# వ్యవస్థ

వ్యవస్థలు (సిస్టమ్స్) ఏకాంతంగా, మూసివేయబడి లేదా తెరిచి ఉండవచ్చు.
ఒక **వ్యవస్థ** (System) అనేది పరస్పరం వ్యవహరించే లేదా పరస్పర సంబంధం ఉన్న అంశాల సమూహం. ఇది ఒక సమగ్ర రూపాన్ని ఏర్పరచడానికి నిబంధనల ప్రకారం పనిచేస్తుంది. వ్యవస్థ చుట్టూ ఉన్న వాతావరణం, దాని ప్రభావం ఉంటుంది. దీనిని దాని సరిహద్దులు, నిర్మాణం, ప్రయోజనం ద్వారా వివరిస్తారు. దీని పనితీరును బట్టి దీనిని వ్యక్తపరుస్తారు. వ్యవస్థలు, సిస్టమ్స్ సిద్ధాంతం, ఇతర సిస్టమ్స్ శాస్త్రాల అధ్యయన అంశాలు.

వ్యవస్థలకు నిర్మాణం, విధులు, ప్రవర్తన, పరస్పర అనుసంధానం వంటి అనేక సాధారణ లక్షణాలు, గుణాలు ఉంటాయి.

## పద ఉత్పత్తి

వ్యవస్థ (సిస్టమ్) అనే పదం లాటిన్ పదం 'సిస్టెమా' (systēma) నుండి వచ్చింది, ఇది గ్రీకు భాష పదం σύστημα (సిస్టెమా) నుండి ఉద్భవించింది: "అనేక భాగాలు లేదా సభ్యులతో కూడిన సమగ్ర భావన, వ్యవస్థ", సాహిత్యపరంగా "కూర్పు".

## చరిత్ర

19వ శతాబ్దంలో, ఉష్ణగతిక శాస్త్రం అధ్యయనం చేసిన ఫ్రెంచ్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త నికోలస్ లియోనార్డ్ సాడి కార్నోట్, సహజ శాస్త్రాలలో వ్యవస్థ భావన అభివృద్ధికి మార్గదర్శకత్వం వహించాడు. 1824లో, స్టీమ్ ఇంజిన్లలో అతను 'వర్కింగ్ సబ్స్టాన్స్' (సాధారణంగా నీటి ఆవిరి) అని పిలిచే వ్యవస్థను అధ్యయనం చేశాడు, దానికి వేడిని వర్తింపజేసినప్పుడు పని చేసే వ్యవస్థ సామర్థ్యానికి సంబంధించి అతను ఈ అధ్యయనం చేశాడు. వర్కింగ్ సబ్స్టాన్స్ ను బాయిలర్, చల్లని రిజర్వాయర్ (చల్లని నీటి ప్రవాహం) లేదా పిస్టన్ (వర్కింగ్ బాడీ దానిపైకి నెట్టడం ద్వారా పని చేయగలదు) దేనితోనైనా కలపవచ్చు. 1850లో, జర్మన్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త రుడాల్ఫ్ క్లాసియస్ పరిసరాల భావనను చేర్చడానికి ఈ చిత్రాన్ని సాధారణీకరించాడు, వ్యవస్థను సూచించేటప్పుడు 'వర్కింగ్ బాడీ' అనే పదాన్ని ఉపయోగించడం ప్రారంభించాడు.

జీవశాస్త్రవేత్త లుడ్విగ్ వాన్ బెర్టలాన్ఫీ సాధారణ వ్యవస్థల సిద్ధాంతానికి మార్గదర్శకులలో ఒకరు. 1945లో, అతను సాధారణ వ్యవస్థలు లేదా వాటి ఉపవర్గాలకు వర్తించే నమూనాలు, సూత్రాలు, చట్టాలను ప్రవేశపెట్టాడు, వాటి నిర్దిష్ట రకం, వాటి భాగాల స్వభావం, వాటి మధ్య ఉన్న సంబంధం లేదా 'శక్తులు' ఏవైనా సంబంధం లేకుండా ఇవి వర్తిస్తాయి.

