# ఢిల్లీ మెట్రో

| ఢిల్లీ మెట్రో |
| --- |
|  |
|  |
| Background |
| Owner | ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ |
| Locale | జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం |
| Transit type | వేగ రవాణా |
| Number of lines | 10 |
| Number of stations | 257 |
| Daily ridership | 46.3 లక్షలు (2022–23) |
| Annual ridership | 203 కోట్లు (2023) |
| Headquarters | మెట్రో భవన్, బారాఖంబా రోడ్, న్యూఢిల్లీ |
| Operation |
| Began operation | 24 December 2002 (24 December 2002) |
| Operator(s) | ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ |
| Number of vehicles | 336 రైళ్ళు |
| Train length | 4/6/8 కోచ్‌లు |
| Headway | 2 నిమిషాలు |
| Technical |
| System length | 352.2 km (218.8 mi) |
| Track gauge | * 1,676 mm (5 ft 6 in) బ్రాడ్ గేజి (రెడ్, బ్లూ, ఎల్లో లైన్లు)
* 1,435 mm (4 ft 8+1⁄2 in) standard gauge (ఇతర లైన్లు)
 |
| Electrification | 25 kV 50 Hz AC ఓవర్‌హెడ్ లైను |
| Average speed | 45 km/h |
| Top speed | 120 km/h |
|

| [hide]System map |
| --- |
|  |

 |

**ఢిల్లీ మెట్రో** అనేది ఢిల్లీ లోను, దాని చుట్టుపక్కల ఉన్న ఉపగ్రహ నగరాలైన ఫరీదాబాద్, గురుగ్రామ్, ఘజియాబాద్, నోయిడా, బహదూర్‌గఢ్, బల్లభ్‌గఢ్‌లకు సేవలందించే మెట్రో రవాణా వ్యవస్థ. ఈ వ్యవస్థలో 257 స్టేషన్లు, 10 రంగుల లైన్లూ ఉన్నాయి. ఈ వ్యవస్థ మొత్తం పొడవు 352.2 km (218.8 mi) ఇది భారతదేశ మెట్రో రైలు వ్యవస్థల్లోకెల్లా అతిపెద్దది, అత్యంత రద్దీగా ఉండేదీ. ఈ మెట్రోలో బ్రాడ్-గేజ్, స్టాండర్డ్-గేజ్ ట్రాక్‌లను ఉపయోగించే భూగర్భంలో, నేల మీదా, ఎత్తు మీదా స్టేషన్లున్నాయి. మెట్రో రోజుకు 4,300 కంటే ఎక్కువ ట్రిప్పులు వేస్తుంది.

ఢిల్లీ మెట్రో నిర్మాణం 1998 లో ప్రారంభమైంది. రెడ్ లైన్‌లోని మొదటి ఎలివేటెడ్ విభాగం (షాహ్దారా నుండి తీస్ హజారీ) 2002 డిసెంబరు 25 న మొదలైంది. ఎల్లో లైన్‌లోని మొదటి భూగర్భ విభాగం (విశ్వ విద్యాలయం - కాశ్మీర్ గేట్) 2004 డిసెంబరు 20 న మొదలైంది మెట్రో నెట్‌వర్కును దశలవారీగా అభివృద్ధి చేసారు. మొదటి దశ 2006 నాటికి పూర్తయింది, రెండవ దశ 2011 లో పూర్తయింది. 2023 లో ప్రారంభమైన విమానాశ్రయ లైన్ చిన్నపాటి పొడిగింపు మినహా, మూడవ దశ చాలావరకు 2021 లో పూర్తయింది. నాలుగవ దశ పని 2019 డిసెంబరు 30 న ప్రారంభమైంది.

భారత ప్రభుత్వం, ఢిల్లీ ప్రభుత్వాల ఉమ్మడి వెంచర్ అయిన ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ (DMRC) ఢిల్లీ మెట్రోను నిర్మించి నిర్వహిస్తోంది. నగరంలో వార్షిక కార్బన్ ఉద్గారాలను 6,30,000 టన్నులు తగ్గించడం ద్వారా గ్రీన్‌హౌస్-వాయు ఉద్గారాలను తగ్గించి కార్బన్ క్రెడిట్‌లు అందుకున్న మెట్రో రైలు / రైలు ఆధారిత వ్యవస్థల్లో DMRC ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటిదని 2011 లో ఐక్యరాజ్యసమితి ధ్రువీకరించింది.

ఢిల్లీ మెట్రోకు రాపిడ్ మెట్రో గుర్గావ్ (షేర్డ్ టికెటింగ్ సిస్టమ్‌తో), నోయిడా మెట్రోతో ఇంటర్‌ఛేంజ్‌లు ఉన్నాయి. ఆర్థికంగా ఇబ్బందుల్లో ఉన్న రాపిడ్ మెట్రో గుర్గావ్ కార్యకలాపాలను 2019 అక్టోబరు 22 న DMRC స్వాధీనం చేసుకుంది. 2023లో ఢిల్లీ మెట్రో వార్షిక ప్రయాణికుల సంఖ్య 203.23 కోట్లు. ఈ వ్యవస్థ భారతదేశంలో అత్యంత వేగవంతమైన పట్టణ ప్రాంతీయ రవాణా వ్యవస్థ అయిన ఢిల్లీ-మీరట్ RRTS తో కూడా ఇంటర్‌ఛేంజ్‌లను కలిగి ఉంది.

## చరిత్ర

### నేపథ్యం

202018 నుండి 03 వరకు ఢిల్లీ మెట్రో పరిణామం
న్యూఢిల్లీకి వేగవంతమైన రవాణా అనే భావన మొదట 1969లో నగరంలో ట్రాఫిక్, ప్రయాణ లక్షణాల అధ్యయనం నుండి ఉద్భవించింది. తరువాతి కొన్ని సంవత్సరాలలో, సాంకేతికత, రూట్ అలైన్‌మెంట్, ప్రభుత్వ అధికార పరిధికి సంబంధించిన సమస్యలను పరిశీలించడానికి అనేక ప్రభుత్వ విభాగాలలోని కమిటీలను నియమించారు. 1984లో, అర్బన్ ఆర్ట్స్ కమిషన్ మూడు భూగర్భ వేగ రవాణా కారిడార్‌లను నిర్మించే, నగరపు సబర్బన్ రైల్వే, రోడ్డు రవాణా నెట్‌వర్కులను పెంచే బహుళ-మోడల్ రవాణా వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయాలని ప్రతిపాదించింది.

సాంకేతిక అధ్యయనాలు జరుగుతూండగా, ప్రాజెక్టుకు నిధులు సమకూరుతుండగా నగరం గణనీయంగా విస్తరించింది. 1981 - 1998 మధ్య నగర జనాభా రెట్టింపై, వాహనాల సంఖ్యను ఐదు రెట్లు అయింది. ప్రయాణికుల సంఖ్య పెరగడంతో ట్రాఫిక్ రద్దీ, కాలుష్యం పెరిగింది. ఉన్న బస్సు వ్యవస్థ ఆ భారాన్ని భరించలేకపోయింది. బస్సు రవాణా వ్యవస్థను ప్రైవేటీకరించడానికి 1992లో చేసిన ప్రయత్నం సమస్యను మరింత జటిలం చేసింది. అనుభవం లేని ఆపరేటర్లు, మంచి స్థితిలో లేని , శబ్దం చేసే కాలుష్యం కలిగించే బస్సులను సుదీర్ఘ మార్గాల్లో నడపడం; దీని ఫలితంగా ఎక్కువసేపు వేచి ఉండటం, నమ్మదగని సేవ, అధిక రద్దీ, అర్హత లేని డ్రైవర్లు, అతివేగం, నిర్లక్ష్యంగా డ్రైవింగ్ చేయడం రోడ్డు ప్రమాదాలకు దారితీసింది. భారత ప్రభుత్వం, ఢిల్లీ ప్రభుత్వాలు కలిసి 1995 మే 3న ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ (DMRC)ను ఏర్పాటు చేశాయి, దీని మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ ఎలాట్టువలపిల్ శ్రీధరన్. శ్రీధరన్ తప్పుకున్న తరువాత, 2011 డిసెంబరు 31 న DMRC మేనేజింగ్ డైరెక్టర్‌గా మంగు సింగ్ నియమితులయ్యారు.

### ప్రారంభ నిర్మాణం

ఈ ప్రాజెక్టును మొదట కేంద్ర మంత్రివర్గం 1996 సెప్టెంబరులో ఆమోదించినప్పుడు, దీనికి మూడు కారిడార్లు ఉన్నాయి. 1997లో, ఈ వ్యవస్థ మొదటి దశకు ఆర్థిక సహాయం, నిర్వహణ కోసం జపాన్ నుండి రుణాలు మంజూరయ్యాయి.

