# వామపక్ష రాజకీయాలు

**వామపక్ష రాజకీయాలు** లేదా **వామపక్షవాదం** అనేది సామాజిక సమానత్వం, సమానతావాదాన్ని సమర్థించి సాధించడానికి ప్రయత్నించే రాజకీయ సిద్ధాంతాల పరిధి. ఇవి తరచుగా మొత్తం సామాజిక అంతస్తులను వ్యతిరేకిస్తాయి లేదా కొన్ని సామాజిక వర్గీకరణలను వివిధ స్థాయిల్లో వ్యతిరేకిస్తాయి. ఇతరులతో పోలిస్తే సమాజంలో వెనుకబడిన వారి పట్ల ఆందోళన వ్యక్తం చేయడం వామపక్ష రాజకీయాల్లో కనిపిస్తుంది. తగ్గించాల్సిన లేదా రద్దు చేయాల్సిన అన్యాయమైన అసమానతలు ఉన్నాయని వారు విశ్వసిస్తారు, ఇవి అమలు చేయబడే సమాజ స్వభావాన్ని మార్చే తీవ్రమైన మార్గాల ద్వారా దీన్ని సాధించాలని కోరుకుంటారు.

ఒక నిర్దిష్ట సమయం, ప్రదేశంలో రాజకీయ వర్గపటం ఆధారంగా ''వామపక్షం''గా పరిగణించబడే సిద్ధాంతాలు మారుతూ ఉంటాయి. 18వ శతాబ్దం చివరలో మొదటి ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యాల స్థాపన సమయంలో, అమెరికాలో ఉదారవాదాన్ని, ఫ్రాన్స్‌లో రిపబ్లికనిజాన్ని వివరించడానికి ''లెఫ్ట్'' అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు. వీరు సాంప్రదాయ సంప్రదాయవాదులు, రాచరికవాదుల ''మితవాద'' రాజకీయాల కంటే తక్కువ స్థాయి అధికార శ్రేణిని సమర్థించారు. ఆధునిక రాజకీయాల్లో ''లెఫ్ట్'' అనే పదం సాధారణంగా ఆర్థిక రంగంలో కొంతవరకు ప్రజాస్వామ్యాన్ని సమర్థిస్తూ, సాంప్రదాయ ఉదారవాదానికి ఎడమవైపున ఉన్న సిద్ధాంతాలు, ఉద్యమాలకు వర్తిస్తుంది.

నేడు సామాజిక ఉదారవాదం, సామాజిక ప్రజాస్వామ్యం వంటి సిద్ధాంతాలు మధ్య-వామపక్షంగా పరిగణించబడుతున్నాయి, పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని మరింత తీవ్రంగా విమర్శించే ఉద్యమాలకు తరచుగా *వామపక్షం* అని పిలుస్తారు. 19, 20వ శతాబ్దాల్లో ప్రాముఖ్యత పొందిన కార్మిక ఉద్యమం, సామ్యవాదం, అరాచకవాదం, కమ్యూనిజం, మార్క్సిజం, లెనినిజం, సిండికలిజం ఇందులో ఉన్నాయి. అదనంగా, *వామపక్షం* అనే పదం సాంస్కృతికంగా ఉదారవాద, ప్రగతిశీల సామాజిక ఉద్యమాల విస్తృత శ్రేణికి కూడా వర్తించబడింది. పౌర హక్కుల ఉద్యమం, స్త్రీవాద ఉద్యమం, ఎల్‌జిబిటిక్యూ హక్కుల ఉద్యమం, అబార్షన్-హక్కుల ఉద్యమాలు, బహుళసాంస్కృతికత, యుద్ధ వ్యతిరేక ఉద్యమం, పర్యావరణ ఉద్యమం వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి. అలాగే అనేక రకాల రాజకీయ పార్టీలకు కూడా ఇది వర్తిస్తుంది.‌

## పేరు

రాజకీయ వర్గపటంలో *లెఫ్ట్*, *రైట్* అనే పదాలు ఫ్రెంచ్ విప్లవం సమయంలో ఉద్భవించాయి. ఫ్రెంచ్ జాతీయ అసెంబ్లీలో కూర్చునే అమరికను ఇది సూచిస్తుంది. రాజ వీటో అధికారాన్ని వ్యతిరేకించే రాజకీయ సమూహాలు (మూడవ ఎస్టేట్‌కు చెందిన మొంటాగ్నార్డ్, జాకోబిన్ ప్రతినిధులు) సాధారణంగా పార్లమెంటులో ప్రిసైడింగ్ సభ్యుని కుర్చీకి ఎడమ వైపున కూర్చునే వారు. వీటో హక్కును సమర్థించే వారు కుడి వైపున కూర్చునే వారు.

