# భారతదేశ ప్రధానమంత్రి

| భారతదేశం భారత ప్రధానమంత్రి |
| --- |
| భారత ప్రధానమంత్రి కార్యాలయ చిహ్నం |
| భారత జాతీయపతాకం |
| **ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి నరేంద్ర మోదీ** పదవీకాలం ప్రారంభం 2014 మే 26 |
| ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం కేంద్ర మంత్రిమండలి భారత ప్రభుత్వం కార్యనిర్వాహక శాఖ |
| విధం | * గౌరవనీయుడు
* మిష్టర్. ప్రధాన మంత్రి (అనధికారిక)
* హిజ్ ఎక్సలెన్సీ (దౌత్యపరమైన)
 |
| రకం | ప్రభుత్వ అధిపతి |
| సంక్షిప్త పదం | పిఎం |
| సభ్యుడు | భారతదేశ పార్లమెంటు కేంద్ర మంత్రుల మండలి
 |
| ఎవరికి రిపోర్టు చేస్తారు | * భారత రాష్ట్రపతి
* భారత ఉపాధ్యక్షుడు
* భారత పార్లమెంటు
 |
| అధికారిక నివాసం | 7, లోక్ కళ్యాణ్ మార్గ్, న్యూఢిల్లీ, ఢిల్లీ, భారతదేశం |
| స్థానం | సెక్రటేరియట్ భవనం, న్యూఢిల్లీ, ఢిల్లీ, భారతదేశం |
| నామినేట్ చేసినవారు | లోక్‌సభ సభ్యులు |
| నియమించినవారు | భారత రాష్ట్రపతి రాజకీయ పార్టీ సమావేశం కట్టుబాటు ద్వారా, లోక్‌సభలో పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ విశ్వాసాన్ని ఆజ్ఞాపించే నియమితుడి సామర్థ్యం ఆధారంగా |
| కాలవ్యవధి | భారత రాష్ట్రపతి ఆమోదం ఉన్నంతవరకు * లోక్‌సభ పదవీకాలం 5 సంవత్సరాలు, (త్వరగా రద్దు చేస్తే తప్ప)
* కాల పరిమితులు పేర్కొనబడలేదు
 |
| ఏర్పరచిన చట్టం | అధికరణాలు 74 & 75, భారత రాజ్యాంగం |
| పూర్వగామి | కార్యనిర్వాహక మండలి ఉపాధ్యక్షుడు |
| ఏర్పాటు | 15 ఆగస్టు 1947 (1947-08-15) |
| చేపట్టిన మొదటి వ్యక్తి | జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ |
| ఉపపదవి | ఉప ప్రధాన మంత్రి |
| జీతం | * ₹2,80,000 (US$3,500) (నెల 1కి)
* ₹33,60,000 (US$42,000) (Annual)
 |

భారత **ప్రధానమంత్రి,** భారత ప్రభుత్వ అధినేత. ప్రభుత్వంలో అత్యంత శక్తివంతమైన స్థానం. పదవి రీత్యా రాష్ట్రపతి స్థానం దీనికంటే ఉన్నతమైనదైనా, రాష్ట్రపతి అధికారాలు కేవలం నామమాత్రం కాగా, వాస్తవంలో అధికారాలన్నీ ప్రధానమంత్రి, అతని మంత్రివర్గం వద్దే కేంద్రీకృతమై ఉంటాయి. లోక్‌సభలో మెజారిటీ ఉన్న పార్టీ లేదా కూటమి నాయకుడే సాధారణంగా ప్రధానమంత్రి అవుతారు.

భారత్ అనుసరిస్తున్న పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో లోక్‌సభలో అత్యధిక బలం కలిగిన రాజకీయ పక్షానికి గాని, కూటమికి గాని నాయకుడై, సభలో మెజారిటీ పొందగలిగి ఉండాలి. ప్రధాన మంత్రి లోక్‌సభ లోగాని, రాజ్యసభ లోగాని సభ్యుడై ఉండాలి, లేదా ప్రధానమంత్రిగా నియమితుడైన ఆరు నెలల లోపు ఏదో ఒక సభకు ఎన్నికవ్వాలి. ప్రధానమంత్రి, తన మంత్రివర్గంతో సహా అన్నివేళలా లోక్‌సభకు జవాబుదారీగా ఉంటారు.

