# భారత సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ

సమాచార & ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of I&B) అనేది సమాచారం, ప్రసారం, ప్రెస్, సినిమా ఆఫ్ ఇండియా రంగాలలో నియమాలు, నిబంధనలు& చట్టాల రూపకల్పన & నిర్వహణకు బాధ్యత వహించే భారత ప్రభుత్వం మంత్రి స్థాయి ఏజెన్సీ.

భారత ప్రభుత్వ ప్రసార విభాగమైన ప్రసార భారతి, ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో నిర్వహణకు మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యత వహిస్తుంది. సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ సర్టిఫికేషన్ అనేది భారతదేశంలో ప్రసారమయ్యే చలన చిత్రాల నియంత్రణకు బాధ్యత వహిస్తున్న ఈ మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద ఉన్న ఇతర ముఖ్యమైన చట్టబద్ధమైన సంస్థ.

## సంస్థ

* ప్రసారం చేస్తోంది
	+ షరతులతో కూడిన యాక్సెస్ సిస్టమ్ (CAS)
	+ కమ్యూనిటీ రేడియో స్టేషన్లు
	+ ప్రసార భారతి
	+ దూరదర్శన్
	+ ఆకాశవాణి (ఆల్ ఇండియా రేడియో)
	+ బ్రాడ్‌కాస్ట్ ఇంజినీరింగ్ కన్సల్టెంట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్
	+ టీవీ ఛానెల్‌ల అప్‌లింక్ / డౌన్‌లింక్
	+ ప్రైవేట్ టీవీ ఛానెల్‌లలో కంటెంట్ నియంత్రణ
	+ నేరుగా ఇంటికి (DTH)
	+ ఇంటర్నెట్ ప్రోటోకాల్ టెలివిజన్ (IPTV)
	+ హెడెండ్-ఇన్-ది-స్కై (హిట్స్)
	+ డిజిటల్ టెలివిజన్ పరివర్తన
	+ ప్రపంచవ్యాప్తంగా రేడియో, టెలివిజన్ లైసెన్స్
	+ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా 1977
* సమాచారం
	+ డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ అడ్వర్టైజింగ్ అండ్ విజువల్ పబ్లిసిటీ (DAVP), సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ కమ్యూనికేషన్ (CBC)
	+ డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఫీల్డ్ పబ్లిసిటీ
	+ ఫోటో డివిజన్
	+ ప్రచురణల విభాగం
	+ పరిశోధన సూచన, శిక్షణ విభాగం
	+ పాట, నాటక విభాగం
	+ రిజిస్ట్రార్ ఆఫ్ న్యూస్ పేపర్స్ ఫర్ ఇండియా (RNI) కార్యాలయం
	+ ప్రెస్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా
	+ ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB)
	+ ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మాస్ కమ్యూనికేషన్ (IIMC)
* సినిమాలు
	+ సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ సర్టిఫికేషన్
	+ ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా, పూణే (FTII)
	+ ఫిల్మ్ సర్టిఫికేషన్ అప్పిలేట్ ట్రిబ్యునల్
	+ సత్యజిత్ రే ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (SRFTI)
	+ నేషనల్ ఫిల్మ్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా

## ఆదేశం

సమాచార & ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క ఆదేశం:

* ప్రజల కోసం ఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR) & దూరదర్శన్ (DD) ద్వారా వార్తా సేవలు .
* ప్రసార, టెలివిజన్ అభివృద్ధి.
* సినిమాల దిగుమతి & ఎగుమతి.
* చిత్ర పరిశ్రమ అభివృద్ధి & ప్రచారం.
* ప్రయోజనం కోసం ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్ & సాంస్కృతిక మార్పిడిని నిర్వహించడం.
* డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ అడ్వర్టైజింగ్ అండ్ విజువల్ పబ్లిసిటీ DAVP
* భారత ప్రభుత్వ విధానాలను ప్రదర్శించడానికి & ప్రభుత్వ విధానాలపై అభిప్రాయాన్ని పొందడానికి పత్రికా సంబంధాలను నిర్వహించడం.
* వార్తాపత్రికలకు సంబంధించి ప్రెస్ అండ్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫ్ బుక్స్ యాక్ట్, 1867 అడ్మినిస్ట్రేషన్.
* జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన విషయాలపై ప్రచురణల ద్వారా దేశం లోపల & వెలుపల భారతదేశం గురించి సమాచారాన్ని వ్యాప్తి చేయడం.
* మంత్రిత్వ శాఖలోని మీడియా యూనిట్లు తమ బాధ్యతలను నిర్వర్తించడంలో సహాయపడేందుకు పరిశోధన, సూచన & శిక్షణ.
* ప్రజా ప్రయోజన సమస్యలపై సమాచార ప్రచార ప్రచారాల కోసం వ్యక్తుల మధ్య కమ్యూనికేషన్ & సాంప్రదాయ జానపద కళారూపాలను ఉపయోగించడం.
* సమాచార & మాస్ మీడియా రంగంలో అంతర్జాతీయ సహకారం.