ఢిల్లీ మెట్రో నిర్మాణం 1998 అక్టోబరు 1 న ప్రారంభమైంది. గణనీయమైన జాప్యాలకు గురైంది. "రాజకీయ జోక్యం, సాంకేతిక సమస్యలు, అధికారిక జాప్యాలు" కారణంగా బడ్జెట్ కంటే 12 రెట్లు ఎక్కువ నడిచిన కోల్‌కతా మెట్రో ఎదుర్కొన్న సమస్యలను నివారించడానికి, DMRCని స్వయంప్రతిపత్తి, అధికారం కలిగిన ప్రత్యేక ప్రయోజన వాహనంగా రూపొందించారు. క్లిష్టమైన పట్టణ వాతావరణంలో అనేక సాంకేతిక సంక్లిష్టతలు ఉన్న పెద్ద ప్రాజెక్టును పరిమిత కాల వ్యవధిలో అమలు చేయడానికి ఇది వీలు కల్పించింది. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను సమాన స్థాయిలో ఉంచడం వల్ల కంపెనీకి అపూర్వమైన స్థాయిలో స్వయంప్రతిపత్తి, స్వేచ్ఛ లభించింది. దీనికి వ్యక్తులను నియమించడానికి, టెండర్లను నిర్ణయించడానికి, నిధులను నియంత్రించడానికీ పూర్తి అధికారాలు ఉన్నాయి. DMRC హాంకాంగ్ MTRCని వేగవంతమైన రవాణా ఆపరేషన్, నిర్మాణ పద్ధతులపై సాంకేతిక సలహాదారుగా నియమించింది. మెట్రో కోసం బ్రాడ్‌గేజిని ఉపయోగించమని 2000 లో రైల్వే మంత్రిత్వ శాఖ బలవంతం చేసినప్పుడు ఉత్పన్నమైన ఒక పెద్ద అసమ్మతి తప్ప నిర్మాణమంతా సజావుగా సాగింది. 5 ft 6 in (1,676 mm) బ్రాడ్ గేజ్ కోసం DMRC ప్రామాణిక గేజ్ ప్రాధాన్యత ఉన్నప్పటికీ. ఈ నిర్ణయం ₹260 crore (US$33 million) అదనపు మూలధన వ్యయానికి దారితీసింది. .

ఢిల్లీ మెట్రోలో మొదటిదైన రెడ్ లైన్‌ను, 2002 డిసెంబరు 24 న ప్రధానమంత్రి అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి ప్రారంభించాడు. కోల్‌కతా మెట్రో తర్వాత, ఎల్లో లైన్‌లోని విశ్వ విద్యాలయ - కాశ్మీర్ గేట్ విభాగం 2004 డిసెంబరు 20, న మొదలైంది. దీంతో, భారతదేశంలో రెండవ భూగర్భ వేగవంతమైన రవాణా వ్యవస్థగా ఢిల్లీ మెట్రో నిలిచింది. భూగర్భ మార్గాన్ని ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ ప్రారంభించాడు. ఈ ప్రాజెక్టు మొదటి దశ 2006 లో, అనుకున్న బడ్జెట్‌ లోనే, అనుకున్న సమయానికి కంటే దాదాపు మూడు సంవత్సరాలు ముందుగానే, పూర్తయింది, బిజినెస్ వీక్ ఈ విజయాన్ని "ఒక అద్భుతం కంటే తక్కువేమీ కాదు" అని అభివర్ణించింది.

### మొదటి దశ

ఢిల్లీలో 64.75 కిలోమీటర్ల (40.23 మైళ్ళు) పొడవున 59 స్టేషన్ల నెట్‌వర్కును నిర్మించారు. ఇందులో ఎరుపు, పసుపు, నీలం లైన్లు భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ స్టేషన్లను 2002 డిసెంబరు 25, 2006 నవంబరు 11 మధ్య తెరిచారు.

| మొదటి దశ నెట్‌వర్కు
 |
| --- |
| సం.
 | లైన్
 | స్టేషన్లు
 | పొడవు (కి.మీ)
 | టెర్మినల్స్
 | ప్రారంభ తేదీ
 |
| 1. 1.
 | రెడ్ లైన్ | 6
 | 8.35
 | షాదారా
 | తీస్ హజారీ
 | 2002 డిసెంబరు 25
 |
| 4
 | 4.87
 | తీస్ హజారీ
 | ఇందర్‌లోక్
 | 2003 అక్టోబరు 3
 |
| 8
 | 8.84
 | ఇందర్‌లోక్
 | రిథాల
 | 2004 మార్చి 31
 |
| 2
 | యెల్లో లైన్ | 4
 | 4.06
 | విశ్వ విద్యాలయ
 | కాశ్మీర్ గేట్
 | 2004 డిసెంబరు 20
 |
| 6
 | 6.62
 | కాశ్మీర్ గేట్
 | కేంద్ర సచివాలయం
 | 2005 జూలై 3
 |
| 3
 | బ్లూ లైన్ | 22
 | 22.74
 | ద్వారక
 | బారాఖంబా రోడ్డు
 | 2005 డిసెంబరు 31
 |
| 6
 | 6.47
 | ద్వారకా సెక్టార్ 9
 | 2006 ఏప్రిల్ 1
 |
| 3
 | 2.80 / 2.80 / 2.80
 | బరాఖంబా రోడ్డు
 | ఇంద్రప్రస్థం
 | 2006 నవంబరు 11
 |
| మొత్తం
 | 59 (ఆంగ్లం)
 | 64.75
 |  |  |  |

### రెండవ దశ

మొత్తం 123.3 కి.మీ. పొడవుతో, 86 స్టేషన్లు, 10 లైన్లు, పొడిగింపులతో నెట్‌వర్కును నిర్మించారు. ఏడు మొదటి దశ మార్గాల పొడిగింపు, మూడు కొత్త లైన్లు, మూడు హర్యానా, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలోని జాతీయ రాజధాని ప్రాంతంలోని ఇతర నగరాలకు కలిపే మార్గాల (గుర్గావ్‌కు ఎల్లో లైన్, నోయిడా, ఘజియాబాద్‌లకు బ్లూ లైన్) నిర్మాణం ఇందులో ఉన్నాయి. రెండవ, మూడవ దశల ముగింపులో, నెట్‌వర్కు మొత్తం పొడవు 188.05 km (116.85 mi) స్టేషన్ల సంఖ్య 145 అయింది. 2008 జూన్ 4 - 2011 ఆగస్టు 27 మధ్య ఇవి ఆపరేషను లోకి వచ్చాయి.

| రెండవ దశ నెట్‌వర్కు
 |
| --- |
| సం.
 | లైన్
 | స్టేషన్లు
 | పొడవు (కి.మీ)
 | టెర్మినల్స్
 | ప్రారంభ తేదీ
 |
| 1
 | Red Line | 3
 | 2.86
 | షహదారా
 | దిల్షాద్ గార్డెన్
 | 2008 జూన్ 4
 |
| 2
 | Yellow Line | 5
 | 6.38
 | యూనివర్సిటీ
 | జహంగీర్‌పురి
 | 2009 ఫిబ్రవరి 4
 |
| 9
 | 15.82
 | మిలీనియం సిటీ సెంటర్
 | కుతాబ్ మినార్
 | 2010 జూన్ 21
 |
| 1
 | ఛతర్పూర్
 | 2010 ఆగస్టు 26
 |
| 9
 | 11.76
 | కుతాబ్ మినార్
 | సెంట్రల్ సెక్రటేరియట్
 | 2010 సెప్టెంబరు 3
 |
| 3
 | Blue Line | 1
 | 2.17
 | ఇంద్రప్రస్థ
 | యమునా బ్యాంక్
 | 2009 మే 10
 |
| 10
 | 12.85
 | యమునా బ్యాంక్
 | నోయిడా సిటీ సెంటర్
 | 2009 నవంబరు 12
 |
| 2
 | 2.28
 | ద్వారకా సెక్టార్ 9
 | ద్వారకా సెక్టార్ 21
 | 2010 అక్టోబరు 30
 |
| 4
 | Blue Line Branch | 6
 | 6.25
 | యమునా బ్యాంక్
 | ఆనంద్ విహార్
 | 2010 జనవరి 6
 |
| 2
 | 2.26
 | ఆనంద్ విహార్
 | వైశాలి
 | 2011 జూలై 14
 |
| 5
 | Green Line | 14
 | 14.19
 | ఇందర్లోక్
 | ముండ్కా
 | 2010 ఏప్రిల్ 3
 |
| 2
 | 3.41
 | అశోక్ పార్క్ మెయిన్
 | కీర్తి నగర్
 | 2011 ఆగస్టు 27
 |
| 6
 | Violet Line | 13
 | 15.34
 | సెంట్రల్ సెక్రటేరియట్
 | సరితా విహార్
 | 2010 అక్టోబరు 3
 |
| 3
 | 4.82
 | సరితా విహార్
 | బదర్‌పూర్ సరిహద్దు
 | 2011 జనవరి 14
 |
| -
 | Airport Express | 4
 | 22.91
 | న్యూఢిల్లీ
 | ద్వారకా సెక్టార్ 21
 | 2011 ఫిబ్రవరి 23
 |
| 2
 | ధౌలా కువాన్ & ఢిల్లీ ఏరోసిటీ
 | 2011 ఆగస్టు 15
 |
| Total
 | 86
 | 123.30
 |  |  |  |

