరణంగా వివరించటం ఒక ఎత్తు, పదార్థం అనే మాటకి ఒక నిర్వచనం తయారు చెయ్యటం మరొక ఎత్తు.

ప్రతి వస్తువులోనూ పదార్థం ఉంటుంది కనుక ప్రతి వస్తువులోనూ ఎంత పదార్థం ఉందో తెలియజెయ్యటానికి 'పదార్థ రాశి' లేదా 'ద్రవ్యరాశి' (mass) అనే మాటని వాడుతారు. ఈ ద్రవ్యరాశిని గ్రాములు (grams), కిలోగ్రాములు (kilograms), స్లగ్గులు (slugs), వీశలు, మణుగులు, ... ఇలా రకరకాల కొలమానాలు ఉపయోగించి కొలుస్తారు. ఏ కొలమానం ఉపయోగించి కొలిచినా ద్రవ్యరాశి అనేది ఒక వస్తువులో ఎంత పదార్థం (matter) ఉందో చెబుతుంది. కాని ఈ దృక్పథం భౌతిక శాస్త్రంలో అందరికీ నచ్చదు. మనం ఇక్కడ ద్రవ్యరాశి అని దేనిని అంటున్నామో దానినే కొందరు జడత్వం' (inertia) అంటారు. పేరు మారింది, దృక్పథం మారింది. ఇంతకీ జడత్వం అంటే ఏమిటి? "కదలిక లేకుండా, విశ్రాంతిగా ఉన్న వస్తువు (an object at rest) ని కదలించాలంటే ఆ వస్తువు యొక్క జడత్వానికి అనులోమ సంబంధంలో (in direct proportion) బలం ఉపయోగించాలి" అన్నది జడత్వానికి డొంకతిరుగుడు నిర్వచనం. కదలిక లేకుండా ఒక చోట 'పడి ఉన్న' వస్తువులకే జడత్వం ఉంటుందనుకోవడం పొరపాటే అవుతుంది. నెమ్మదిగా పాకుతున్న పసి పాపని పట్టుకోవడం తేలికే కాని జోరుగా పరిగెడుతున్న ఆంబోతుని ఆపటం కష్టం. కదలిక లేని వస్తువులకి జడత్వం ఉన్నట్లే సమ వేగం (uniform velocity) తో ప్రయాణం చేస్తూన్న వస్తువులకి కూడా జడత్వం ఉంటుంది. అంటే వస్తువుకి గల 'జడత్వం' అనే లక్షణం దాని సహజమైన చలన స్థితి (natural state of motion) మార్చే ప్రయత్నంలో వ్యక్త మవుతుంది.

చలన స్థితి అంటే ఏమిటి? వస్తువు కదలిక లేకుండా విశ్రాంతి స్థితిలో ఉండుట, సమ వేగంతో (uniform velocity) కదలుట అనేవి ఆ వస్తువు యొక్క చలన స్థితి అంటారు. ఒక వస్తువును తన సహజమైన చలన స్థితి నుండి మార్చటానికి ప్రయత్నించే బాహ్య ప్రభావాన్ని (external influence) బలం (force) అంటారు.

## సూచికలు

## యితర లింకులు
# న్యూటన్ విశ్వగురుత్వాకర్షణ సిద్ధాంతం

ఉపగ్రహాలు, ప్రక్షేపకాలు న్యూటన్ విశ్వగురుత్వాకర్షణ నియమాన్ని పాటిస్తాయి.
భూమి యొక్క గురుత్వాకర్షణ క్షేత్ర అవథి
Gravity field near earth at 1,2 and A
జోహన్నిస్ కెప్లర్ సా.శ. 1619 వ సంవత్సరంలో సూర్య కేంద్రక సిద్ధాంతానికీ కచ్చితంగా సరిపోయే విధంగా గ్రహాల చలనాలకు సంబంధించిన కొన్ని భావనలు చేసిన 60 సంవత్సరముల తరువాత సర్ ఐజాక్ న్యూటన్ భూమి చుట్టూ తిరిగే చంద్రుని చలనాన్ని పరిశీలించాడు.

చంద్రుడు, భూమి చుట్టూ ఒకసారి తిరిగి రావడానికి 27.3 రోజులు పడుతుంది. భూమికి, చంద్రునికి మధ్య గల దూరం సుమారుగా : WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 కి.మీ.లు ఉంటుంది. ఈ విలువలననుసరించి న్యూటన్ భూమి దిశగా చంద్రునికి ఉండే త్వరణాన్ని లెక్కించి, అది : WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 గా ఉంటుందని కనుగొన్నాడు. అయితే మరి ఇంత త్వరణానికి కారణమయిన బలం ఏమయి ఉంటుందన ప్రశ్నకు సమాధానం అతని ప్రఖ్యాతి నొందిన చెట్టుపై నుండి పడుతున్న ఆపిల్ పండు పరిశీలన నుండే వెల్లడయింది. దాని ప్రకారం భూమి తనపై నున్న ప్రతీ దానిని తన కేంద్రం వైపుగా ఆకర్షించుతుంటుంది. ఈ ఆకర్షణ సిద్ధాంతం ఒక్క భూమికే గాక అన్ని ఖగోళ రాశులకూ వర్తిస్తుందని కూడా నిర్ధారించాడు. అంటే భూమి పైకి ఆపిల్ పండు పడటానికి ఏది కారణమయిందో, అదే చంద్రుని భూమి వైపుగా ఉంచడానికి పనిచేస్తున్నది. న్యూటన్ తాను చేసిన యోచన పర్యవసానంగా ఒక సార్వత్రిక సూత్రాన్ని వివరించారు. దీని ప్రకారం ఒక భూమి మాత్రమే కాక విశ్వంలోని అన్ని వస్తువులు ఇతర వస్తువులను పరస్పరం ఆకర్షించుకుంటున్నాయి. ఆ బలాన్ని గురుత్వబలం లేదా గురుత్వాకర్షణ బలం అంటారు. ఈ సూత్రాన్ని విశ్వ గురుత్వాకర్షణ నియమం అంటారు.

