Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# కార్టూనిస్ట్ టీవీ

టీవీ పొలిటికల్ కార్టూనిస్ట్
**టీవీ** అసలు పీరు **టి.వెంకట్రావు**. ఇతడు రాజకీయ కార్టూనిస్ట్. అంటీ రాజకీయాల పై చిత్రించే వ్యంగ్య చిత్ర కారుడు. 1961 సం. నుండి ఈయన విశాలాంధ్ర దినపత్రిక లో కార్టూన్లు గీస్తున్నారు. అంటే గత 50 సంవత్సరాలుగ కార్టూనిస్టుగ పనిచేస్తున్నారు. . ఈయన 2003 సంవత్సరములో ఐక్య రాజ్య సమితి నుంచి ఆనరబుల్ మెన్షన్ అవార్డును అందుకున్నారు. 2004 కు గాను బెస్ట్ కార్టూనిస్టు అవార్డును ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నుండి అందుకున్నారు. 2007లో ఆంధ్రప్రదేశ్ అభ్యుదయరచయితల సంఘం, గుంటూరు జిలాశాఖ వారిచే అమరజీవి పులుపుల వెంకటశివయ్య సాహితీ సత్కారంస్వీకరించారు.

## జీవిత విశేషాలు

వీరు 1944, ఫిబ్రవరి 2వ తేదీన పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, ఏలూరులో అప్పాయమ్మ, రాములు దంపతులకు జన్మించారు. బి.ఎ.ఫైన్ ఆర్ట్స్ చదివారు. కార్టూనిస్ట్‌గా, పెయింటింగ్ టీచర్‌గా వృత్తిని స్వీకరించారు. చిత్రసూత్ర కరెస్పాండెన్స్ స్కూల్‌ను స్థాపించి 1500మందికి పైగా చిత్రకారులను తయారుచేశారు.

## గ్రంథాలు

వీరు ఈ క్రింది చిత్రకళాగ్రంథాలను ప్రచురించారు.

1. టి.వి.రాజకీయ కార్టూన్లు
2. చిత్రకళ చరిత్ర
3. డ్రాయింగ్ నేర్చుకోండి
4. పెయింటింగ్ నేర్చుకోండి
5. కార్టూన్లు నేర్చుకోండి

## మూలాలు
# శేఖర్ (కార్టూనిస్టు)

శేఖర్ కంబాలపల్లి కార్టూనిస్ట్
**శేఖర్** (1965 జూలై 16 – 2014 మే 19) తెలుగులో ఉన్న బహుకొద్దిమంది మంచి కార్టూనిస్టుల్లో ఒకరు. ఆయన కార్టూన్లు కొత్త కొత్త ఐడియాలతో రాజకీయాల పైన తీవ్రమైన, సున్నితమైన విమర్శలతో చాలా బావుంటాయి, శేఖర్ కార్టూన్లు నవ్వించేవే కాదు, లోతుగా ఆలోచింపజేస్తాయి కూడా. శేఖర్ కు కార్టూనిస్ట్ గా 22 సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది.

## జీవిత విశేషాలు

శేఖర్ పూర్తి పేరు కంబాలపల్లి చంద్రశేఖర్. ఆయన 1965 జూలై 16 సూర్యాపేటలో కంబాలపల్లి వెంకయ్య, మల్లమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన హైదరాబాదులోనివాసముండేవారు. ఆయన బి.యస్.సి. డిగ్రీని 1985లో నల్గొండ లోని యన్.జీ. కళాశాలలో పూర్తి చేసారు. ఆ తరువాత పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో యమ్.ఏ. తెలుగు లిటరేచర్ చదివారు. మెట్టమెదటి సారిగా 1989 లో ప్రజాశక్తి దిన పత్రికలో పొలిటికల్ కార్టూనిస్ట్ గా ప్రస్థానాన్ని ఆరంబించారు. ఆతరువాత ఆంధ్రప్రభ, ది న్యు ఇండియన్ ఎక్స్ ప్రెస్ దిన పత్రికలకు పొలిటికల్ కార్టూనిస్ట్ గా పనిచేసారు. ప్రస్తుతం ఆంధ్ర జ్యోతి దిన పత్రికకు పనిచేసారు. గత 22 సంవత్సరాలలో శేఖర్ గీసిన దాదాపు 40000 కార్టూన్లు తెలుగు, ఇంగ్లీష్, కన్నడ, మరాటీ, పంజాబీ, బెంగాలీ భాషలలో ప్రచురించబడ్డాయి.

## వ్యక్తిగత జీవితం

ఆయన భార్య పేరు చంధ్రకళ. ఆయనకు ఇద్దరు పిల్లలు నందు, చేతనా.

## శేఖర్ వ్రాసిన కార్టూన్ పుస్తకాలు

1. పారాహుషార్ (2004)
2. శేకార్టూన్స్ (2005)
3. బ్యాంకు బాబు (2004)
4. గిదీ తెలంగాణా (2010)

## మరణం

కేన్సర్ వ్యాధి కారణంగా హైదరాబాద్లో 2014, మే 19న మరణించాడు.

## మూలాలు

* *Shekar US tour-IVLP news* Archived 2012-02-09 at the Wayback Machine
*
*
*
*

## బయటి లింకులు

* *Shekartoons-shekar blog*
*
*
*  Archived 2012-06-03 at the Wayback Machine
# ఓంప్రకాశ్ నారాయణ్ వడ్డి

| ఓంప్రకాశ్ నారాయణ్ వడ్డి |
| --- |
|  |
| జననం | ఓంప్రకాశ్ నారాయణ్ వడ్డి సెప్టెంబరు 8 1966 మచిలీపట్నం, కృష్ణాజిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ |
| ఇతర పేర్లు | ఓనావ , చంద్రం |
| వృత్తి | జర్నలిస్ట్ |
| ప్రసిద్ధి | తెలుగు కథా రచయిత, కార్టూనిస్టు, జర్నలిస్టు |
| పిల్లలు | కార్తికేయ |
| తండ్రి | చంద్రశేఖరరావు |
| తల్లి | అరుణ సత్యవతి |