## ప్రధానమంత్రి నియామకం

ప్రధానమంత్రిని రాష్ట్రపతి నియమిస్తాడు. లోక్‌సభలో ఆధిక్యత కలిగిన పార్టీకి చెందిన నాయకుడిని మాత్రమే రాష్ట్రపతి ఆహ్వానిస్తాడు. కాని, ఏ ఒక్క పార్టీకి కూడా పూర్ణ ఆధిక్యత (సభ్యుల సంఖ్యలో సగానికంటే ఒకటి ఎక్కువ) లేనపుడు, అత్యధిక సభ్యుల మద్దతు కలిగిన సంకీర్ణ నాయకుడిని గాని, లోక్‌సభలో అత్యధికుల మద్దతు కూడగట్టగలిగిన అతిపెద్ద పార్టీ నాయకుడిని గాని రాష్ట్రపతి ఆహ్వానిస్తాడు.

## విధులు, అధికారాలు

ప్రధానమంత్రి తన విధుల నిర్వహణలో సహాయపడేందుకు మంత్రివర్గాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుంటాడు. ప్రధాని ఎంపిక చేసిన సభ్యులను రాష్ట్రపతి నియమిస్తాడు. మంత్రుల ప్రమాణం రాష్ట్రపతి ద్వారా జరుగుతుంది. మంత్రుల శాఖలను ప్రధానమంత్రి కేటాయిస్తాడు. మంత్రులను తొలగించే అధికారం ప్రధానమంత్రిదే. మంత్రివర్గ సమావేశాలకు ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షత వహిస్తాడు. ప్రభుత్వ విధానాలను నిర్ణయిస్తాడు. వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య సమన్వయ సాధన, వివాదాల పరిష్కారం ప్రధానమంత్రి బాధ్యత. ప్రణాళికల రూపకల్పనలో కీలకమైన ప్రణాళికా సంఘానికి ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షత వహిస్తాడు.

రాజ్యాంగ ప్రతిపత్తి కలిగిన ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనరు, ప్రధాన విజిలెన్సు కమిషనరు, కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులు మొదలైన వారి నియామకాల్లో రాష్ట్రపతికి సలహాలు ఇస్తాడు. ఇంకా పార్లమెంటు సమావేశాలు, లోక్‌సభను రద్దు చేయడం, ఎమర్జెన్సీ ప్రకటన, యుద్ధ ప్రకటన, యుద్ధ విరమణ మొదలైన కీలక ఆంశాలపై రాష్ట్రపతికి సలహా ఇస్తాడు.

## పూర్వాపరాలు

స్వాతంత్ర్యం తరువాత 14 మంది ప్రధానమంత్రులుగా పనిచేసారు. జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ నాలుగు సార్లు చేసాడు (1947-1952, 1952-1957, 1957-1962, 1962-1964). ఇందిరా గాంధీ మూడు సార్లు (1966-1971, 1971-1977, 1980-1984), అటల్ బిహారీ వాజపేయి మూడు సార్లు (1996, 1998-1999, 1999-2004) ప్రధానమంత్రిగా పనిచేసాడు. గుల్జారీలాల్ నందా రెండు సార్లు తాత్కాలిక ప్రధానమంత్రిగా పనిచేసినా, ఆపద్ధర్మ ప్రధానిగా మాత్రమే చేసాడు. నరేంద్ర మోదీ రెండుసార్లు (2014-2019, 2019-) ప్రధానమంత్రి అయ్యాడు. స్వతంత్ర భారతదేశంలో జన్మించిన తొలి ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోది.

స్వాతంత్ర్యం తరువాత, 30 ఏళ్ళపాటు కాంగ్రెసు పార్ఠీకి చేందిన వారే ప్రధానమంత్రిగా ఉంటూ వచ్చారు. 1977లో మొట్టమొదటి సారిగా మొరార్జీ దేశాయ్ కాంగ్రెసేతర ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. భారతీయ జనతా పార్టీకు చెందిన అటల్ బిహారీ వాజపేయి 1996లో మొదటిసారి ఎన్నికయ్యాడు. మళ్ళీ, 1998లో ప్రధానమంత్రి అయ్యాడు. 2004 ఎన్నికలలో కాంగ్రెసు నేతృత్వంలోని సంకీర్ణం అధికారంలోకి వచ్చి మన్మోహన్ సింగ్ ప్రధానమంత్రి అయ్యాడు.