ఈ నియమం ప్రకారం విశ్వంలో ఏ రెండు వస్తువుల మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలం ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ) వాటి ద్రవ్యరాశుల ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ) లబ్ధానికి అనులోమానుపాతంలోనూ, వాటి మధ్య దూరపు వర్గానికి ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ) విలోమానుపాతంలోనూ ఉంటుంది. అనగా,

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ................................................(1)
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 ...........................................(2)

 (1),(2) నుండి WIKINIUM\_MATH\_PH\_14

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 ను సార్వత్రిక గురుత్వాకర్షణ స్థిరాంకం అంటారు.

దీని సంఖ్యాత్మక విలువ
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20
రెండు వస్తువుల ద్రవ్యరాశులు వరుసగా 'm*1,* m*2, వాటి మధ్య గల దూరం r, అయితే వాటి మధ్య పని చేసే ఆకర్షణ బలం (F) నిఈ విధంగా సూచించవచ్చు.*

|  |
| --- |
|  |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 ,
ఇక్కడ:

* *F* అంటే ద్రవ్యరాశుల మధ్య ఆకర్షణ బలం
* *G* అంటే గురుత్వాకర్షణ స్థిరాంకం
* *m*1 అంటే మొదటి ద్రవ్యరాశి
* *m*2 అంటే రెండవ ద్రవ్యరాశి,,
* *r* అంటే ద్రవ్యరాశుల యొక్క కేంద్రాల మధ్య దూరం.
 |  |

## ఇవి కూడా చూడండి

* గురుత్వత్వరణం

## బయటి లింకులు
# న్యూటన్ సూత్రాలు

Isaac Newton (1643-1727), చట్టాలు రూపొందించిన భౌతిక శాస్త్రజ్ఞుడు
**న్యూటన్ గతి సూత్రాలు** సాంప్రదాయ యాంత్రిక శాస్త్రం ఆధారంగా రూపొందిచబడ్డాయి. ఇవి బాహ్యబలమునకు, చలనానికి మధ్య సంబంధం తెలిపే సూత్రములు. 1687 జూలై 5 వ తారీఖున ప్రచురించబడిన ఈ మూడు సూత్రాలు క్లాసికల్ మెకానిక్స్ కి ప్రాతిపదిక.

Newton's First and Second laws, in Latin, from the original 1687 *Principia Mathematica*.

## అవలోకనం

ఈ మూడు నియమాలు న్యూటన్ తన "ఫిలసఫియా నేచురలిస్ ప్రిన్సిపియా మేతమేటికా"లో మొదట 1687 నా ప్రచురితమైనవి.న్యూటన్ అనేక భౌతిక వస్తువులు, వ్యవస్థల చలనాన్ని వివరించేందుకు పరిశోధించడానికి
వాటిని ఉపయోగించారు.ఉదాహరణకు గ్రంథం యొక్క మూడవ వాల్యూమ్ లో తన న్యూటన్ భూమ్యాకర్షణ నియమం, ఈ గమన నియమాలు కలిపి, కెప్లర్ గ్రహచలన సూత్రాలు వివరించాడు.న్యూటన్ సూత్రాలు, ఇవి వస్తువులను ఒకే బిందు ద్రవ్యరాశులుగా సిద్ధాంతీకరించబడుతుంది. ఇది వస్తువు యొక్క కొలతల కంటే దూరాలు ఎక్కువ ఉన్నప్పుడు ఉపయోగించుతారు. ఈ విధంగా, ఒక గ్రహం కూడా ఒక నక్షత్రం చుట్టూ దాని కక్ష్య చలనం విశ్లేషణ కోసం ఒక అణువుగా సిద్ధాంతీకరించబడింది.

ఇక్కడ ద్రవ్యరాశి, త్వరణం, జోరు, (చాలా ముఖ్యంగా) శక్తి బాహ్యంగా నిర్వహించినవే.ఈ చట్టాలను వీటికి ఒక నిర్వచనంగా పరిగణించవచ్చు.న్యూటోనియోన్ మెకానిక్స్ ప్రత్యేక సాపేక్షత (special relativity) ద్వారా అధిగమించబడింది.కానీ ఇప్పటికీ ఉపయోగించే వేగం కాంతి వేగం కన్నా తక్కువ ఉన్నప్పుడూ ఇంచుమించు ఉపయోగపడుతుంది.