**ఓనావ** పేరుతో తెలుగులో వ్యంగ్యచిత్రాలను గీస్తున్న వడ్డి ఓంప్రకాశ్ నారాయణ వృత్తిరీత్యా ఫిలిం జర్నలిస్టు.

## జీవిత విశేషాలు

ఆయన హైదరాబాదుకు చెందిన జర్నలిస్టు, తెలుగు రచయిత. ఆయన స్వస్థలం కృష్ణా జిల్లాకు చెందిన మచిలీపట్నం. ఆయన సెప్టెంబరు 8 1966 న జన్మించారు. విజయవాడలో ఎకనామిక్స్ ప్రధానంగా గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేసిన తర్వాత ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో రాజనీతి శాస్త్రంలో ఎం.ఎ. చేశారు. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు యూనివర్సిటీ నుండీ ఎం.సి.జె. పట్టా పొందారు. కళాశాలలో చదువుతున్న సమయంలోనే కవితలు రాయడం, కార్టూన్లు గీయడం, కథలు రాయడం ప్రారంభించారు. ఇంతవరకూ సుమారు 1000 కార్టూన్లు తెలుగు దిన, వార, మాస పత్రికలలో ప్రచురించబడ్డాయి. సుమారు 60 కథలు వివిధ దిన, వార, మాస పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి. ఆయన రెండు దశాబ్దాలుగా సుమారు 600 సినిమాలకు సమీక్షలను "జాగృతి" వార పత్రికలో వ్రాశారు. ఆయన వ్రాసిన కథానికలను తనతో పాటు నలుగురు రచయితలతో కలసి "4 ఇంటు 5" పేరుతో వెలువరించారు.

ఆయన తన స్వంత కథల సంపుటిని "మనసు తడి ఆరనీకు" (2013) పేరుతో ప్రచురించారు. 1989వ సంవత్సరంలో జర్నలిస్టుగా జాగృతి వార పత్రికలో కెరీర్ ను ప్రారంభించిన ఓంప్రకాశ్ ఆ తరువాత ముంబై లోని క్యాపిటల్ మార్కెట్ (తెలుగు) పక్షపత్రికలో పనిచేశారు. `సూపర్ హిట్` సినిమా వార పత్రికలో ఓ యేడాది పాటు ఫిల్మ్ రిపోర్టర్ గా పనిచేసిన అనంతరం వార్త దిన పత్రికలో చేరారు. ఆంధ్రజ్యోతి దిన పత్రికలలోనూ ఫిల్మ్ జర్నలిస్టుగా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత ఆయన సాక్షి టెలివిజన్ కు సినిమా కరెస్పాండెంట్ గా సేవలనందించారు. ప్రస్తుతం ఎ.బి.యన్. ఆంధ్రజ్యోతి ఛానెల్ లో సీనియర్ కరస్పాండెంట్ గా పనిచేస్తున్నారు. పలు కార్టూన్ల పోటీలో బహుమతులు గెలుచుకున్న ఓనావ... 2018లో 'ఓనావ కార్టూన్లు' పేరుతో ఓ కార్టూన్ సంకలనాన్ని వెలువరించారు. దీనిని సినీదర్శకులు త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్ ఆవిష్కరించారు. ఇటీవల ఫిల్మ్ జర్నలిస్ట్ పులగం చిన్నారాయణతో కలిసి వడ్డి ఓంప్రకాశ్‌ నారాయణ 'వెండి చందమామలు' పుస్తకాన్ని వెలువరించారు. [1]

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు

* ఓనావ కార్టూన్లు కొన్ని
* మనసు తడి ఆరనీకు పుస్తకంపై సమీక్ష
* కథానిలయం జాలస్థలిలో వడ్డి ఓం ప్రకాశ్ నారాయణ్ కథల జాబితా
# కార్టూనిస్ట్ పాప

| పాప, కార్టూనిస్ట్ |
| --- |
| **శివరామరెడ్డి కొయ్య** |
| జననం | 1944 ఆగస్ట్ 14 కాకినాడ, తూర్పుగోదావరి జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ |
| మరణం | 2022 జులై 23 హైదరాబాదు, తెలంగాణ |
| నివాస ప్రాంతం | హైదరాబాదు |
| ఇతర పేర్లు | శివరామరెడ్డి కొయ్య |

**పాప** ఈనాడు పత్రికలో కార్టూన్లు గీసిన మొదటి తరం కార్టూనిస్ట్. "పాప" అన్న కుంచె పేరుతో కార్టూన్లు వేసిన ఇతడి అసలు పేరు శివరామరెడ్డి కొయ్య.

## జీవిత విశేషాలు.

“పాప” పేరుతో కార్టూన్లు గీసిన ఈయన అసలుపేరు శివరామరెడ్డి కొయ్య. పుట్టింది ఆగస్ట్ 14న 1944 సంవత్సరం తూర్పు గోదావరి జిల్లా కాకినాడలో. ఫోర్త్ ఫారం చదివేటప్పుడు ఓ సిగరెట్ కంపెనీ వారి కేలండర్లో నటి బొమ్మను పెన్సిల్తో గీశాడు తొలిసారిగా. అది గమనించిన వీరి తండ్రి ఆర్ట్ మెటీరియల్ కొనిచ్చి ప్రోత్సహించారు. స్కూల్ ఫైనల్ చదివేటప్పుడే ఆంధ్రపత్రిక వారపత్రికలో మొదటికార్టూన్ అచ్చయ్యింది.