1940ల చివరలో, 50ల మధ్యలో, నార్బర్ట్ వీనర్, రాస్ ఆష్బీ నియంత్రణ, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలను అధ్యయనం చేయడానికి గణితాన్ని ఉపయోగించడంలో మార్గదర్శకత్వం వహించారు, దీనిని వారు సైబర్‌నెటిక్స్ అని పిలిచారు.

1960లలో, మార్షల్ మెక్లూహాన్ సాధారణ వ్యవస్థల సిద్ధాంతాన్ని ఫీల్డ్ అప్రోచ్, ఫిగర్/గ్రౌండ్ అనాలిసిస్ అని పిలిచే ఒక విధానంలో మీడియా సిద్ధాంతం అధ్యయనానికి అన్వయించాడు.

1980లలో, జాన్ హెన్రీ హాలండ్, ముర్రే గెల్-మన్, ఇతరులు ఇంటర్ డిసిప్లినరీ శాంటా ఫే ఇన్ స్టిట్యూట్ లో కాంప్లెక్స్ అడాప్టివ్ సిస్టమ్ అనే పదాన్ని రూపొందించారు.

## భావనలు

సంకల్ప భావన "వ్యవస్థ" అర్థం: ప్రక్రియ  • లక్షణం  • కారకం  • ప్రొఫైల్  • బ్యాలెన్స్  • లావాదేవీ.
### పర్యావరణం, సరిహద్దులు

సిస్టమ్స్ సిద్ధాంతం ప్రపంచాన్ని పరస్పరం అనుసంధానించబడిన భాగాలతో కూడిన సంక్లిష్ట వ్యవస్థగా చూస్తుంది. ఒక వ్యవస్థ దాని సరిహద్దును నిర్వచించడం ద్వారా దాని పరిధిని గుర్తిస్తుంది; అంటే ఏ అంశాలు వ్యవస్థ లోపల ఉన్నాయో, ఏవి వెలుపల (పర్యావరణంలో భాగం) ఉన్నాయో ఎంచుకోవడం. వ్యవస్థను అర్థం చేసుకోవడానికి, దాని భవిష్యత్తు ప్రవర్తనను అంచనా వేయడానికి లేదా ప్రభావితం చేయడానికి సరళీకృత ప్రాతినిధ్యాలను (నమూనాలను) రూపొందించవచ్చు. ఈ నమూనాలు వ్యవస్థ నిర్మాణం, ప్రవర్తనను నిర్వచించగలవు.

### సహజ, మానవ నిర్మిత వ్యవస్థలు

సహజ, మానవ నిర్మిత (రూపొందించిన) వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. సహజ వ్యవస్థలకు స్పష్టమైన లక్ష్యం ఉండకపోవచ్చు కానీ వాటి ప్రవర్తనను పరిశీలకులు ప్రయోజనాత్మకమైనదిగా అన్వయించవచ్చు. మానవ నిర్మిత వ్యవస్థలు వివిధ ప్రయోజనాలతో తయారు చేయబడతాయి, ఇవి వ్యవస్థ ద్వారా లేదా వ్యవస్థతో చేసే కొన్ని చర్యల ద్వారా సాధించబడతాయి. వ్యవస్థలోని భాగాలు తప్పనిసరిగా సంబంధం కలిగి ఉండాలి; అవి "ఒక పొందికైన సంస్థగా పనిచేయడానికి రూపొందించబడాలి"-లేకపోతే అవి రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విభిన్న వ్యవస్థలు అవుతాయి.

*ఓపెన్ సిస్టమ్స్* ఇన్పుట్, అవుట్పుట్ ప్రవాహాలను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి వాటి పరిసరాలతో పదార్థం, శక్తి లేదా సమాచార మార్పిడిని సూచిస్తాయి.
### సైద్ధాంతిక చట్రం

చాలా వ్యవస్థలు ఓపెన్ సిస్టమ్స్, కారు, కాఫీమేకర్ లేదా భూమి వంటివి తమ పరిసరాలతో పదార్థం, శక్తిని మార్పిడి చేసుకుంటాయి. కంప్యూటర్ లేదా ప్రాజెక్ట్ బయోస్పియర్ 2 వంటి క్లోజ్డ్ సిస్టమ్స్ పర్యావరణంతో శక్తిని మార్పిడి చేసుకుంటాయి, కానీ పదార్థాన్ని కాదు. వివిక్త వ్యవస్థ (Isolated system) పర్యావరణంతో పదార్థం లేదా శక్తిని మార్పిడి చేయదు. విశ్వం అటువంటి వ్యవస్థకు సైద్ధాంతిక ఉదాహరణ.