## **మొదటి సూత్రము **ఒక వస్తువు పై ఫలితబలం పనిచేయనంత వరకు చలన స్థితిలో ఉన్న వస్తువు చలన స్థితిలోను, నిశ్చల స్థితిలో ఉన్న వస్తువు నిశ్చల స్థితిలోనూ ఉంటుంది**. ఈ వస్తు ధర్మాన్ని జడత్వము అంటారు.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
## **రెండవ సూత్రము **ఒక వస్తువు ద్రవ్యవేగంలోని మార్పు ఆ వస్తువు పై ప్రయోగించిన బలానికి అనుపాతముగా ఉంటుంది. ఆ బలం ప్రయోగించిన దిశలో ఉంటుంది**.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
### ప్రచోదనం

అతిస్వల్ప కాలంలో వస్తువు ద్రవ్యవేగంలో పరిమిత మార్పును కలిగించే అత్యధిక బలం, కాలాలా labdhanni ప్రచోదనం అంటరు.

ఒక ప్రచోదనం j, ఒక బలం f, ఒక సమయం Δt లో ఒక వస్తువుపై పనిచేస్తే కలుగుతుంది.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
## చలనశీల ద్రవ్యరాశి వ్యవస్థలు

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 . ఇది అసలైనది.
## **న్యూటన్ మూడవ నియమం**

న్యూటన్ సూత్రాన్ని దృష్టాంతం చేయడానికి ఇద్దరు స్కేటర్లు వ్యతిరేఖ దశలో ఒకరిని ఒకరు గెంటుకొనుచున్నారు.ఎడమవైపు మొదటి స్కేటర్ 12 కుడి వైపు దిక్కునకు, రెండవ స్కేటర్ N21 ఎడమ వైపు దిక్కునకు బలాన్ని ప్రయోగిస్తున్నారు.ఇద్దరి బలాలు సమానం కానీ న్యూటన్స్ మూడవ సూత్రం ప్రకారం వ్యతిరేఖ దశలో ప్రయోగించబడ్డాయి.
* **మూడవ గమన నియమం ప్రకారం, ఒక వస్తువు వేరొక వస్తువుపై బలాన్ని కలగజేసినప్పుడు, రెండవ వస్తువు కూడా మొదటి దానిపై అంతే పరిమాణంలో బలాన్ని వ్యతిరేకదిశలో కలుగజేస్తుంది**.

ఈ రెండు వ్యతిరేక బలాల్ని కలిపి చర్య ప్రతిచర్య బలాల జత అంటాం.

ఉదాహరణకు A, B అనే రెండు వస్తువులు ఉంటే A మీద B F (A) అనే శక్తిని ఉపయోగిస్తే, B మీద A F (B) ఏ‌ఎన్‌ఈ శక్తిని వ్యతిరేఖంగా కలిగిస్తుంది.

చర్యకు ప్రతి చర్య సమనంగా ఉండి వ్యతిరేక దిశలో పనిచేయును.

F (A) =-F (B)

(-గుర్తు వ్యతిరేకతను సూచిస్తుంది)

ఉదాహరణ: రాకెట్

## ఇవి కూడా చూడండి

* డీఅలంబర్ట్ సూత్రము

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు
# కెప్లర్ గ్రహ గమన నియమాలు

పటంలో మూడు నియమాలను వివరించడం జరిగింది.
 (1) రెండు గ్రహముల దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్యలలో తిగుగుతుంటే మొదటి గ్రహం యొక్క నాభులు, రెండవ గ్రహం యొక్క నాభులు *ƒ*1, *ƒ*2, *ƒ*1, *ƒ*3 అయితే వాటిలో ఒక నాభి *ƒ*1 వద్ద సూర్యుడు ఉంటాడు.
 (2) రంగువేయబదిన సెక్టర్లు *A*1, *A*2లు సమాన కాలవ్యవధులలో సమాన వైశాల్యములు పొందుతుంది. అనగా *A*1 వైశాల్యం యేర్పడుటకు కాలం *A*2 వైశాల్యం యేర్పడుటకు కాలం సమానం, వాటి వైశాల్యములు సమానం.
 (3) మొదటి గ్రహం, రెండవ గ్రహం యొక్క పరిభ్రమణ కాలముల నిష్పత్తి *a*13/2 : *a*23/2.
భూ కేంద్రక సిద్ధాంతం, సూర్యకేంద్రక సిద్ధాంతముల ఆమోద యోగ్యతల మధ్య తలెత్తిన భేదాభిప్రాయాల పర్యవసానంగా ఖగోళ శాస్త్ర పరిశీలనలు అన్ని కచ్చితంగా లెక్కించాల్సి వచ్చింది. ఆ పరిశీలనల ఫలితాలను బట్టి టైకోబ్రాహి అను ప్రఖ్యాత ఖగోళ శాస్త్రవేత్త సూర్య కేంద్రక సిద్ధాంతమే సరైనదని వివరించాడు. దూర దర్శినులు లాంటి ఆధునిక పరికరాలేమీ లేని ఆ కాలంలో ఈయన ఖచ్చితమయిన వివరాలు కనుగొన్నాడు. టైకోబ్రాహీ పరిశోధనల ఫలితాలను అతని శిష్యుడైనటువంటి జోహాన్స్ కెప్లర్ సా.శ. 1619 వ సంవత్సరంలో సూర్య కేంద్రక సిద్ధాంతానికీ కచ్చితంగా సరిపోయే విధంగా గ్రహాల చలనాలకు సంబంధించిన కొన్ని భావనలు చేశాడు. ఆ భావనలే **కెప్లర్ గ్రహ గమన నియమాలు** (Kepler's laws of planetary motion) గా ఈనాటికీ అనువర్తిస్తున్నాయి.