## కార్టూనిస్టుగా

కాలేజీ పూర్తయ్యాక విశాఖ టౌన్ ప్లానింగ్ సర్వేయర్ గా కొంత కాలం పనిచేసి, మధ్యలో కర్ణాటక లో ఫైన్ ఆర్ట్స్ కోర్సు చేసారు. తర్వాత హైదరాబాద్ ఎన్.జి.ఆర్.ఐ.లో ఆర్టిస్టుగా పనిచేశారు. 1973లో బాపు-రమణల సంపూర్ణ రామాయణం పుస్తక ఆవిష్కరణ సమయంలో కలిసినప్పుడు ‘మీరు కార్టూనిస్టుగా స్థిరపడితే మంచి భవిష్యత్ వుంటుందని’ బాపు సలహా ఇచ్చారట. 1975లో ఈనాడులో పొలిటికల్ కార్టూనిస్టుగా చేరాడు. ఈనాడు అత్యధిక సర్క్యులేషన్ గల పత్రిక అవుతున్న రోజులవి. ముఖ్యమంత్రి అంజయ్య మీదా, ఆయన జోకులమీదా, యాదగిరి మీదా పాప కార్టూన్లు సూపర్ హిట్లు కొట్టేవి. పాప అనగానే బొమ్మ హెలికాప్టర్ వెంటేసుకున్న అంజయ్య అందరికీ గుర్తొస్తారు. ఎనిమిదేళ్లు ఈనాడులో పనిచేశాక 1982లో ఆయన ఫ్రీలాన్సర్ అయ్యాడు. ఆంధ్రభూమి, సమయం, ఆంధ్రప్రభ పత్రికల్లో కార్టూన్లు గీశారు. మధ్యలో ఈ వారం వారపత్రిక నడిపారు. పాపా తన చిత్రాలతో హైదరాబాద్, విజయవాడలలో వన్మేన్ షోలు, గ్రూప్ షోలు నిర్వహించాడు.

## అవార్డులు

2002 హైదరాబాద్ లో ఏ.పి. ప్రెస్ అకాడెమి, ఫోరం ఫర్ పొలిటికల్ కార్టూనిస్ట్స్ ఆధ్వర్యంలో బాపుగారి చేతులమీదుగా సత్కారం.

## మరణం

77 ఏళ్ళ కొయ్య శివరామరెడ్డి అలియాస్‌ పాప అనారోగ్యంతో హైదరాబాదులోని ఓ ప్రైవేటు ఆస్పత్రిలో చేరిన ఆయన సర్జరీ విఫలం కావడంతో 2022 జులై 23న తుది శ్వాస విడిచారు.[1]

## ఇతర లింకులు

*
*
# భగవాన్ రెడ్డి

| భగవాన్ కార్టూనిస్ట్ |
| --- |
| జననం | భగవాన్ రెడ్డి 1961 ఆగస్ట్ 9 పెనుమంట్ర పశ్చిమ గోదావరి, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ |
| నివాస ప్రాంతం | హైదరాబాదు |

**భగవాన్** అన్న కుంచె పేరుతో కార్టూన్లు వేసిన ఇతడి అసలు పేరు కొవ్వూరి భగవాన్ రెడ్డి.

## జీవిత విశేషాలు.

**భగవాన్ రెడ్డి** పశ్చిమ గోదావరి పెనుమంట్ర లో 1961 ఆగస్టు 9 న సూర్యకాంతం, సోమిరెడ్డి దంపతులకు జన్మించాడు. ప్రాథమిక విద్య నుండి మాష్టర్ డిగ్రీ వరకు వాసవి పెనుగొండలో సాగింది. ఉపాధ్యాయునిగా, అధ్యాపకుడిగా మార్టేరు, వాసవి పెనుగొండ, రావులపాలెంలలో పనిచేసి జంగారెడ్డిగూడెం లో ప్రిన్సిపాల్ గా 2020 లో పదవీవిరమణ చేశాడు.

## కార్టూనిస్టుగా

వీరి మొదటి కార్టూన్ 1980 లో ఆంధ్రజ్యోతి వార పత్రికలో అచ్చయింది. ఆ తర్వాత ఆంధ్రజ్యోతి, ఆంధ్రప్రభ, ఆంధ్రభూమి, ఆహ్వానం, స్వాతి మాసపత్రిక, అంజలి, వంటి పలు వార, మాస పత్రికలలో సుమారు ఆరు వేల కార్టూన్లు గీశాడు.

## బహుమతులు

'ఫోరం ఫర్ పొలిటికల్ కార్టూనిస్ట్స్' వారి ఆధ్యర్యంలో 2001 లో నిర్వహించిన కార్టూన్ పోటీల్లో పొందిన బహుమతిని హైదరాబాద్, రవీంద్రభారతిలో డా. సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి చేతులమీదుగా అందుకున్నాడు.

## ఇతర లింకులు

*
# బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్

| బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్ |
| --- |
| **గారోజు బ్రహ్మం** |
| జననం | 1958 ఫిబ్రవరి 1 గుండుగొలను, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ |
| నివాస ప్రాంతం | కంకిపాడు |
| ఇతర పేర్లు | గారోజు బ్రహ్మం |
| భార్య / భర్త | సూర్య కుమారి |
| పిల్లలు | లక్ష్మీనారాయణ, శ్రీధర్ కుమార్ ఇద్దరు కుమారులు |

**బొమ్మన్** తెలుగు కార్టూనిస్ట్, ఇలస్ట్రేటర్.

## జీవిత విశేషాలు

'బొమ్మన్' కలం పేరుతో కార్టూన్లు వేస్తున్న ఈయన పూర్తి పేరు గారోజు బ్రహ్మం, గారోజు నారాయాణాచార్యులు, సరస్వతమ్మ దంపతులకు 7వ సంతానంగా 1958 ఫిబ్రవరి 1 న పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా గుండుగొలనులో పుట్టాడు.
10వ తరగతి వరకు గుండుగొలనులో చదువుకొని, ఇంటర్, బి.ఏ., బి.ఈడి., ఎం.ఏ. ఏలూరు సి.ఆర్.రెడ్డి కాలేజీలో పూర్తి చేశాడు. 1977-80 వరకు ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయుడిగాను, 1980 నుండి జువైనల్ వెల్ఫేర్ డిపార్ట్మెంట్లో వివిధ హోదాల్లో పనిచేసి జిల్లా ప్రొబేషన్ అధికారిగా 2018లో పదవీవిరమణ చేశాడు.