### ప్రక్రియ, పరివర్తన ప్రక్రియ

ఓపెన్ సిస్టమ్ ను సరిహద్దులు కలిగిన పరివర్తన ప్రక్రియగా కూడా చూడవచ్చు, అనగా బ్లాక్ బాక్స్ అనేది ఇన్పుట్ లను అవుట్పుట్ లుగా మార్చే ప్రక్రియ లేదా ప్రక్రియల సమాహారం. ఇన్పుట్లు వినియోగించబడతాయి; అవుట్పుట్లు ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. ఇక్కడ ఇన్పుట్, అవుట్పుట్ భావన చాలా విస్తృతమైనది. ఉదాహరణకు, ప్రయాణీకుల ఓడ అవుట్పుట్ అంటే బయలుదేరే ప్రదేశం నుండి గమ్యస్థానానికి వ్యక్తుల కదలిక.

### సిస్టమ్ మోడల్

ఒక వ్యవస్థ బహుళ వీక్షణలను కలిగి ఉంటుంది. మానవ నిర్మిత వ్యవస్థలు భావన, వ్యవస్థల విశ్లేషణ, రూపకల్పన, అమలు, విస్తరణ, నిర్మాణం, ప్రవర్తన, ఇన్పుట్ డేటా, అవుట్పుట్ డేటా వీక్షణల వంటి వీక్షణలను కలిగి ఉండవచ్చు. ఈ వీక్షణలన్నింటినీ వివరించడానికి, సూచించడానికి సిస్టమ్ మోడల్ అవసరం.

### సిస్టమ్స్ ఆర్కిటెక్చర్

బహుళ వీక్షణల వివరణ కోసం ఒకే సమీకృత మోడల్ ను ఉపయోగించే సిస్టమ్స్ ఆర్కిటెక్చర్ అనేది ఒక రకమైన సిస్టమ్ మోడల్.

### సబ్ సిస్టమ్

**సబ్ సిస్టమ్** (ఉపవ్యవస్థ) అనేది మూలకాల సమితి, ఇది స్వయంగా ఒక వ్యవస్థ, పెద్ద వ్యవస్థలో ఒక భాగం. ఐబీఎం మెయిన్ ఫ్రేమ్ 'జాబ్ ఎంట్రీ సబ్ సిస్టమ్' కుటుంబం (JES1, JES2, JES3, వాటి HASP/ASP పూర్వీకులు) దీనికి ఉదాహరణలు. ఇన్పుట్, షెడ్యూలింగ్, స్పూలింగ్, అవుట్పుట్ లను నిర్వహించే భాగాలు వాటిలో ఉన్న ప్రధాన 'లక్షణాలు'; అవి స్థానిక, రిమోట్ ఆపరేటర్లతో సంకర్షణ చెందే సామర్థ్యాన్ని కూడా కలిగి ఉంటాయి.

సబ్ సిస్టమ్ వివరణ అనేది సిస్టమ్ నియంత్రణలో ఉన్న ఆపరేటింగ్ వాతావరణం లక్షణాలను నిర్వచించే సమాచారాన్ని కలిగి ఉన్న సిస్టమ్ ఆబ్జెక్ట్. వ్యక్తిగత సబ్ సిస్టమ్ కాన్ఫిగరేషన్ డేటా (ఉదా. MA పొడవు, స్టాటిక్ స్పీడ్ ప్రొఫైల్, ...) ఖచ్చితత్వాన్ని ధృవీకరించడానికి డేటా పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు, వాటి నిర్దిష్ట అప్లికేషన్ (SA) ను పరీక్షించడానికి అవి ఒకే సబ్ సిస్టమ్ కు సంబంధించినవి.