ఖగోళ శాస్త్రములో కెప్లర్ మూడు గ్రహ గమన నియమములను ప్రతిపాదించడం జరిగింది. కెప్లర్ నియమము ప్రకారం గ్రహములు సూర్యుని చుట్టూ దీర్ఘ వృత్తాకార కక్ష్యలలో తిరుగు తుంటాయి.

## గ్రహ గమన నియమాలు

1. ప్రతి గ్రహము దీర్ఘ వృత్తాకార కక్ష్యలో తిరుగుతుంది. దీర్ఘ వృత్తం యొక్క రెండు నాభులలో ఏదో ఒక స్థానములో సూర్యుడు ఉంటాడు.
2. దీర్ఘవృత్తాకార మార్గంలో తిరిగే గ్రహమునకు సూర్యునికి కలిపే రేఖ సమాన కాల వ్యవధులలో సమాన వైశాల్యములను యేర్పరుస్తుంది..
3. గ్రహము యొక్క పరిభ్రమణ కాల వర్గం దీర్ఘవృత్తం యొక్క దీర్ఘాక్షం యొక్క ఘనమునకు అనులోమాను పాతంలో ఉండును.

## ఇవి కూడా చూడండి

* కెప్లర్ సమీకరణము

## బయటి లింకులు

## మూలాలు
# సాపేక్ష సిద్ధాంతం

భౌతికశాస్త్రంలో సాపేక్షత (relativity) గురించి ఆల్బర్ట్ అయిన్‌స్టయిన్ రెండు వాదాలు (theories) ప్రతిపాదించేరు: అవి (1) ప్రత్యేక సాపేక్షత (special relativity), (2) సాధారణ సాపేక్షత (general relativity).

స్థలకాలం
సాపేక్షత గురించి కనీసం ఒక నఖచిత్రంలానైనా అర్థం చేసుకోవాలంటే భౌతిక శాస్త్రంలో వచ్చే కొన్ని మూల భావాలు అవగాహనలోకి రావాలి. ఈ సందర్భంలో కనీసం అవలోకన చట్రం (frame of reference) అంటే ఏమిటో అర్థం కావాలి.

## అవలోకన చట్రం

మనం మన గదిలో నిలబడి ఒక బంతిని విసిరేమనుకుందాం. అప్పుడు మన అవలోకన చట్రం మన గది. మరొకరు కదులుతూన్న రైలు బండిలో నిలబడి అదే బండిలో ఎదురుగా నిలబడ్డ మరొక వ్యక్తి వైపు బంతిని విసిరేరనుకుందాం. అప్పుడు కదులుతూన్న బండి మన అవలోకన చట్రం అవుతుంది. మన గదిలో బంతి నూటన్ ప్రవచించిన ఏ గురుత్వాకర్షక నియమాలకి లోబడి ఉందో, కదులుతూన్న బండిలో బంతి కూడ అవే నియమాలకి లోబడి ఉంటుంది.

ఇప్పుడు బండి నిదానంగా ఒక స్థిరమైన (ఉ. గంటకి 100) కిమీ వేగం (uniform velocity) తో తూర్పు దిశలో పరిగెడుతున్నాదని అనుకుందాం. ఇక్కడ "నిదాన వేగం" అంటే ఏ క్షణానికి ఆ క్షణం బండి కదిలే దిశ (direction) లోనూ, బండి జోరు (spedd) లోనూ మార్పు లేదని అర్థం. (అనగా,బండి త్వరణం = 0). ఇటువంటి త్వరణం శూన్యం అయిన ప్రత్యేక సందర్భంలో ఉపయోగపడే వాదాన్ని ప్రత్యేక సాపేక్ష వాదం అంటారు. అనగా, ప్రత్యేక వాదంలో అవలోకన చట్రపు త్వరణం = 0.

ఇప్పుడు మరొక సందర్భం చూద్దాం. ఒక గ్రహం ఒక నక్షత్రం చుట్టూ గుండ్రంగా, వృత్తాకారంలో, స్థిరమైన జోరు (constant speed)తో ప్రదక్షిణలు చేస్తోందనుకుందాం. ఇక్కడ గ్రహం అనుక్షణపు జోరు (instantaneous speed) లో మార్పు లేకపోయినా, గ్రహం ప్రయాణం చేసే దిశ అనుక్షణం మారుతోంది కనుక గ్రహం వేగం (velocity) లో అనుక్షణం మార్పు ఉన్నట్లే లెక్క. వేగంలో మార్పు ఉంటే త్వరణం శూన్యం అవదు. ఇలా త్వరణ శూన్యం కాని సాధారణ సందర్భంలో ఉపయోగపడే వాదాన్ని సాధారణ సాపేక్ష వాదం అంటారు. అనగా, సాధారణ వాదంలో అవలోకన చట్రపు త్వరణం సున్న కాదు.

## సాపేక్ష వాదాలు ఆవిష్కరించిన ప్రధాన ఆంశాలు

* స్థలం, కాలము అనేవి వేర్వేరు నిరూపకాలు కావు. కనుక చతుర్మితీయమైన స్థలకాలం (spacetime) అనే కొత్త భావన పుట్టింది.

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 అనే సమీకరణం ఆవిష్కరణ పొందింది.

* కాంతి వేగం అందరి పరిశీలకులకు సమానంగానే ఉంటుంది. శూన్యంలో ఆ వేగం ఒక అవధిని మించదు.