## కార్టూనిస్టుగా

ఈయన మొదటి కార్టూన్ అనామిక మాసపత్రికలో ఆగస్ట్ 1977లో ప్రచురించాడు. తరువాత ఆంధ్రజ్యోతి, ఆంధ్రప్రభ, ఆంధ్ర సచిత్ర వారపత్రిక, జనసుధ, స్వాతి, పల్లకి లాంటి అనేక పత్రికలు వీరి కార్టూన్లు ప్రచురించబడ్డాయి. వీరి కార్టూన్లను ఆదరించి విశేషంగా ప్రోత్సహించిన సంపాదకులలో పురాణం సుబ్రహ్మణ్య శర్మ (ఆంధ్రజ్యోతి), స్వాతి బలరాం, శంకు(హాస్యప్రియ), మాధవరావుగారు (ఆంధ్ర సచిత్ర వారపత్రిక) ముఖ్యులు.

## కార్టూన్ ద్వారా సామాజిక అవగాహన

1996-2000 సంవత్సరంల మధ్య ప.గో.జిల్లా వయోజన విద్యాశాఖవారిచే నడుపబడుతున్న 'అక్షర దీక్ష పత్రికకు చిత్రకారుడిగా, కార్టూనిస్టుగా సేవలందించాడు. సారా వ్యతిరేక ఉద్యమం, అక్షరాస్యతా ఉద్యమం, పర్యావరణ పరిరక్షణ, వాతావరణ కాలుష్యం వంటి సమస్యలపై కార్టూన్ ప్రదర్శనలు నిర్వహించి పలువురి ప్రశంసలు పొందాడు. 1986లో ఆంధ్ర సచిత్ర వారపత్రికలో 14 వారాలు, 1988లో స్వాతి వీక్లీలో 36 వారాల పాటు స్ట్రిప్ కార్టూన్లు గీశాడు.

## బహుమతులు

* 1985 స్వాతి వీక్లీ కార్టూన్ పోటీలో తృతీయ బహుమతి.
* 1986 ఆంధ్రప్రభ వీక్లీ కార్టూన్ పోటీలో ప్రథమ బహుమతి.
* 1986 అంధ్రజ్యోతి వీక్లీ కార్టూన్ పోటీలో ప్రథమ బహుమతి.
* 'తానా' కార్టూన్ల పోటీలో ఉత్తమ కార్టూనిస్ట్ అవార్డ్ 2023

## ఇతర లింకులు

*
# నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)

| నాగిశెట్టి కార్టూనిస్ట్ |
| --- |
| జననం | 1962 ఆగస్టు 29 విజయవాడ, ఆంధ్రప్రదేశ్ |
| నివాస ప్రాంతం | విజయవాడ |
| ఇతర పేర్లు | నాగిశెట్టి |
| భార్య / భర్త | అరుణారాణి |
| పిల్లలు | కుమార్తె ధీరజ |

**నాగిశెట్టి** తెలుగు కార్టూనిస్ట్.

## జీవిత విశేషాలు

'నాగిశెట్టి' కలం పేరుతో కార్టూన్లు వేస్తున్న ఈయన పూర్తి పేరు నాగిశెట్టి వెంకట రమణమూర్తి, సాంబశివరావు, కవిత దంపతులకు 1962 ఆగస్టు 29 న విజయవాడలో పుట్టాడు.
బి.ఎస్సీ., ఎం.ఏ. డిగ్రీలలో పట్టాపుచ్చుకొని, తొలుత 'ఈనాడు' వారి న్యూస్ టైం ఇంగ్లీష్ దినపత్రికలో ఉద్యోగంలో చేరి, తర్వాత ఎస్.బి.ఐ. లో బ్యాంక్ ఉద్యోగిగా, పిమ్మట ఆంధ్రా బ్యాంక్ లో మేనేజర్ గా విజయవాడలో పదవీవిరమణ చేశాడు.

## కార్టూనిస్టుగా

పదవ తరగతి నుండి కార్టూన్లు గీయడం ప్రారంభించించాడు. ఈయన గీసిన నాలుగు కార్టూన్లు ఒకేసారి జ్యోతి మాసపత్రికలో మొదటిగా 1981 అచ్చయ్యాయి. ఆ తర్వాత తమిళం, కన్నడ, మలయాళం, హిందీ, ఇంగ్లీష్ భాషా పత్రికలు కూడా వీరి కార్టూన్లు ప్రచురించాయి.

## కార్టూన్ పుస్తకం

* నవ్వులు గ్యారంటీ -2024

## బహుమతులు-అవార్డులు

* 'తానా' కార్టూన్ల పోటీలో బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్ అవార్డ్ 2023
* ఉత్తమ జర్నలిస్టుగా (కార్టూన్ విభాగంలో) 'నారద ఆవార్డ్-2022'

## ఇతర లింకులు

*
# మృత్యుంజయ చిలువేరు

| మృత్యుంజయ చిలువేరు |
| --- |
|  |
| జననం | 1974, జనవరి 14 భూదాన్ పోచంపల్లి, భూదాన్ పోచంపల్లి మండలం, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా, |
| ప్రసిద్ధి | కార్టూనిస్ట్ |
| మతం | హిందూ |
| తండ్రి | రామలింగం |
| తల్లి | అనసూయ |
| సంతకం |  |

**మృత్యుంజయ చిలువేరు,** తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన కార్టూనిస్ట్. గత 25 ఏళ్ళుగా కార్టూనిస్టుగా సుమారు పదహారువేల కార్టూన్లు, క్యారికేచర్లు గీసి జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు, పురస్కారాలు అందుకున్నాడు. పొలిటికల్ కార్టూన్లు ఇతని ప్రత్యేకత.

## జననం, విద్యాభ్యాసం

మృత్యుంజయ 1974, జనవరి 14న రామలింగం, అనసూయ దంపతులకు యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా, భూదాన్ పోచంపల్లి మండలం, భూదాన్ పోచంపల్లి గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి రామలింగం చేనేత కళాకారుడిగా అగ్గిపెట్టెలో పట్టే చీరెను, కుట్టులేకుండా మూడుకొంగుల చీరెను, రాజకీయనాయకుల పోట్రయిట్లను, కొత్తకొత్త డిజైన్స్ తో చీరలను నేసేవాడు. అమ్మ అనసూయ విద్యావంతురాలు. అమ్మ నుండి చదవడం, తండ్రి నుంచి బొమ్మలు గీయడం నేర్చుకున్నాడు.

