Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# పల్లవి

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **భారతీయ సంగీతం**
వ్యాసముల క్రమము
 |
| --- |
| **సాంప్రదాయక సంగీతం** |
| కర్ణాటక సంగీతము  **·** హిందుస్థానీ సంగీతము
భారత ఫోక్ సంగీతం  **·** తుమ్రి **·** దాద్రా **·** గజల్ **·** ఖవ్వాలీ
చైతీ **·** కజ్రీ **·** సూఫీ |
| **ఆధునిక సంగీతము** |
| భాంగ్రా **·** చలన చిత్ర సంగీతము
పాప్ సంగీతం **·** రాక్ సంగీతం **·** బ్లూస్ సంగీతం
 **·** జజ్ సంగీతం **·** ట్రాన్స్ సంగీతం |
| **వాగ్గేయకారులు**, **సంగీత విద్వాంసులు** |
| హిందుస్థానీ సంగీత విద్వాంసులు
కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు |
| **గాయకులు** |
| హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు
హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు |
| **సంగీత వాద్యాలు** |
| సంగీత వాద్యపరికరాల జాబితా
సంగీత వాయిద్యాలు |
| **భావనలు** |
| రాగము **·** తాళము **·** పల్లవి
తాళదశ ప్రాణములు
షడంగములు **·** స్థాయి **·** స్వరము
గీతము **·** కృతి **·** వర్ణము
రాగమాలిక **·** పదము **·** జావళి **·** తిల్లాన
మేళకర్త రాగాలు **·** కటపయాది సంఖ్య
జానపదము |
| **సంగీత ధ్వనులు** |
| స్థాయి **·** తీవ్రత **·** నాదగుణము
ప్రతిధ్వని **·** అనునాదము
సహాయక కంపనము
గ్రామఫోను **·** రేడియో |
| **సంగీత పద నిఘంటువు** |
| సంగీత పదాల పర్యాయ పదములు |
| **భారతీయ సంగీతముభారతీయ సాంప్రదాయ సంగీతముకర్ణాటక సంగీతము** |

 |

కర్ణాటక సంగీతంలో **పల్లవి** పాటలో ఒక నేపథ్య వరుస. జానపద సంగీతంలో కనిపించే అనేక అంశాలలో పల్లవి ఒకటి. అనుపల్లవి, చరణాలు ఇతర రెండు సాధారణ అంశాలు. ఇది కర్ణాటక పాటలలో, కీర్తన, కృతి, పాదం మొదలైన వాటిలో కనిపిస్తుంది. పల్లవి కర్ణాటక సంగీతములలో మాత్రమే కాకుండా, సమకాలీన శ్రావ్యమైన, భక్తి పాటలు, స్క్రీన్ ప్లేలలో కూడా ఒక అంశం. సాధారణంగా పల్లవి మొదటి వరుసలలో వస్తుంది, అందుకే దీనిని తమిళంలో పిక్, ఫస్ట్, ఫేస్ అని పిలుస్తారు. హిందూతాని సంగీతంలో దీనిని స్టై అంటారు. పాటల్లో మొదటి అంశంగా పల్లవి వస్తుండగా, అనుపల్లవి, చరణం అంశాల వెంబడి పల్లవి పదేపదే పాడటం జరుగుతుంది. పాటలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సార్లు పల్లవి రావటం వలన పాటలోని పల్లవి సంగీతాభిమానులకు బాగా గుర్తుండి పోతుంది.

## పల్లవి పద ఉద్భవం

* **ప** అనే అక్షరం పదం లేదా పదబంధం అనే పదాల నుంచి ఉద్భవించింది;
* **ల్ల** కవిత్వం లేదా లయ అనే పదాల నుంచి ఉద్భవించింది;
* **వి** అనే అక్షరం విన్యాసం అనే పదం నుంచి ఉద్భవించింది

## ఉదాహరణలు

పల్లవి : పాటలో మొదటి భాగం. ఇది ప్రతి చరణం తర్వాత మళ్ళీ పాడవలసి వుంటుంది.
అనుపల్లవి : పల్లవి తర్వాత పాడే మొదటి చరణం.
చరణాలు : చరణాలు పల్లవి తర్వాత పాడే భాగము. ఇవి సామాన్యంగా 3-5 ఉంటాయి.

పల్లవి ఉదాహరణ :
శ్రీతుంబుర నారద నాదామృతం
స్వర రాగ రసభావ తాళాన్వితం

అనుపల్లవి ఉదాహరణ :
సంగీతామృత పానం ఇది స్వరసుర జగతి సోపానం
శివుని రూపాలు భువికి దీపాలు స్వరం పదం ఇహం పరం కలిసిన

శ్రీతుంబుర నారద నాదామృతం
స్వర రాగ రసభావ తాళాన్వితం

మొదటి చరణం ఉదాహరణ :
సప్త వర్ణముల మాతృకగా శుద్ధ వర్ణముల డోలికగా
సప్త వర్ణముల మాతృకగా శుద్ధ వర్ణముల డోలికగా
ఏడు రంగులే తురగములై శ్వేతవర్ణ రవి కిరణములై
సపస దరిసనిదపమగ నిస మగరిసనిస
సగమ గమప మపనిస గరిసని సనిదప సనిదపమ

శ్రీతుంబుర నారద నాదామృతం
స్వర రాగ రసభావ తాళాన్వితం

## మూలాలు

## యితర లింకులు
# స్థాయి

**స్థాయి** సంగీతంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. రాగం బిగ్గరగా తీసినప్పుడు వెలువడే ధ్వని అధికంగా ఉంటే తార స్థాయి, ఒక మాదిరిగా ఉంటే మధ్యమ స్థాయి, తక్కువగా ఉంటే మంద్ర స్థాయి అంటారు. రకరకాల పౌనఃపున్యాలున్న ధ్వనులు స్వరాలు అనబడతాయి కనుక, అవి ఏ లెవెల్ లో ఉన్నాయో సూచించేవి స్థాయిలు.