## మూలాలు
# మాక్స్వెల్ సమీకరణాలు

**మాక్స్వెల్ సమీకరణాలు,** పాక్షిక అవకలన సమీకరణాల (పార్షియల్ డిఫరెన్షియల్ ఈక్వేషన్స్) సముచ్చయం. ఇవి లోరెంట్జ్ ఫోర్స్ సిద్ధాంతంతో సహా సాంప్రదాయిక విద్యుదయస్కాంతత్వం, సాంప్రదాయిక ఆప్టిక్స్, సాంప్రదాయిక విద్యుత్ సర్క్యూట్లకు పునాదిగా నిలుస్తున్నాయి. మాక్స్వెల్ సమీకరణాలు విద్యుత్, అయస్కాంత క్షేత్రాలు ప్రతి ఇతర, ఛార్జీలు, ప్రవాహాలు ద్వారా సృష్టించబడిన, మార్పుచేయ్యబడే వివరిస్తాయి. 1861, 1862 లలో ఈ సమీకరణాల యొక్క ప్రారంభ రూపం ప్రచురించిన స్కాటిష్ భౌతిక, గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు జేమ్స్ క్లర్క్ మాక్స్‌వెల్ పేరునే వీటికి పెట్టారు.

సమీకరణాలలో రెండు ప్రధాన రకాలున్నాయి. "సూక్ష్మ" మాక్స్వెల్ సమీకరణాలకు సార్వత్రిక అనుకూలత ఉంది. అయితే, ఇవి కాలిక్యులేషన్లకు పనికిరావు.

పదం "మాక్స్వెల్ సమీకరణాలు" తరచుగా మాక్స్వెల్ సమీకరణాల యొక్క ఇతర రూపాలు ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణకు, స్పేస్ సమయం సూత్రీకరణలు సాధారణంగా అధిక శక్తి, గురుత్వాకర్షణ భౌతిక ఉపయోగిస్తారు. విడిగా కాకుండా స్థలం, సమయం కంటే, ప్రదేశం సమయం నిర్వచించిన ఈ సూత్రీకరణలు ఉన్నాయి ఉద్దేశపూర్వకంగా [1] ప్రత్యేక, సాధారణ సాపేక్షత అనుకూలమైనది. క్వాంటం మెకానిక్స్ లో విద్యుత్, అయస్కాంత సంభావ్యతలు ఆధారంగా మాక్స్వెల్ సమీకరణాల యొక్క సంస్కరణలు ప్రాధాన్యం ఇస్తారు.

20 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి, ఇది మాక్స్వెల్ సమీకరణాలు విశ్వం యొక్క కచ్చితమైన చట్టాలు కాదు, కానీ పరిమాణ విద్యుత్ మరింత కచ్చితమైన, ప్రాథమిక సిద్ధాంతం ఒక సంగీతం ఉజ్జాయింపు అని అర్థం ఉంది. చాలా సందర్భాలలో, అయితే, మాక్స్వెల్ సమీకరణాలు నుండి క్వాంటం విచలనాలు కొలవలేనంత చిన్నవిగా ఉంటాయి. కాంతి కణ స్వభావం ముఖ్యమైన లేదా చాలా బలమైన విద్యుత్ రంగాలకు ఉన్నప్పుడు మినహాయింపులు ఉంటాయి.

## మూలాలు
# వెర్నర్ హైసెన్‌బర్గ్

హైసన్ బర్గ్
**వెర్నర్ హైసెన్బర్గ్** (డిసెంబరు 5, 1901 – ఫిబ్రవరి 1, 1976) **జర్మనీ**కి చెందిన ప్రఖ్యాత భౌతిక శాస్త్రవేత్త. క్వాంటమ్ యాంత్రిక శాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి చేసిన వారిలో ప్రధానమైన వాడు. 1925 లో తన సిద్ధాంతాల్ని ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు. 1927 లో ఆయన ప్రతిపాదించిన అస్థిరత్వ నియమంతో శాస్త్రపరిశోధనలో ఖ్యాతి గడించాడు. 1932 లో క్వాంటం యాంత్రిక శాస్త్రాన్ని సృష్టించినందుకు గాను ఆయనకు నోబెల్ బహుమతి లభించింది. ఆయన ఇంకా అణుకేంద్రకం, ఫెర్రోమాగ్నటిజం, విశ్వకిరణాలు, అణువుకన్నా సూక్ష్మమైన కణాలు లాంటి విషయాలపై పరిశోధన చేశాడు. పశ్చిమ జర్మనీలో మొట్టమొదటి అణు రియాక్టరుకు, 1957 లో మ్యూనిక్‌లో ఒక ప్రయోగాత్మక రియాక్టరుకూ ప్రణాళిక తయారు చేశాడు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో ఆయన అణువులపై చేసిన పరిశోధనపై కొంత వివాదం కూడా నెలకొని ఉన్నది.

యుద్ధం అయిపోయిన తరువాత *కైజర్ విల్హెహ్మ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫిజిక్స్* కి డైరెక్టరుగా నియమితుడయ్యాడు. దీని పేరే తరువాతి కాలంలో *మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఫిజిక్స్* గా మార్చబడింది.

ఆయన జర్మన్ రీసెర్చి కౌన్సిల్ కి అధ్యక్షుడిగానూ, అణు భౌతిక శాస్త్రానికి సంబంధించిన పలు కమీషన్లకు ఛైర్మన్ గా వ్యవహరించాడు.