## కళారంగం

కట్టెల పొయ్యిమీద చేసే వంటతో ఇంటి గోడలు నల్లగా మసిబారినపుడు, ఆ గోడలనే బ్లాక్ బోర్డుగా చేసుకొని బూడిదతో చిన్నచిన్న బొమ్మలు గీసేవాడు. బడి వయసులోనే ‘చిలువేరు మృత్యుంజయ’ పేరుతో సోషల్ కార్టూన్లు గీసిన మృత్యుంజయ, 1990లో పదవతరగతి చదువుతున్న సమయంలో వేసిన సోషల్ కార్టూన్ ఆదివారం ఆంధ్రప్రభ అనుబంధంలో అచ్చయ్యింది.

## ఉద్యోగ జీవితం

1996లో దాసరి నారాయణరావు ఆధ్వర్యంలో వచ్చిన ‘బొబ్బిలి పులి‘ పొలిటికల్ వీక్లీలో ఎడిటర్ కె.ఎన్.వై. పతంజలి ద్వారా స్టాఫ్ కార్టూనిస్టుగా అవకాశం రావడంతో అక్కడ మూడేళ్ళపాటు ఉద్యోగం చేశాడు. ఆ తరువాత ఎం.వి.ఆర్. శాస్త్రి సంపాదకత్వంలో వచ్చిన ‘ఆంధ్రభూమి’ దినపత్రికలో చేరి 2007 వరకు పనిచేసాడు. తర్వాత ‘టివీ5’లో హెడ్ ఆఫ్ ది యానిమేషన్’గా చేరాడు. డైలీ వేసే పొలిటికల్ కార్టూన్లను ‘యానిమేషన్’ రూపంలో 3డి, 2డిలలో ‘రాజకీయ భేతాళం’, ఇదండి సంగతి’ పేర్లతో నాలుగు సంవత్సరాలపాటు కొనసాగించాడు. 2011 ఉగాది రోజున నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రికలో చేరాడు. అందులో తెలంగాణ ఉద్యమ అంశాలమీద రకరకాల భావోద్వేగాలతో కూడిన కార్టూన్లు గీసి, తెలంగాణ ఉద్యమంలో తనవంతు కృషిచేశాడు.

## కార్టూన్ ప్రదర్శనలు

ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా పరభాషా వ్యామోహం గురించి మృత్యుంజయ్ కార్టూన్.
1. 2014, జూన్ 2న తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత జూన్ 8వ తేదిన కొత్త రాష్ట్రంలో మొట్టమొదటి సాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతికశాఖ ఆధ్వర్యంలో రవీంద్రభారతిలో మృత్యంజయ గీసిన తెలంగాణ ఉద్యమ కార్టూన్లను 'నా కార్టూన్ ప్రదర్శన అరవైఏళ్లు – అరవై కార్టూన్లు' పేరుతో ప్రదర్శించబడ్డాయి.
2. బెంగుళూరులో ఐఐసీ వారి ఆధ్వర్యంలో ‘లైన్స్ బిహైండ్ ది స్మైల్స్' పేరుతో క్యారికేచర్ ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేయబడింది.

## పురస్కారాలు

1. యూత్ అండ్ ఎయిడ్స్ నేషనల్ కార్టూన్ కాంటెస్ట్ (సత్యం ఫౌండేషన్)
2. ఉత్తమ కార్టూనిస్టు అవార్డు (నవతెలంగాణ)
3. కళారత్న అవార్డు (వంశీ ఆర్ట్స్)
4. మాయా కామత్ అవార్డు (బెంగుళూరు)
5. బెస్ట్ పొలిటికల్ కార్టూనిస్టు అవార్డు (హైబిజ్ టీవీ)
6. లైఫ్ టైం అచీవ్మెంట్ అవార్డు 2020 (కార్టూన్ వాచ్ పత్రిక)
7. 2024: కార్టూనిస్ట్ విభాగంలో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం - కీర్తి పురస్కారం (2022)

## పుస్తకాలు

1. ఉద్యమ గీత (తెలంగాణ మలిదశ ఉద్యమకాలంలోని వివిధ ఘట్టాలను ప్రతిబింబించే కార్టూన్ల సంకలనం)
2. ఎకోస్ ఆఫ్ లైన్స్ (మృత్యుంజయ గీసిన కార్టూన్లు, క్యారికేచర్ల ఇంగ్లీషు సంకలనం)
3. హరితహాసం (కార్టూన్ సంకలనం)

పై రెండు పుస్తకాలను 2021, ఆగస్టు 25న, మూడవ పుస్తకంను 2023, జూన్ 19న ప్రగతి భవన్ లో ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖర్ రావు ఆవిష్కరించాడు.

## మూలాలు
# కార్టూనిస్ట్ అరుణ్

| కార్టూనిస్ట్ అరుణ్ |
| --- |
| జననం | 1960 నవంబర్ 26 విజయవాడ, ఆంధ్రప్రదేశ్ |
| నివాస ప్రాంతం | విజయవాడ |
| ఇతర పేర్లు | యస్.వి.రమణారావు |
| వృత్తి | కార్టూనిస్ట్ |
| భార్య / భర్త | వనజ |
| పిల్లలు | ఒక అబ్బాయి, ఒక అమ్మాయి |

**అరుణ్** కలం పేరుతో కార్టూన్లు గీస్తున్న వీరి పూర్తి పేరు సుంకర వెంకట రమణారావు.

## జీవిత విశేషాలు

కృష్ణా జిల్లా, విజయవాడలో 26 నవంబర్ 1960 లో పుట్టిన అరుణ్, ఆరో తరగతి నుంచే సైన్స్ పుస్తకాల్లోని బొమ్మలుగీయడం ప్రారంభించిన ఈయనకు పదో తరగతిలోకి వచ్చే సరికి బొమ్మలు గీయడంలో ఓ అవగాహన వచ్చింది. తన సొంత శైలితో బొమ్మలు గీయడానికి ఈ వ్యంగ్య (కార్టూన్) చిత్రకళని ప్రారంభించాడు. కేంద్రప్రభుత్వ భీమా సంస్థలో ఉద్యోగం చేసి పదవీవిరమణ చేసారు.

