Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# రామ్ గోపాల్ విజయవర్గీయ

| రాం గోపాల్ విజయవర్గీయ |
| --- |
| జననం | 1905 బాలేర్, సవై మధోపూర్ జిల్లా, రాజస్థాన్, భారతదేశం |
| మరణం | 2003 |
| జాతీయత | భారతదేశం |
| రంగం | చిత్రలేఖనం |
| శిక్షణ | మహారాజా స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, జైపూర్ |
| ఉద్యమం | బెంగాల్ స్కూలు |
| చేసిన పనులు | 'విజయవర్గీయ పిక్చర్ ఆల్బమ్' (1934), 'మేఘదూత్ చిత్రావళి' (1945), 'బెహారీ చిత్రావళి' (1945), 'రాజస్థానీ పెయింటింగ్స్' (1952) |
| అవార్డులు | కళలులో పద్మశ్రీ |

రామ్ గోపాల్ విజయవర్గియా (1905–2003) భారతీయ చిత్రకారుడు. ఆయన కవి, రచయిత కూడా.

## జీవితం, వృత్తి

ఆయన 1905లో రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని బాలేర్ సవాయి మాధోపూర్ జిల్లాలో జన్మించారు. అతను జైపూర్ లోని మహారాజా స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ లో చిత్రలేఖనం నేర్చుకున్నాడు, అక్కడ కళాకారుడు అసిత్ కుమార్ హల్దార్ ప్రిన్సిపాల్ గా ఉన్నారు. తరువాత అతను కోల్ కతాకు వెళ్లి అక్కడ బెంగాల్ స్కూల్ నుండి మరింత ప్రభావాలను గ్రహించాడు, ముఖ్యంగా కళాకారుడు శైలేంద్ర నాథ్ డే, అతను తన గురువుగా భావించాడు

ఆయన మొదటి ప్రదర్శన 1928లో కలకత్తాలోని ఫైన్ ఆర్ట్స్ & క్రాఫ్ట్స్ సొసైటీలో జరిగింది, ఆ తరువాత భారతదేశంలోని ఇతర ప్రధాన నగరాల్లో జరిగింది. ఆయన చిత్రాలు భారతీయ ఇతిహాసాలు, సాహిత్య రచనల నుండి ప్రేరణ పొందాయి. అవి తరచుగా ఆ కాలంలోని సాహిత్య పత్రికలైన మోడరన్ రివ్యూ, విశాల్ భారత్, తరువాత ధర్మయుగంలో పత్రికలుగా కనిపించాయి.

ఆయన 1945 నుండి 1966 వరకు రాజస్థాన్ కళా మందిర్, రాజస్థాన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ కు ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేశారు. ఆయన రాజస్థాన్ లలిత కళా అకాడమీకి ఉపాధ్యక్షుడు గా 1958-60 కాలంలో పనిచేసాడు.

విజయవర్గియాపై ప్రచురణలుః 'విజయవర్గియ పిక్చర్ ఆల్బమ్', 1934 'మేఘదూత్ చిత్రావళి' 1945 'బిహారీ చిత్రావళి', 1945 'రాజస్థానీ పెయింటింగ్స్', 1952 'లలిత కళా అకాడమీ ప్రచురించిన మోనోగ్రాఫ్, 1988' రూపంకర్ ' (జీవితచరిత్ర 1991,వాల్యూమ్ II' పెయింటింగ్సు '1995).

## పురస్కారాలు

* మహారాజా పాటియాలా, 1934
* రాజస్థాన్ లలిత కళా అకాడమీ, 1958
* 1984లో పద్మశ్రీ
* ఫెలో, లలిత్ కళా అకాడమీ, న్యూ ఢిల్లీ, 1988
* హిందీ సాహిత్య సమ్మేళనం నుండి 'సాహిత్య వాచస్పతి' గౌరవం, ప్రయాగ్, 1998

## పుస్తకాలు

**కలలలో**

విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. 1953. *రాజస్థానీ చిత్రకళ*. జైపూర్ః విజయవర్గియా కళా మండల్.

**కల్పన**

విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. 1969. *మెహందీ లగే హాత్ ఔర్ కాజల్ భారి అంఖేన్*

విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. 1998. *వసంతి*. జైపూర్ః సాహిత్యగర్.

విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. 1998. మధ్యం మార్గ్. జైపూర్ః సాహిత్యగర్.