### మూడవ దశ

మొదటి (రెడ్, యెల్లో, బ్లూ లైన్లు), రెండవ దశల్లో (గ్రీన్, వయొలెట్, విమానాశ్రయ ఎక్స్‌ప్రెస్ లైన్లు) నెట్‌వర్కును విస్తరించడంపై, రేడియల్ లైన్‌లను జోడించడంపై దృష్టి సారించాయి. మూడవ దశలో రద్దీని మరింత తగ్గించడానికీ, కనెక్టివిటీని మెరుగుపరచడానికి, ఇప్పటికే ఉన్న లైన్లకు ఎనిమిది పొడిగింపులు, రెండు రింగ్ లైన్లు (పింక్, మెజెంటా లైన్లు), గ్రే లైన్ లను చేర్చారు. ఇందులో 28 భూగర్భ స్టేషన్లు, మూడు కొత్త లైన్లు, ఏడు పొడిగింపులూ ఉన్నాయి. మొత్తం 162.08 కిలోమీటర్ల పొడవున్న ఈ దశను రూ 41,000 కోట్ల వ్యయంతో పూర్తిచేసారు. ఈ దశలో వచ్చిన మూడు కొత్త లైన్లు - ఇన్నర్ రింగ్ రోడ్‌లోని పింక్ లైన్ (లైన్ 7), ఔటర్ రింగ్ రోడ్‌లోని మెజెంటా లైన్ (లైన్ 8), ద్వారక నజాఫ్‌గఢ్‌లను కలిపే గ్రే లైన్ (లైన్ 9).

### నాలుగవ దశ

నాలుగవ దశలో, 103 km (64 mi) పొడవున్న మార్గాన్ని, ఆరు లైన్లనూ ఢిల్లీ ప్రభుత్వం 2018 డిసెంబరులో ఖాయం చేసింది. 2019 మార్చిలో మూడు ప్రాధాన్యతా కారిడార్లకు భారత ప్రభుత్వం ఆమోదం తెలిపింది. 65.1 km (40.5 mi) పొడవైన కారిడార్ల నిర్మాణం 2019 డిసెంబరు 30 న మొదలైంది. 2026 నాటికి పూర్తి చేయాలని తలపెట్టారు. ఈ దశ పూర్తయ్యే నాటికి మెట్రో మొత్తం పొడవు 450 kilometres (280 mi) ఉంటుంది. జాతీయ రాజధాని ప్రాంతంలో 29.7-kilometre-long (18.5 mi) నోయిడా-గ్రేటర్ నోయిడా మెట్రో యొక్క ఆక్వా లైన్, 11.7-kilometre (7.3 mi) ఢిల్లీ మెట్రోకు అనుసంధానించే రాపిడ్ మెట్రో గుర్గావ్ వంటి స్వతంత్రంగా నిర్వహించబడే వ్యవస్థలను ఇందులో చేర్చలేదు.

| నాలుగవ దశ నెట్‌వర్కు
 |
| --- |
| సం.
 | లైన్
 | స్టేషన్లు
 | పొడవు (కి.మీ)
 | టెర్మినల్స్
 | స్థితి
 | పూర్తయ్యే తేదీ అంచనా
 |
| 8
 | Magenta Line | 21
 | 29.26
 | కృష్ణా పార్క్ ఎక్స్‌టెన్షన్
 | RK ఆశ్రమం మార్గ్
 | Under construction
 | 2026
 |
| 10
 | Golden Line | 15
 | 23.62
 | తుగ్లకాబాద్
 | టెర్మినల్ 1-IGI విమానాశ్రయం
 | Under construction
 | 2026
 |
| 7
 | Pink Line | 8
 | 12.32
 | మజ్లిస్ పార్క్
 | మౌజ్‌పూర్ - బాబర్‌పూర్
 | Under construction
 | 2025
 |
| 5
 | Green Line | 10
 | 12.38
 | ఇందర్లోక్
 | ఇంద్రప్రస్థ
 | Approved
 | 2029
 |
| 12
 | Golden Line - Branch Line | 8
 | 8.4
 | లజపత్ నగర్
 | సాకేత్ G-బ్లాక్
 | Approved
 | 2029
 |
| 1
 | Red Line | 21
 | 27.32
 | రితాలా
 | నాథుపూర్
 | Under Construction
 | 2029
 |
| 3
 | Blue Line | 5
 | 5.2
 | నోయిడా ఎలక్ట్రానిక్ సిటీ
 | సాహిబాబాద్
 | Proposed
 |
| M1
 | <span id="mwBPo" style="color:black;">Delhi Metrolite</span>
 | 21
 | 19.09
 | కీర్తి నగర్
 | బామ్నోలి గ్రామం
 |
| Total
 |  | 115
 | 141.21
 |  |  |  |  |

## విస్తరణ

### ఢిల్లీ

#### ఢిల్లీ మెట్రో విస్తరణ దశ-V

నాల్గవ దశ పూర్తయ్యే సమయానికి, పెరిగిన జనాభా, రవాణా అవసరాలను తీర్చడానికి నగరానికి ఐదవ దశ అవసరమవుతుందని DMRC మాజీ మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ E. శ్రీధరన్ పేర్కొన్నాడు. ఫేజ్-Vలో భాగంగా ఈ క్రింది పొడిగింపులను ప్రతిపాదించారు.

* ఢిల్లీ బ్లూ లైన్ మెట్రో: యమునా బ్యాంక్ నుండి లోనీకి
ప్రస్తుతం ఉన్న యమునా బ్యాంక్ మెట్రో స్టేషన్ నుండి, ఢిల్లీ-ఘజియాబాద్ సరిహద్దులోని లోని వరకు బ్లూ లైన్‌ను 12 km (7.5 mi) పొడిగిస్తారు.
* సెంట్రల్ విస్టా లూప్ లైన్ (4 స్టేషన్లు, ఇప్పటికే ఉన్న 1 స్టేషన్ తో సహా)
సెంట్రల్ విస్టా రీడెవలప్‌మెంట్ ప్రాజెక్ట్‌లో భాగంగా, ప్రస్తుత సెంట్రల్ సెక్రటేరియట్ మెట్రో స్టేషన్ ఇంటర్‌చేంజ్‌తో సహా 4 స్టేషన్లతో కూడిన ఈ భూగర్భ లైన్‌లో సెంట్రల్ విస్టా రీడెవలప్‌మెంట్ ప్రాజెక్ట్‌లో భాగంగా రాబోయే కొత్త ప్రభుత్వ భవనాలను అనుసంధానిస్తారు.
* ఢిల్లీ ఎల్లో లైన్: సమయపూర్ బద్లీ నుండి ఖేరా కలాన్ వరకు పొడిగింపు (3 స్టేషన్లు - 2 కొత్తవి 1 పాతది ఉన్నాయి)
ప్రస్తుత సమయపూర్ బద్లి మెట్రో స్టేషన్ నుండి ఉత్తర ఢిల్లీలోని ఖేరా కలాన్ వరకు సిరాస్‌పూర్ వద్ద ప్రతిపాదిత స్టేషన్ ద్వారా ప్రతిపాదించబడింది. ఈ పొడిగింపులో ఖేరా కలాన్, సిరాస్‌పూర్ అనే 2 కొత్త స్టేషన్లు ఉంటాయి. 2024లో వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదిక (DPR) తయారైంది.
* ఢిల్లీ విమానాశ్రయం ఎయిర్ ట్రైన్ (IGI APM).
ఇది ఇందిరా గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (IGI విమానాశ్రయం) లో ఉండే ఆటోమేటెడ్ పీపుల్స్ మూవర్ (APM). దీనిలో 4 ఎయిర్‌సైడ్, 1 అవుట్‌సైడ్ స్టేషన్ ఉంటాయి. అవి: టెర్మినల్ T1 ఎయిర్ సైడ్ స్టేషన్, ఏరోసిటీ బిజినెస్ పార్క్, ఏరోసిటీ ఎయిర్ సైడ్ స్టేషన్, ఎయిర్ సైడ్ స్టేషన్ వెలుపల కార్గో టెర్మినల్, T2&T3 ఎయిర్ సైడ్ స్టేషన్.