1815లో ఫ్రెంచ్ రాచరికం పునరుద్ధరణ తర్వాత *లెఫ్ట్* అనే పదం వాడకం మరింత ప్రముఖమైంది, ఆ సమయంలో దీన్ని *ఇండిపెండెంట్స్*కు అన్వయించారు. 19వ శతాబ్దం చివరలో ఎడమ, కుడి వర్గాలకు మొదటిసారిగా *వింగ్* అనే పదం జతచేయబడింది. సాధారణంగా కించపరిచే ఉద్దేశ్యంతో ఇది వాడబడింది. తమ మతపరమైన, రాజకీయ అభిప్రాయాలలో సనాతనవాదులు కాని వారికి *లెఫ్ట్-వింగ్* (వామపక్షం) అనే పదం ఉపయోగించారు.

## విధానాలు

రాజకీయ తత్వవేత్త మారియస్ ఓస్ట్రోవ్స్కీ వాదన ప్రకారం, వర్గాల మధ్య వివిధ భేదాలు ఉన్నప్పటికీ సమాజంలో అధికారాన్ని ఎవరు చెలాయిస్తున్నారనే దానిపై వామపక్షం ప్రధానంగా ఆందోళన చెందుతుంది. "ఏమీ లేనివారికి" హాని చేసే "ఉన్నవారిపై" పోరాడటం దీని లక్ష్యం. వామపక్షం ప్రధాన విలువ సామాజిక సమానత్వం అని ఓస్ట్రోవ్స్కీ వాదించారు. సాధికారత కోసం, అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా, సమానత్వం కోసం, అధికార శ్రేణికి వ్యతిరేకంగా, అట్టడుగు వర్గాల సామాజిక గుర్తింపు కోసం, వివక్షకు వ్యతిరేకంగా, సహకారం కోసం, పోటీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడటంలో ఇది వ్యక్తమవుతుంది. దీనికి సంబంధించిన భావనలలో న్యాయం, సంఘీభావం, సాంస్కృతిక బహుళత్వం, సామాజిక పురోగతి, బలవంతపు నియంత్రణ, నిర్బంధం నుండి స్వేచ్ఛ ఉన్నాయి.

### ఆర్థికశాస్త్రం

కేరళలోని ఆలప్పుళలో ప్రదర్శన చేస్తున్న అఖిల భారత ట్రేడ్ యూనియన్ కాంగ్రెస్ సభ్యులు
వామపక్ష ఆర్థిక విశ్వాసాలు కీనేసియన్ ఆర్థికశాస్త్రం, సంక్షేమ రాజ్యం నుండి పారిశ్రామిక ప్రజాస్వామ్యం, సామాజిక విపణి, ఆర్థిక వ్యవస్థ జాతీయీకరణ, కేంద్ర ప్రణాళికల వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. అలాగే కౌన్సిల్-ఆధారిత, స్వయం-నిర్వహణ కలిగిన అరాచక కమ్యూనిజాన్ని సూచించే అరాచక-సిండికలిస్ట్ వాదనల వరకు వ్యాపించి ఉన్నాయి. వామపక్ష రాజకీయాలు సాధారణంగా ప్రధాన రాజకీయ, ఆర్థిక సంస్థల పట్ల ప్రజా, రాష్ట్ర నియంత్రణను ప్రోత్సహిస్తాయి. ఎమెరిటస్ ఎకనామిక్స్ ప్రొఫెసర్ బారీ క్లార్క్ ప్రకారం, వ్యక్తులు సహకారంతో, పరస్పర గౌరవంతో సంబంధాలు పెట్టుకున్నప్పుడు మానవ అభివృద్ధి వర్ధిల్లుతుందని వామపక్ష రాజకీయాల మద్దతుదారులు పేర్కొంటున్నారు. హోదా, అధికారం, సంపదలో విపరీతమైన వ్యత్యాసాలు తొలగించబడినప్పుడే ఈ సంబంధాలు వృద్ధి చెందుతాయి.

పారిశ్రామిక విప్లవం సమయంలో వామపక్షవాదులు కార్మిక సంఘాలకు మద్దతు ఇచ్చారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, అనేక మంది వామపక్షవాదులు ఆర్థిక వ్యవస్థలో బలమైన ప్రభుత్వ జోక్యాన్ని సమర్థించారు. ప్రపంచీకరణ శోషణ స్వభావాన్ని, అన్యాయమైన తొలగింపులను, కార్మికుల దోపిడీని వామపక్షాలు విమర్శిస్తూనే ఉన్నాయి. 20వ శతాబ్దం చివరి పావు భాగంలో, ఆర్థిక వ్యవస్థ రోజువారీ వ్యవహారాల్లో ప్రభుత్వం నేరుగా పాలుపంచుకోవాలనే నమ్మకం మధ్య-వామపక్ష వర్గాల్లో ముఖ్యంగా మూడవ మార్గాన్ని అవలంబించిన సామాజిక ప్రజాస్వామ్యవాదుల్లో ప్రజాదరణ కోల్పోయింది.