స్వరాన్ని రాసేటప్పుడు అవి ఏ స్థాయిలో పాడాలో సూచించడానికి చుక్క (.) గుర్తు వాడతారు. అక్షరానికి క్రింద చుక్క గుర్తు పెడితే మంద్ర స్థాయి, పైన పెడితే తార స్థాయి, ఏ చుక్క గుర్తు లేకపోతే మధ్యమ స్థాయి అని అర్ధం.

సంగీతంలో మూడు స్థాయిలుంటాయి. అవి.

* 1. తార స్థాయి
* 2. మధ్యమ స్థాయి
* 3. మంద్ర స్థాయి
# తిల్లాన

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **భారతీయ సంగీతం**
వ్యాసముల క్రమము
 |
| --- |
| **సాంప్రదాయక సంగీతం** |
| కర్ణాటక సంగీతము  **·** హిందుస్థానీ సంగీతము
భారత ఫోక్ సంగీతం  **·** తుమ్రి **·** దాద్రా **·** గజల్ **·** ఖవ్వాలీ
చైతీ **·** కజ్రీ **·** సూఫీ |
| **ఆధునిక సంగీతము** |
| భాంగ్రా **·** చలన చిత్ర సంగీతము
పాప్ సంగీతం **·** రాక్ సంగీతం **·** బ్లూస్ సంగీతం
 **·** జజ్ సంగీతం **·** ట్రాన్స్ సంగీతం |
| **వాగ్గేయకారులు**, **సంగీత విద్వాంసులు** |
| హిందుస్థానీ సంగీత విద్వాంసులు
కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు |
| **గాయకులు** |
| హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు
హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు |
| **సంగీత వాద్యాలు** |
| సంగీత వాద్యపరికరాల జాబితా
సంగీత వాయిద్యాలు |
| **భావనలు** |
| రాగము **·** తాళము **·** పల్లవి
తాళదశ ప్రాణములు
షడంగములు **·** స్థాయి **·** స్వరము
గీతము **·** కృతి **·** వర్ణము
రాగమాలిక **·** పదము **·** జావళి **·** తిల్లాన
మేళకర్త రాగాలు **·** కటపయాది సంఖ్య
జానపదము |
| **సంగీత ధ్వనులు** |
| స్థాయి **·** తీవ్రత **·** నాదగుణము
ప్రతిధ్వని **·** అనునాదము
సహాయక కంపనము
గ్రామఫోను **·** రేడియో |
| **సంగీత పద నిఘంటువు** |
| సంగీత పదాల పర్యాయ పదములు |
| **భారతీయ సంగీతముభారతీయ సాంప్రదాయ సంగీతముకర్ణాటక సంగీతము** |

 |

పల్లవి, అనుపల్లవి, చరణములను అంగములు కలిగి మధ్యమ కాలములో పాడదగిన రచన **తిల్లాన**. సాహిత్యము జతులతోను స్వరముల తోను విరాజిల్లును. చురుకైన రచన ఉద్రేకింపజేయు రచన.

యిది కర్ణాటక సంగీతంలో విశిష్ట రచన. నృత్య నాటికలలో ఈ ప్రక్రియను ఎక్కువగా వాడుతారు. హిందుస్థానీ సంగీతంలో కూడా తరన కూర్పులో తిల్లానను సైద్ధాంతీకరించారు.

హెచ్.హెచ్. స్వాతి తిరుణాల్, మైసూరు సదాశివరావు, రామనాడు శ్రీనివాసయ్యంగార్, పల్లవి శేషయ్య, పొన్నయ్య పిళ్ళే గార్లు ప్రముఖ తిల్లాన రచయితలు.

## కొన్ని తిల్లానలు

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| సంఖ్య | తిల్లాన | రాగము | తాళము | రచయిత |
| 1.
 | ఉదరినదీం
 | కాఫీ
 | రూపకం
 | పల్లవి శేషయ్య
 |
| 2.
 | ఉదన
 | ఆఠాణ
 | ఆది
 | పొన్నయ్య పిళ్ళై
 |
| 3.
 | తానోంతనన
 | ఫరజు
 | దేశాది
 | రాఅమ్నాడ్ శ్రీనివాసయ్యంగార్
 |
| 4.
 | ధీంతతర
 | బిలహరి
 | ఆది
 | ఆరియకుడి రామానుజయ్యంగార్
 |

## యివి కూడా చూడండి

* రాగమాలిక
* జావళి
* కీర్తన
* గీతము
* పదము(సంగీతం)

