# లలిత రాగం

లలిత్|  |
| థాట్ | పూర్వీ థాట్ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **భారతీయ సంగీతం**
వ్యాసముల క్రమము
 |
| --- |
| **సాంప్రదాయక సంగీతం** |
| కర్ణాటక సంగీతము  **·** హిందుస్థానీ సంగీతము
భారత ఫోక్ సంగీతం  **·** తుమ్రి **·** దాద్రా **·** గజల్ **·** ఖవ్వాలీ
చైతీ **·** కజ్రీ **·** సూఫీ |
| **ఆధునిక సంగీతము** |
| భాంగ్రా **·** చలన చిత్ర సంగీతము
పాప్ సంగీతం **·** రాక్ సంగీతం **·** బ్లూస్ సంగీతం
 **·** జజ్ సంగీతం **·** ట్రాన్స్ సంగీతం |
| **వాగ్గేయకారులు**, **సంగీత విద్వాంసులు** |
| హిందుస్థానీ సంగీత విద్వాంసులు
కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు |
| **గాయకులు** |
| హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు
హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు |
| **సంగీత వాద్యాలు** |
| సంగీత వాద్యపరికరాల జాబితా
సంగీత వాయిద్యాలు |
| **భావనలు** |
| రాగము **·** తాళము **·** పల్లవి
తాళదశ ప్రాణములు
షడంగములు **·** స్థాయి **·** స్వరము
గీతము **·** కృతి **·** వర్ణము
రాగమాలిక **·** పదము **·** జావళి **·** తిల్లాన
మేళకర్త రాగాలు **·** కటపయాది సంఖ్య
జానపదము |
| **సంగీత ధ్వనులు** |
| స్థాయి **·** తీవ్రత **·** నాదగుణము
ప్రతిధ్వని **·** అనునాదము
సహాయక కంపనము
గ్రామఫోను **·** రేడియో |
| **సంగీత పద నిఘంటువు** |
| సంగీత పదాల పర్యాయ పదములు |
| **భారతీయ సంగీతముభారతీయ సాంప్రదాయ సంగీతముకర్ణాటక సంగీతము** |

 |

**లలిత్** (దీనిని *లలట్* అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఒక ప్రసిద్ధ రాగం. దీనిని ప్రశాంతమైన భక్తిరస రాగంగా అభివర్ణిస్తారు, రోజులో తెల్లవారుజామున దీనిని ఆలపిస్తారు.

లలిత రాగం స్వరాలు (భారతీయ సంగీత స్వరాలు) స్వల్ప ద్వితీయ (కోమల్ రిషభ్ - రి), స్వల్ప షష్ఠ (కోమల్ ధైవత్ - ధ) లపై ప్రాధాన్యతనిస్తాయి. ఇందులో శుద్ధ (సహజ), తీవ్ర (పదునైన) చతుర్థ (శుద్ధ, తీవ్ర మధ్యమ - మ) స్వరాలు రెండూ ఉంటాయి, కానీ సాధారణంగా ఉపయోగించే పరిపూర్ణ పంచమ (పంచమ్ - ప) స్వరం ఉండదు. రచయిత పీటర్ లావెజోలి ప్రకారం ఈ రాగపు స్వరస్థానం (స్కేల్) కారణంగా పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతకారులు వాయించడానికి ఇది కష్టంగా ఉంటుంది. రెండు రకాల 'మ' స్వరాలను ఉపయోగించడం స్పష్టమైన క్రోమాటిసిజం అని, అయితే ఆ 'మ' స్వరాలలో ఒకటి తగ్గిన (డిమినిష్డ్) 'ప' స్వరమేనని జైరజ్భోయ్ వాదించారు. విభిన్న స్వరస్థానంతో కూడిన లలిత్‌ను 16వ శతాబ్దంలో గుర్తించారు. దానికి ముందు లలిత అనే రాగం ఉండేది.

లలిత్ పకడ్ - చలన్: రె♭, మ-మ#-మ గ మ, మ#ని, స

పైన చూసినట్లుగా, ఈ రాగం ఫ్లాట్ (శుద్ధ), అప్పర్ (తీవ్ర) 'మ' స్వరాలు రెండింటినీ ఉపయోగిస్తుంది, ఇది ఇతర రాగాల నుండి ఈ రాగాన్ని ఎంతో భిన్నంగా ఉంచుతుంది. మ-మ#, ని ల మధ్య ఏర్పడే కస్ప్ (ఖండన) పై కావాలని చేసే కదలికలు (ఆసిలేషన్స్) సాధారణంగా వినబడతాయి.