కొంతమంది వామపక్షవాదులు కార్ల్ మార్క్స్ ఆర్థిక సిద్ధాంతాల పేరు మీద ఉన్న మార్క్సిస్ట్ ఆర్థిక శాస్త్రాన్ని విశ్వసిస్తారు, అయితే వీరు మార్క్సిస్ట్, మార్క్సిస్టేతర మూలాల నుండి కూడా స్ఫూర్తి పొందుతారు. కొందరు మార్క్స్ ఆర్థిక సిద్ధాంతాలను ఆయన రాజకీయ తత్వశాస్త్రం నుండి వేరు చేస్తారు. విప్లవాత్మక సామ్యవాదం పట్ల ఆయన వాదన నుండి, కార్మిక విప్లవం అనివార్యమనే ఆయన నమ్మకం నుండి ఆర్థిక వ్యవస్థను అర్థం చేసుకునే మార్క్స్ విధానం స్వతంత్రమైనదని వాదిస్తారు. రైతుల రాజకీయ ప్రాధాన్యత వామపక్షాలను విభజించింది. దాస్ క్యాపిటల్ లో మార్క్స్ ఈ అంశాన్ని పెద్దగా ప్రస్తావించలేదు. అయితే ఆయన మరణానంతర నోట్ బుక్ అధ్యయనాలు పెట్టుబడిదారీ విధానంలో అంతర్జాతీయ వ్యవసాయ వాణిజ్యం, సహజ వనరుల దోపిడీని విమర్శించడానికి వ్యవసాయ రసాయన శాస్త్రవేత్తల రచనలను అధ్యయనం చేయడానికి ఆయన ఆసక్తి చూపాడని సూచిస్తున్నాయి. కమ్యూనిస్ట్ మేనిఫెస్టో, క్రిటిక్ ఆఫ్ ది గోతా ప్రోగ్రామ్, ది ఎయిటీన్త్ బ్రుమైర్ ఆఫ్ లూయిస్ బోనపార్టే వంటి ఇతర రచనలలో, శ్రామికవర్గంలోకి బదిలీ చేయడం ద్వారా రైతాంగ విప్లవాత్మక సామర్థ్యాన్ని మార్క్స్ నొక్కిచెప్పాడు. మిఖాయిల్ బకునిన్ లంపెన్‌ప్రోలిటేరియట్‌ను విప్లవాత్మక వర్గంగా భావించాడు, పట్టణ కార్మికులు కాకుండా గ్రామీణ రైతులు కార్మిక విప్లవాన్ని తీసుకువస్తారని మావో జెడాంగ్ విశ్వసించాడు.

వామపక్ష ఉదారవాదులు, అరాచకవాదులు, ఉదారవాద సామ్యవాదులు వికేంద్రీకృత ఆర్థిక వ్యవస్థను విశ్వసిస్తారు. ఇది కార్మిక సంఘాలు, వర్కర్స్ కౌన్సిల్స్, సహకార సంఘాలు, మున్సిపాలిటీలు, కమ్యూన్‌లచే నిర్వహించబడాలని వారు భావిస్తారు. ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు నియంత్రణ రెండింటినీ వీరు వ్యతిరేకిస్తారు. సామాజిక యాజమాన్యం, స్థానిక నియంత్రణకు వీరు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.

### పర్యావరణం

ప్రముఖ వామపక్ష న్యాయవాదులలో థామస్ పైన్ ఒకరు. 'లెఫ్ట్', 'రైట్' అనేవి రాజకీయ పదాలుగా మారినప్పటి నుండి ప్రపంచ ఉమ్మడి మానవ యాజమాన్యాన్ని వివరించిన మొదటి వ్యక్తులలో ఆయన ఒకరు, దీన్ని ఆయన అగ్రేరియన్ జస్టిస్ అనే పుస్తకంలో ప్రస్తావించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన చారిత్రక వామపక్ష ఆలోచనలు, సాహిత్యంలో ఈ సూత్రం ప్రతిబింబించింది. కార్ల్ మార్క్స్, ప్రారంభ సామ్యవాద తత్వవేత్త విలియం మోరిస్ పర్యావరణ సమస్యల పట్ల ఆందోళనను కనబర్చారు. మార్క్స్ ప్రకారం, "మొత్తం సమాజం, దేశం, ఏకకాలంలో ఉన్న అన్ని సమాజాలు కూడా భూమి యజమానులు కారు. వారు కేవలం దాని లబ్ధిదారులు మాత్రమే, రాబోయే తరాలకు దానిని మెరుగైన స్థితిలో అందించాలి". రష్యన్ విప్లవం తరువాత, అలెగ్జాండర్ బోగ్డనోవ్ వంటి పర్యావరణ శాస్త్రవేత్తలు సోవియట్ పాలన మొదటి దశాబ్దంలో పర్యావరణవాదాన్ని బోల్షెవిజంలో పొందుపరచడానికి ప్రయత్నాలు చేశారు. అయితే స్టాలిన్ తన మరణం (1953) వరకు ఆవరణ శాస్త్రవేత్తలపై దాడులు చేశాడు, పర్యావరణవాదులను ప్రక్షాళన చేశాడు. అదేవిధంగా, మావో జెడాంగ్ పర్యావరణవాదాన్ని తిరస్కరించాడు, చారిత్రక భౌతికవాద చట్టాల ఆధారంగా ప్రకృతి మొత్తం విప్లవ సేవలో ఉంచబడాలని విశ్వసించాడు.