## విశ్లేషణ

పరిమాణాత్మకంగా, గుణాత్మకంగా విశ్లేషించగల అనేక రకాల వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, పట్టణ వ్యవస్థల డైనమిక్స్ విశ్లేషణలో, A. W. స్టెయిస్ భౌతిక ఉపవ్యవస్థ, ప్రవర్తనా వ్యవస్థతో సహా ఐదు ఖండన వ్యవస్థలను నిర్వచించాడు. సిస్టమ్స్ సిద్ధాంతం ద్వారా ప్రభావితమైన సామాజిక నమూనాల కోసం, కెన్నెత్ డి. బెయిలీ వ్యవస్థలను సంభావిత, కాంక్రీట్, నైరూప్య వ్యవస్థల పరంగా నిర్వచించాడు, అవి వివిక్త, మూసివేయబడిన, ఓపెన్ వ్యవస్థలుగా ఉండవచ్చు. వాల్టర్ ఎఫ్. బక్లీ మెకానికల్, ఆర్గానిక్, ప్రాసెస్ మోడల్స్ పరంగా సామాజిక శాస్త్రంలో వ్యవస్థలను నిర్వచించాడు. బేలా హెచ్. బనాతి ఒక వ్యవస్థను అర్థం చేసుకోవడానికి దాని రకం కీలకమని హెచ్చరించాడు, 'సహజ', 'రూపొందించిన' అనగా కృత్రిమ వ్యవస్థలను నిర్వచించాడు. ఉదాహరణకు, సహజ వ్యవస్థలలో సబ్‌అటామిక్ వ్యవస్థలు, జీవ వ్యవస్థలు, సౌర వ్యవస్థ, గెలాక్సీలు, విశ్వం ఉండగా, కృత్రిమ వ్యవస్థలలో మానవ నిర్మిత భౌతిక నిర్మాణాలు, సహజ, కృత్రిమ వ్యవస్థల సంకరజాతులు, సంభావిత జ్ఞానం ఉన్నాయి. సంస్థ, విధుల మానవ అంశాలు వాటి సంబంధిత నైరూప్య వ్యవస్థలు, ప్రాతినిధ్యాలతో నొక్కి చెప్పబడ్డాయి.

జార్జ్ జె. క్లిర్ "ఏ వర్గీకరణ అన్ని ప్రయోజనాలకు సంపూర్ణంగా, ఖచ్చితంగా ఉండదు" అని సమర్థించాడు, వ్యవస్థలను నైరూప్య, వాస్తవ, సంభావిత భౌతిక వ్యవస్థలు, హద్దులు ఉన్న, హద్దులు లేని వ్యవస్థలు, నిరంతరాయంగా వివిక్త, పల్స్ నుండి హైబ్రిడ్ వ్యవస్థలు మొదలైనవిగా నిర్వచించాడు. వ్యవస్థలు, వాటి పర్యావరణాల మధ్య పరస్పర చర్యలు సాపేక్షంగా మూసివేయబడిన, ఓపెన్ వ్యవస్థలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి. సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్, ఆపరేషన్స్ రీసెర్చ్, పరిమాణాత్మక వ్యవస్థల విశ్లేషణ వంటి పద్ధతులకు అనుకూలంగా ఉండే 'కఠినమైన' వ్యవస్థలకు, వ్యక్తులు, సంస్థలను ప్రమేయం చేసే 'మృదువైన' వ్యవస్థలకు మధ్య ముఖ్యమైన వ్యత్యాసాలు కూడా ఏర్పడ్డాయి. పీటర్ చెక్ లాండ్, బ్రియాన్ విల్సన్ సాఫ్ట్ సిస్టమ్స్ మెథడాలజీ (SSM) ద్వారా అభివృద్ధి చేసిన భావనలతో ఇవి సాధారణంగా ముడిపడి ఉంటాయి. ఇందులో యాక్షన్ రీసెర్చ్ వంటి పద్ధతులు, భాగస్వామ్య డిజైన్ల ప్రాముఖ్యత ఉంటుంది. హార్డ్ సిస్టమ్స్ ను మరింత 'శాస్త్రీయమైనవి'గా గుర్తించిన చోట, వాటి మధ్య వ్యత్యాసం తరచుగా అంతుచిక్కకుండా ఉంటుంది.