గానంలోని గ్వాలియర్ సంప్రదాయంలో, అలాగే చాలా మంది ధృపదియాలలో (ధృపద్ గాయకులను సూచించడానికి వాడే వాడుక పదం), లలిత్‌ను శుద్ధ ధైవత్‌ (సహజ షష్ఠ) తో పాడతారు, ఇది కొద్దిగా భిన్నమైన చలన్ (కదిలే విధానం) ను కలిగి ఉంటుంది.

ఆరోహణ : ని రి గ మ ధ ని స'

అవరోహణ : స' ని ధ, మ ధ మ మ, గ మ గ రి స;

జాతి : షాడవ - షాడవ వక్ర

పాడే సమయం : రాత్రి 4వ ప్రహర్ (తెల్లవారుజామున 3AM నుండి 6AM వరకు)

వాది స్వరం : శుద్ధ మధ్యమం

సంవాది స్వరం : షడ్జమం

## సినిమా పాటలు

| పాట
 | సినిమా
 | సంగీత దర్శకుడు
 | గాయకులు
 |
| --- | --- | --- | --- |
| ఏక్ షెహెన్‌షా నే బన్వా కే హసీన్ తాజ్‌మహల్
 | లీడర్ (1964)
 | నౌషాద్
 | మహమ్మద్ రఫీ, లతా మంగేష్కర్
 |
| ప్రీతమ్ దరస్ దిఖావో
 | చాచా జిందాబాద్ (1959)
 | మదన్ మోహన్
 | మన్నా డే, లతా మంగేష్కర్
 |
| తు హై మేరా ప్రేమ్ దేవతా
 | కల్పన (1960)
 | ఓ. పి. నయ్యర్
 | మన్నా డే, మహమ్మద్ రఫీ
 |
| బడి ధీరే జలి
 | ఇష్కియా
 | విశాల్ భరద్వాజ్
 | రేఖా భరద్వాజ్
 |

### భాష:తమిళం

| పాట
 | సినిమా
 | సంగీత దర్శకుడు
 | గాయకులు
 |
| --- | --- | --- | --- |
| వాజ్‌క్కై ఓడం
 | *అవల్ అప్పడితాన్* | ఇళయరాజా
 | ఎస్. జానకి
 |
| ఎంగేయో ఎథో (లలిత్‌లో చరణం)
 | *నదియై తేడి వంధ కడల్* | ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పి. సుశీల
 |
| దైవీగ రాగం
 | ఉల్లాస పరవైగల్
 | జెన్సీ ఆంథోనీ, వాణీ జయరామ్
 |

### భాష:హిందీ

| పాట
 | సినిమా
 | సంగీత దర్శకుడు
 | గాయకులు
 |
| --- | --- | --- | --- |
| రైనా బీతీ జాయే
 | *అమర్ ప్రేమ్* | ఆర్. డి. బర్మన్
 | లతా మంగేష్కర్
 |
| ఏక్ షెహెన్‌షా నే బన్వా కే
 | *లీడర్* | నౌషాద్
 | లతా మంగేష్కర్, మహమ్మద్ రఫీ
 |

## లలిత్ రాగంలో కూర్చబడిన హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీత కూర్పు (బందిష్)

| సృష్టికర్త - స్వరకర్త
 | తాళం
 | కూర్పు (బందిష్)
 |
| --- | --- | --- |
| ఆచార్య పండిట్ డాక్టర్ గోకులోత్సవ్‌జీ మహరాజ్
 | మత్త తాళం
 | "ఐసో ధీత్ లంగర్వా"
 |
| శుభా ముద్గల్ (గాయని)
 | కెహెర్వా తాళం
 | నైనాన్ లాగి
 |

## రాగమాల పెయింటింగ్స్

* సుమారు 1660
* అమెర్, రాజస్థాన్, 1746
* 1710
* మధ్యప్రదేశ్, మాల్వా సుమారు 1680–90

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* లలిత్ రాగం గురించి మరిన్ని వివరాలు