## కార్టూనిస్టుగా

కార్టూన్లు గీయాలని అలోచన బాగుంది కానీ... ఎలా వేయాలి? ఎలా పంపాలి? ఈ విషయాలేం తెలీదు. కార్టూనిస్టు మిత్రులు శేఖర్, సుకేష్, వేణు గార్ల పరిచయంతో కార్టూన్లు గీయడం, పత్రికలకు పంపడం, పోటీల్లో పాల్గొనడం ఇలాంటి విషయాలు తెలుసుకోగలిగాడు. అప్పట్లో వీరందరూ జయదేవ్ గారి శిష్యరికం (పోస్ట్లో) చేశారు. అప్పటికే జయదేవ్ గారు పేరొందిన కార్టూనిస్టు. కార్టూన్లలో మెళుకువల కోసం ఉత్తరాలు వ్రాసి తెలుసుకునేవారు. 1976 లో వీరి మొదటి కార్టూన్ అనామిక అనే మాసపత్రికలో అచ్చయింది. అప్పట్లో తెలుగులో చిన్న పెద్ద కలిపి సుమారు ఓ ఏభై పత్రికలు వుండేవి. దాదాపు అన్ని పత్రికల్లోనూ విరివిగా కార్టూన్లు ప్రచురించేవారు. అలాగే వీరి కార్టూన్లు కూడా విరామం లేకుండా అన్ని పత్రికల్లోనూ వచ్చేవి.

తెలుగులో వందల కార్టూన్లు వేశాక, ఇతర భాషల వారికి, ఇతర రాష్ట్రాల వారికి తన కార్టూన్లని పరిచయం చేయవచ్చునన్న అలోచనతో తెలుగుతో పాటు కన్నడ, తమిళ,ఇంగ్లీషు, మళయాళం పత్రికలు కూడా కార్టూన్లు గీశారు. అప్పట్లో అమెరికా నుంచి వెలువడే ఓ ప్రముఖ తెలుగు పత్రిక "తెలుగు అమెరికా"లో కూడా ఈయన కార్టూన్లు చాలా అచ్చయినాయి.

నవోదయ రామమోహనరావు, ఎమ్వీఎల్ గార్ల ప్రోత్సహంతో విజయవాడ నగరంలో కార్టూనిస్టుమిత్రులందరూ కలిసి 'విజయవాడ కారూనిస్టుల సంఘం' (వికాసం) 1980 ప్రాంతంలో ప్రారంభించారు. వికాసం తరుపున ప్రతి సంవత్సరం కార్టూన్ల పోటీలు నిర్వహించేవారు.

## బహుమతులు-అవార్డులు

* 'తానా' కార్టూన్ల పోటీలో బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్ అవార్డ్ 2023
* విజయవాడ రోటరీ క్లబ్ కార్టూన్ల పోటీలో
* విశాఖపట్నం రోటరీ క్లబ్ కార్టూన్ల పోటీలో బహుమతి
* హైదరాబాద్, వెంకట్ అవార్డు బహుమతి
* ఆంధ్రప్రదేశ్ కుటుంబ నియంత్రణాసాధికార సంస్థ అవార్డు
* ఆంధ్రప్రదేశ్ క్రోక్విల్ అకాడమీ కార్టూన్ల పోటీలో ఉత్తమ కార్టూన్ అవార్డు

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు

*
# హస్తకళ

ఇండోనోషియాలోని జావా ద్వీపంలో బాతిక్ కళాకారిణి
**హస్తకళ** (**Handicraft**) అంటే మనుషులు కేవలం తమ చేతులతో, లేదా కొన్ని సాధారణమైన, తేలికైన పనిముట్లను మాత్రమే వాడి ఉపయోగకరమైన, అలంకరణ వస్తువులు తయారు చేయడం. సాంప్రదాయ కళల్లో హస్తకళలు ఒక ప్రధానమైన వర్గం. మనిషి తన చేతులతో బట్టలు, అచ్చులు, కాగితాలు, మొక్కలకు సంబంధించిన పదార్థాలు వాడి తయారు చేసే సృజనాత్మక రూపకల్పనలు హస్తకళల క్రిందికి వస్తాయి. ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రాచీనమైన హస్తకళల్లో ఢోక్రా ఒకటి. ఇది ఒకరమైన లోహపు పోతపని (metal casting). ఈ కళ భారతదేశంలో 4000 సంవత్సరాలకు ముందు నుంచి కొనసాగుతూ వస్తోంది. హస్తకళ అనే పదాన్ని ప్రస్తుతం వ్యక్తిగత అవసరాల కోసం గానీ, వ్యాపారాత్మకంగా కానీ అందంగా కనిపించే, ఆచరణాత్మక వస్తువులను తయారు చేసే కళలను ఉద్దేశించి వాడుతున్నారు. చేతివృత్తుల పరిశ్రమల్లో హస్తకళాకారులు తమ ప్రాంతంలోని ప్రజల అవసరార్థం అనేక ఉత్పత్తులు తయారు చేస్తారు. ఇందులో సాధారణంగా యంత్రాలను వాడరు.

ఈ హస్తకళలకు మూలాలు గ్రామీణ కళల్లో ఉన్నాయి. పురాతన నాగరికతల నుంచి మానవుల వివిధ రకాలైన అవసరాల కోసం వీటిని కనుగొంటూ వస్తున్నారు. కొన్ని కళలు కొన్ని శతాబ్దాల నుంచీ కొనసాగుతూ వస్తుండగా కొన్ని అధునాతనమైనవి, అంతకు మునుపు కేవలం కొన్ని ప్రాంతాలకే పరిమితమైన కళలను ఆధారంగా చేసుకుని విస్తరించిన కళలు కూడా ఉన్నాయి.