## ప్రధానమంత్రుల జాబితా

Key
* సంఖ్య.: ప్రస్తుత సంఖ్య
* **†** కార్యాలయంలో హత్య లేదా మరణించటం
* **§** గతంలో వరుసగా కానీ లేదా పదవీకాలం తర్వాత తిరిగి కార్యాలయానికి వచ్చినవారు
* **RES** రాజీనామా
* **NC** అవిశ్వాస తీర్మానంతో రాజీనామా చేసినవారు

రంగుకీ (రాజకీయ సంకీర్ణాలు/పార్టీల కోసం):

* భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (6)
* జనతాదళ్ (3)
* భారతీయ జనతా పార్టీ (2)
* ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్) (1)
* జనతా పార్టీ (1)
* జనతా పార్టీ (సెక్యులర్) (1)

| చిత్తరువు
 | పేరు  (జననం – మరణం నియోజకవర్గం | పదవి స్వీకరించే నాటికి వయస్సు
 | పదవీకాలం, ఎన్నికలు
సంవత్సరాలు, రోజుల్లో వ్యవధి

 | ఏకకాలిక మంత్రి పదవులు
 | పార్టీ
 | ప్రభుత్వం
 | రాష్ట్రాధినేత (పదవీకాలం) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ (1889–1964) యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఎంపి (రాజ్యాంగ సభ, 1947-1952) ఫూల్‌పూర్ (1952-1964) ఎంపి
 | 57 సంనత్సరాల 274 రోజులు | 1947 ఆగస్టు 15 | 1964 27 మే [†] | 16 సంవత్సరాల 286 రేజులు | –
 | * విదేశాంగ, కామన్వెల్త్ వ్యవహారాల మంత్రి
* రక్షణ మంత్రి (1952–1955, 1957)
* ఆర్థిక మంత్రి (1958)
 |  | Indian National Congress
 | నెహ్రూ I
 | కింగ్ జార్జ్ VI (1947–1950) |
| రాజేంద్ర ప్రసాద్ (1950–1962) |
| 1951–52
 | నెహ్రూ II
 |
| 1957
 | నెహ్రూ III
 |
| 1962
 | నెహ్రూ IV
 | సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ (1962–1967) |
|  | గుల్జారీలాల్ నందా (1898–1998) సబర్కంట ఎంపీ | 65 సంవత్సరాలు, 328 రోజులు | 1964 మే 27  | 1964 జూన్ 9  | 13 రోజులు | –
 | * హోం వ్యవహారాల శాఖ
* విదేశాంగ శాఖ
* అణుశక్తి శాఖ
 | నందా I
 |
|  | లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి (1904–1966) అలహాబాద్ ఎంపీ | 62 సంవత్సరాలు, 250 రోజులు | 1964 జూన్ 9  | 1966 జనవరి 11  [†] | 1 సంవత్సరం, 216 రోజులు | –
 | * విదేశాంగశాఖ (1964)
 | శాస్త్రి I
 |
|  | గుల్జారీలాల్ నందా (1898–1998) సబర్కంటా ఎంపీ | 67 సంవత్సరాలు, 191 రోజులు | 1966 జనవరి 11  | 1966 జనవరి 24  | 13 రోజులు | –
 | * హోం వ్యవహారాల శాఖ
* అణుశక్తిశాఖ
 | నందా II
 |
|  | ఇందిరా గాంధీ (1917–1984) ఉత్తర ప్రదేశ్ (*రాజ్యసభ*, 1966–1967) రాయ్ బరేలి ఎం.పీ (1967–1977) | 48 సంవత్సరాలు, 66 రోజులు | 1966 జనవరి 24  | 1977 మార్చి 24  | 11 సంవత్సరాలు, 59 రోజులు | –
 | * విదేశాంగశాఖ (1967–1969)
* ఆర్థికశాఖ (1970)
* హోం వ్యవహారాలశాఖ (1970–1973)
* సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వశాఖ (1971–1974)
* రక్షణశాఖ (1975)
 | ఇందిర 1వ
 |
| 1967
 | ఇందిర 2వ
 | జాకీర్ హుస్సేన్ (1967–1969) |
| వి.వి.గిరి (1969) (తాత్కాలిక) |
| మొహమ్మద్ హిదాయతుల్లా (1969) (తాత్కాలిక) |
| వి.వి.గిరి (1969–1974) |
| 1971
 |  | Indian National Congress
 | ఇందిరా III
 |
| ఫకృద్దీన్ అలీ అహ్మద్ (1974–1977) |
| బి. డి. జెట్టి (1977) (తాత్కాలిక) |