### హర్యానా

#### బహదూర్‌గఢ్

హర్యానా రాష్ట్రంలోని బహదూర్‌గఢ్, రోహ్‌తక్‌లకు ప్రత్యేక మెట్రో నెట్‌వర్క్ లేదు. ఈ నగరాలను ఢిల్లీ మెట్రో ద్వారా ఢిల్లీకి అనుసంధానిస్తారు.

* ఢిల్లీ గ్రీన్ లైన్ మెట్రో: బహదూర్‌గఢ్ నుండి అసౌధ (అధ్యయనాలు, DPR పూర్తయింది): ప్రస్తుతం ఉన్న బహదూర్‌గఢ్ ( బ్రిగేడియర్ హోషియార్ సింగ్ మెట్రో స్టేషన్ ) నుండి అసౌధా ( అసౌధా రైల్వే స్టేషన్) వరకు ఆమోదించబడింది, ఇక్కడ ఇది హర్యానా ఆర్బిటల్ రైల్ కారిడార్‌తో కలుస్తుంది.
* ఢిల్లీ గ్రీన్ లైన్ మెట్రో: అసౌధ నుండి రోహ్తక్ (అధ్యయనాలు పూర్తయ్యాయి): రోహ్తక్ నగరం వరకు మరింత పొడిగింపు.

ఫరీదాబాద్, పాల్వాల్ లకు ప్రత్యేక మెట్రో నెట్‌వర్క్ లేదు. హర్యానా రాష్ట్రంలోని ఈ నగరాలు ఢిల్లీ మెట్రో వైలెట్ లైన్ ద్వారా ఢిల్లీకి అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి లేదా ఉంటాయి.

* ఫరీదాబాద్-గురుగ్రామ్ లింక్ (DPR పూర్తి చేసారు): క్రింద గురుగ్రామ్ విభాగంలో చూడండి.
* ఢిల్లీ-పాల్వాల్ పొడిగింపు (DPR పూర్తయింది): ఢిల్లీ మెట్రో వైలెట్ లైన్ పొడిగింపు.
* పాల్వాల్-నోయిడా విమానాశ్రయ పొడిగింపు (అధ్యయనం చేయలేదు లేదా ఆమోదించబడలేదు): ఢిల్లీ మెట్రో వైలెట్ లైన్ పొడిగింపు.

#### గురుగ్రామ్

గురుగ్రామ్‌లో రాపిడ్ మెట్రో గుర్గావ్ అనే ప్రత్యేక లైట్ మెట్రో నెట్‌వర్కు ఉంది. దీన్నుండి ఈ క్రింది పొడిగింపులను ప్లాన్ చేశారు:

* నగరం లోపలి లింకులు

* + ఫరీదాబాద్-గురుగ్రామ్ లింక్ (DPR పూర్తయింది): ఢిల్లీ మెట్రో వైలెట్ లైన్‌లోని ప్రస్తుత బాటా చౌక్ మెట్రో స్టేషన్ నుండి గురుగ్రామ్ వాటికా చౌక్ వరకు".

* + గురుగ్రామ్-ఐజిఐ విమానాశ్రయ లింక్ (డిపిఆర్ పూర్తయింది): గురుగ్రామ్‌లోని రెజాంగ్ లా చౌక్ నుండి ఐజిఐ విమానాశ్రయం కోసం ప్రస్తుత ఢిల్లీ ఆరెంజ్ లైన్ యశోభూమి ద్వారక సెక్టార్ 25 స్టేషన్ వరకు.

* + గురుగ్రామ్-ఆగ్నేయ ఢిల్లీ లింక్ (అధ్యయనాలు జరగలేదు): ఆగ్నేయ గురుగ్రామ్‌లోని SPRలోని వాటికా చౌక్ నుండి ఆగ్నేయ ఢిల్లీలోని మెహ్రౌలి వరకు, ఇంకా అధ్యయనాలు జరగలేదు.
* నగరం అంతర్గత లింకులు

* + గురుగ్రామ్ మెట్రో లూప్ (DPR పూర్తయింది): ప్రస్తుతం ఉన్న మిలీనియం సిటీ సెంటర్ గురుగ్రామ్ మెట్రో స్టేషన్ నుండి ఇప్పటికే ఉన్న సైబరు సిటీ స్టేషన్ వరకు. మిలీనియం సిటీ మెట్రో స్టేషన్ నుండి సెక్టార్ 9 మెట్రో స్టేషన్ వరకు 15 కి.మీ. విభాగంలో సివిల్ నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించడానికి 2025 మార్చిలో హర్యానా టెండర్లు పిలిచింది.
	+ గురుగ్రామ్ లోపల ఉన్న రేడియల్ రేఖలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:

* + - ఉత్తర-దక్షిణ లింక్ లేదా పాత గురుగ్రామ్ మెట్రో (DPR పూర్తయింది): కపాషెరా నుండి మనేసర్-పంచగావ్ వరకు (పచ్గావ్ RRTS స్టేషన్, WPE తో అనుసంధానించబడుతుంది).

* + - నైరుతి-దక్షిణ లింక్, 17 కి.మీ., డిపిఆర్ జరుగుతోంది: గుర్గావ్ రైల్వే స్టేషన్ నుండి, రాజీవ్ చౌక్, SPR (సౌథర్ పెరిఫెరల్ రోడ్) లోని వాటికా చౌక్, భోండ్సి, గురుగ్రామ్ రైల్వే స్టేషన్ వద్ద మిలీనియం సిటీ సెంటర్ మెట్రో స్టేషన్ నుండి మెట్రో పొడిగింపుకు, రాజీవ్ చౌక్ వద్ద ఢిల్లీ-గురుగ్రామ్-అల్వార్ ఆర్ఆర్టిఎస్ లైన్ నుండి మెట్రోకు అనుసంధానించబడుతుంది. ఈ మార్గానికి డిపిఆర్ సిద్ధం చేయడానికి కన్సల్టెంట్‌ను నియమించుకోవడానికీ హర్యానా 2025 మార్చిలో టెండర్లను ఆహ్వానించింది.

* + - తూర్పు-పడమర లింక్ (అధ్యయనాలు చేయలేదు): గురుగ్రామ్ గోల్ఫ్ కోర్స్ ఎక్స్‌టెన్షన్ రోడ్ నుండి గురుగ్రామ్ సెక్టార్ 5 వరకు షీట్ల మాతా రోడ్ వెంట, మిలీనియం సిటీ సెంటర్ గురుగ్రామ్ మెట్రో స్టేషన్ (ఉన్నాయి), సిగ్నేచర్ టవర్ క్రాసింగ్, రాణా ప్రతాప్ చౌక్, అతుల్ కటారియా చౌక్ వద్ద స్టేషన్లు ఉన్నాయి. ఈ మార్గానికి DPR సిద్ధం చేయడానికి కన్సల్టెంట్‌ను నియమించుకోవడానికి హర్యానా 2025 మార్చిలో టెండర్లను ఆహ్వానించింది.

#### ఝజ్ఝర్

ఝజ్ఝర్ కు ప్రత్యేక మెట్రో నెట్‌వర్క్ లేదు, హర్యానా రాష్ట్రంలోని ఈ నగరం భవిష్యత్తులో ఢిల్లీ మెట్రోకు పొడిగింపు ద్వారా ఢిల్లీకి అనుసంధానించబడుతుంది.

* ఢిల్లీ గ్రే లైన్ మెట్రో ఫేజ్-V: ధన్సా-ఝజ్జర్ పొడిగింపు (అధ్యయనాలు పూర్తయ్యాయి): ఢిల్లీ మెట్రో గ్రే లైన్ నజఫ్‌గఢ్‌లోని ప్రస్తుత ధన్సా బస్ స్టాండ్ నుండి బద్లీ మీదుగా ఝజ్జర్ సిటీ వరకు.
* గురుగ్రామ్-ఝఝర్ మెట్రో (అధ్యయనాలు చేయలేదు): బాద్సా ఎయిమ్స్, బాద్లి ద్వారా గురుగ్రామ్ మెట్రో విస్తరణలో భాగం.

#### సోనిపట్

హర్యానా రాష్ట్రంలోని సోనిపట్‌కు ప్రత్యేక మెట్రో నెట్‌వర్క్ లేదు. ఈ నగరాన్ని భవిష్యత్తులో ఢిల్లీ మెట్రోకు పొడిగింపుల ద్వారా ఈ క్రింది రెండు దశల్లో ఢిల్లీకి అనుసంధానిస్తారు:

* రెడ్ లైన్ ఫేజ్-IV రిథాల-నరేల-నాథుపూర్ ఎక్స్‌టెన్షన్ (నిర్మాణంలో ఉంది).
* రెడ్ లైన్ ఫేజ్-V నాథుపూర్-సెక్టార్7 పొడిగింపు (అధ్యయనాలు పూర్తయ్యాయి):

### ఉత్తర ప్రదేశ్

#### ఘజియాబాద్

ఘజియాబాద్‌కు ప్రత్యేక మెట్రో నెట్‌వర్క్ లేకపోవడంతో ఢిల్లీ మెట్రో విస్తరణలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి.