### ఆర్థిక వ్యవస్థ

ఆర్థిక వ్యవస్థ అనేది ఒక నిర్దిష్ట సమాజంలో వస్తువులు, సేవల ఉత్పత్తి, పంపిణీ, వినియోగానికి సంబంధించిన సామాజిక సంస్థ. ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రజలు, సంస్థలు, వనరులతో వాటి సంబంధాలు, ఆస్తి కన్వెన్షన్ వంటి వాటితో కూడి ఉంటుంది. ఇది వనరుల కేటాయింపు, కొరత వంటి ఆర్థిక శాస్త్ర సమస్యలను పరిష్కరిస్తుంది.

పరస్పరం వ్యవహరించే రాష్ట్రాల అంతర్జాతీయ రంగాన్ని పలువురు అంతర్జాతీయ సంబంధాల పండితులు, ముఖ్యంగా నియోరియలిస్ట్ స్కూల్, సిస్టమ్స్ పరంగా వర్ణించి విశ్లేషిస్తారు. అంతర్జాతీయ విశ్లేషణ ఈ సిస్టమ్స్ విధానాన్ని అంతర్జాతీయ సంబంధాల ఆలోచన ఇతర పాఠశాలలు సవాలు చేశాయి, ముఖ్యంగా కన్ స్ట్రక్టివిస్ట్ స్కూల్, వ్యవస్థలు, నిర్మాణాలపై అతిపెద్ద దృష్టి సామాజిక పరస్పర చర్యలలో వ్యక్తిగత ఏజెన్సీ పాత్రను అస్పష్టం చేస్తుందని వాదించింది. అంతర్జాతీయ సంబంధాల సిస్టమ్స్-ఆధారిత నమూనాలు లిబరల్ ఇన్ స్టిట్యూషనలిస్ట్ ఆలోచనా సరళి కలిగి ఉన్న అంతర్జాతీయ రంగం దృష్టికి ఆధారం, ఇది నియమాలు, ఇంటరాక్షన్ గవర్నెన్స్, ముఖ్యంగా ఆర్థిక పాలన ద్వారా ఉత్పన్నమయ్యే వ్యవస్థలపై ఎక్కువ ప్రాధాన్యతనిస్తుంది.

### సమాచార, కంప్యూటర్ సైన్స్

కంప్యూటర్ సైన్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ సైన్స్ లో, ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్ అనేది హార్డ్ వేర్ సిస్టమ్, సాఫ్ట్ వేర్ సిస్టమ్, లేదా వాటి కలయిక. ఇది విడిభాగాలను దాని నిర్మాణంగా, గమనించదగిన ఇంటర్-ప్రాసెస్ కమ్యూనికేషన్ లను దాని ప్రవర్తనగా కలిగి ఉంటుంది.

రోమన్ అంకెలు, కాగితాలు లేదా కేటలాగ్ లను ఫైల్ చేయడానికి వివిధ వ్యవస్థలు, డ్యూయీ డెసిమల్ క్లాసిఫికేషన్ ఉదాహరణగా ఉన్న వివిధ లైబ్రరీ వ్యవస్థల వంటి లెక్కింపు వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. ఇవి కూడా ఒకదానికొకటి కనెక్ట్ చేయబడిన భాగాల నిర్వచనానికి సరిపోతాయి (ఈ సందర్భంలో, సమాచార ప్రవాహాన్ని సులభతరం చేయడానికి).

సిస్టమ్ అనేది సాఫ్ట్ వేర్ ప్రోగ్రామ్ లు రన్ కావడానికి రూపొందించిన హార్డ్ వేర్ లేదా సాఫ్ట్ వేర్ ప్లాట్ ఫారమ్ అయిన ఫ్రేమ్ వర్క్ ను కూడా సూచిస్తుంది. ఒక కాంపోనెంట్ లేదా సిస్టమ్ లోని లోపం కాంపోనెంట్ కి లేదా మొత్తం సిస్టమ్ దాని అవసరమైన పనితీరును ప్రదర్శించడంలో విఫలం కావడానికి కారణమవుతుంది, ఉదా., సరికాని స్టేట్ మెంట్ లేదా డేటా నిర్వచనం.

