# రేచెర్ల నాయకులు

**రేచర్ల నాయకులు** ఒక ఆంధ్ర రాజవంశం. వీరు ముసునూరి నాయకుల నుండి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకుని, 14వ శతాబ్దం చివరిలో, 15వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో (పాలనా కాలం 1375–1435) తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఆధిపత్య శక్తిగా అవతరించారు. వారు గోల్కొండకు ఆగ్నేయంగా ఉన్న రాచకొండను తమ రాజధానిగా చేసుకున్నారు, ఇది ఆ కాలంలో బహమనీ సుల్తానుల తో సరిహద్దుగా ఉండేది, దేవరకొండలో రెండవ స్థావరాన్ని నిర్మించుకున్నారు.

## చరిత్ర

రేచర్ల నాయకులు రాచకొండ కోటను నిర్మించారు
ఆంధ్రదేశపు ఆధునిక చరిత్రకారులు రెచెర్ల నాయకులను వెలమలతో గుర్తించినప్పటికీ, సింథియా టాల్బోట్ వెలమ సమాజం ఆవిర్భావం తరువాతి కాలానికి, అంటే కనీసం పదహారవ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందినదని పేర్కొన్నారు.

రెచెర్ల నాయకులు తమ మొదటి స్థావరాన్ని అమనగల్లులో స్థాపించారని నమ్ముతారు. ఆశ, దురాశతో ప్రేరేపించబడిన రెచెర్ల నాయకులు (అనపోత, మాద నాయకుడు) బహమనీ సుల్తాన్‌ తో చేతులు కలిపి వరంగల్‌పై దండెత్తారు. 1368లో భీమవరంలో జరిగిన యుద్ధంలో కాపయ నాయకుడు మరణించాడు. రెచెర్ల నాయకులు తెలంగాణపై ఆధిపత్యం సాధించారు. అనపోత నాయకుడు తరువాత, 1369లో జారీ చేసిన ఒక శాసనంలో, తన తాత దాచయ కాకతీయుల వద్ద సేనాధిపతిగా పనిచేశాడని, రెండవ ప్రతాపరుద్రుడు అతనికి 'పాండ్య-రాజ-గజ-కేసరి' (పాండ్య ఏనుగులకు సింహం వంటివాడు) అనే బిరుదును ప్రసాదించాడని పేర్కొన్నాడు. పాండ్యుల ఓటమికి సంబంధించిన ఈ బిరుదులు, కాంచీపురంలో పాండ్యులతో జరిగిన యుద్ధం తర్వాత వచ్చాయి, ఆ యుద్ధంలో రెచెర్ల నాయకులు పాండ్య సామ్రాజ్యానికి చెందిన ఐదుగురు రాజులను ఓడించారు. 'దాచ నాయకుడు' ఈ సంఘటనకు సంబంధించి పొందిన మరో రెండు బిరుదులు కాంచి కవాట చురకార, పంచ పాండ్య దళవిభాల (అంటే వీర పాండ్య, విక్రమ పాండ్య, పరాక్రమ పాండ్య, సుందర పాండ్య, కులశేఖర పాండ్య అనే ఐదుగురు పాండ్యుల సైన్యాలను నాశనం చేసినవాడు). రెచెర్ల నాయకులు నల్గొండ జిల్లాలో రాచకొండ, దేవరకొండ వద్ద రెండు కోట పట్టణాలను నిర్మించారు.

కోస్తా ఆంధ్ర ప్రాంతంలో రెడ్డి వంశం వారు రెచెర్లలకు ప్రత్యర్థులుగా ఉండేవారు. వారు ప్రారంభంలో బహమనీ సుల్తానులతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు, 1364లో ముసునూరి నాయకులు కుదుర్చుకున్న ఒప్పంద నిబంధనలనే అనుసరించారు, అయితే రెడ్డిలు విజయనగర సామ్రాజ్యంతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. రెడ్డి వంశం రాజమండ్రి రెడ్డిలు, కొండవీడు రెడ్డిలుగా విడిపోయిన తరువాత, కొండవీడు రెడ్డిలు తమ విధేయతను బహమనీలకు మార్చుకున్నారు. రెచెర్లలు విజయనగరంతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. 1419లో పంగల్ కోట వద్ద (వనపర్తి సమీపంలో) ఒక పెద్ద యుద్ధం జరిగింది, ఇందులో విజయనగర, రేచర్ల, రాజమండ్రి రెడ్డిల కూటమి విజయం సాధించింది. అయితే, రేచర్ల వారు తమ విధేయతను మార్చుకోవడం వల్ల 1420వ దశకంలో బహమనీ సుల్తానేట్ దాడులకు దారితీసింది, వారు 1435 నాటికి వరంగల్‌తో పాటు రాచకొండను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత, రేచర్ల నాయకులు తెలంగాణ అంతటా చెల్లాచెదురుగా ఉన్న చిన్న పాలకులగానే మిగిలిపోయారు.