* ఢిల్లీ పింక్ లైన్: శివ్ విహార్-లోని పొడిగింపు, దశ-Vలో భాగంగా శివ్ విహార్ నుండి లోని పొడిగింపు వరకు.
* ఢిల్లీ పింక్ లైన్: గోకుల్‌పురి-హిండన్ ఎయిర్‌పోర్ట్-అర్థాల ఎక్స్‌టెన్షన్, పింక్ లైన్‌లోని గోకుల్‌పురి మెట్రో స్టేషన్ నుండి హిండన్ విమానాశ్రయం ద్వారా పశ్చిమ ఘజియాబాద్ (రెడ్ లైన్ మెట్రోలోని అర్థాల మెట్రో స్టేషన్ ) వరకు 13 కి.మీ. లింకు.

#### నోయిడా

నోయిడాకు నోయిడా మెట్రో అనే ప్రత్యేక నెట్‌వర్క్ ఉంది, ఇది ఢిల్లీ మెట్రోకు అనుసంధానిస్తుంది.

* నోయిడా ఆక్వా లైన్: సెక్టార్ 51 - నాలెడ్జ్ పార్క్-V ఎక్స్‌టెన్షన్ .
* నోయిడా ఫిల్మ్ సిటీ-నోయిడా సెక్టార్ 142 PRT
* గ్రేటర్ నోయిడా-నోయిడా విమానాశ్రయ మెట్రో : నోయిడా ఆక్వా లైన్‌లోని ప్రస్తుత నోయిడా సెక్టార్ 148 మెట్రో స్టేషన్ నుండి నోయిడా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం వరకు.
* బల్లభ్‌గఢ్-నోయిడా ఎయిర్‌పోర్ట్ మెట్రో : ఢిల్లీ మెట్రో వైలెట్ లైన్‌లోని బల్లబ్‌ఘర్ మెట్రో స్టేషన్ నుండి పల్వాల్, జేవార్ ఎయిర్‌పోర్ట్ వరకు.

### RRTS తో అనుసంధానం

ఢిల్లీ RRTS వ్యవస్థ, 160 km/h (99 mph) గరిష్ట వేగంతో నడిచే ఎనిమిది లైన్ల సెమీ-హై-స్పీడ్ రైళ్ల ద్వారా ఢిల్లీని దాని పొరుగు నగరాలతో అనుసంధానించే లక్ష్యంతో మొదలుపెట్టిన "ప్రాంతీయ రాపిడ్ ట్రాన్సిట్ సిస్టమ్" (RRTS). ప్రాజెక్ట్ మొదటి దశలో మూడు కారిడాఎర్లున్నాయి. అవి: ఢిల్లీ–మీరట్, ఢిల్లీ–ఆల్వార్, ఢిల్లీ–పానిపట్ కారిడార్. ఢిల్లీ –మీరట్ RRTS అని కూడా పిలువబడే ఢిల్లీ–మీరట్ కారిడార్‌ను ప్రస్తుతం నేషనల్ క్యాపిటల్ రీజియన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ (NCRTC) అభివృద్ధి చేస్తోంది.

ఢిల్లీ–మీరట్ RRTS 82.15 km (51.05 mi) పొడవుతో, ₹30,274 crore (US$3.8 billion) ఖర్చు అంచనాతో తయారౌతోంది. ఇందులో 14 స్టేషన్లు ( మీరట్ మెట్రో కోసం తొమ్మిది అదనపు స్టేషన్లు), రెండు డిపోలు ఉంటాయి. 14 స్టేషన్లలో మూడు (సరాయ్ కాలే ఖాన్, న్యూ అశోక్ నగర్, ఆనంద్ విహార్) ఢిల్లీలో ఉంటాయి. ఇక్కడ ఈ లైన్లు ఢిల్లీ మెట్రోతో కలుస్తాయి.

## నెట్‌వర్కు

ఢిల్లీ మెట్రో నిర్మాణ పనులు దశలవారీగా జరుగుతున్నాయి. మొదటి దశలో 59 స్టేషన్లు, 64.75 km (40.23 mi) ఫోదావూణ్ణా ంఆఆఋఘాం ఉన్నాయి. దీనిలో 13.0 km (8.1 mi) భూగర్భంలోణూ, 52.0 km (32.3 mi) నేలపైన, ఎత్తున ఉన్నాయి. 2006 అక్టోబరులో బ్లూ లైన్ లోని ద్వారక - బారాఖంబా రోడ్ కారిడార్ ప్రారంభోత్సవంతో మొదటి దశ పూర్తైంది. రెండవ దశలో 123.3 km (76.6 mi) పొడవున్న మార్గం, 86 స్టేషన్లు ఉన్నాయి. ఇది కూడా పూర్తయింది; మొదటి విభాగం 2008 జూన్‌లో మొదలు కాగా, చివరి విభాగం 2011 ఆగస్టులో మొదలైంది. మూడవ దశలో 109 స్టేషన్లు, మూడు కొత్త లైన్లు, ఏడు పొడిగింపులతో మొత్తం 160.07 km (99.46 mi) మార్గం ఉంది. రూ 41,000 కోట్ల వ్యయమైంది. ఇందులో చాలా వరకు 2019 ఏప్రిల్ 5న పూర్తి కాగా, మిగతావి 2023 నాటికి పూర్తయ్యాయి. నాలుగవ దశలో మొత్తం ఆరు లైన్లు, 103.93 కి.మీ. పొడవున్న మార్గాన్ని 2015 జూలైలో ఖరారు చేసారు. ఇందులో, 61.679 km (38.326 mi) మార్గాన్ని, మూడు లైన్లలో (ప్రాధాన్యత కారిడార్లు) 45 స్టేషన్లతో నిర్మించడానికి భారత ప్రభుత్వం 2019 మార్చి 7 న ఆమోదం తెలిపింది. గోల్డెన్ లైన్‌ను 2020 అక్టోబరులో పొడిగించారు, దీనితో ప్రాజెక్టు 65.1 km (40.5 mi) కు మారింది. ఆర్‌కె ఆశ్రమ మార్గ్ వెంబడి ఉన్న మెజెంటా లైన్‌లో ఒక స్టేషన్ పొడిగింపు 2025 జనవరి 5 న ప్రారంభించారు. మిగిలిన నెట్‌వర్కును కనీసం 2029 నాటికి పూర్తి చేయాలని ప్రణాళిక చేసారు.

| ఢిల్లీ మెట్రో నెట్‌వర్కు
 |
| --- |
| లైను సంఖ్య
 | లైన్ పేరు
 | ప్రారంభం
 | పొడిగింపు
 | స్టేషన్లు
 | పొడవు (కి.మీ.)
 | ఆద్యంత స్టేషన్లు
 | రోలింగ్ స్టాకు
 | ట్రాక్ గేజి (మి.మీ.)
 |
| 1
 | Red Line | 2002 డిసెంబరు 25
 | 2019 మార్చి 9
 | 29
 | 34.55
 | షహీద్ స్థల్
 | రిథాలా
 | 31 రైళ్ళు, 219 కోచ్‌లు
 | 1676
 |
| 2
 | Yellow Line | 2004 డిసెంబరు 20
 | 2015 నవంబరు 10
 | 37
 | 49.02
 | సమేపూర్ బద్లీ
 | మిల్లెన్నియం సిటీ సెంటర్
 | 54 రైళ్ళు, 429 కోచ్‌లు
 |
| 3
 | Blue Line | 2005 డిసెంబరు 31
 | 2019 మార్చి 9
 | 50
 | 56.11
 | నోయిడా ఎలక్ట్రానిక్ సిటీ
 | ద్వారకా సెక్టర్ 21
 | 60 రైళ్ళు, 480 కోచ్‌లు
 |
| 4
 | 2010 జనవరి 7
 | 2011 జూలై 14
 | 8
 | 8.51
 | వైశాలి
 |
| 5
 | Green Line | 2010 ఏప్రిల్ 3
 | 2018 జూన్ 24
 | 24
 | 28.78
 | ఇందర్లోక్
 | బ్రిగేడియర్ హోషియార్ సింగ్ సిటీ పార్క్
 | 20 రైళ్ళు, 80 కోచ్‌లు
 | 1435
 |
| 2011 ఆగస్టు 27
 | –
 | కీర్తి నగర్
 |
| 6
 | Violet Line | 2010 అక్టోబరు 3
 | 2018 నవంబరు 19
 | 34
 | 46.34
 | కాశ్మీరీ గేట్
 | రాజా నహర్ సింగ్ బల్లభ్‌గఢ్
 | 37 రైళ్ళు, 220 కోచ్‌లు
 |
| -
 | Airport Express Line | 2011 ఫిబ్రవరి 23
 | 2023 సెప్టెంబరు 17
 | 7
 | 22.91
 | న్యూ ఢిల్లీ
 | యశోభూమి ద్వారకా సెక్టర్ 25
 | 6 రైళ్ళు, 36 కోచ్‌లు
 |
| 7
 | Pink Line | 2018 మార్చి 14
 | 2021 ఆగస్టు 6
 | 38
 | 59.24
 | మజ్లిస్ పార్క్
 | శివ్ నగర్
 | 33 రైళ్ళు, 196 కోచ్‌లు
 |
| 8
 | Magenta Line | 2017 డిసెంబరు 25
 | 5 Jan 2025
 | 26
 | 40.26
 | బొటానికల్ గార్డెన్
 | కృష్ణా పార్క్ ఎక్స్‌టెన్షన్
 | 24 రైళ్ళు, 144 కోచ్‌లు
 |
| 9
 | Grey Line | 2019 అక్టోబరు 4
 | 2021 సెప్టెంబరు 18
 | 4
 | 5.19
 | ద్వారకా
 | ధన్సా బస్టాండ్
 | 3 రైళ్ళు, 17 కోచ్‌లు
 |
| Total
 | 256
 | 350.42
 | -
 | -
 | 268 రైళ్ళు, 1821 కోచ్‌లు
 | -
 |