హస్తకళల్లో చాలా వరకు సమీప ప్రకృతిలో లభించే సహజసిద్ధమైన పదార్థాలే వాడినా కొన్ని వాటిలో సాంప్రదాయేతర పదార్థాలు కూడా వాడుతున్నారు.

## మూలాలు
# రక్షరేఖ

|  |
| --- |
| **రక్షరేఖ** (1949 తెలుగు సినిమా) |
|  చందమామ పత్రికలో రక్షరేఖ ప్రకటన |
| దర్శకత్వం | ఆర్.పద్మనాభన్ |
| నిర్మాణం | ఆర్.పద్మనాభన్ |
| రచన | బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం |
| తారాగణం | అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, పి.భానుమతి, అంజలీదేవి, కస్తూరి శివరావు, జూనియర్ లక్ష్మీరాజ్యం |
| సంగీతం | ఓగిరాల రామచంద్రరావు |
| నేపథ్య గానం | ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు, పి.భానుమతి, కస్తూరి శివరావు, ఎ.పి.కోమల, టి.కనకం, వక్కలంక సరళ |
| నిర్మాణ సంస్థ | ఆర్.పద్మనాభన్ ప్రొడక్షన్స్ |
| విడుదల తేదీ | ఏప్రిల్ 30, 1949 |
| భాష | తెలుగు |

అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, భానుమతి, అంజలీదేవి నటించిన జానపద చిత్రం **రక్షరేఖ**. ఈ చిత్రంలో మొత్తం పాటలు, పద్యాలు 16 దాకా ఉన్నాయి. ఈ చిత్రపు కథను కాశీమజిలీ కథల ఆధారంగా బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం వ్రాశాడు. ఈ చిత్రం ఆర్.పద్మనాభన్ దర్శకత్వంలో తెరకెక్కినది. ఈ చిత్రానికి సంగీతం ఓగీరాల రామచంద్రరావు సమకూర్చారు.

## తారాగణం

* సుధాకర్ గా అక్కినేని నాగేశ్వరరావు
* కళావతి గా పాలువాయి భానుమతి
* చిత్ర గా అంజలీదేవి
* దూరదర్శి గా కస్తూరి శివరావు
* మంత్రవాది గా వంగర వెంకటసుబ్బయ్య
* మహారాజు పర్థాప గా బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం
* మహారాజు రాజసింహ గా రామనాదశాస్త్రి
* మార్కండేయ గా దామెర్ల సత్యనారాయణ
* యశిని గా కనకం
* చంద్రిక గా జూనియర్ లక్ష్మిరాజ్యం
* వసుమతి గా విజయలక్ష్మి .

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకుడు: ఆర్.పద్మనాభన్
* చిత్రానువాదం: ఆర్.పద్మనాభన్
* సంగీతం: ఓగిరాల రామచంద్రరావు
* గీత రచయిత: బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం
* గాయనీ గాయకులు: ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు, కస్తూరి శివరావు, పాలువాయి భానుమతి, ఎ.పి.కోమల, టి.కనకం, వక్కలంక సరళ
* ఛాయా గ్రహణం: టి.మార్కోని
* నిర్మాత: ఆర్.పద్మనాభన్
* నిర్మాణ సంస్థ: ఆర్.పద్మనాభన్ ప్రొడక్షన్స్
* విడుదల:30:04:1949.

## పాటలు

గీత రచయిత: బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం.

1. ఓ ఓహో రాజసుకుమారా రారా సుకుమారా రావోయీ నీ - ఎ.పి.కోమల, ఘంటసాల
2. చెయ్యి చెయ్యి కలుపుకోర చిన్నారి మావగా చిలకలాంటి - టి. కనకం, కస్తూరి శివరావు
3. జీవనడోలీ మధుర జీవన కేళీ ఇదే ప్రేమసుధా వాహిని - ఘంటసాల, పి. భానుమతి
4. బిడియమా మనలో ప్రియతమా సఖా బిగువ చాలు నాతో - వక్కలంక సరళ
5. భలే పిల్లా చూశానమ్మా పిల్లంటే పిల్ల కాదు లోకంలో పిల్లలంతా - కస్తూరి శివరావు
6. రామనామ జపమే సుమ మనోరంజనంబురా రామనామ సంకీర్తనమే - ఘంటసాల బృందం
7. పండుగపొంగళ్ళు గంగమ్మా పాలవెల్లి పొంగళ్ళు - రచన బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం (తొలి తెలుగు సినిమా సంక్రాంతి పాట)
8. అభయము నీవేగా శార్వాణి త్రిభువన కళ్యాణి \_పాలువాయి భానుమతి
9. నీవులేని నా జీవితమే వృధా వృధా సుధా\_పి.భానుమతి
10. కమలదళ లోచనా భవతరణా కామిత ఫలదాతవే
11. చలోరే ఠoగధా ఘోడా ఆకాశంలో ఎగిరే ఘోడ\_కె.శివరావు
12. మాణిక్యమాల వీణాపాణి మధుర మధుర దివ్యామృత వాణి\_పి.భానుమతి
13. మాతా గోమాతా మా ఇలవేల్పువై మా ఇంట వెలసినావే\_
14. యాహీ ఆ యాహీ ఆయాహీ వీరహనుమాన్ లంకాపురమున\_
15. సన్యాసి సఖీ సంసారీ దు: ఖీ సన్యాసికి బెత్తెడు గోచీ సంసారికి \_కె. శివరావు

## మూలాలు

* ఘంటసాల గళామృతము బ్లాగు - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాద్ - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా)
# రోజులు మారాయి (1955 సినిమా)