## మూలాలు
# హిగ్గ్స్ బోసన్

2013లో స్టాక్ హోం లో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత పీటర్ హిగ్స్
సత్యేంద్రనాథ్ బోస్
**హిగ్గ్స్ బోసన్** అనేది ఒక మూల పదార్థము. ఇది విశ్వం ఆవిర్భవించినపుడు, పుట్టి ఉండవచ్చని శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. ఇది విశ్వంలోని పదార్థానికి మూలపదార్థము. కంటికి కనిపించని అతిసూక్ష్మమైన కణాల తాలూకూ లక్షణాలు, ధర్మాలను వివరించేందుకు భౌతిక శాస్త్రంలో స్టాండర్డ్ మోడల్ అని ఒక సిద్ధాంతం ఉంది. దీని ప్రకారం ఈ విశ్వం మొత్తం ఫెర్మియాన్లు, బోసాన్లు అనే రెండు రకాల కణాలతో నిర్మితమై ఉంది. దీనిపై శాస్త్రవేత్తలు ఇంకా ప్రయోగాలు జరుపుతున్నారు. 2012లో అంతర్జాతీయ శాస్త్రవేత్తలు స్విట్జర్లాండ్ సమీపంలో భూగర్భంలో ఏర్పాటు చేసిన భారీ ప్రయోగశాలలో జరిపిన ప్రయోగాల ద్వారా ఈ హిగ్స్ బోసాన్ అనేది ఒకటి ఉందని తొలిసారి స్పష్టమైంది. వీరు చేసిన ప్రయోగాలతో అన్నింటి యొక్క గుట్టు విప్పారు, కాని ఈ పదార్థం గురించి మాత్రం ఎవరు కనుగొనలేకపోయారు. హిగ్గ్స్ బోసన్ అనే పదార్థము, కృష్ణ పదార్థము, కృష్ణశక్తి అనేవి విశ్వ వ్యాప్తి కి కారణమవుతున్నయని శాస్త్రవేత్తలు విశ్వసిస్తున్నారు.

ప్రముఖ భారతీయ శాస్త్రవేత్త సత్యేంద్రనాథ్ బోస్ సైన్సులో చేసిన కృషికి గాను ఆయన పేరు మీదుగా ఈ కణాలకి బోసన్లు అని పేరు పెట్టారు.

## మూలాలు
# పాల్ డిరాక్

| **పాల్ డిరాక్** |
| --- |
| 1933 లో డిరాక్ |
| జననం | Paul Adrien Maurice Dirac (1902-08-08)1902 ఆగస్టు 8 బ్రిస్టల్, ఇంగ్లండ్ |
| మరణం | 1984 అక్టోబరు 20(1984-10-20) (వయసు: 82) Tallahassee, Florida, U.S.  |
| జాతీయత | బ్రిటిష్ |
| రంగములు | Theoretical physics, mathematical physics |
| వృత్తిసంస్థలు | * కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం
* మయామీ విశ్వవిద్యాలయం
* ఫ్లోరిడా స్టేట్ విశ్వవిద్యాలయం
 |
| పరిశోధనా సలహాదారుడు(లు) | రాల్ఫ్ ఫౌలర్ |
| డాక్టొరల్ విద్యార్థులు | * హోమీ జెహంగీర్ భాభా
* హరీష్ చంద్ర
* Dennis Sciama
* Fred Hoyle
* Behram Kurşunoğlu
* John Polkinghorne C. J. Eliezer
 |
| ప్రసిద్ధి | * క్వాంటం మెకానిక్స్, క్వాంటం ఎలక్ట్రో డైనమిక్స్ మూలస్థంభాల్లో ఒకడు
* *See list*
 |
| ముఖ్యమైన పురస్కారాలు | * Nobel Prize in Physics (1933)
* Royal Medal (1939)
* Copley Medal (1952)
* Max Planck Medal (1952)
* Fellow of the Royal Society (1930)
 |

**పాల్ డిరాక్** (ఆగస్టు 8, 1902 - అక్టోబరు 20, 1984) ఆంగ్ల గణితశాస్త్రవేత్త, సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త, రాయల్ సొసైటీ సభ్యుడు. క్వాంటమ్ మెకానిక్స్, క్వాంటమ్ ఎలక్ట్రోడైనమిక్స్ అనే ప్రత్యేకమైన అధ్యయనాన్ని ప్రారంభించిన వారిలో ఈయన ఒకడు. క్వాంటం ఫీల్డ్ థియరీకి పునాది వేశాడు. ఈయన కేంబ్రిడ్జి విశ్వవిద్యాలయంలో లూకాసియన్ గణిత ఆచార్యుడిగానూ, ఫ్లోరిడా స్టేట్ విశ్వవిద్యాలయం, మయామీ విశ్వవిద్యాలయాలలో భౌతిక శాస్త్ర ఆచార్యుడిగానూ పనిచేశారు. 1933 లో భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి అందుకున్నాడు.