## ఆపరేషన్లు

న్యూఢిల్లీ మెట్రో స్టేషన్‌లో ప్లాట్‌ఫామ్ స్క్రీన్ తలుపులు
రైళ్లు ఉదయం 05:00 నుండి రాత్రి 00:00 వరకు, రద్దీ సమయాల్లో ఒకటి - రెండు నిమిషాల నుండి ఇతర సమయాల్లో ఐదు - పది నిమిషాల తరచుదనంతో నడుస్తాయి. అవి సాధారణంగా 75 km/h (47 mph) వేగంతో ప్రయాణిస్తాయి. ప్రతి స్టేషన్‌లో దాదాపు 20 సెకన్ల పాటు ఆగుతాయి. ఆటోమేటెడ్ స్టేషన్ ప్రకటనలు హిందీ, ఆంగ్లంలో ఉంటాయి. చాలా స్టేషన్లలో ATMలు, ఫుడ్ అవుట్‌లెట్‌లు, కేఫ్‌లు, కన్వీనియన్స్ స్టోర్‌లు, మొబైల్ రీఛార్జి సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. తినడం, తాగడం, ధూమపానం, చూయింగ్ గమ్ నమలడాలను షేధించారు. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ముందస్తు హెచ్చరిక కోసం మెట్రోలో అధునాతన ఫైర్ అలారం వ్యవస్థ ఉంది. రైళ్లు, స్టేషన్లలో అగ్ని నిరోధక పదార్థాలను ఉపయోగించారు. నావిగేషన్ సమాచారం Google Maps లో అందుబాటులో ఉంది. 2010 అక్టోబరు నుండి, ప్రతి రైలు లోను మొదటి కోచ్‌ని మహిళల కోసం రిజర్వు చేసారు; రెడ్, గ్రీన్, వయొలెట్ లైన్‌లలోని టెర్మినల్ స్టేషన్లలో రైలు ట్రాక్‌లను మార్చినప్పుడు చివరి కోచ్‌ను కూడా ఇందు కోసం రిజర్వు చేసారు. ఐఫోన్, ఆండ్రాయిడ్ వినియోగదారుల కోసం మొబైల్ ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ యాప్ ప్రవేశపెట్టబడింది, సమీప మెట్రో స్టేషన్ స్థానం, ఛార్జీలు, పార్కింగ్ లభ్యత, సమీపంలోని పర్యాటక ఆకర్షణలు, భద్రత, అత్యవసర హెల్ప్‌లైన్ నంబర్‌లు వంటి సమాచారం అందులో లభిస్తుంది.

### భద్రత

2007 నుండి DMRC లోని CISF యూనిట్ భద్రతను అందిస్తోంది. క్లోజ్డ్-సర్క్యూట్ కెమెరాలు రైళ్లు, స్టేషన్లను పర్యవేక్షిస్తాయి. వాటి ఫీడ్‌లను CISF, ఢిల్లీ మెట్రో అధికారులు పర్యవేక్షిస్తారు. మెటల్ డిటెక్టర్లు, ఎక్స్-రే సామాను-తనిఖీ వ్యవస్థలు, గుర్తింపు కుక్కలతో పాటు 7,000 మందికి పైగా CISF సిబ్బందిని భద్రత కోసం నియమించారు. పద్దెనిమిది ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ పోలీస్ స్టేషన్లను ఏర్పాటు చేసారు. దాదాపు 5,200 CCTV కెమెరాలు ఏర్పాటు చేసారు. ప్రతి భూగర్భ స్టేషన్‌లో 45 నుండి 50 కెమెరాలు, ప్రతి ఎలివేటెడ్ స్టేషన్‌లో 16 నుండి 20 కెమెరాలు ఉంటాయి. కెమెరాలను CISF, ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ పర్యవేక్షిస్తాయి. ప్రయాణీకులు, రైలు ఆపరేటర్ల మధ్య అత్యవసర కమ్యూనికేషన్ కోసం ప్రతి రైలు బోగీలో ఇంటర్‌కామ్‌లు ఉన్నాయి. స్టేషన్లలో, రైళ్లలో భద్రతా కసరత్తులు నిర్వహిస్తూ ఊంటారు. ప్రయాణీకుల భద్రత కోసం స్టేషన్ గోడలు, రెయిలింగ్‌ల ఎత్తు పెంచే ప్రతిపాదనను DMRC పరిశీలిస్తోంది.

### టిక్కెట్లు కొనడం

ఢిల్లీ మెట్రో టోకెన్
2016 మేలో 4వ ఛార్జీల స్థిరీకరణ కమిటీ సిఫార్సు ఆధారంగా, మెట్రో ఛార్జీలను చివరిసారిగా 2017 అక్టోబరు 10 న సవరించారు. మెట్రో ప్రయాణికులకు టిక్కెట్ల కొనుగోలు కోసం ఐదు ఎంపికలు ఉన్నాయి:

* RFID టోకెన్: RFID టోకెన్లు కొనుగోలు చేసిన రోజున ఒకే ప్రయాణానికి మాత్రమే చెల్లుతాయి. వాటి విలువ ప్రయాణించిన దూరం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది, ఒకే ప్రయాణానికి ఛార్జీలు ₹10 (13¢ US) నుండి ఉంటాయి. నుండి ₹60 (75¢ US) . ప్రారంభ, గమ్యస్థాన స్టేషన్ల మధ్య దూరం ఆధారంగా ఛార్జీలు లెక్కించబడతాయి. 2024 నాటికి అవి ఉపయోగంలో లేవు.
* స్మార్ట్ కార్డ్: స్మార్ట్ కార్డులు దీర్ఘకాలికంగా అందుబాటులో ఉంటాయి. తరచుగా ప్రయాణించే వారికి అత్యంత సౌకర్యవంతంగా ఉంటాయి. కొనుగోలు చేసిన తేదీ లేదా చివరి రీఛార్జ్ తేదీ నుండి పది సంవత్సరాల వరకు చెల్లుబాటు అయ్యేవి. అవి ₹200 (US$2.50) నుండి ₹3,000 (US$37.60) వరకు లభిస్తాయి. 10 శాతం తగ్గింపు ఇవ్వబడుతుంది, ఆఫ్-పీక్ ప్రయాణానికి అదనంగా 10 శాతం తగ్గింపు ఉంటుంది. కొత్త కార్డులో ₹50 (63¢ US) ఉంటుంది. డిపాజిట్, భౌతికంగా దెబ్బతినకపోతే గడువు ముగిసేలోపు తిరిగి చెల్లించబడుతుంది. మహిళా ప్రయాణికుల కోసం, ఢిల్లీ ప్రభుత్వం ఛార్జీ-మినహాయింపు పథకాన్ని ప్రతిపాదించడంలో విఫలమైంది. ఢిల్లీ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ (DTC) బస్సులు, మెట్రోలో ప్రయాణికులు స్మార్ట్ కార్డులను ఉపయోగించడానికి అనుమతించే సాధారణ టికెటింగ్ సౌకర్యాన్ని 2018 ఆగస్టు 28న ప్రవేశపెట్టారు.
* టూరిస్ట్ కార్డ్: ఢిల్లీ మెట్రోలో స్వల్ప కాలానికి అపరిమిత ప్రయాణానికి టూరిస్ట్ కార్డులను ఉపయోగించవచ్చు. ఒకటి, మూడు రోజుల వరకు చెల్లుబాటు అయ్యే రెండు రకాల టూరిస్ట్ కార్డులు ఉన్నాయి. ఒక రోజు కార్డు ధర ₹200 (US$2.50), మూడు రోజుల కార్డు ధర ₹500 (US$6.30) , ఇందులో ₹50 (63¢ US) తిరిగి చెల్లించదగిన డిపాజిట్ కూడా ఉంటుంది. కొనుగోలు సమయంలో చెల్లించబడుతుంది.
* నేషనల్ కామన్ మొబిలిటీ కార్డ్ : భారత ప్రభుత్వపు వన్ నేషన్, వన్ కార్డ్ విధానంలో భాగమైన నేషనల్ కామన్ మొబిలిటీ కార్డ్ అనేది ఇంటర్-ఆపరబుల్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్డ్, ఇది వినియోగదారుడు ప్రయాణం, టోల్‌లు, షాపింగ్, నగదు చెల్లించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. RuPay వారి NCMC ని, 2020 డిసెంబరు 28 న ఎయిర్‌పోర్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ లైన్‌లో ప్రారంభించారు. 2023 జూన్‌లో DMRC NCMC సేవలకు అనుగుణంగా దాని ఆటోమేటిక్ ఫేర్ కలెక్షన్ (AFC) వ్యవస్థల అప్‌గ్రేడ్‌ను పూర్తి చేసింది. ఢిల్లీ మెట్రో QR టికెట్
* QR కోడ్ ఆధారిత టికెటింగ్ : ఢిల్లీ మెట్రో QR టికెట్ అనేది టోకెన్ లేదా రీఛార్జ్ కార్డ్ లాగా ప్రయాణాన్ని అనుమతించే మొబైల్ ఆధారిత టికెట్. RIDLR యాప్‌తో ఆన్‌లైన్‌లో టికెట్ కొనుగోలు చేయవచ్చు. ప్రవేశ, నిష్క్రమణల కోసం, QR టికెట్‌ను AFC గేట్ల వద్ద స్కాన్ చేస్తారు. మొబైల్ ఆధారిత టిక్కెట్ల మాదిరిగానే, పేపర్ QR టిక్కెట్లను స్టేషన్‌లో కొనుగోలు చేయవచ్చు.

### ఫీడర్ బస్సులు

ఆనంద్ విహార్ మెట్రో స్టేషన్ వద్ద DMRC ఎలక్ట్రిక్ ఫీడర్ బస్సు
DMRC 2007లో 16 రూట్లలో 117 మినీ బస్సులతో తన ఫీడర్ బస్సు సర్వీసును ప్రారంభించింది. 2024 జనవరిలో కాశ్మీర్ గేట్, గోకుల్‌పురి, శాస్త్రి పార్క్, లక్ష్మీ నగర్, తూర్పు వినోద్ నగర్ - మయూర్ విహార్-II, ఆనంద్ విహార్, దిల్షాద్ గార్డెన్, విశ్వవిద్యాలయ, GTB నగర్ అనే తొమ్మిది మెట్రో స్టేషన్లకు ఐదు రూట్లలో 47 ఎలక్ట్రిక్ ఫీడర్ బస్సులు నడుస్తున్నాయి. ఈ మార్గాలు:

* MC-127: కశ్మీర్ గేట్ నుండి హర్ష విహార్
* MC-137: శాస్త్రి పార్క్ నుండి మయూర్ విహార్ ఫేజ్-III
* MC-137 (మినీ): ఉద్యోగ్ భవన్ నుండి వాణిజ్య భవన్
* MC-341: మయూర్ విహార్ ఫేజ్-III నుండి హర్ష విహార్
* ML-06: విశ్వవిద్యాలయం నుండి శంకరపుర

### రైడర్‌షిప్

DMRC రోజువారీ ప్రయాణీకుల సంఖ్యకు భిన్నంగా వేరే కొలమానాలను పాటిస్తుంది. DMRC "రోజువారీ ప్రయాణీకుల ప్రయాణాలు" అని నివేదిస్తుంది - ఉదాహరణకు, 2022–23లో, రోజుకు సగటున 5.16 మిలియన్ల ప్రయాణీకులు ప్రయాణించగా, 2019-20లో (కోవిడ్‌కు ముందు) ఇది రోజుకు సుమారు 4.63 మిలియన్లుగా ఉందని DMRC నివేదించింది.

COVID-19 మహమ్మారి కారణంగా మెట్రో సేవ 2020 మార్చి 25న నిలిపివేయబడింది. 2020 సెప్టెంబరు 12 న కార్యకలాపాలు తిరిగి ప్రారంభమయ్యాయి. 2020–21 ఆర్థిక సంవత్సరంలో సగటు రోజువారీ ప్రయాణికుల సంఖ్య 8.78 లక్షలకు (0.88 మిలియన్లు) పడిపోయింది.

2024 నవంబరు 18 న గరిష్ట రోజువారీ ప్రయాణికుల సంఖ్య (ప్రయాణికుల ప్రయాణాలు) 7.86 మిలియన్లుగా నివేదించబడింది.

రోజువారీ సగటు ప్రయాణీకుల సంఖ్య
| సంవత్సరం
 | ప్రయాణీకులు
 |
| --- | --- |
| 2004–05
 | 1,24,000 |
| 2005–06
 | 2,68,000 |
| 2006–07
 | 4,84,000 |
| 2007–08
 | 6,25,000 |
| 2008–09
 | 7,22,000 |
| 2009–10
 | 9,19,000 |
| 2010–11
 | 12,59,000 |
| 2011–12
 | 16,60,000 |
| 2012–13
 | 19,26,000 |
| 2013–14
 | 22,04,908 |
| 2014–15
 | 24,02,850 |
| 2015–16
 | 26,15,050 |
| 2016–17
 | 28,00,792 |
| 2017–18
 | 25,87,271 |
| 2018–19
 | 25,93,090 |
| 2019–20\*^
 | 27,80,000 |
| 2020–21\*^
 | 8,78,000 |
| 2021–22\*^
 | 25,16,068 |
| 2022–23\*^
 | 46,26,592 |

^ 2019 నుండి DMRC, ఒక లైన్‌లో ప్రయాణీకుడు చేసే ప్రతి ట్రిప్‌ను లెక్కించడానికి రైడర్‌షిప్‌ను లెక్కించే పద్ధతిని మార్చింది. దీని ప్రకారం 2 కనెక్షన్‌లు తీసుకునే ప్రయాణీకుడి రైడర్‌షిప్‌ను 3 రెట్లు లెక్కిస్తుంది. ఇది ఇతర మెట్రో వ్యవస్థలలో మొత్తం ప్రయాణాలను లెక్కించే ప్రామాణిక పద్ధతికి భిన్నంగా ఉంటుంది. అందువల్ల, ఇలాంటి రవాణా వ్యవస్థలతో పోల్చినప్పుడు ఢిల్లీ మెట్రో రైడర్‌షిప్‌ సుమారు 55% ఎక్కువ ఉంటుంది.

## ఆర్థికం

### ఆర్థిక సారాంశం

మూలం:

ఢిల్లీ మెట్రో 2010 నుండి EBT లో (పన్నులకు ముందు ఆదాయం) నష్టంతో పనిచేస్తోంది. అయితే 2015–16 నుండి ఈ నష్టం తగ్గింది. దాని EBITDA (వడ్డీ, పన్నులు, తరుగుదల, రుణ విమోచనకు ముందు ఆదాయాలు) 2007 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 73 శాతం నుండి 2016–17 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 27 శాతానికి తగ్గింది, తరువాత 2017–18లో 30 శాతానికి మెరుగుపడింది. మెట్రో 2014లో స్టేషన్లకు నామకరణ విధానాన్ని ప్రారంభించింది. దీనిని ఓపెన్ ఇ-టెండరింగ్ ప్రక్రియ ద్వారా మంజూరు చేసింది. దీనిద్వారా ఛార్జీయేతర ఆదాయం సమకూరుతుంది.

### నిధులు, మూలధనీకరణ

DMRC ఢిల్లీ జాతీయ రాజధాని ప్రాంత ప్రభుత్వం, భారత ప్రభుత్వాల సంయుక్త యాజమాన్యంలో ఉంది. 2016 మార్చి నాటికి మొత్తం అప్పు ₹291.5 బిలియను (US$3.7 billion), ఈక్విటీ మూలధనం ₹239.9 బిలియను (US$3.0 billion). కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఢిల్లీ ప్రభుత్వ రుణాలకు రుణ వ్యయం సున్నా శాతం, జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ (JICA) రుణాలకు 0.01% నుండి 2.3 % వరకు ఉంది. 2016 మార్చి 31 న ₹193.1 బిలియను (US$2.4 billion) చెల్లించిన మూలధనం కాగా, మిగిలినది నిల్వలు, మిగులు.