## సూచికలు
# జావళి

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **భారతీయ సంగీతం**
వ్యాసముల క్రమము
 |
| --- |
| **సాంప్రదాయక సంగీతం** |
| కర్ణాటక సంగీతము  **·** హిందుస్థానీ సంగీతము
భారత ఫోక్ సంగీతం  **·** తుమ్రి **·** దాద్రా **·** గజల్ **·** ఖవ్వాలీ
చైతీ **·** కజ్రీ **·** సూఫీ |
| **ఆధునిక సంగీతము** |
| భాంగ్రా **·** చలన చిత్ర సంగీతము
పాప్ సంగీతం **·** రాక్ సంగీతం **·** బ్లూస్ సంగీతం
 **·** జజ్ సంగీతం **·** ట్రాన్స్ సంగీతం |
| **వాగ్గేయకారులు**, **సంగీత విద్వాంసులు** |
| హిందుస్థానీ సంగీత విద్వాంసులు
కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు |
| **గాయకులు** |
| హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు
హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు |
| **సంగీత వాద్యాలు** |
| సంగీత వాద్యపరికరాల జాబితా
సంగీత వాయిద్యాలు |
| **భావనలు** |
| రాగము **·** తాళము **·** పల్లవి
తాళదశ ప్రాణములు
షడంగములు **·** స్థాయి **·** స్వరము
గీతము **·** కృతి **·** వర్ణము
రాగమాలిక **·** పదము **·** జావళి **·** తిల్లాన
మేళకర్త రాగాలు **·** కటపయాది సంఖ్య
జానపదము |
| **సంగీత ధ్వనులు** |
| స్థాయి **·** తీవ్రత **·** నాదగుణము
ప్రతిధ్వని **·** అనునాదము
సహాయక కంపనము
గ్రామఫోను **·** రేడియో |
| **సంగీత పద నిఘంటువు** |
| సంగీత పదాల పర్యాయ పదములు |
| **భారతీయ సంగీతముభారతీయ సాంప్రదాయ సంగీతముకర్ణాటక సంగీతము** |

 |

**జావళి** ఒక కర్ణాటక సంగీత ప్రక్రియ. జావళీలలో సాథారణంగా శృంగార రసం, భక్తి రసం ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. ఈ రచన ఆకర్షణీయమైన మెట్టులో రచియింపబడుటచే సంగీత ప్రపంచమున వ్యాప్తి చెందినది. సామాన్య రాగములోనూ, సాధారణ తాళములోను రచియింపబడినవి. కేవలం శృంగారమే దీని సాహిత్య భావము. పల్లవి, అనుపల్లవి, ఒకటి లేక కొన్ని చరణములను కలిగి యుండును. ఈ రచనలో నాయకా నాయకీ భావములే కాని, ద్వందార్థములు గాని, భక్తి మార్గము గాని ఏమియు లేవు. భాష సామాన్య వాడుకలో నుండు భాష. కొన్ని చోట్ల కొంత బూతులు కూడ కాననగును. పదము వలె కాక చాల చురుకుగా పాడదగిన రచన. తేలిక రచన.

ధర్మపురి సుబ్బరాయర్, పట్నము సుబ్రహ్మణ్యయ్యర్, పట్టాభిరామయ్య,రామ్నాడ్ శ్రీనివాసయ్యంగార్, మొదలగువారు ప్రముఖ జావళీల రచయితలు.

## కొన్ని గీతాలు

* మధురానగరిలో చల్లలమ్మ పోను దారి విడువు కృష్ణా - చిత్తూరు సుబ్రహ్మణ్య పిళ్ళై
* ఇటు సాహసముల ఏల నాపై చక్కని స్వామీ - స్వాతి తిరునాళ్
* ఇది మంచి సమయము రారా - భక్త పోతన సినిమా కోసం సముద్రాల రాఘవాచార్య
* మల్లియలారా మాలికలారా - నిర్దోషి సినిమా కోసం సి. నారాయణ రెడ్డి

## కొన్ని జావళీలు

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| సంఖ్య | మొదలు | రాగము | తాళము | రచయిత |
| 1.
 | మరులుకొన్నదిరా
 | ఖమాస్
 | ఆది
 | రామ్నాడ్ శ్రీనివాసయ్యంగార్
 |
| 2.
 | మాతాడబారాదెనో
 | ఖమాస్
 | చాపు
 | నరహరిరావు
 |
| 3.
 | అపుడు మనసు
 | ఖమాస్
 | రూపకము
 | పట్నం సుబ్రహ్మణ్యయ్యర్
 |
| 4.
 | ఏమందునే
 | ముఖారి
 | ఆది
 | పట్నం సుబ్రహ్మణ్యయ్యర్
 |
| 5.
 | వద్దని నేనంటిని
 | హిం.కాఫీ
 | రూపకము
 | పట్నం సుబ్రహ్మణ్యయ్యర్
 |
| 6.
 | కొమ్మరో
 | ఖమాస్
 | ఆది
 | రమ్నాడ్ శ్రీనివాసయ్యంగార్
 |
| 7.
 | నిరుపమాన
 | బేహాగ్
 | రూపకము
 | రామ్నాడ్ శ్రీనివాసయ్యంగార్
 |
| 8.
 | వేగనీవు
 | సురటి
 | రూపకము
 | రామ్నాడ్ శ్రీనివాసయ్యంగార్
 |
| 9
 | చారుమతి ఉపచారము
 | కానడ
 | మిశ్ర చాపు
 | ధర్మపురి పట్టాభిరామయ్య
 |

## యివి కూడా చూడండి

* రాగమాలిక
* గీతము
* వర్ణము(సంగీతం)
* కీర్తన

## సూచికలు

## యితర లింకులు

ఈ మధ్యనే  లో మాకు తెలిసిన జావళీల సాహిత్యం ప్రచురిస్తున్నాము. ఆసక్తి ఉన్నవారు ఆ వెబ్ సైట్ చూడగలరు.
# భారతీయ సాంప్రదాయ సంగీతము

ప్రపంచ సంగీతంలో భారతీయ సంగీతానికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. భారతీయ సంగీతం దేవతలచే సృష్టించబడినదిగా నమ్ముతారు. భారతీయ సంగీతం **స.రి.గ.మ.ప.ద.ని.** అనే సప్తస్వరాల కలయిక.

* స - సడ్జమం
* రి - రిషభం
* గా - గాంధారం
* మ - మధ్యమం
* ప - పంచమం
* ద - దైతం
* ని - నిషాదం

## రాగం,తాళం

భారతీయ సంగీతానికి మూలాధారాలు 'రాగం', 'తాళం'.