1970ల నుండి పర్యావరణవాదం వామపక్షాలకు పెరుగుతున్న ఆందోళనగా మారింది, సామాజిక ఉద్యమాలు, పలు కార్మిక సంఘాలు పర్యావరణ సమస్యలు, కారణాలపై ప్రచారం చేశాయి. ఆస్ట్రేలియాలో జాక్ ముండీ నాయకత్వంలోని వామపక్ష బిల్డర్స్ లేబరర్స్ ఫెడరేషన్, పర్యావరణపరంగా విధ్వంసకర అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులపై ఆకుపచ్చ నిషేధాలను (green bans) విధించడానికి పర్యావరణవేత్తలతో ఏకమైంది. సోషలిస్ట్, మార్క్సిస్ట్ వామపక్షాలకు చెందిన పలు విభాగాలు పర్యావరణవాదం, పెట్టుబడిదారీ వ్యతిరేకతలను కలిపి ఎకో-సోషలిస్ట్ భావజాలంగా మార్చాయి. బారీ కామొనర్ *ది లిమిట్స్ టు గ్రోత్* మోడల్‌కు వామపక్ష ప్రతిస్పందనను స్పష్టం చేశాడు. పర్యావరణ విధ్వంసానికి మానవ జనాభా ఒత్తిళ్లు కాకుండా పెట్టుబడిదారీ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలే ప్రధాన కారణమని ఆయన ప్రతిపాదించాడు. పర్యావరణ విధ్వంసం అసమానంగా పేద సంఘాలు, దేశాలను ప్రభావితం చేస్తుంది కాబట్టి, పర్యావరణ క్షీణతను తరగతి లేదా సమానత్వ సమస్యగా చూడవచ్చు.

Ms. మ్యాగజైన్ 2007 సంచిక కవర్ స్టోరీలో గ్లోబల్ వార్మింగ్.
అనేక వామపక్ష లేదా సామ్యవాద సమూహాలు బహిరంగ పర్యావరణ ఆందోళనను కలిగి ఉన్నాయి, పలు హరిత పార్టీలలో బలమైన సామ్యవాద ఉనికి ఉంది. వాతావరణ మార్పులను అరికట్టడంలో ఉద్గారాలను ఎలా సమర్థవంతంగా తగ్గించాలనే దానిపై కూడా వామపక్షాలు విభజించబడ్డాయి. మధ్య-వామపక్షం తరచుగా మార్కెట్ చర్యలపై ఆధారపడటాన్ని సమర్థిస్తుండగా, తీవ్ర వామపక్షాలు గ్రీన్ న్యూ డీల్ రూపంలో ప్రత్యక్ష ప్రభుత్వ నియంత్రణ, జోక్యాన్ని సమర్థిస్తాయి.

### జాతీయవాదం, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేకత, జాతీయవాద వ్యతిరేకత

జాతీయత, సామ్రాజ్యవాదం, జాతీయవాదం అనేవి వామపక్ష రాజకీయ చర్చలలో ప్రధాన లక్షణాలుగా ఉన్నాయి. ఫ్రెంచ్ విప్లవం సమయంలో, జాతీయవాదం రిపబ్లికన్ లెఫ్ట్ ముఖ్య విధానం. రిపబ్లికన్ వామపక్షాలు పౌర జాతీయవాదాన్ని సమర్థించాయి.