|  | మొరార్జీ దేశాయ్ (1896–1995) సూరత్ ఎంపీ | 81 సంవత్సరాలు, 24 రోజులు | 1977 మార్చి 24  | 1979 జులై 28  [RES] | 2 సంవత్సరాలు, 126 రోజులు | 1977
 | * ఆర్థిక శాఖ (1977, 1979)
* హోం వ్యవహారాల మంత్రి (1978–1979)
 |  | Janata Party
 | దేశాయ్
 |
| నీలం సంజీవ రెడ్డి (1977–1982) |
|  | చరణ్ సింగ్ (1902–1987) బాగ్‌పట్ , ఎం.పీ | 76 సంవత్సరాలు, 217 రోజులు | 1979 జులై 28  | 1980 జనవరి 14  [RES] | 170 రోజులు | –
 | ఏదీ లేదు
 |  | Janata Party (Secular)
 | చరణ్
 |
|  | ఇందిరా గాంధీ (1917–1984) మెదక్), ఎం.పీ. | 62 సంవత్సరాలు, 56 రోజులు | 1980 జనవరి 14 [§] | 1984 అక్టోబరు 31 [†] | 4 సంవత్సరాలు, 291 రోజులు | 1980
 | * రక్షణ శాఖ (1980–1982)
* విదేశాంగ శాఖ (1984)
 |  | Indian National Congress
 | ఇందిర IV
 |
|  | జైల్ సింగ్ (1982–1987) |
|  | రాజీవ్ గాంధీ (1944–1991) అమేథి, ఎం.పీ. | 40 సంవత్సరాలు, 72 రోజులు | 1984 అక్టోబరు 31 | డిసెంబరు 2  1989
 | 5 సంవత్సరాలు, 32 రోజులు | –
 | * విదేశాంగ శాఖ (1984–1985, 1987–1988)
* పర్యాటక శాఖ, పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ, వాణిజ్య, పరిశ్రమల శాఖ (1984–1985)
* పర్యావరణ, అటవీ శాఖ (1984–1986)
* రక్షణ శాఖ (1985–1987)
* ఆర్థిక మంత్రి (1987)
 | రాజీవ్ I
 |
| 1984
 | రాజీవ్ II
 | రామస్వామి వెంకట్రామన్ (1987–1992) |
|  | విశ్వనాధ్ ప్రతాప్ సింగ్ (1931–2008) ఫతేపూర్, ఎంపీ | 58 సంవత్సరాలు, 160 రోజులు | 1989 డిసెంబరు 2  | 1990 నవంబరు 10  [NC] | 343 రోజులు | 1989
 | * రక్షణశాఖ
* మానవ వనరుల అభివృద్ధి శాఖ
* విదేశాంగ శాఖ (1989)
 |  | Janata Dal
 | వి.పి.సింగ్
 |
|  | చంద్రశేఖర్ (1927–2007) బల్లియా , ఎంపీ | 63 సంవత్సరాలు, 207 రోజులు | 1990 నవంబరు 10  | 1991 జూన్ 21  [RES] | 223 రోజులు | –
 | * విదేశాంగ మంత్రి (1990)
 |  | Samajwadi Janata Party
 | చంద్ర శేఖర్
 |
|  | పి.వి. నరసింహారావు (1921–2004) నంద్యాల, ఎంపీ | 69 సంవత్సరాలు, 358 రోజులు | 1991 జూన్ 21 | 1996 మే 16  | 4 సంవత్సరాలు, 330 రోజులు | 1991
 | * రసాయనాలు, ఎరువుల మంత్రిత్వ శాఖ (1991–1994)
* విదేశాంగశాఖ మంత్రి (1992–1993)
* రక్షణశాఖ మంత్రి (1993–1996)
* రైల్వే మంత్రిత్వ శాఖ (1995–1996)
 |  | Indian National Congress
 | రావు
 |
| శంకర్ దయాళ్ శర్మ (1992–1997) |
|  | అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి (1924–2018) లక్నో , ఎంపీ | 71 సంవత్సరాలు, 143 రోజులు | 1996 మే 16 | 1996 జూన్ 1  [RES] | 16 రోజులు | 1996
 | * రసాయనాలు, ఎరువుల మంత్రిత్వ శాఖ
* జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ
* వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ
 |  | Bharatiya Janata Party
 | వాజ్‌పేయి I
 |
|  | హెచ్.డి.దేవెగౌడ (జననం 1933) కర్ణాటక (రాజ్యసభ) ఎం.పీ. | 63 సంవత్సరాలు, 14 రోజులు | 1996 జూన్ 1  | 1997 ఏప్రిల్ 21  [RES] | 324 రోజులు | –
 | * హోం వ్యవహారాల శాఖ (1996)
* వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ (1996)
* జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ (1996)
* గృహ, పట్టణ వ్యవహారాలశాఖ (1996–1997)