* **తాళం**: తాళం అనగా సంగీత లయను చూచించే కాలమానం. భారతీయ సంగీతంలో ముప్పై రెండు రకాల తాళాలు, నూట ఇరవై రకాల తాళ సమ్మేళనాలు ఉన్నాయి.
* **రాగం** :మానసిక స్థితి, భావనలను రంజింపజేయునది రాగం. భారతీయ సంగీతంలో ఇరవై రెండు రకాల రాగాలు, వాటి ఉపరాగాలు ఉన్నాయి.

భారతీయ సంగీతంలో రెండూ రకాలు ఉన్నాయి.

శాస్త్రీయ సంగీతం
శాస్త్రీయ సంగీత విభాగంలో హిందుస్థానీ సంగీతం, కర్ణాటక సంగీతం అనే రెండు సంగీతాలు ఉన్నాయి.

జానపద సంగీతం
# భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం

భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీత ప్రదర్శన
**భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం** ప్రపంచంలోని పురాతన, గొప్ప సంగీత సంప్రదాయాలలో ఒకటి. ఇది పురాతన వేద గ్రంథాలలో దాని మూలాలను కలిగి ఉంది, వేల సంవత్సరాలుగా అభివృద్ధి చెందింది. భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం దాని సంక్లిష్టమైన శ్రావ్యమైన స్వరాలు, సంక్లిష్టమైన లయలు, మెరుగుదలల ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.

భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంలో రెండు ప్రధాన శాఖలు ఉన్నాయి: ఉత్తర భారతదేశానికి సంబంధించిన హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతం, దక్షిణ భారతదేశానికి సంబంధించిన కర్ణాటక శాస్త్రీయ సంగీతం. రెండు శైలులు సాధారణ అంశాలను పంచుకున్నప్పటికీ, వాటికి ప్రత్యేక లక్షణాలు, కచేరీలు ఉన్నాయి.

హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతం పెర్షియన్, ఇస్లామిక్ సంప్రదాయాలచే ప్రభావితమైంది, మెరుగుదలకి ప్రాధాన్యతనిస్తుంది. ఇది సితార్, సరోద్, తబలా, హార్మోనియంతో సహా విభిన్న శ్రేణి వాయిద్యాలను కలిగి ఉంది. ప్రముఖ హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతకారులలో పండిట్ రవిశంకర్, ఉస్తాద్ బిస్మిల్లా ఖాన్, ఉస్తాద్ జాకీర్ హుస్సేన్ ఉన్నారు.

కర్నాటక శాస్త్రీయ సంగీతం ప్రాచీన భారతీయ సంగీత సంప్రదాయాలలో బలమైన పునాదిని కలిగి ఉంది, దాని అత్యంత నిర్మాణాత్మకమైన కంపోజిషన్‌లు, క్లిష్టమైన రిథమిక్ నమూనాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. కర్ణాటక సంగీతంలో ఉపయోగించే ప్రాథమిక వాయిద్యాలలో వీణ, వయోలిన్, మృదంగం, ఘటం ఉన్నాయి. ప్రముఖ కర్ణాటక శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసులు ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి, మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ, లాల్గుడి జయరామన్.

హిందూస్థానీ, కర్ణాటక శాస్త్రీయ సంగీతం రెండూ రాగాలు (శ్రావ్యమైన ప్రమాణాలు), తాళాలు (లయ చక్రాలు) వ్యవస్థను కలిగి ఉంటాయి. రాగాలు భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి పునాది, శ్రావ్యమైన మెరుగుదలకు ఆధారం. తాళాలు, మరోవైపు, ప్రదర్శనల కోసం రిథమిక్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను అందిస్తాయి.

భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం ప్రధానంగా "రిసిటల్స్" లేదా "కచేరీలు" అని పిలువబడే కచేరీలలో ప్రదర్శించబడుతుంది, ఇక్కడ సంగీతకారులు తమ నైపుణ్యాలను సోలో లేదా సమష్టి ప్రదర్శనల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు. ప్రదర్శకులు ఎంచుకున్న రాగం, తాళాల చట్రంలో మెరుగుదలలో నిమగ్నమై, వారి సృజనాత్మకత, కళారూపంలో నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు.

భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఇతర సంగీత శైలులను ప్రభావితం చేసింది, భారతీయ సంస్కృతిలో శక్తివంతమైన, అంతర్భాగంగా కొనసాగుతోంది. ఇది దాని లోతు, సంక్లిష్టత, లోతైన భావోద్వేగాలను రేకెత్తించే సామర్థ్యం, శ్రోతలను ఉన్నత స్పృహ స్థితికి తీసుకెళ్లగలదు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* భారతీయ సంగీతం
* సంగీతం
* సంహితా నంది

## మూలాలు

* subjects music
# కుండలిని

**కుండలిని** అనేది ఒక అనిర్వచనీయమైన శక్తి. ఇది మానవ శరీరంలో వెన్నుపాములో దాగి ఉంటుంది. మూలాధారం లో దాగివున్న ఈ కుండలినీ శక్తిని సుషుమ్నా నాడి ద్వారా పైకి సహస్రారం వరకు తీసుకొనివెళ్లే పద్ధతిని వివరించేది కుండలినీ యోగ. కుండలినీ యోగ లో కుండలినిని జాగృతం చేయడానికి ప్రాణాయామ సాధన ఒక ముఖ్యమైన మార్గము. కుండలినీ శక్తి సహస్రారం చేరినప్పుడు యోగసాధకుడు ఒక అనిర్వచనీయమైన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు.