కార్మిక వర్గ అంతర్జాతీయవాదం మార్క్సిస్ట్ సామాజిక వర్గ సిద్ధాంతం ప్రకారం, శ్రామిక వర్గం కేవలం తమ సొంత దేశాలపై మాత్రమే దృష్టి పెట్టకుండా, ఉమ్మడి వర్గ ప్రయోజనాల సాధనలో ఇతర దేశాల్లోని శ్రామికులతో సంఘీభావంగా వ్యవహరించాలి. "ప్రపంచ కార్మికులారా, ఏకం కండి!" అనే నినాదంలో ఇది సంగ్రహించబడింది. జాతీయవాదం, జాత్యహంకారం మతాన్ని పాలకుల విభజించి పాలించు వ్యూహాలుగా కొందరు మార్క్సిస్టులు, వామపక్షవాదులు చూస్తారు.

అరాచకవాదం జాతీయవాదంపై ఒక విమర్శను అభివృద్ధి చేసింది, ఇది రాజ్య అధికారాన్ని, ఆధిపత్యాన్ని సమర్థించడంలో, పదిలపరచడంలో జాతీయవాద పాత్రపై దృష్టి పెడుతుంది. జాతీయవాదం కేంద్రీకరణకు కృషి చేస్తుంది. ఈ అంశం అరాచకవాదంలో రుడాల్ఫ్ రాకర్ తన నేషనలిజం అండ్ కల్చర్ అనే పుస్తకంలో, ఫ్రెడీ పెర్ల్‌మాన్ రచనలలో విస్తృతంగా చర్చించబడింది.

జర్మనీ, హంగరీలలో విప్లవాల వైఫల్యం ఒక ఆసన్నమైన ప్రపంచ విప్లవంపై బోల్షెవిక్ ఆశలను అంతం చేసింది, ఇది జోసెఫ్ స్టాలిన్ చేత ఒక దేశంలో సామ్యవాద సిద్ధాంతం ప్రోత్సాహానికి దారితీసింది. "శ్రామికవర్గం ఒక దేశంలో సోషలిస్ట్ సమాజాన్ని నిర్మించగలదు, నిర్మించాలి" అని ఆయన వాదించాడు. దీన్ని ట్రోత్స్కీ, అతని మద్దతుదారులు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు, స్టాలిన్ సామ్యవాద విప్లవ లక్ష్యాలు, ఆదర్శాలకు ద్రోహం చేశాడని ఖండించారు.

యూరోపియన్ సామాజిక ప్రజాస్వామ్యవాదులు ఐరోపా సమాఖ్య లోపల యూరోపియనిజం, దేశాల విలీనానికి గట్టిగా మద్దతు ఇస్తారు, అయినప్పటికీ వామపక్షంలో కొందరు జాతీయవాదులు, యూరోస్కెప్టిక్స్ ఉన్నారు.

వామపక్ష ఉద్యమాలు తరచుగా సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక విధానాలను తీసుకున్నాయి. వామపక్ష జాతీయవాదం అనేది ఇతర దేశాల దోపిడీ లేదా అణచివేతను అధిగమించడానికి ప్రయత్నించే వామపక్ష శ్రామిక-వర్గ ప్రజాకర్షక ఎజెండాను నొక్కిచెప్పే ఏ రకమైన జాతీయవాదాన్నైనా సూచించవచ్చు. అనేక వలసవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలు వామపక్ష, సామ్యవాద ఆలోచనలను అవలంబించాయి.

### మతం

అసలు ఫ్రెంచ్ లెఫ్ట్ దృఢమైన క్లెరికల్ వ్యతిరేకతను ప్రదర్శించింది, రోమన్ కాథలిక్ చర్చి ప్రభావాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది, నాస్తికత్వాన్ని, చర్చి, రాజ్యం విభజనను సమర్థించింది. "మతం అనేది అణగారిన ప్రాణి నిట్టూర్పు, హృదయం లేని ప్రపంచ హృదయం, ఆత్మ లేని పరిస్థితుల ఆత్మ. ఇది ప్రజల నల్లమందు (opium of the people)" అని క్యార్ల్ మార్క్స్ నొక్కిచెప్పాడు. సోవియట్ రష్యాలో, వ్లాదిమిర్ లెనిన్ ఆధ్వర్యంలోని బోల్షెవిక్‌లు మతం క్రమంగా క్షీణిస్తుందని భావించారు, వ్యవస్థీకృత క్రైస్తవం, ఇతర మత సంస్థలను నిర్మూలించాలని నిర్ణయించుకున్నారు.