## సివిల్ సర్వీస్

ప్రధాన వ్యాసం: ఇండియన్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీస్
ఇండియన్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీస్ (IIS) అనేది UPSC సివిల్ సర్వీస్ ఎగ్జామినేషన్‌ను విజయవంతంగా క్లియర్ చేసే అభ్యర్థులకు అందుబాటులో ఉన్న గ్రూప్ 'A' సివిల్ సర్వీసెస్ ఆప్షన్‌లలో ఒకటి . ఇది భారత ప్రభుత్వ మీడియా విభాగం . అవి భారత ప్రభుత్వానికి & ప్రజలకు మధ్య కమ్యూనికేషన్ యొక్క వారధిగా పనిచేస్తాయి. IIS కేడర్ అధికారులు సమాచార & ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద పని చేస్తారు.

## మంత్రుల జాబితా

### కేబినెట్ మంత్రులు

**గమనిక** :

* MoS (I/C) – రాష్ట్ర మంత్రి (స్వతంత్ర బాధ్యత)
* MoS - రాష్ట్ర మంత్రి

| సంఖ్య | ఫోటో
 | మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గం

 | పదవీకాలం
 | పార్టీ
 | మంత్రిత్వ శాఖ
 | ప్రధాన మంత్రి
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| నుండి
 | వరకు
 | కాలం
 |
| 1
 |  | **వల్లభాయ్ పటేల్**
(1875–1950)
సభ్యుడు, రాజ్యాంగ సభ
(ఉప ప్రధాన మంత్రి)

 | 1947 ఆగస్టు 15
 | 1950 జనవరి 26
 | 2 సంవత్సరాలు, 164 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
 | **నెహ్రూ ఐ** | జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
 |
| 2
 |  | **RR దివాకర్**
(1894–1990)
సభ్యుడు, తాత్కాలిక పార్లమెంట్
(MoS)

 | 1950 జనవరి 31
 | 1952 మే 13
 | 2 సంవత్సరాలు, 103 రోజులు
 |
| 3
 |  | **బివి కేస్కర్**
(1908–1984) ముసాఫిర్ఖానా
ఎంపీ
(1957 వరకు క్యాబినెట్ హోదా కలిగిన మంత్రి;
MoS, 1962 వరకు)

 | 1952 మే 13
 | 1957 ఏప్రిల్ 17
 | 9 సంవత్సరాలు, 331 రోజులు
 | **నెహ్రూ II** |
|  | 1957 ఏప్రిల్ 17
 | 1962 ఏప్రిల్ 9
 | **నెహ్రూ III** |
| 4
 |  | **బెజవాడ గోపాల రెడ్డి**
(1907–1997) కావలి
ఎంపీ

 | 1962 ఏప్రిల్ 10
 | 1963 ఆగస్టు 31
 | 1 సంవత్సరం, 143 రోజులు
 | **నెహ్రూ IV** |
| 5
 |  | **సత్య నారాయణ్ సిన్హా**
(1900–1983) సమస్తిపూర్
ఎంపీ

 | 1963 సెప్టెంబరు 1
 | 1964 మే 27
 | 305 రోజులు
 |
|  | 1964 మే 27
 | 1964 జూన్ 9
 | **నంద ఐ** | గుల్జారీలాల్ నందా
(నటన)

 |
|  | 1964 జూన్ 11
 | 1964 జూలై 2
 | **శాస్త్రి** | లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి
 |
| 6
 |  | **ఇందిరా గాంధీ**
(1917–1984) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1964 జూలై 2
 | 1966 జనవరి 11
 | 1 సంవత్సరం, 344 రోజులు
 |
|  | 1966 జనవరి 11
 | 1966 జనవరి 24
 | 13 రోజులు
 | **నందా II** | గుల్జారీలాల్ నందా
(నటన)