### ఇంజనీరింగ్, భౌతిక శాస్త్రం

ఇంజనీరింగ్, భౌతిక శాస్త్రంలో, భౌతిక వ్యవస్థ అనేది విశ్వంలో అధ్యయనం చేయబడుతున్న భాగం (దీనిలో థర్మోడైనమిక్ సిస్టమ్ ఒక ప్రధాన ఉదాహరణ). ఒక సంక్లిష్ట ప్రాజెక్ట్ కు సంబంధించిన అన్ని భాగాలు, విడిభాగాల మధ్య పరస్పర చర్యలను సూచించే సిస్టమ్ భావన ఇంజనీరింగ్ లో కూడా ఉంది. సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్ అనేది ఈ రకమైన వ్యవస్థను ఎలా ప్లాన్ చేయాలి, డిజైన్ చేయాలి, అమలు చేయాలి, నిర్మించాలి, నిర్వహించాలి అని అధ్యయనం చేసే ఇంజనీరింగ్ విభాగం.

### సామాజిక శాస్త్రం, కాగ్నిటివ్ సైన్స్, మేనేజ్‌మెంట్ పరిశోధన

సామాజిక, కాగ్నిటివ్ సైన్సెస్ (సంజ్ఞానాత్మక శాస్త్రాలు) వ్యక్తిగత మానవులు, మానవ సమాజాల నమూనాలలో వ్యవస్థలను గుర్తిస్తాయి. వాటిలో మానవ మెదడు విధులు, మానసిక ప్రక్రియలతో పాటు సూత్రబద్ధమైన నీతి వ్యవస్థలు, సామాజిక, సాంస్కృతిక ప్రవర్తనా నమూనాలు ఉన్నాయి.

మేనేజ్ మెంట్ సైన్స్, ఆపరేషన్స్ రీసెర్చ్, సంస్థాగత అభివృద్ధిలో, మానవ సంస్థలను ఉపవ్యవస్థలు లేదా సిస్టమ్ అగ్రిగేట్స్ వంటి ఇంటరాక్టింగ్ కాంపోనెంట్స్ మేనేజ్ మెంట్ సిస్టమ్స్ గా పరిగణిస్తారు, ఇవి అనేక సంక్లిష్ట వ్యాపార ప్రక్రియలు, సంస్థాగత నిర్మాణాల వాహకాలు. సంస్థాగత అభివృద్ధి సిద్ధాంతకర్త పీటర్ సెంగే తన 'ది ఫిఫ్త్ డిసిప్లిన్' పుస్తకంలో సంస్థలను వ్యవస్థలుగా భావించే భావనను అభివృద్ధి చేశాడు.

మార్గరెట్ వీట్లీ వంటి సంస్థాగత సిద్ధాంతకర్తలు క్వాంటం ఫిజిక్స్, ఖోస్ థియరీ, సిస్టమ్స్ స్వీయ-సంస్థీకరణ వంటి కొత్త రూపక సందర్భాలలో సంస్థాగత వ్యవస్థల పనితీరును కూడా వివరించారు.

### స్వచ్ఛమైన తర్కం

లాజికల్ సిస్టమ్ (తార్కిక వ్యవస్థ) అనే విషయం కూడా ఉంది. లైబ్నిజ్, ఐజాక్ న్యూటన్ ఒకేసారి అభివృద్ధి చేసిన కాలిక్యులస్ ఇందుకు స్పష్టమైన ఉదాహరణ. జార్జ్ బూలే బూలియన్ ఆపరేటర్లు మరొక ఉదాహరణ. ఇతర ఉదాహరణలు ప్రత్యేకంగా తత్వశాస్త్రం, జీవశాస్త్రం లేదా కాగ్నిటివ్ సైన్స్ కు సంబంధించినవి. మాస్లో అవసరాల శ్రేణి స్వచ్ఛమైన తర్కాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని జీవశాస్త్రానికి అన్వయిస్తుంది. కార్ల్ జంగ్, సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ సహా పలువురు మనస్తత్వవేత్తలు వ్యక్తిత్వాలు, ప్రేరణలు, లేదా మేధస్సు, కోరిక వంటి మానసిక రంగాలను తార్కికంగా నిర్వహించే వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేశారు.