## రసార్ణవ సుధాకరము

రేచర్ల భూపతులు తెలుగు సంస్కృత భాషలను సమముగానే ఆదరించిరి. వీరి కాలము నాటి సంస్కృత కావ్యములు వెలుగుకువచ్చి ఆదరణ పొందినట్లు తెలుగు కావ్యములు బయటకి రానేలేదు. కాని వీరి కాలము నాటి సింగభూపాలుడు వ్రాసిన **రసార్ణవ సుధాకరము** బాగా ప్రాచుర్యం పొందిన గ్రంథము.
ఇది ఒక అలంకార గ్రంథము.సింగభూపాలుడు తనకు పూర్వము రచించిన అలంకారికుల సిద్ధాంతములు తప్పులుగా తోచినప్పుడు వాటిని ఖండించి తమ మతమును ఇందులో నిరూపించుచు వ్రాసిన ఒక అలంకారగ్రంధము. ఇది భరతుని నాట్యశాస్త్రమును అను సరించి విఫలముగా వ్రాయబడిన నాట్యశాస్త్ర ప్రధానమగు గ్రంథము. దీనిని రేచర్ల వంశీయుడగు రెండవ సింగభూపాలుడు రచించాడు. దీనిని ఇతడు సా.శ. 1381 తరువాత రచించెను. ఈ గ్రంథమున 3 విలాసములు ఉన్నాయి. నాట్యవేదోత్పత్తి, నాట్యలక్షణము, రసలక్షణము, నాయికా నాయక భేదములు, లక్షణముల, రీతులు, వృత్తులు, ప్రవృత్తులు, రసస్వరూపము, సాత్త్విక, వ్యభిచరి భావములు, సంస్కృత నాటక విషయము, దాని వైవిధ్యము, పంచ సంధులు, సంధ్యంగములు మొదలగు విషయములు ఉన్నాయి. దీనిని 1895లో శ్రీ. వేంకటగిరి రాజావారు తెలుగు లిపిలోను, 1916లో తిరువనంతపురం సంస్కృత గ్రంథమందలివారు మలయాళ లిపిలోను అనువదించిరి. 1950లో శ్రీ.బులుసు వేంకటరమణయ్య గారి ఆంధ్రానువాదమును శ్రీ. పిఠాపురం మహారాజావారు ప్రచురించిరి.అటుపై తిరుపతి శ్రీ. వేంకటేశ్వర ఓరియంటల్ కాలేజి తరుపున ప్రఖ్యాత సంస్కృత విద్వద్వరేణ్యులు శ్రీ. టి.వేంకటాచార్యులు గారి సహాయంతో మరల తెలుగులోకి ప్రచురించిరి. ఆయన అనేక గ్రంథాలయములలో ప్రతులను పరిశీలించి బహు ప్రయత్నసీలురై రచించినందు వలన ఈయనకి హ్యుమానిటస్ రీసర్చ్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ కెనడా వారు ఆర్థిక సహాయము కూడా చేసిరి.
రసార్ణవ సుధాకరము కావ్య, నాటక, నాట్య, రస విషయములకు పెన్నిధి.ఇందలి విషయములు లక్ష్య లక్షణ సమంవితములై మిక్కిలి సులభ శైలిలో వివరించబడినవి.రసికులకుల్లాసము కలిగించును గాన ఈ గ్రంథములోని భాగములకు విలాసమును అని పేరు.ఇందు రచించబడిన విషయములు నాట్య నాటక రచనలకే కాక శ్రావ్యములైన కావ్యముల రచనకు ఉపకరించుచున్నది కనుకనే ఇది ఒక అలంకార గ్రంథముగా భావింతురు.ఇందు ఉదహరించబడిన గ్రంథములను పరిశీలించిన సింగభూపాలుదేన్ని గ్రంథములు చదివెనో, ఆతని పాండిత్యమెట్టిదో విశదము కాగలదు. అంతే కాక దీనిలో ఆతని స్వరచన **కువలయావళి (రత్నపాంచాలిక)**  ను ఉదహరించక పోవుటచే దీనిని రసార్ణవ సుధాకరము తరువాత వ్రాసినట్లు తెలియుచున్నది. ఇది కూడా మిక్కిలి ప్రమాణమైన అలంకారశాస్త్ర గ్రంథము, కావుననే మల్లినాధసూరి తమ వ్యాఖ్యానమున దీనిని పెక్కుమార్లు ప్రస్తావించెను.

## ఇవి కూడా చూడండి

* రేచర్ల రెడ్డి వంశీయులు
* రేచర్ల రెడ్డి రాజుల కాలమునాటి శాసనాలు

## మూలాలు

## వనరులు

* Prasad, G. Durga (1988), *History of the Andhras up to 1565 A. D.* (PDF), Guntur: P. G. Publishers, the original (PDF) నుండి 2015-04-24 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది, ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-12-30
* Somasekhara Sarma, Mallampalli (1946), *History of the Reddi Kingdoms (Circa. 1325 A.D., to circa. 144B A.D.)*, Waltair: Andhra University
* Talbot, Cynthia (2001), *Pre-colonial India in Practice: Society, Region, and Identity in Medieval Andhra*, Oxford University Press, ISBN 978-0-19803-123-9