శక్తి రెండు రకాలుగా ఉంటుంది. ఒకటి స్థితి శక్తి (Potential Energy), రెండవది గతి శక్తి(Dynamic or Kinetic Energy). శరీరంలోని ప్రాణశక్తి గతి శక్తి రూపంలో ఉంటుంది. మానవ దేహంలోని స్థితి శక్తి పాము వలే చుట్ట చుట్టుకొని మూలాధారం వద్ద నిద్రాణంగా ఉంటుంది. యోగ సాధన ద్వారా నిద్రాణంగా ఉన్న కుండలినీ శక్తిని జాగృతం చేయవచ్చు. కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే అరిషడ్వర్గాలను జయించినప్పుడే ఇది సాధ్యమవుతుంది. కుండలినీ శక్తిని జాగృతం చేయడానికి ముందు దేహ శుద్ధి (purification of body), నాడీ శుద్ధి (purification of nadis/nervous system), మనో శుద్ధి (purification of mind), బుద్ధి శుద్ధి (purification of intellect) జరగాలి. నిద్రాణంగా ఉన్న కుండలినీ శక్తిని యోగ క్రియల ద్వారా జాగృతం చేసినప్పుడు అది ఊర్ధ్వ ముఖంగా పయనించి, షట్చక్రాల్లోని ఒక్కొక్క చక్రాన్నీ దాటుతూ తల మాడు భాగాన ఉండే సహస్రార చక్రాన్ని చేరుతుంది. ఈ స్థితినే అష్టాంగ యోగలోని అత్యున్నత దశ అయిన "సమాధి స్థితి"గా కూడా పేర్కొంటారు. ఈ స్థితిలో సాధకునికి ఒక అనిర్వచనీయమైన ఆనందం కలుగుతుంది. అన్ని రకాల క్లేశాలూ తొలగిపోతాయి. శరీరం, మనస్సుల నుండి పూర్తిగా విడిపోతాడు.

## చక్రాలు

వెన్నెముక లో ఉండే చక్రాలు
షడ్చక్రాలు లేదా సప్తచక్రాలు మన శరీరంలోని వెన్నుపూస లోనున్న ప్రదేశాలు.

* మూలాధార చక్రము (Mooladhara) : గుద స్థానమునకు పైన, లింగ స్థానమును క్రిందుగా నున్నది. నాలుగు దళములతో అరుణ వర్ణము కలిగిన కమలమిది. ఇందే కుండలినీ శక్తి యుండును. దీని బీజ మంత్రం **లం**. మూలాధార చక్రమున గల కమలకర్ణికయందు దివ్య సుందరమైన త్రికోణము, దాని మధ్య తటిత్కోటి సమప్రభమగు స్వయంభూలింగము కలదనియు, ఆ లింగము చుట్టును తామరతూడులోని దారము వంటి ఆకారము గల కుండలినీ శక్తి మూడున్నర చుట్లు చుట్టుకొనియున్నదనియు, వివిధ తంత్రములు వర్ణించుచున్నవి.

* స్వాధిష్ఠాన చక్రము (Swadhisthana) : లింగమూలమున గలదు. ఆరు దళములతో సిందూరవర్ణము గల జలతత్వ కమలము గలది. దీని బీజ మంత్రం **వం**.

* మణిపూరక చక్రము (Manipura) : నాభి మూలమందు గలదు. పది దళములు గలిగి, నీల వర్ణము గల అగ్ని తత్వ కమలము. దీని బీజ మంత్రం **రం**.

* అనాహత చక్రము (Anahatha) : హృదయ స్థానమునందున్నది. పండ్రెండు దళములు గలిగి, హేమవర్ణము గల వాయుతత్వ కమలము. దీని బీజ మంత్రం **యం**.

* విశుద్ధి చక్రము (Vishuddha) : కంఠ స్థానమందున్నది. పదునారు దళములు గలిగి, శ్వేత వర్ణము గల ఆకాశతత్వ కమలము. దీని బీజ మంత్రం **హం**.

* ఆజ్ఞా చక్రము (Ajna) : భ్రూ (కనుబొమల) మధ్యమందున్నది. రెండు వర్ణములతో గూడిన రెండు దళములు కలిగిన కమలము. దీని బీజ మంత్రం **ఓం**.

* సహస్రార చక్రము (Sahasrara) : బ్రహ్మ రంధ్రమునకు అధోముఖముగ సహస్ర దళములతో వికసించియున్న పద్మము. సహస్రార కమల కర్ణిక యందు ప్రకృతి పురుషుల సమైక్య స్థితి యగు పరబిందువు చుట్టును మాయ గలదు. ఆత్మజ్ఞానమును సాధించిన పరమ హంసలు మాత్రమే పొందగలిగిన స్థానమిది. దీనిని శైవులు శివస్థానమనియు, వైష్ణవులు పరమ పురుష స్థానమనియు, ఇతరులు హరిహర స్థానమనియు, దేవీభక్తులు దేవీస్థానమనియు చెప్పుదురు. ఈ స్థానమునెరిగిన నరునకు పునర్జన్మ లేదు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పరమహంస యోగానంద
* మాతాజీ నిర్మలాదేవి
# వాదం