నేడు పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో, వామపక్షవాదులు సాధారణంగా లౌకికీకరణను (secularisation), చర్చి, రాజ్యాల విభజనను సమర్థిస్తారు. అయితే, మత విశ్వాసాలు ప్రగతిశీల ఉద్యమం, పౌర హక్కుల ఉద్యమం, యుద్ధ వ్యతిరేక ఉద్యమం, మరణశిక్ష వ్యతిరేక ఉద్యమం వంటి అనేక వామపక్ష ఉద్యమాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి. రాబర్ట్ ఓవెన్, చార్లెస్ ఫోరియర్ వంటి ప్రారంభ ఆదర్శ సామ్యవాద ఆలోచనాపరులు క్రైస్తవ సూత్రాలపై తమ సామ్యవాద సిద్ధాంతాలను ఆధారం చేసుకున్నారు. శాంతివాదం, సామాజిక న్యాయం, జాతి సమానత్వం, మానవ హక్కులు, పెట్టుబడిదారీ విధానం తిరస్కరణ వంటి వామపక్ష ఆందోళనలు బైబిల్‌లో చూడవచ్చు.

బౌద్ధ సామ్యవాదం, యూదుల సామ్యవాదం, ఇస్లామిక్ సామ్యవాదం వంటి ఇతర వామపక్ష మత ఉద్యమాలు కూడా ఉన్నాయి. బ్రిటన్‌లోని రెస్పెక్ట్ పార్టీ, స్టాప్ ది వార్ కోయలిషన్ వంటి వామపక్ష, యుద్ధ వ్యతిరేక ముస్లింల మధ్య పొత్తులు కుదిరాయి. ఫ్రాన్స్‌లో, పాఠశాలల నుండి హిజాబ్‌ను నిషేధించే చర్యలపై వామపక్షాలు విభజించబడ్డాయి.

### సామాజిక అభ్యుదయవాదం, ప్రతిసంస్కృతి

1965లో వర్ణ వివక్షకు వ్యతిరేకంగా న్యూయార్క్ నగరంలో ప్రదర్శన
సామాజిక పురోగతి వాదం ఆధునిక వామపక్షవాదానికి మరొక సాధారణ లక్షణం, ముఖ్యంగా అమెరికాలో బానిసత్వాన్ని రద్దు చేయడంలో, రాజ్యాంగంలో మహిళల ఓటు హక్కును పొందుపరచడంలో, పౌర హక్కులు, ఎల్‌జిబిటిక్యూ (LGBTQ) హక్కులు, మహిళల హక్కులు, బహుళసాంస్కృతికత రక్షణలో సామాజిక అభ్యుదయవాదులు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. మరణశిక్ష, హింస, సామూహిక నిఘాలను వ్యతిరేకించడం, అబార్షన్ హక్కులు, స్వలింగ వివాహాలకు చట్టపరమైన గుర్తింపు, గర్భనిరోధకాల పంపిణీకి మద్దతు ఇవ్వడం వంటివి ప్రస్తుత సామాజిక అభ్యుదయవాదంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.

1960లు, 1970లలో వివిధ ప్రతిసంస్కృతి, యుద్ధ-వ్యతిరేక ఉద్యమాలు నయా వామపక్షాలతో (New Left) సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. ముందు నాటి కార్మిక సంఘ కార్యాచరణ, శ్రామిక వర్గ విప్లవంతో పాటు, కొత్త వామపక్షాలు సామాజిక కార్యాచరణగా పిలువబడే రాజకీయ కార్యాచరణను కూడా స్వీకరించాయి.

అనేక ప్రారంభ స్త్రీవాదులు వామపక్షంలో భాగంగా పరిగణించబడ్డారు. ప్రసిద్ధ మార్క్సిస్ట్ తత్వవేత్తలు రోసా లక్సెంబర్గ్, అరాచక తత్వవేత్తలు ఎమ్మా గోల్డ్‌మన్, ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాద తత్వవేత్తలు లింగ సమానత్వానికి బలమైన మద్దతుదారులుగా ఉన్నారు. అయినప్పటికీ, రోసా లక్సెంబర్గ్, క్లారా జెట్కిన్, అలెగ్జాండ్రా కొల్లొంటాయ్ వంటి మార్క్సిస్టులు స్త్రీలకు రాడికల్ సామాజిక సమానత్వానికి మద్దతుదారులు, అయితే వీరు పెట్టుబడిదారీ బూర్జువా భావజాలంగా భావించి ఉదారవాద స్త్రీవాదాన్ని తిరస్కరించారు, వ్యతిరేకించారు. మొదటి అంతర్జాతీయ శ్రామిక మహిళా దినోత్సవ కార్యక్రమాలను నిర్వహించడంలో మార్క్సిస్టులదే బాధ్యత.