### వ్యూహాత్మక ఆలోచన

1988లో, మిలిటరీ వ్యూహకర్త జాన్ ఎ. వార్డెన్ III తన 'ది ఎయిర్ క్యాంపెయిన్' పుస్తకంలో ఫైవ్ రింగ్ సిస్టమ్ మోడల్ ను ప్రవేశపెట్టాడు, ఏదైనా సంక్లిష్ట వ్యవస్థను ఐదు కేంద్రీకృత వలయాలుగా విభజించవచ్చని వాదించాడు. ప్రతి వలయం - నాయకత్వం, ప్రక్రియలు, మౌలిక సదుపాయాలు, జనాభా, కార్యాచరణ విభాగాలు - మార్పు అవసరమైన ఏదైనా సిస్టమ్ కీలక అంశాలను వేరు చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు. ఈ నమూనాను ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో వైమానిక దళ ప్లానర్లు సమర్థవంతంగా ఉపయోగించారు. 1990ల చివరలో, వార్డెన్ తన మోడల్ ను వ్యాపార వ్యూహానికి అన్వయించాడు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* సంక్లిష్టత
	+ సంక్లిష్టత సిద్ధాంతం, సంస్థలు
* ఫార్మల్ సిస్టమ్
* గ్లాసరీ ఆఫ్ సిస్టమ్స్ థియరీ
* మానవ శరీరం#వ్యవస్థలు, మానవ శరీరంలోని వ్యవస్థలు
* మార్కెట్ (ఆర్థిక శాస్త్రం)
* మెటా-సిస్టమ్
* సిస్టమ్ ఆఫ్ సిస్టమ్స్
* సిస్టమ్ ఆఫ్ సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్
* సిస్టమ్స్ ఆర్ట్

## మూలాలు

## గ్రంథ పట్టిక

* Alexander Backlund (2000). "The definition of system". In: *Kybernetes* Vol. 29 nr. 4, pp. 444–451.
* Kenneth D. Bailey (1994). *Sociology and the New Systems Theory: Toward a Theoretical Synthesis*. New York: State of New York Press.
* Bela H. Banathy (1997). మూస:Web archive, ISSS The Primer Project.
* Walter F. Buckley (1967).  *Sociology and Modern Systems Theory*, New Jersey: Englewood Cliffs.
* Peter Checkland (1997). *Systems Thinking, Systems Practice*. Chichester: John Wiley & Sons, Ltd.
* Michel Crozier, Erhard Friedberg (1981). *Actors and Systems*, Chicago University Press.
* Robert L. Flood (1999). మూస:Web archive. London: Routledge.
* George J. Klir (1969). Approach to General Systems Theory, 1969.
* Rubanov, Vladimir (2022). *I see the meaning. The Semantic Topology Knowledge Base. Atlas of Conceptual Models of Universal Meanings* [*Вижу смысл. База знаний «Семантическая топология». Атлас концептуальных моделей универсальных смыслов*] (in రష్యన్). Argo Books. ISBN 978-5-517-09043-0. ఒరిజినల్ నుండి 2023-10-25 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది.
* Brian Wilson (1980). *Systems: Concepts, methodologies and Applications*, John Wiley.
* Brian Wilson (2001). *Soft Systems Methodology—Conceptual model building and its contribution*, J.H.Wiley.
* Beynon-Davies, P. (2009). *Business Information + Systems*. Palgrave, Basingstoke. ISBN 978-0-230-20368-6.

## బయటి లింకులు

* *Definitions of Systems and Models* by Michael Pidwirny, 1999–2007.

మూస:Systems engineering
మూస:Systems