* ఆధునిక వాదం - మతవిశ్వాసం, సామాజిక వ్యవస్థ, దైనందిన జీవనశైలి - ఇవన్నీ పాతబడి పోతున్నాయన్న వారి కార్యకలాపాలూ, ఆలోచనా ధోరణులు విశదీకరించే పదమే ఆధునిక వాదం.
* ప్రగతి వాదం - ప్రభుత్వ చర్యల ద్వారా చేయాల్సిన మార్పులను లేదా సంస్కరణలను ఆశిస్తున్న రాజకీయ వైఖరినే ప్రగతి వాదం అంటారు.
* ఆస్తిక వాదం - సాధారణ నిర్వచనం ప్రకారం, "పరమేశ్వరుడున్నాడు" అనే ప్రగాఢ విశ్వాసం.
* మానవతా వాదం - ఈ వాదం ప్రజలందరి హుందాతనాన్ని ప్రకటిస్తుంది. ప్రత్యేకంగా మానవత్వాల హేతువులను మూలం చేసుకుని విశ్వమానవ విశేషాలను ముందుంచుతుంది.
* ఏకేశ్వర వాదం - ఈ వాదం ప్రకారం దేవుడు వున్నాడు, ఒక్కడే అని విశ్వాసము
* సృష్టి వాదం - ఈ వాదం శాస్త్రీయంగా నిరూపించలేనిది. ఈ వాదాన్ని డార్విన్ జీవపరిణామ సిధ్ధాంతం తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తుంది.
# వీణ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|
**వీణ** |
| --- |
| **వాద్య రకము** |
| తంత్రీ వాయిద్యం |
| **భాగములు** |
| కుండ
దండి
యాళి
సొరకాయ బుర్ర |
| **హస్త భూషణంగా కలిగిన దేవత** |
| సరస్వతి
 |
| **సుప్రసిద్ధ వైణికులు** |
| అరికరేవుల సునందా శాస్త్రి
ఈమని శంకరశాస్త్రి
కాశీ కృష్ణాచార్యులు
తుమరాడ సంగమేశ్వరశాస్త్రి
పట్రాయని సంగీతరావు |
| **తయారు చేయు ప్రాంతాలు** |
| బొబ్బిలి
తంజావూరు
మైసూరు
త్రివేండ్రం |

 |

**వీణ** (కన్నడ:ವೀಣೆ తమిళం:வீணா) తీగలు మీటుతూ సప్తస్వరాలు అందించే సంగీత వాయిద్యము. వీణ సరస్వతి హస్త భూషణం కాబట్టి దీనినే సరస్వతి వీణ అని కూడా అంటారు. వీణ ప్రముఖంగా కర్ణాటక సంగీత కచేరీలలో వినియోగిస్తారు. వీణ ఏడు తంత్రులు గల తంత్ర వాయిద్యము. అనుమంద్రం, మంద్రం, మంద్రపంచకం, షడ్జమం అనే నాలుగు తంత్రులపై వీణకు బిగిస్తారు. ప్రక్కన శృతితాళాలకు ఉపయుక్తంగా షడ్జమం, పంచమం, తారం అనే మూడు తంత్రులను బిగిస్తారు.

Duration: 13 నిమిషాల, 33 సెకండ్లు.13:33
Duration: 8 నిమిషాల, 29 సెకండ్లు.8:29A veena kushree
వీణ వాయించేటప్పుడు కుడిచేత్తో మీటుతూ, దానికి అమర్చి ఉన్న 24 మెట్లు (రెండు స్థాయిలు) దానిలోని స్వరాలకు అనుగుణంగా ఎడమ చేతి వేళ్లతో మెట్టుమీద అదిమిపట్టి ఆయా స్వరాల్ని పలికించాల్సి ఉంటుంది.

వీణలో ముఖ్యంగా కుండ, దండి, యాళి (పౌరాణిక జంతువు మెడ ఆకారం), సొరకాయ బుర్ర అనే భాగాలుంటాయి.

ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లోని విజయనగరం జిల్లా బొబ్బిలి వీణలను తయారుచేయడంలో ప్రసిద్ధిచెందింది. వీణలలో చాలా రకాలు ఉన్నాయి. తంజావూరు వీణలను పనస కర్రతో తయారుచేస్తారు. మైసూరులో నల్లకర్రతో తయారుచేస్తారు. కేరళ లోని త్రివేండ్రంలో కూడా వీణలు తయారు చేస్తారు.

బొబ్బిలి సంస్థానాన్ని పెదరాయుడు 17వ శతాబ్దంలో స్థాపించాడు. అందరి ప్రభువుల్లాగే ఆయనకీ కళలంటే ఆసక్తి. మొదట్లో ఖాళీ సమయాల్లో వీణ వాయించేవారు. కానీ అతని కాలంలో రాచకార్యాల్లో వీణ వాయించడం విడదీయరాని భాగమైపోయింది. వీణను గొల్లపల్లికి చెందిన సర్వసిద్ధి వర్గానికి చెందిన కళాకారులు తయారు చేస్తే సంస్థానంలోని మహిళలు వీటిని వాయించేవారు. రాజులు వీటిని ఆంగ్లేయ సందర్శకులకు బహుమానంగా ఇచ్చేవాళ్ళు. కళాకారులను ఘనంగా సత్కరించేవాళ్ళు.
వీణలు తయారు చేయడం తర తరాలుగా వీరు వృత్తిగా కొనసాగిస్తున్నారు. కానీ ఇప్పుడు మాత్రం అక్కడ కేవలం నలభై మంది కళాకారులు మాత్రమే ఇక్కడ ఈ పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. పనస చెట్టు నుంచి సంగ్రహించిన వీణసారె వీణ తయారీలో ప్రధానమైన భాగం. ఇది తేలికగా ఉండటమే కాకుండా మంచి ప్రతిధ్వనిని కూడా పలికిస్తుంది. మంచి దృఢత్వం, మన్నిక, తేమని తట్టుకోగలగడం మొదలైన లక్షణాలు కలిగి ఉండటం వల్ల దీన్ని విరివిగా వాడతారు. వీణను సాధారణంగా ఒకే కొయ్యతో తయారు చేస్తారు.