వామపక్ష భావజాలాలు, ఎల్‌జిబిటిక్యూ హక్కుల పోరాటాల మధ్య సంబంధం కూడా ఒక ముఖ్యమైన చరిత్రను కలిగి ఉంది. ప్రారంభ ఎల్‌జిబిటిక్యూ హక్కుల పోరాటాలలో పాలుపంచుకున్న ప్రముఖ సామ్యవాదులలో ఎడ్వర్డ్ కార్పెంటర్, ఆస్కార్ వైల్డ్ తదితరులు ఉన్నారు. 1969లో జరిగిన స్టోన్‌వాల్ అల్లర్ల నేపథ్యంలో ఎల్‌జిబిటిక్యూ హక్కుల ఉద్యమం స్థాపనలో నయా వామపక్షాలు కీలకపాత్ర పోషించాయి. సమకాలీన వామపక్ష కార్యకర్తలు, క్యూబా వంటి సామ్యవాద దేశాలు ఎల్‌జిబిటిక్యూ+ వ్యక్తులకు చురుకుగా మద్దతు ఇస్తున్నాయి, హక్కుల పోరాటంలో పాల్గొంటున్నాయి.

## చరిత్ర

1789 మే 5న వర్సైల్స్‌లో జరిగిన ఎస్టేట్స్ జనరల్ సమావేశ ప్రారంభం
19వ శతాబ్దం అంతటా, ఎడమ, కుడి వర్గాల మధ్య ప్రధాన విభజన ఫ్రెంచ్ రిపబ్లిక్ మద్దతుదారులు, రాచరిక ప్రత్యేక హక్కుల మద్దతుదారుల మధ్య ఉంది.

19వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, జాతీయవాదం, సామ్యవాదం, ప్రజాస్వామ్యం, క్లెరికల్ వ్యతిరేకత ఫ్రెంచ్ వామపక్షం ముఖ్య లక్షణాలుగా మారాయి. కమ్యూనిస్ట్ మేనిఫెస్టోను కార్ల్ మార్క్స్, ఫ్రెడరిక్ ఎంగెల్స్ ప్రచురించారు, మానవ చరిత్ర అంతా వర్గ పోరాటంగా నిర్వచించబడిందని ఇది నొక్కిచెప్పింది. కార్మిక విప్లవం పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని పడగొట్టి, పౌరసత్వం లేని, డబ్బులేని, వర్గరహిత కమ్యూనిస్ట్ సమాజాన్ని సృష్టిస్తుందని వారు అంచనా వేశారు. ఈ కాలంలోనే ఎడమ, కుడి వర్గాలకు 'వింగ్' అనే పదం జోడించబడింది.

అంతర్జాతీయ వర్కింగ్‌మెన్స్ అసోసియేషన్ వర్గరహిత, పౌరసత్వం లేని సమాజాన్ని ఎలా చేరుకోవాలనే దానిపై విభిన్న అభిప్రాయాలతో వివిధ దేశాలకు చెందిన ప్రతినిధులను ఒకచోట చేర్చింది. మార్క్స్, మిఖాయిల్ బకునిన్ మద్దతుదారుల మధ్య చీలిక తరువాత, అరాచకవాదులు సెయింట్-ఇమియర్ ఇంటర్నేషనల్, ఆ తర్వాత ఇంటర్నేషనల్ వర్కర్స్ అసోసియేషన్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. రెండవ ఇంటర్నేషనల్ ఒకటో ప్రపంచ యుద్ధం సమస్యపై విడిపోయింది. యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకించిన వారిలో వ్లాదిమిర్ లెనిన్, రోసా లక్సెంబర్గ్ తమను తాము మరింత ఎడమవైపున ఉన్నట్లు భావించారు.

అమెరికాలో వామపక్షవాదులు, అభ్యుదయవాదులు థామస్ పైన్ రచనల ద్వారా ప్రభావితమయ్యారు, వనరుల పునఃపంపిణీ ద్వారా సామాజిక సమానత్వం సాధ్యమవుతుందని ఈయన సిద్ధాంతీకరించాడు. అమెరికా అంతర్యుద్ధం తరువాత, వామపక్షం అనే పదాన్ని కార్మిక సంఘాలు, పౌర హక్కుల ఉద్యమం, యుద్ధ వ్యతిరేక ఉద్యమానికి మద్దతు ఇచ్చే వారిని వర్ణించడానికి ఉపయోగించారు.

20వ శతాబ్దంలో, యుద్ధం సామాజిక మార్పుల వేగాన్ని తీవ్రతరం చేసింది, వామపక్ష రాజకీయాల వృద్ధికి కీలక ఉత్ప్రేరకంగా నిలిచింది.

## రకాలు

వామపక్ష రాజకీయాల వర్గపటం మధ్య-వామపక్షం నుండి తీవ్ర-వామపక్షం (far-left) వరకు ఉంటుంది. మధ్య-వామపక్షం అనే పదం పెట్టుబడిదారీ విధానం, మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థను అంగీకరించే రాజకీయ స్రవంతిలోని స్థితిని వివరిస్తుంది. పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని, ప్రాతినిధ్య ప్రజాస్వామ్యాన్ని తీవ్రంగా తిరస్కరించే మరింత రాడికల్ స్థానాలకు తీవ్ర-వామపక్షం అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. సామాజిక ప్రజాస్వామ్యవాదులు, సామాజిక ఉదారవాదులు, అభ్యుదయవాదులు, పర్యావరణవాదులు మధ్య-వామపక్షంలో ఉంటారు.