## మూలాలు
# సంభావ్యత

ప్రమాణికరణాన్ని సంఖ్యాత్మకంగా తెలుపడాన్ని సంభావ్యత అంటారు. ఇది ఒక ప్రతిపాదన నిజం కావడానికి సంఖ్యా వివరణలు ఇచ్చే గణితశాస్త్ర విభాగం. ఒక ఘటన సంభావ్యత 0 నుండి 1 వరకు ఉంటుంది, 0 అనేది ఘటన అసంభవత్వాన్ని తెలియజేయగా 1 ఆ ఘటన నిశ్చయత్వాన్ని సూచిస్తుంది, ఘటన సంభావ్యత సంఖ్య పెరిగికొద్దీ ఘటన చోటు చేసుకునే అవకాశాలు ఎక్కువైతాయి. నిష్పాక్షికమైన నాణెం విసిరేయడం సంభావ్యతకి ఒక ఉదాహరణ.నిష్పాక్షికమైన నాణ్యం విసిరినప్పుడు బొమ్మ బొరుసు సంభావ్యత సమానంగా ఉంటుంది , బొమ్మ లేదా బొరుసు సంభావ్యత 1/2 లేదా 50% అని రాయవచ్చు.

The probabilities of rolling several numbers using two dice.
ఈ భావనలకు సంభావ్యత సిద్ధాంతంలో యాక్సియోమాటిక్ గణిత సూత్రాలు ఇవ్వబడినవి, ఇది గణాంకాలు, గణితం,వాణిజ్యం , జూదం, కృత్రిమ మేధస్సు (ఆర్టిఫిషల్ ఇంటలిజెన్స్ ), యంత్ర అభ్యాసం ( మెషిన్ లెర్నింగ్), కంప్యూటర్ విజ్ఞానం ఇంకా తత్వ శాత్రం వంటి అధ్యయన రంగాలలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. సంక్లిష్ట వ్యవస్థల విశ్లేషణ పద్దతిని అలాగే క్రమబద్ధతలను వివరించడానికి సంభావ్యత సిద్ధాంతం ఉపయోగించబడుతుంది.

## భాష్యాలు

సైద్ధాంతిక నేపథ్యంలో వివరించినప్పుడు సంభావ్యతలను సంఖ్యా రూపంలో వర్ణించవచ్చు , ఒక నాణెము 100 సార్లు ఎగురవేసినప్పుడు 23 సార్లు బొమ్మ పడితే 100 కు 23 సార్లు అనగా 23/100 అని సంఖ్యా రూపంలో సంభావ్యతను తెలుపవచ్చు. ఇలా ప్రయోగపూర్వక ఫలితాలను ఆధారం చేసుకొని లెక్కించిన సంభావ్యత ను ప్రయోగాత్మక సంభావ్యత అంటారు .

సంభావ్యత ఆచరణాత్మక అనువర్తనాలు రెండు రకాలుగా వివరించబడ్డాయి. పదార్థ విజ్ఞానులు భౌతిక స్థితిని వివరించడానికి సంఖ్యలను కేటాయిస్తారు . ఆత్మాశ్రయవాదులు సంభావ్యతకు సంఖ్యలను కేటాయిస్తారు.

## శబ్దవ్యుత్పత్తి శాస్త్రం

సంభావ్యత అనే పదం లాటిన్ ప్రోబబిలిటాస్ నుండి తీసుకోబడినది , దీనికి " సంభవత " అని కూడా అర్ధం వస్తుంది , ఐరోపాలో న్యాయ విచారణలలో ఈ భావాన్ని వాడుతారు. ఇది సంభావ్యత ఆధునిక అర్థంతో పోలిస్తే చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది.

## చరిత్ర

సంభావ్యత శాస్త్రీయ అధ్యయనం గణితశాస్త్రం లో ఒక ఆధునిక అభివృద్ధి. సహస్రాబ్దికి పైగా సంభావ్యతను లెక్కించడంలో ఆసక్తి ఉందని జూదం చూపిస్తుంది, అయితే ఖచ్చితమైన గణిత వివరణలు చాలా తరువాత తలెత్తాయి. 8 వ, 13 వ శతాబ్దాల మధ్య గూడలిపి శాస్త్రం అధ్యయనం చేసే మధ్యప్రాచ్య గణిత శాస్త్రవేత్తలు సంభావ్యత ఇంకా గణాంకాల మొట్టమొదటి రూపాలను అభివృద్ధి చేశారు. అల్ ఖలిల్ (717-786) క్రిప్టోగ్రాఫిక్ సందేశాలు అనే పుస్తకం రాశారు.

## అనువర్తనాలు

సంభావ్యత సిద్ధాంతం రోజువారీ జీవితంలో ప్రమాద విశ్లేషణ చేయడంలో ఉపయోగంలో ఉంది . భీమా పరిశ్రమ అలాగే మార్కెట్లు ధరలను నిర్ణయించడానికి ఇంకా వాణిజ్య నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి యాక్చువల్ సైన్స్ ఉపయోగిస్తాయి. పర్యావరణ నియంత్రణ, అర్హత విశ్లేషణ ( వృద్ధాప్యం దీర్ఘాయువు విశ్వసనీయత సిద్ధాంతం ) ఇంకా ఆర్థిక నియంత్రణలో ప్రభుత్వాలు సంభావ్య పద్ధతులను వర్తిస్తాయి.