'రోజులు మారాయి' తెలుగు సాంఘిక చలన చిత్రం1955 ఏప్రిల్ 14 న విడుదల.సారధి పిక్చర్స్ పతాకంపై నిర్మాత సి వి.ఆర్ ప్రసాద్ నిర్మించిన ఈ చిత్రంలో అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, షావుకారు జానకి, వహీదా రెహమాన్ ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు.తాపీ చాణక్య దర్శకత్వంలో తెరకెక్కిన ఈ చిత్రం సాంఘీక చిత్రాలలో ఓ మైలురాయిగా నిలిచింది.ఈ చిత్రంలో వహీదా రెహమాన్ మీద చిత్రించిన ఏరువాక సాగారోరన్న చిన్నాన్న పాట సూపర్ హిట్ గా నిలచింది . ఈ చిత్రానికి సంగీతం మాస్టర్ వేణు సమకూర్చారు . తమిళంలో1956 లో కాలం మారి పోచి పేరుతో రీమేక్ చేయబడింది.

|  |
| --- |
| **రోజులు మారాయి** (1955 తెలుగు సినిమా) |
|  అప్పటి సినిమా పోస్టరు |
| దర్శకత్వం | తాపీ చాణక్య |
| నిర్మాణం | సి.వి.ఆర్.ప్రసాద్ |
| రచన | సి.వి.ఆర్.ప్రసాద్ |
| కథ | కొండేపూడి లక్ష్మీనారాయణ |
| చిత్రానువాదం | తాపీ చాణక్య |
| తారాగణం | అక్కినేని నాగేశ్వరరావు (వేణు), షావుకారు జానకి(భారతమ్మ), వహీదా రెహమాన్, చిలకలపూడి సీతారామంజనేయులు(సాగరయ్య), రేలంగి వెంకట్రామయ్య(పోలయ్య), రమణారెడ్డి(కరణం), వల్లం నరసింహారావు, అమ్మాజీ, పి.హేమలత, సూరపనేని పెరుమాళ్ళు, కంచి నరసింహారావు |
| సంగీతం | మాస్టర్ వేణు |
| నేపథ్య గానం | కృష్ణవేణి జిక్కి, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు, ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు |
| గీతరచన | కొసరాజు, తాపీ ధర్మారావు |
| సంభాషణలు | తాపీ ధర్మారావు |
| ఛాయాగ్రహణం | కమల్ ఘోష్ |
| నిర్మాణ సంస్థ | సారధీ పిక్చర్స్ |
| భాష | తెలుగు |
| **ఐ.ఎమ్.డీ.బి పేజీ** |

## కథ

అధిక పంటలు పండించే పధకం క్రింద తీసుకున్న 200 ఎకరాలను అక్రమంగా కౌలుకిచ్చి రైతులవద్ద నుండి ధాన్యాన్ని దోచుకొంటూ ఉంటాడు సాగరయ్య (సియ్యస్సార్). ఒక సారి కోటయ్య బంజరు భూమిలో కష్టపడి పండించుకున్న పంటను అక్రమ తీర్పు ద్వారా తన పాలేరుకు సగం పంట వచ్చేలా చేస్తాడు సాగరయ్య. అతని అన్యాయాన్ని కోటయ్య కొడుకైన వేణు ఊరి జనాలతో కలసి ఎదిరించి అతనికి బుద్ధి చెబుతాడు.

## తారాగణం

* అక్కినేని నాగేశ్వరరావు\_వేణు
* షావుకారు జానకి\_ భారతమ్మ
* వహీదా రెహమాన్
* చిలకలపూడి సీతారామాంజనేయులు\_ సాగరయ్య
* రేలంగి వెంకట్రామయ్య\_ పోలయ్య
* తిక్కవరపు రమణారెడ్డి\_కరణం
* వల్లo నరసింహారావు
* అమ్మాజీ
* పి.హేమలత
* సూరపనేని పెరుమాళ్లు
* కంచి నరసింహారావు
* ఎ.వి.సుబ్బారావు
* సీతారాం

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకుడు: తాపీ చాణక్య
* చిత్రానువాదం: తాపీ చాణక్య
* మాటలు: తాపీ చాణక్య
* కథ: కొండేపూడి లక్ష్మీనారాయణ
* రచన: సి.వి.ఆర్.ప్రసాద్
* పాటలు:కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి, తాపీ చాణక్య
* సంగీతం: మాస్టర్ వేణు
* నేపథ్య గాయకులు:ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు, మాధవపెద్ది సత్యం, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు, ఎం.కృష్ణకుమారి,జిక్కి
* ఛాయా గ్రహణం: కమల్ ఘోష్
* ఎడిటింగ్: తిలక్, అక్కినేని సంజీవి
* సమర్పణ: వై.రామకృష్ణ ప్రసాద్
* నిర్మాత: సి.వి.ఆర్.ప్రసాద్
* నిర్మాణ సంస్థ: సారథి స్టూడియోస్
* విడుదల:14:04:1955.

## పాటలు

రోజులు మారాయి - సినిమా వీడియో
* ఎరువాక సాగరోరన్నొ చిన్నన్న (గాయని: జిక్కి, గీతరచన: కొసరాజు, నటి: వహీదా రెహమాన్)
* ఓలియొ ఒలి ఓలియొ ఓలి రారెదు కలవాద రారా పొలి , ఘంటసాల,బృందం , రచన:కొసరాజు
* ఇదియే హాయ్ కలుపుమ చేయీ, ఘంటసాల, జిక్కీ, రచన: తాపీ ధర్మారావు
* రండయ్యా పోదాం , ఘంటసాల,బృందం , రచన: కొసరాజు
* చిరునవ్వులు వీచే ,ఘంటసాల, జిక్కి, ఎం.కృష్ణ కుమారి , రచన: కొసరాజు
* మా రాజ వినవయ్యా , ఘంటసాల, జిక్కి , రచన: కొసరాజు
* ఆడుదమా జోడు కలసి పాడుదమా,జిక్కి
* ఇంతేనా నీ ప్రేమను కోరిన ప్రతిపలమింతేనా, జిక్కి
* వెళ్లి పోతుందేళ్లి పోతుంది జోడెడ్లబండి , మాధవపెద్ది
* నాది పెళ్లి నాది పెళ్లి తరులారా గిరులారా నరులారా, పిఠాపురం, రచన:కొసరాజు
* శ్రీరామ రమణా రాధాజా భరణా, బృందం

## మూలాలు

1.ఘంటసాల గళామృతము, కొల్లూరి భాస్కరరావు బ్లాగ్.