 |  | Janata Dal (యునైటెడ్ ఫ్రంట్) | దేవెగౌడ
 |
|  | ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్ (1919–2012) బీహార్ (రాజ్యసభ) ఎం.పీ. | 77 సంవత్సరాలు, 138 రోజులు | 1997 ఏప్రిల్ 21  | 1998 మార్చి 19  [RES] | 332 రోజులు | –
 | * సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు, పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖ
* విదేశాంగశాఖ మంత్రి
* ఆర్థికశాఖ (1997)
 | గుజ్రాల్
 |
| కె.ఆర్. నారాయణన్ (1997–2002) |
|  | అటల్ బిహారీ వాజపేయి (1924–2018) లక్నో , ఎంపీ | 73 సంవత్సరాలు, 84 రోజులు | 1998 మార్చి 19 [§] | 2004 మే 22  | 6 సంవత్సరాలు, 64 రోజులు | 1998
 | * విదేశాంగశాఖ (1998)
* సమాచార , ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ, కమ్యూనికేషన్ల , సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (1998)
* సంప్రదాయేతర ఇంధన వనరుల మంత్రి (1998–1999)
* బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ , గనుల శాఖ (2002)
* పర్యావరణ, అటవీ , వాతావరణ మంత్రిత్వ శాఖ (2003–2004)
 |  | Bharatiya Janata Party (జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి) | వాజ్‌పేయి II
 |
| 1999
 | వాజ్‌పేయి III
 |
| ఎ.పి.జె.అబ్దుల్ కలాం (2002–2007) |
|  | మన్మోహన్ సింగ్ (జననం 1932) అసోం (రాజ్యసభ) ఎం.పీ | 71 సంవత్సరాలు, 239 రోజులు | 2004 మే 22  | 2014 మే 26  | 10 సంవత్సరాలు, 4 రోజులు | 2004
 | * సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు, పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖ
* అదనపు భాధ్యత
	+ అణుశక్తి శాఖ
	+ అంతరిక్ష మంత్రిత్వ శాఖ
	+ విదేశాంగ శాఖ (2005–2006)
	+ ఆర్థికశాఖ మంత్రి (2008–2009, 2012)
	+ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ (2009–2011)
 |  | Indian National Congress (ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి) | మన్మోహన్ I
 |
| ప్రతిభా పాటిల్ (2007–2012) |
| 2009
 | మన్మోహన్ II
 |
| ప్రణబ్ ముఖర్జీ (2012–2017) |
|  | నరేంద్ర మోదీ (జననం 1950) వారణాసి , ఎంపీ | 63 సంవత్సరాలు, 251 రోజులు | 2014 మే 26  | అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తి
 | 12 సంవత్సరాలు, 25 రోజులు
 | 2014
 | * సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు, పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖ
* ఇన్‌ఛార్జ్ మంత్రిత్వశాఖలు:
	+ అణుశక్తి శాఖ
	+ అంతరిక్ష మంత్రిత్వ శాఖ
	+ సైన్స్ , టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ, (2014)
 |  | Bharatiya Janata Party (జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి) | మోదీ I
 |
| రామ్ నాథ్ కోవింద్ (2017–2022) |
| 2019
 | మోడీ II
 |
| ద్రౌపది ముర్ము (2022–present) |
| 2024
 | మోడీ III
 |

### ప్రధాని అధికార నివాసం

* న్యూ ఢిల్లీ లోని 7, లోక్ కళ్యాణ్ మార్గ్ (గతంలో 7, రేస్‌కోర్సు రోడ్డు) ప్రధాని అధికారిక నివాసం.

## గమనికలు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* భారత ప్రధానమంత్రి