ఈక్విటీ ట్రేడింగ్‌లో సంభావ్యత సిద్ధాంత ఉపయోగం ఒక మంచి ఉదాహరణ చమురు ధరలపై ఏదైనా విస్తృతమైన మధ్యప్రాచ్య సంఘర్షణ ప్రభావం, ఇవి మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థలో అలల ప్రభావాలను కలిగి ఉంటాయి. వ్యాపారులు వాణిజ్య అంచనా ప్రకారం వస్తువుల ధరలను పేర్చడం లేదా తగ్గించడం చేయవచ్చు. దీని ప్రకారం, సంభావ్యత స్వతంత్రంగా లేదా హేతుబద్ధంగా అంచనా వేయబడదు. ప్రవర్తనా వాణిజ్య సిద్ధాంతం ధర, విధానం ఇంకా శాంతి సంఘర్షణలపై ఇటువంటి సమూహ ఆలోచన ప్రభావాన్ని వివరించడానికి ఉద్భవించింది.

## గణిత చికిత్స

### స్వతంత్ర ఘటనలు

రెండు సంఘటనలు, A, B స్వతంత్రంగా ఉంటే ఉమ్మడి సంభావ్యత

### పరస్పర వర్జిత ఘటనలు

### పరస్పర అవర్జిత ఘటనలు

### షరతుల సంభావ్యత

### విలోమ సంభావ్యత

## మూలాలు
# ఆర్కిమెడిస్ మర పంపు

ఆర్కిమెడిస్ మరచుట్టు చేతితో నడుపబడుతుంది, సమర్ధంగా నీటిని పైకి తెస్తుంది
ఆర్కిమెడిస్ స్క్రూ
Archimedes' screw as a form of art by Tony Cragg at 's-Hertogenbosch in the Netherlands

**మర పంపు** దీనిని ఆర్కిమెడిస్ స్క్రూ అని కూడా అంటారు, ఇది ఒక యంత్రం. పల్లములో నున్న నీటిని మిట్టనున్న సాగునీటి కాలువలలోకి తరలించేందుకు ఈ మర పంపు యంత్రాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఈ మర గొట్టం లోపల పూర్తిగా గట్టిగా బిగించబడి ఉంటుంది. మర పంపు అడుగు భాగం నీటిలో మునిగి ఉంటుంది, ఈ మరను తిప్పినప్పుడు మర మీద నీరు పైకి ప్రవహిస్తూ బయటకు చిమ్ముతుంది. ఈ మర చేతితో, లేదా గాలి మరతో, లేదా ఇంజిన్‌తో తిప్పబడుతుంది. ఈ మరను తరచుగా సాగునీటి కాలువలను నింపేందుకు ఉపయోగిస్తారు.

ఈ స్క్రూ పంపును ఆర్కిమెడిస్ ఈజిప్టు దేశానికి వెళ్ళినపుడు రూపొందించారు. ఈ విధానం గ్రీకు వారికి యిదివరకు తెలియని విషయం. కాని కొందరు రచయితలు ఈ పరికరం 350 సంవత్సరాల క్రితం "అస్సేరియా" లో వాడబడినదని తెలిపారు.

## మూలాలు

## వనరులు

* Oleson, John Peter (1984), *Greek and Roman mechanical water-lifting devices. The History of a Technology*, Dordrecht: D. Reidel, ISBN 90-277-1693-5
* Oleson, John Peter (2000), "Water-Lifting", in Wikander, Örjan (ed.), *Handbook of Ancient Water Technology*, Technology and Change in History, vol. 2, Leiden, pp. 217–302 (242–251), ISBN 90-04-11123-9`{{citation}}`: CS1 maint: location missing publisher (link)
* P. J. Kantert: "Manual for Archimedean Screw Pump", Hirthammer Verlag 2008, ISBN 978-3-88721-896-6.
* P. J. Kantert: "Praxishandbuch Schneckenpumpe", Hirthammer Verlag 2008, ISBN 978-3-88721-202-5.
* Nuernbergk, D. and Rorres C.: „An Analytical Model for the Water Inflow of an Archimedes Screw Used in Hydropower Generation", ASCE Journal of Hydraulic Engineering, Published: 23 July 2012
* Nuernbergk D. M.: "Wasserkraftschnecken – Berechnung und optimaler Entwurf von archimedischen Schnecken als Wasserkraftmaschine", Verlag Moritz Schäfer, Detmold, 1. Edition. 2012, 272 papes, ISBN 978-3-87696-136-1
* Rorres C.: "The turn of the Screw: Optimum design of an Archimedes Screw", ASCE Journal of Hydraulic Engineering, Volume 126, Number 1, Jan.2000, pp. 72–80
* Nagel, G.; Radlik, K.: Wasserförderschnecken – Planung, Bau und Betrieb von Wasserhebeanlagen; Udo Pfriemer Buchverlag in der Bauverlag GmbH, Wiesbaden, Berlin (1988)
* White, Jr., Lynn (1962), *Medieval Technology and Social Change*, Oxford: At the Clarendon Press

## ఇతర లింకులు

* P. J. Kantert: Manual for Archimedean Screw Pump. Hirthammer Verlag 2008, ISBN 978-3-88721-202-5
* P. J. Kantert: Praxishandbuch Schneckenpumpe. Hirthammer Verlag 2008, ISBN 978-3-88721-202-5
* యూ ట్యూబ్ లో పంపు పనిచేసే విధానం

* *Technology and Culture* Volume 44, Number 1, January 2003 (PDF) Dalley, Stephanie. Oleson, John Peter. "Sennacherib, Archimedes, and the Water Screw: The Context of Invention in the Ancient World"
* *The Turn of the Screw: Optimal Design of an Archimedes Screw*, by Chris Rorres, PhD.
* "Archimedean Screw" by Sándor Kabai, Wolfram Demonstrations Project, 2007.