## బొబ్బిలి వీణ-చిత్రమాలిక

*
*
* కుండ
* యాళి
*
* బొబ్బిలి వీణ
* బొబ్బిలి వీణ

## వీణలో రకాలు

* రుద్ర వీణ
* చిత్ర వీణ
* విచిత్ర వీణ
* సరస్వతీ వీణ
* బొబ్బిలి వీణ
* స్వరాబత్

## ఇవి కూడా చూడండి

* తంజావూరు వీణ
* సరస్వతి వీణ

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* వీణ గురించిన సమాచారం
# వేణువు

పిల్లనగ్రోవి. మొరవపల్లిలో తీసిన చిత్రము
**వేణువు**, **మురళి** లేదా **పిల్లనగ్రోవి** ఒకరకమైన సంగీత వాయిద్యము. ఇంగ్లీషులో దీన్ని ఫ్లూట్ అంటారు. ఇది కర్ణాటక, హిందూస్థానీ సంగీతాలలో ఉపయోగించే వాద్యపరికరం. బాగా ఆరబెట్టిన వెదురుతో తయారు చేస్తారు. ఊదేందుకు పీకలాంటివి ఉండని వాద్యపరికరం ఇది. ఈ వెదురు గొట్టాన్ని ఒకవైపు తేరిచి మరొక వైపు మూసి ఉంచుతారు. పై బాగాన గాలి ఊదేందుకు రంధ్రం ఉంటుంది. ఈ రంధ్రంతో పాటు స్వరాల మార్పుకొరకు, వేళ్ళతో మూసి తెరిచేందుకు కొన్నిట్లో మూడు మరికొన్నిట్లో ఎనిమిది రంద్రాలు కలిగి ఉంటాయి.

## భారతీయ వేణువు

పిల్లన గ్రోవి
ఆలయ రథంపై వేణువుతో ఉన్న కృష్ణుడి శిల్పం. సుచీంద్రం, తమిళనాడు.
భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంలో వెదురు వేణువు ఒక ముఖ్యమైన పరికరం. ఇది పాశ్చాత్య వేణువు కంటే భిన్నంగా, స్వతంత్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. శ్రీకృష్ణుడిని సాంప్రదాయకంగా వేణుగాన లోలుడని అంటారు. పాశ్చాత్య వేణువులతో పోలిస్తే భారతీయ వేణువులు చాలా సరళమైనవి. అవి వెదురుతో తయారవుతాయి. వాటిని ట్యూణు చేసేందుకు చెవులేమీ ఉండవు.
భారతీయ వేణువులలో రెండు ప్రధాన రకాలు ప్రస్తుతం ఉపయోగంలో ఉన్నాయి. మొదటిది, బాస్సురి. దీనిలో వేళ్ళ కోసం 6 రంధ్రాలు, ఒక ఊదే రంధ్రం ఉంటాయి. దీనిని ప్రధానంగా ఉత్తర భారతదేశంలోని హిందూస్థానీ సంగీతంలో ఉపయోగిస్తారు. రెండవది, వేణువు లేదా పిల్లనగ్రోవి. దీనికి ఎనిమిది వేళ్ళ రంధ్రాలుంటాయి. దక్షిణ భారతదేశంలోని కర్ణాటక సంగీతంలో ప్రధానంగా దీన్ని వాయిస్తారు. ప్రస్తుతం, క్రాస్-ఫింగరింగ్ టెక్నిక్‌తో ఎనిమిది రంధ్రాల వేణువు కర్ణాటక ఫ్లూటిస్టులలో చాలా సాధారణం. దీనికి ముందు, దక్షిణ భారత వేణువుకు ఏడు రంధ్రాలు మాత్రమే ఉండేవి. 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పల్లడం శైలికి చెందిన శరభశాస్త్రి అభివృద్ధి చేసిన వేళ్ళ రంధ్రాల ప్రమాణంతో ఇవి ఉంటాయి
వేణువు వెలువరించే శబ్ద నాణ్యత దానిని తయారు చేయడానికి ఉపయోగించే వెదురుపై కొంతవరకు ఆధారపడి ఉంటుంది. దక్షిణ భారతదేశంలోని నాగర్‌కోయిల్ ప్రాంతంలో ఉత్తమ వెదురు పెరుగుతుంది.
భారతీయ నాట్య శాస్త్ర శరణ చతుష్టాయ్ ఆధారంగా, అవినాష్ బాలకృష్ణ పట్వర్ధన్ 1998 లో భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంలో ప్రస్తుతం ఉన్న పది 'థాట్స్' కోసం కచ్చితంగా ట్యూన్ చేసిన వేణువులను ఉత్పత్తి చేసే పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశాడు. వేణువును తెలుగులో పిల్లనగ్రోవి అని కూడా అంటారు. గుజరాతీలో పావో అని అంటారు. కొంతమంది ఒకేసారి రెండు వేణువులను (జోడియో పావో) వాయిస్తారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* జయప్రద రామమూర్తి
* జోగవజ్జుల దత్తాత్రేయులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# భరతముని

**భరతముని** (క్రీ.పూ మూడవ శతాబ్దం) ప్రాచీన భారత దేశానికి చెందిన పండితుడు. సంగీత నాట్యాలలో దిట్ట. ఈయన నాట్యశాస్త్రమనే ప్రఖ్యాతమైన గ్రంథాన్ని రాశాడు. ఇది ప్రాచీన భారతదేశంలో నాటకరంగం ముఖ్యంగా సంస్కృత నాటకాల గురించి రాయబడింది. దీనికి అభినవ గుప్తుడు అభినవ భారతి అనే పేరిట వ్యాఖ్యానం రాశాడు. ప్రాచీన భారతీయ సంగీతం, నాట్యనికి ఈ గ్రంథంలో మూలాలున్నాయి.