 |
| 7
 |  | **రాజ్ బహదూర్**
(1912–1990) భరత్‌పూర్
(MoS) ఎంపీ

 | 1966 జనవరి 24
 | 1967 మార్చి 13
 | 1 సంవత్సరం, 48 రోజులు
 | **ఇందిరా ఐ** | ఇందిరా గాంధీ
 |
| 8
 |  | **కోదర్‌దాస్ కాళిదాస్ షా**
(1908–1986) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1967 మార్చి 13
 | 1969 ఫిబ్రవరి 14
 | 1 సంవత్సరం, 338 రోజులు
 | **ఇందిరా II** |
| (5)
 |  | **సత్య నారాయణ్ సిన్హా**
(1900–1983) దర్భంగా
ఎంపీ

 | 1969 ఫిబ్రవరి 14
 | 1971 మార్చి 8
 | 2 సంవత్సరాలు, 22 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
 |
| –
 |  | **ఇందిరా గాంధీ**
(1917–1984) రాయ్‌బరేలి
ఎంపీ
(ప్రధాని)

 | 1971 మార్చి 18
 | 1973 నవంబరు 8
 | 2 సంవత్సరాలు, 235 రోజులు
 | **ఇందిర III** |
| 9
 |  | **ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్**
(1919–2012) పంజాబ్
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS)

 | 1973 నవంబరు 8
 | 1975 జూన్ 28
 | 1 సంవత్సరం, 232 రోజులు
 |
| 10
 |  | **విద్యా చరణ్ శుక్లా**
(1929–2013) రాయ్‌పూర్
ఎంపీ
(MoS)

 | 1975 జూన్ 28
 | 1977 మార్చి 24
 | 1 సంవత్సరం, 269 రోజులు
 |
| 11
 |  | **లాల్ కృష్ణ అద్వానీ**
(జననం 1927) గుజరాత్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1977 మార్చి 26
 | 1979 జూలై 28
 | 2 సంవత్సరాలు, 124 రోజులు
 | జనతా పార్టీ
 | **దేశాయ్** | మొరార్జీ దేశాయ్
 |
| 12
 |  | **పురుషోత్తం కౌశిక్**
(1930–2017) రాయ్‌పూర్
ఎంపీ

 | 1979 జూలై 28
 | 1980 జనవరి 14
 | 170 రోజులు
 | జనతా పార్టీ (సెక్యులర్)
 | **చరణ్ సింగ్** | చరణ్ సింగ్
 |
| 13
 |  | **వసంత్ సాఠే**
(1925–2011) వార్ధా
ఎంపీ

 | 1980 జనవరి 14
 | 1982 సెప్టెంబరు 2
 | 2 సంవత్సరాలు, 231 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఇందిర)
 | **ఇందిర IV** | ఇందిరా గాంధీ
 |
| 14
 |  | **NKP సాల్వే**
(1921–2012) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C)

 | 1982 సెప్టెంబరు 2
 | 1983 జనవరి 14
 | 134 రోజులు
 |
| 15
 |  | **HKL భగత్**
(1921–2005) తూర్పు ఢిల్లీకి
MP
(MoS, I/C)

 | 1983 జనవరి 14
 | 1984 అక్టోబరు 31
 | 1 సంవత్సరం, 352 రోజులు
 |
|  | 1984 నవంబరు 4
 | 1984 డిసెంబరు 31
 | **రాజీవ్ ఐ** | రాజీవ్ గాంధీ
 |
| 16
 |  | **విఠల్‌రావ్ గాడ్గిల్**
(1928–2001) పూణే
ఎంపీ
(MoS, I/C)

 | 1984 డిసెంబరు 31
 | 1986 అక్టోబరు 22
 | 1 సంవత్సరం, 295 రోజులు
 | **రాజీవ్ II** |
| 17
 |  | **అజిత్ కుమార్ పంజా**
(1936–2008) కలకత్తా ఈశాన్య
ఎంపీ
(MoS, I/C)

 | 1986 అక్టోబరు 22
 | 1988 ఫిబ్రవరి 14
 | 1 సంవత్సరం, 115 రోజులు
 |
| (15)
 |  | **HKL భగత్**
(1921–2005) తూర్పు ఢిల్లీకి
ఎంపీ