### బ్రాడ్ గేజ్

రోలింగ్ స్టాక్‌ను ఇద్దరు ప్రధాన సరఫరాదారులు సరఫరా చేసారు. ఫేజ్ I రోలింగ్ స్టాక్‌ను హ్యుందాయ్ రోటెమ్, మిత్సుబిషి కార్పొరేషన్, మెల్కోల కన్సార్టియం సరఫరా చేసింది. ఈ కోచ్‌లు MTR రోటెమ్ EMU లాగానే కనిపిస్తాయి, కానీ నాలుగు తలుపులు మాత్రమే ఉంటాయి; ప్లగ్ డోర్‌లకు బదులుగా స్లైడింగ్ డోర్‌లను ఉపయోగిస్తారు. కోచ్‌లను మొదట దక్షిణ కొరియాలో రోటెమ్, తర్వాత బెంగళూరులో BEML కి టెక్నాలజీ బదిలీ ఏర్పాటు ద్వారా నిర్మించారు. ఈ రైళ్లలో నాలుగు తేలికైన 3.2-metre-wide (10 ft 6 in) -స్టీల్ కోచ్‌లు 1,500 మంది ప్రయాణికులను తీసుకెళ్లగలవు. ప్రతి కోచ్‌కు 50 మంది కూర్చునీ, 330 మంది నిలబడీ ప్రయాణించవచ్చు. కోచ్‌లు ఎయిర్ కండిషన్డ్ చేసి, ఆటోమేటిక్ తలుపులతో, మైక్రోప్రాసెసర్-నియంత్రిత బ్రేక్‌లు, సెకండరీ ఎయిర్ సస్పెన్షన్‌లతో ఉంటాయి. ఈ వ్యవస్థను ఎనిమిది కోచ్‌లకు విస్తరించవచ్చు. ప్లాట్‌ఫారమ్‌లను అందుకు అనుగుణంగానే రూపొందించారు.

రెండవ దశ రోలింగ్ స్టాక్‌ను బొంబార్డియర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్ సరఫరా చేసింది. ఇది దాదాపు US$1.1 billion వ్యయంతో 614 కార్లకు ఆర్డర్‌ను పొందింది. తొలి రైళ్లను జర్మనీలోని గోర్లిట్జ్‌, స్వీడన్‌లలో తయారు చేసినప్పటికీ, మిగిలినవి వడోదర సమీపంలో సావ్లిలోని బొంబార్డియర్ కర్మాగారంలో నిర్మిస్తారు. నాలుగు, ఆరు కార్ల రైళ్లలో 1,178, 1,792 మంది ప్రయాణించగలిగే సామర్థ్యం ఉంది. కోచ్‌లలో ఎనిమిది గంటల బ్యాకప్‌తో క్లోజ్డ్-సర్క్యూట్ టెలివిజన్ (CCTV) కెమెరాలు, సెల్ ఫోన్‌లు, ల్యాప్‌టాప్‌ల కోసం ఛార్జర్‌లు, మెరుగైన వాతావరణ నియంత్రణ ఉన్నాయి.

### ప్రామాణిక గేజ్

స్టాండర్డ్-గేజ్ రోలింగ్ స్టాక్‌ను బెంగళూరులోని BEML కర్మాగారంలో తయారు చేస్తారు. ఈ రైళ్లలో ఎక్కువ భాగాన్ని హ్యుందాయ్ రోటెమ్ BEMLకి సరఫరా చేసింది. నాలుగు కార్ల రైళ్లకు 1,506 మంది ప్రయాణీకుల సామర్థ్యం ఉంటుంది. ప్రతి కోచ్‌లో 50 మంది కూర్చుని, 292 మంది నిలబడీ ప్రయాణించడానికి వీలుంటుంది. కోచ్‌ల లోపల, వెలుపల CCTV కెమెరాలు, మొబైల్ ఫోన్‌లు, ల్యాప్‌టాప్‌ల కోసం ఛార్జర్‌లు, మెరుగైన వాతావరణ నియంత్రణ, మైక్రోప్రాసెసర్-నియంత్రిత డిస్క్ బ్రేక్‌లు కలిగిన ఈ రైళ్లు సగటున 34 km/h (21 mph) వేగంతో వెళ్ళగలవు.

### విమానాశ్రయం ఎక్స్‌ప్రెస్

CAF బీసైన్ సరఫరా చేసిన ఎనిమిది ఆరు-బోగీల రైళ్లను స్పెయిన్ నుండి దిగుమతి చేసుకున్నారు. DAME ప్రాజెక్టులో CAF కు ఐదు శాతం వాటా ఉంది. DMRC కార్యకలాపాలను చేపట్టే ముందు రిలయన్స్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌కు మిగిలిన 95 శాతం వాటా ఉంది. ఈ లైన్‌లోని రైళ్లలో శబ్ద తగ్గింపు, ప్యాడెడ్ ఫాబ్రిక్ సీట్లు ఉంటాయి. వినోదం, విమాన సమాచారం కోసం కోచ్‌లలో LCD స్క్రీన్‌లు అమర్చబడి ఉంటాయి. రైళ్లలో అధిక స్థాయి ఉష్ణోగ్రత, ప్రభావాన్ని తట్టుకోగల ఈవెంట్ రికార్డర్ ఉంటుంది. శబ్దం తగ్గడానికి, మెరుగైన సౌకర్యం కోసం వీటి చక్రాలకు ఫ్లేంజ్-లూబ్రికేషన్ వ్యవస్థ ఉంటుంది.

## సిగ్నలింగ్, టెలికమ్యూనికేషన్

మెట్రో ఆటోమేటిక్ ఆపరేషన్, రక్షణ, సిగ్నలింగ్ మాడ్యూళ్ళతో కూడిన కేంద్రీకృత ఆటోమేటిక్ రైలు నియంత్రణ వ్యవస్థతో కూడుకుని ఉన్న క్యాబ్ సిగ్నలింగ్‌ను ఉపయోగిస్తుంది. మోటరోలా సొల్యూషన్స్ వారి 380 MHz డిజిటల్ ట్రంక్డ్ TETRA రేడియో కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థ, అన్ని లైన్లలో వాయిస్, డేటా సమాచారాన్ని తీసుకువెళ్లడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. బ్లూ లైన్ కోసం, సీమెన్స్ ఎలక్ట్రానిక్ ఇంటర్‌లాకింగ్ సికాస్, వికోస్ OC 500 ఆపరేషన్-కంట్రోల్ సిస్టమ్, LZB 700 M ఆటోమేషన్-కంట్రోల్ సిస్టమ్‌ను సరఫరా చేసింది. సాధారణ కార్యకలాపాలు, అత్యవసర సమయాల్లో టెలికమ్యూనికేషన్ కోసం ఆప్టికల్ ఫైబరు కేబుల్, ఆన్-ట్రైన్ రేడియో, CCTV, కేంద్రీకృత గడియారం, పబ్లిక్ అడ్రస్ సిస్టమ్‌తో కూడిన ఇంటిగ్రేటెడ్ సిస్టమ్‌ను ఉపయోగిస్తారు. రెడ్, ఎల్లో లైన్‌లకు ఆల్స్‌టోమ్ సిగ్నలింగ్ వ్యవస్థను సరఫరా చేసింది. గ్రీన్, వయొలెట్ లైన్‌లకు బొంబార్డియర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్, CITYFLO 350 సిగ్నలింగ్ వ్యవస్థను సరఫరా చేసింది.

ఎయిర్‌పోర్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ లైన్ లోని అన్ని స్టేషన్లలో 2012 జనవరి 13 న వైఫై సేవను ప్రవేశపెట్టారు. 2020లో రైళ్లలో కూడా ఈ సేవను అందించారు. వైఫై సేవను యు బ్రాడ్‌బ్యాండ్, కేబుల్ ఇండియా అందిస్తున్నాయి. 2017 ఆగస్టులో బ్లూ లైన్‌లోని 50 స్టేషన్లలో వైఫై సేవ ప్రారంభమైంది. ఫ్రెంచ్ ,టెక్నాలజీ సంస్థ థేల్స్ సంస్థ మెట్రోకు పూర్తిగా ఆటోమాటిక్ అయిన, ఆపరేటర్ లేని రైలు వ్యవస్థను అందించింది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* హైదరాబాదు మెట్రో
* నమ్మ మెట్రో

## గమనికలు

## మూలాలు