ఈ గ్రంథంలో 36 అధ్యయాలు ఉన్నాయి. అభినయాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని నాట్య శాస్త్రాన్ని నాలుగు భాగాలుగా భరత ముని విభజించాడు.

1. సాత్వికాభినయం - సౌమ్యమైన భావప్రకటన.
2. ఆంగికాభినయం - మనోభావాలను శరీరాంగాల కదలిక ద్వారా వ్యక్తీకరించటం
3. వాచికాభినయం - వాక్కు ద్వారా భావప్రకటన
4. ఆహార్యం - వేషం ద్వారా భావ వ్యక్తీకరణం.

పది రకాలైన రూపక భేదాలను గర్తించి వివరించాడు. పాశ్చాత్య దేశాలలో *డ్రామా* అని పిలువబడే నాటకం ఈ పదింటిలో ఒకటి. ఆచార్య పోనంగి శ్రీరామ అప్పారావు భరతముని నాట్య శాస్త్రాన్ని తెలుగులోకి అనువదించి కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమి పురస్కారాన్ని పొందాడు.

## మూలాలు
# మహారాజు

ఫ్రాన్స్ , నెవెర్రెను పరిపాలించిన లూయిస్ XVIరాజ్యాన్ని పరిపాలించే వ్యక్తిని **రాజు** లేదా **మహారాజు** (King) అంటారు. రాజ్యాన్ని, రాజ్యానికి సంబంధించిన కోటను, రాజ్యపు ప్రజల్ని రక్షించే బాధ్యత మహారాజు, ఇతర రాజోద్యోగులపై ఉంటుంది.

మహారాజు, మహారాణి ఇద్దరిని రాజ దంపతులు అంటారు. మహారాజు తల్లిని రాజమాత అంటారు. వీరి సంతానంలో పెద్ద కొడుకు మామూలు రాజ సంప్రదాయాలలో తరువాత రాజుగా పదవి నిర్వహించ వలసి ఉంటుంది. ఇతన్ని యువరాజు అంటారు. ఆడపిల్ల అయితే యువరాణి అంటారు. మహారాజు అనంతరం యువరాజుకు పట్టాభిషేకం చేస్తారు. ఈ కార్యక్రమంలో ముఖ్యమైన భాగం మకుటం ధరించడము.

## ప్రపంచంలోని రాజులు

* ఎడ్వర్డ్ రాజు, ఇంగ్లండ్
* రాజు బీరేంద్ర, నేపాల్

## భారతీయ రాజులు

పురాణ కాలమునుండి నేటి వరకూ భారతీయ రాజులలో ప్రముఖులైన వారు అనేకులు కలరు. వీరిలో సూర్య వంశం, చంద్ర వంశం రాజులు ప్రముఖులు.

* ఇక్ష్వాకులు
* దృతరాష్ట్రుడు
* ధర్మరాజు
* భరతుడు
* విక్రమాదిత్యుడు
* భోజరాజు
* అశోకుడు
* సముద్రగుప్తుడు

## మూలాలు
# రివాయత్

మూస:Infobox music festival

**రివాయత్** (రివాయత్-ఎ-మైహార్) ఒక శాస్త్రీయ సంగీత కార్యక్రమం. సాంప్రదాయ పద్ధతి ద్వారా సంగీతాన్ని అందించే కళాకారులు ఈ కార్యక్రమంలో సంగీత ప్రదర్శన చేస్తారు. ఇది శాస్త్రీయ కళా ప్రదర్శన రూపంలో ఉంటుంది. ఈ కళాబృందం మైహార్ ఘరానాకు చెందినది.

హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాయలంలో రివాయత్ సంగీత కార్యక్రమం

## చరిత్ర

రివాయత్ అంటే ఉర్దూ భాషలో సాంప్రదాయం అని అర్థం. 2010లో హైదరాబాదులోని హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాయలం విభాగమైన సరోజినీనాయుడు పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్‌లో ఈ రివాయత్‌ను ప్రారంభించారు.

## కార్యక్రమాలు

**2013:** 2013 సెప్టెంబరు 23న హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆధ్వర్యంలో ఈ కచేరీ జరిగింది.

* రంజని రామచంద్రన్ (గాత్రం)
* జావేద్ (అబలా)
* సురేంద్ర భారతి (హార్మోనియం)

**2012: మంజుషా కులకర్ణి-పాటిల్ (హిందూస్థానీ గాత్రం) - 24 ఫిబ్రవరి 2012

**2011:** 2011 డిసెంబరు 9, 10 తేదీల్లో హైదరాబాదులోని విద్యారణ్య ఉన్నత పాఠశాలలో ఈ కార్యక్రమం జరిగింది.

* జయతీర్త్ మెవుండి (గాత్రం) - కిరణ ఘరానా
* సంహిత నంది (గాత్రం) - కిరణ ఘరానా

**2010:** 2010లో హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాయలంలో జరిగింది.

* సురేష్ వ్యాస్ (సరోద్)
* బసంత్ కబ్రా (సరోద్)
* డాక్టర్ అంగార. వి. రాజా (సితార్)
* పండిట్ నిత్యనాద్ హల్దిపూర్

## ఇవికూడా చూడండి

* హిందుస్థానీ సంగీతము
* హవేలీ సంగీతం
* ఖవ్వాలి
* హిందుస్తానీ సంగీత గాయకులు - ఘరానాలు

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు

* అధికారిక జాలగూడు Archived 2012-04-26 at the Wayback Machine