 | 1988 ఫిబ్రవరి 14
 | 1989 డిసెంబరు 2
 | 1 సంవత్సరం, 291 రోజులు
 |
| 18
 |  | **పి. ఉపేంద్ర**
(1936–2009) ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1989 డిసెంబరు 6
 | 1990 నవంబరు 10
 | 339 రోజులు
 | తెలుగుదేశం పార్టీ
 | **విశ్వనాథ్** | వీపీ సింగ్
 |
| –
 |  | **చంద్ర శేఖర్**
(1927–2007) బల్లియా
ఎంపీ
(ప్రధాన మంత్రి)

 | 1990 నవంబరు 21
 | 1991 జూన్ 21
 | 212 రోజులు
 | సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)
 | **చంద్ర శేఖర్** | చంద్ర శేఖర్
 |
| (17)
 |  | **అజిత్ కుమార్ పంజా**
(1936–2008) కలకత్తా ఈశాన్య
ఎంపీ
(MoS, I/C)

 | 1991 జూన్ 21
 | 1993 జనవరి 18
 | 1 సంవత్సరం, 211 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
 | **రావు** | పివి నరసింహారావు
 |
| 19
 |  | బ్రిగేడియర్
**కామాఖ్య ప్రసాద్ సింగ్ డియో** AVSM
(జననం 1941) దెంకనల్
ఎంపీ
(MoS, I/C)

 | 1993 జనవరి 18
 | 1995 సెప్టెంబరు 15
 | 2 సంవత్సరాలు, 240 రోజులు
 |
| 20
 |  | **PA సంగ్మా**
(1947–2016) తురా
ఎంపీ

 | 1995 సెప్టెంబరు 15
 | 1996 మే 16
 | 244 రోజులు
 |
| 21
 |  | **సుష్మా స్వరాజ్**
(1952–2019) దక్షిణ ఢిల్లీ
ఎంపీ

 | 1996 మే 16
 | 1996 జూన్ 1
 | 16 రోజులు
 | భారతీయ జనతా పార్టీ
 | **వాజ్‌పేయి ఐ** | అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
 |
| 22
 |  | **CM ఇబ్రహీం**
(జననం 1948) కర్ణాటకకు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1996 జూన్ 1
 | 1997 ఏప్రిల్ 21
 | 334 రోజులు
 | జనతాదళ్
 | **దేవెగౌడ** | హెచ్‌డి దేవెగౌడ
 |
|  | 1997 ఏప్రిల్ 21
 | 1997 మే 1
 | **గుజ్రాల్** | ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్
 |
| 23
 |  | **S. జైపాల్ రెడ్డి**
(1942–2019) ఆంధ్ర ప్రదేశ్
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1997 మే 1
 | 1998 మార్చి 19
 | 322 రోజులు
 |
| (21)
 |  | **సుష్మా స్వరాజ్**
(1952–2019) దక్షిణ ఢిల్లీ
ఎంపీ

 | 1998 మార్చి 19
 | 1998 అక్టోబరు 11
 | 206 రోజులు
 | భారతీయ జనతా పార్టీ
 | **వాజ్‌పేయి II** | అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
 |
| –
 |  | **అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి**
(1924–2018) లక్నో
ఎంపీ
(ప్రధాని)

 | 1998 అక్టోబరు 11
 | 1998 డిసెంబరు 5
 | 55 రోజులు
 |
| 24
 |  | **ప్రమోద్ మహాజన్**
(1949–2006) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1998 డిసెంబరు 5
 | 1999 అక్టోబరు 13
 | 312 రోజులు
 |
| 25
 |  | **అరుణ్ జైట్లీ**
(1952–2019) గుజరాత్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C)

 | 1999 అక్టోబరు 13
 | 2000 సెప్టెంబరు 30
 | 353 రోజులు
 | **వాజ్‌పేయి III** |
| (21)
 |  | **సుష్మా స్వరాజ్**
(1952–2019) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ, 2000 నవంబరు 8 వరకు ఉత్తరాఖండ్‌కు రాజ్యసభ ఎంపీ, 2000 నవంబరు 9 నుండి

 | 2000 సెప్టెంబరు 30
 | 2003 జనవరి 29
 | 2 సంవత్సరాలు, 121 రోజులు
 |
| 26
 |  | **రవిశంకర్ ప్రసాద్**
(జననం 1954) బీహార్
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C)