అనేక దేశాలలో తీవ్ర-వామపక్షం అనే పదాలు అరాచకవాదం, కమ్యూనిజం వంటి వాటితో ముడిపడి ఉన్నాయి. పెట్టుబడిదారీ వ్యతిరేకతను సమర్థించే సమూహాలను వివరించడానికి వీటిని ఉపయోగిస్తారు. హోమ్‌ల్యాండ్ సెక్యూరిటీ విభాగం "వామపక్ష తీవ్రవాదాన్ని" కేవలం రాజకీయ ప్రక్రియల ద్వారా కాకుండా "హింసాత్మక విప్లవం ద్వారా మార్పును తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించే" సమూహాలుగా నిర్వచిస్తుంది. మితవాద రాజకీయాల మాదిరిగానే, వామపక్ష తీవ్రవాద రాజకీయాలు రాజకీయ హింస, తీవ్రవాదం, విధ్వంసాలకు ప్రేరేపించాయి.

చైనాలో చైనీస్ న్యూ లెఫ్ట్ అనే పదం 1980లు, 1990లలో డెంగ్ జియావోపింగ్ అమలు చేసిన సంస్కరణలు, ఓపెనింగ్ అప్‌లను వ్యతిరేకించే వారిని సూచిస్తుంది, దానికి బదులుగా మావోయిస్ట్ విధానాల పునరుద్ధరణ, సామ్యవాద ఆర్థిక వ్యవస్థకు తక్షణ మార్పును వీరు కోరుకుంటారు. పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో న్యూ లెఫ్ట్ పదాన్ని సామాజిక, సాంస్కృతిక రాజకీయాలకు ఉపయోగిస్తారు.

1980ల కాలంలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, హార్డ్ లెఫ్ట్ అనే పదం టోనీ బెన్ మద్దతుదారులకు, ట్రోత్స్కీవాద సమూహాలకు వర్తించబడింది. అదే కాలంలో, మితవాదంగా భావించే లేబర్ పార్టీ మద్దతుదారులకు సాఫ్ట్ లెఫ్ట్ అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు. టోనీ బ్లెయిర్ నాయకత్వంలో లేబర్ పార్టీ "మూడవ మార్గాన్ని" అవలంబించింది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* సంఘర్షణ సిద్ధాంతాలు
* వామపక్ష-సంప్రదాయవాదం
* వామపక్ష ప్రజాకర్షకవాదం
* వామపక్ష ఉగ్రవాదం
* వామపక్ష అంతర్జాతీయ జాబితా
* వామపక్ష రాజకీయ పార్టీల జాబితా
* పోస్ట్-లెఫ్ట్ అరాచకం
* రెడ్-బైటింగ్
* రెడ్ స్కేర్
* రెడ్‌వాషింగ్
* మితవాద రాజకీయాలు
* సామాజిక విమర్శ
* వోక్ (Woke)

## మూలాలు

## ఆధారాలు

* Kolko, Gabriel (1994). *Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience*. New Press. ISBN 9781565842182.

## మరింత చదవడానికి

* Best, Steven (2014). "Rethinking Revolution: Veganism, Animal Liberation, Ecology, and the Left". *The Politics of Total Liberation: Revolution for the 21st Century*. Palgrave Macmillan. pp. 79–106. doi:10.1057/9781137440723\_4. ISBN 978-1137471116.
* *Encyclopedia of the American Left*, ed. by Mari Jo Buhle, Paul Buhle, Dan Georgakas, Second Edition, Oxford University Press 1998, ISBN 0-19-512088-4.
* Jeffreys-Jones, Rhodri. "Changes in the Nomenclature of the American Left" *Journal of American Studies* (2010) 44#1 pp. 83–100; how the term "socialism" was replaced by "left" in USA.online
* Lin Chun, *The British New Left*, Edinburgh: Edinburgh Univ. Press, 1993.
* Geoff Eley, *Forging Democracy: The History of the Left in Europe, 1850–2000*, Oxford University Press 2002, ISBN 0-19-504479-7.
* "Leftism in India, 1917–1947", Satyabrata Rai Chowdhuri, Palgrave Macmillan, UK, 2007, ISBN 978-0-230-51716-5.
* Winlow, Simon; Hall, Steve (2022). *The Death of the Left: Why We Must Begin from the Beginning Again*. Policy Press. ISBN 978-1447354154.