 | 2003 జనవరి 29
 | 2004 మే 22
 | 1 సంవత్సరం, 114 రోజులు
 |
| (23)
 |  | **ఎస్.జైపాల్ రెడ్డి**
(1942–2019) మిర్యాలగూడ
ఎంపీ

 | 2004 మే 23
 | 2005 నవంబరు 18
 | 1 సంవత్సరం, 179 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
 | **మన్మోహన్ ఐ** | మన్మోహన్ సింగ్
 |
| 27
 |  | **ప్రియా రంజన్ దాస్మున్సీ**
(1945–2017) రాయ్‌గంజ్
ఎంపీ

 | 2005 నవంబరు 18
 | 2008 నవంబరు 11
 | 2 సంవత్సరాలు, 359 రోజులు
 |
| –
 |  | **మన్మోహన్ సింగ్**
(జననం 1932) అస్సాంకు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(ప్రధాని)

 | 2008 నవంబరు 11
 | 2009 మే 22
 | 192 రోజులు
 |
| 28
 |  | **అంబికా సోని**
(జననం 1942) పంజాబ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 2009 మే 28
 | 2012 అక్టోబరు 27
 | 3 సంవత్సరాలు, 152 రోజులు
 | **మన్మోహన్ II** |
| 29
 |  | **మనీష్ తివారీ**
(జననం 1965) లూథియానా
ఎంపీ
(MoS, I/C)

 | 2012 అక్టోబరు 28
 | 2014 మే 26
 | 1 సంవత్సరం, 210 రోజులు
 |
| 30
 |  | **ప్రకాష్ జవదేకర్**
(జననం 1951) మధ్యప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C)

 | 2014 మే 27
 | 2014 నవంబరు 9
 | 99 రోజులు
 | భారతీయ జనతా పార్టీ
 | **మోదీ ఐ** | నరేంద్ర మోదీ
 |
| (25)
 |  | **అరుణ్ జైట్లీ**
(1952–2019) గుజరాత్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 2014 నవంబరు 9
 | 2016 జూలై 5
 | 1 సంవత్సరం, 239 రోజులు
 |
| 31
 |  | **ఎం. వెంకయ్య నాయుడు**
(జననం 1949) రాజస్థాన్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 2016 జూలై 5
 | 2017 జూలై 18
 | 1 సంవత్సరం, 13 రోజులు
 |
| 32
 |  | **స్మృతి ఇరానీ**
(జననం 1976) గుజరాత్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 2017 జూలై 18
 | 2018 మే 14
 | 300 రోజులు
 |
| 33
 |  | కల్నల్
**రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్** AVSM
(జననం 1970) జైపూర్ రూరల్
(MoS, I/C) ఎంపీ

 | 2018 మే 14
 | 2019 మే 30
 | 1 సంవత్సరం, 16 రోజులు
 |
| (30)
 |  | **ప్రకాష్ జవదేకర్**
(జననం 1951) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 2019 మే 31
 | 2021 జూలై 7
 | 2 సంవత్సరాలు, 37 రోజులు
 | **మోడీ II** |
| 34
 |  | **అనురాగ్ సింగ్ ఠాకూర్**
(జననం 1974) హమీర్‌పూర్
ఎంపీ

 | 2021 జూలై 7
 | 2024 జూన్ 9
 | 2 సంవత్సరాలు, 338 రోజులు
 |
| 35
 |  | **అశ్విని వైష్ణవ్**
(జననం 1970) ఒడిశా
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 2024 జూన్ 10
 | అధికారంలో ఉంది
 | 70 రోజులు
 | **మోడీ III** |

### సహాయ మంత్రులు

| సంఖ్య | ఫోటో
 | మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గం

 | పదవీకాలం
 | పార్టీ
 | మంత్రిత్వ శాఖ
 | ప్రధాన మంత్రి
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| నుండి
 | వరకు
 | కాలం
 |
| 1
 |  | **RR దివాకర్**
(1894–1990)
సభ్యుడు, రాజ్యాంగ సభ

 | 1948 అక్టోబరు 7
 | 1950 జనవరి 26
 | 1 సంవత్సరం, 111 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
 | **నెహ్రూ ఐ** | జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
 |
| 2
 |  | **ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్**
(1919–2012) పంజాబ్
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1971 ఫిబ్రవరి 14
 | 1971 మార్చి 18
 | 32 రోజులు
 | **ఇందిరా II** | ఇందిరా గాంధీ
 |
| 3
 |  | **షేర్ సింగ్ కద్యన్**
(1917–2009) రోహ్‌తక్
ఎంపీ

 |
| 4
 |  | **నందిని సత్పతి**
(1931–2006) ఒడిశా
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1971 మార్చి 18
 | 1972 జూన్ 14
 | 1 సంవత్సరం, 88 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
 | **ఇందిర III** |
| (2)
 |  | **ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్**
(1919–2012) పంజాబ్
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1972 జూలై 22
 | 1973 నవంబరు 8
 | 1 సంవత్సరం, 109 రోజులు
 |
| 5
 |  | **జగ్బీర్ సింగ్** ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1977 ఆగస్టు 14
 | 1978 జూలై 11
 | 331 రోజులు
 | జనతా పార్టీ
 | **దేశాయ్** | మొరార్జీ దేశాయ్
 |
| 1979 జనవరి 26
 | 1979 జూలై 15
 | 170 రోజులు
 |
| 6
 |  | **రామ్ దులారి సిన్హా**
(1922–1994) షెయోహర్
ఎంపీ

 | 1980 జూన్ 8
 | 1980 అక్టోబరు 19
 | 133 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)
 | **ఇందిర IV** | ఇందిరా గాంధీ
 |
| 7
 |  | **ఎస్. కృష్ణ కుమార్**
(జననం 1993) కొల్లాం
ఎంపీ

 | 1988 జూన్ 25
 | 1989 డిసెంబరు 2
 | 1 సంవత్సరం, 160 రోజులు
 |
| 8
 |  | **కమల కాంత్ తివారీ** బక్సర్
ఎంపీ

 | 1989 ఏప్రిల్ 22
 | 1989 డిసెంబరు 2
 | 224 రోజులు
 |
| 9
 |  | **సుబోధ్ కాంత్ సహాయ్**
(జననం 1951) రాంచీ
ఎంపీ

 | 1990 నవంబరు 21
 | 1991 జూన్ 21
 | 212 రోజులు
 | సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)
 | **చంద్ర శేఖర్** | చంద్ర శేఖర్
 |
| 10
 |  | **PM సయీద్**
(1941–2005) లక్షద్వీప్
ఎంపీ

 | 1995 సెప్టెంబరు 15
 | 1996 మే 16
 | 244 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
 | **రావు** | పివి నరసింహారావు
 |
| 11
 |  | **ముఖ్తార్ అబ్బాస్ నఖ్వీ**
(జననం 1957) రాంపూర్
ఎంపీ

 | 1998 మార్చి 20
 | 1999 అక్టోబరు 13
 | 1 సంవత్సరం, 207 రోజులు
 | భారతీయ జనతా పార్టీ
 | **వాజ్‌పేయి II** | అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
 |
| 12
 |  | **రమేష్ బాయిస్**
(జననం 1947) రాయ్‌పూర్
ఎంపీ

 | 2000 సెప్టెంబరు 30
 | 2003 జనవరి 29
 | 2 సంవత్సరాలు, 121 రోజులు
 | **వాజ్‌పేయి III** |
| 13
 |  | **MH అంబరీష్**
(1952–2018) మండ్య
ఎంపీ

 | 2006 అక్టోబరు 24
 | 2007 ఫిబ్రవరి 15
 | 142 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
 | **మన్మోహన్ ఐ** | మన్మోహన్ సింగ్
 |
| 14
 |  | **ఆనంద్ శర్మ**
(జననం 1953) హిమాచల్ ప్రదేశ్
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 2008 అక్టోబరు 18
 | 2009 మే 22
 | 216 రోజులు
 |
| 15
 |  | **చౌదరి మోహన్ జతువా**
(జననం 1935) మధురాపూర్
ఎంపీ

 | 2009 మే 28
 | 2012 సెప్టెంబరు 22
 | 3 సంవత్సరాలు, 117 రోజులు
 | ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్
 | **మన్మోహన్ II** |
| 16
 |  | **ఎస్. జగత్రక్షకన్**
(జననం 1950) అరక్కోణం
ఎంపీ

 | 2009 మే 28
 | 2012 అక్టోబరు 28
 | 3 సంవత్సరాలు, 153 రోజులు
 | ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం
 |
| 17
 |  | కల్నల్
**రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్** AVSM
(జననం 1970) జైపూర్ రూరల్
ఎంపీ

 | 2014 నవంబరు 9
 | 2018 మే 14
 | 3 సంవత్సరాలు, 186 రోజులు
 | భారతీయ జనతా పార్టీ
 | **మోదీ ఐ** | నరేంద్ర మోదీ
 |
| 18
 |  | **ఎల్. మురుగన్**
(జననం 1977) మధ్యప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 2021 జూలై 7
 |  |  | **మోడీ II** |

### ఉప మంత్రులు

| సంఖ్య | ఫోటో
 | మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గం

 | పదవీకాలం
 | పార్టీ
 | మంత్రిత్వ శాఖ
 | ప్రధాన మంత్రి
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| నుండి
 | వరకు
 | కాలం
 |
| 1
 |  | **శామ్ నాథ్** చాందినీ చౌక్
ఎంపీ

 | 1962 మే 8
 | 1964 మే 27
 | 2 సంవత్సరాలు, 32 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
 | **నెహ్రూ IV** | జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
 |
| 1964 మే 27
 | 1964 జూన్ 9
 | **నంద ఐ** | గుల్జారీలాల్ నందా
(నటన)

 |
| 2
 |  | **సిఆర్ పట్టాభిరామన్**
(1906–2001) కుంభకోణం
ఎంపీ

 | 1964 జూన్ 15
 | 1966 జనవరి 11
 | 1 సంవత్సరం, 210 రోజులు
 | **శాస్త్రి** | లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి
 |
| 1966 జనవరి 11
 | 1966 జనవరి 24
 | 13 రోజులు
 | **నందా II** | గుల్జారీలాల్ నందా
(నటన)

 |
| 3
 |  | **నందిని సత్పతి**
(1931–2006) ఒడిశా
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1966 జనవరి 29
 | 1967 మార్చి 13
 | 3 సంవత్సరాలు, 16 రోజులు
 | **ఇందిరా ఐ** | ఇందిరా గాంధీ
 |
| 1967 మార్చి 18
 | 1969 ఫిబ్రవరి 14
 | **ఇందిరా II** |
| 4
 |  | **ధరమ్ బీర్ సిన్హా**
(జననం 1932) బార్హ్
ఎంపీ

 | 1971 మే 2
 | 1977 మార్చి 23
 | 5 సంవత్సరాలు, 325 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
 | **ఇందిర III** |
| 5
 |  | **కుముద్‌బెన్ జోషి**
(1934–1922) గుజరాత్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ

 | 1980 జనవరి 19
 | 1982 జనవరి 15
 | 1 సంవత్సరం, 361 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)
 | **ఇందిర IV** |
| 6
 |  | **మల్లికార్జున్ గౌడ్**
(1941–2002) మహబూబ్ నగర్
ఎంపీ

 | 1982 జనవరి 15
 | 1984 ఫిబ్రవరి 7
 | 2 సంవత్సరాలు, 23 రోజులు
 |
| 7
 |  | **ఆరిఫ్ మొహమ్మద్ ఖాన్**
(జననం 1951) బహ్రైచ్
ఎంపీ

 | 1982 జనవరి 15
 | 1983 జనవరి 29
 | 1 సంవత్సరం, 14 రోజులు
 |
| 8
 |  | **గులాం నబీ ఆజాద్**
(జననం 1949) వాషిమ్
ఎంపీ

 | 1984 ఫిబ్రవరి 8
 | 1984 అక్టోబరు 31
 | 266 రోజులు
 |
| 9
 |  | **ఎస్. కృష్ణ కుమార్**
(జననం 1993) కొల్లాం
ఎంపీ

 | 1988 ఫిబ్రవరి 14
 | 1988 జూన్ 25
 | 132 రోజులు
 | **రాజీవ్ II** | రాజీవ్ గాంధీ
 |
| 10
 |  | **గిరిజా వ్యాస్**
(జననం 1946) ఉదయపూర్
ఎంపీ

 | 1991 జూన్ 21
 | 1993 మార్చి 17
 | 1 సంవత్సరం, 210 రోజులు
 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
 | **రావు** | పివి నరసింహారావు
 |
| *ఉప మంత్రి పదవి రద్దయింది.* |

## మూలాలు