**కవిత్వం**

విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. *నిసర్గ మంజరి*. జైపూర్ః పద్మశ్రీ రామగోపాల్ విజయవర్గియా మెమోరియల్ త్రష్ట్, 2005

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

* 2004లో ఢిల్లీలోని కుమార్ గ్యాలరీలో ప్రదర్శన Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine
# నసీరుద్దీన్ షా

| నసీరుద్దీన్ షా |
| --- |
| 2011 లో నసీరుద్దీన్ షా |
| జననం | నసీరుద్దీన్ షా  (1949-07-20) 1949 జులై 20 or  (1950-08-16) 1950 ఆగస్టు 16 బారాబంకీ, ఉత్తరప్రదేశ్ |
| జాతీయత | భారతీయుడు |
| వృత్తి | నటుడు, పర్యావరణవేత్త |
| క్రియాశీలక సంవత్సరాలు | 1972–ప్రస్తుతం |
| Notable work | *కర్మ (సినిమా)*,మీర్జా గాలిబ్ (1989) *ది పర్ఫెక్ట్ మర్డర్*, *ఎ వెన్స్ డే*, *సర్ఫరోష్*, *ఖుదా కేలియే*, *మాన్ సూన్ వెడ్డింగ్*, *మసూమ్*,*జిందా భాగ్*, *ది లీగ్ ఆఫ్ ఎక్స్ట్రా ఆర్డినరీ జెంటిల్మన్*, *ఇక్బాల్* |
| భాగస్వామి | పర్వీన్ మురాద్ (మనారా సిక్రీ - చనిపోయింది) రత్నా పాఠక్ (1982–ప్రస్తుతం) |
| పిల్లలు | హీబా షా ఇమాద్ షా వివాన్ షా |
| బంధువులు | జమీరుద్దీన్ షా (సోదరుడు) దీనా పాఠక్ (అత్త) సుప్రియా పాఠక్ (మరదలు) మహమ్మద్ ఆలీ షా (మేనల్లుడు) |
| పురస్కారాలు | పద్మభూషణ్, పద్మశ్రీ పురస్కారం, జాతీయ సినిమా పురస్కారం |
| Signature |
| నసీరుద్దీన్ షా సంతకం |

**నసీరుద్దీన్ షా** (జులై 20 1949 లేదా 1950 ఆగస్టు 16 ఒక ప్రముఖ భారతీయ నటుడు, దర్శకుడు. 1975 లో చలనచిత్ర పరిశ్రమలో ప్రవేశించిన ఆయన సుమారు 100కి పైగా చిత్రాలలో వైవిధ్యమైన పాత్రలలో నటించాడు. ప్రధానంగా హిందీ భాషతో పాటు కన్నడ, మలయాళం, బెంగాలీ, ఇంగ్లీషు భాషల్లో కూడా నటించాడు. ఆయన మూడు నేషనల్ అవార్డులు, మూడు ఫిల్మ్ ఫేర్, వెనిస్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ పురస్కారాలతో పాటు పలు పురస్కారాలు అందుకున్నాడు. నటనా రంగంలో ఆయన కృషికి భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్ పురస్కారాలతో సత్కరించింది.

## జీవిత విశేషాలు

పద్మశ్రీపురస్కారం
నసీరుద్దీన్ షా ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని బారాబంకీ అనే ఊళ్ళో ఒక ముస్లిం కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఆయన 19వ శతాబ్దంలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ సేనాధిపతి జాన్ ఫిషాన్ ఖాన్ వంశంలో జన్మించాడు. జాన్ ఫిషాన్ మొట్ట మొదటి ఆంగ్లో ఆఫ్ఘన్ యుద్ధంలో పాల్గొన్నాడు. అంతేకాక 1857 లో జరిగిన మొదటి సిపాయిల తిరుగుబాటును అణిచివేయడంలో ఆంగ్లేయులకు సహకరించాడు.
*సెయింట్ ఆన్సెల్మ్ అజ్మీర్* పాఠశాలలో షా తన ప్రాథమిక విద్యనభ్యసించాడు. తరువాత నైనిటాల్ లోని సెయింట్ జోసెఫ్ కళాశాలలో చదివాడు. 1971 లో ఆలీఘర్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఆర్ట్స్ లో డిగ్రీ పట్టా అందుకున్నాడు. ఢిల్లీలోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామాలో ఇబ్రహీం అల్కాజీ వద్ద శిక్షణ పొందాడు.

## సినిమారంగం

షా బాలీవుడ్ పరిశ్రమలోనే కాక, సమాంతర సినిమాలోనూ విజయవంతం అయ్యాడు. అంతర్జాతీయ సినిమాల్లో కూడా నటించాడు. ది లీగ్ ఆఫ్ ఎక్స్ట్రా ఆర్డినరీ జెంటిల్మన్ అనే సినిమాలో ఆయన పోషించిన కెప్టెన్ నీమో ఆయనకు పేరు తెచ్చిన పాత్ర.

ఆయన అన్న రిటైర్డ్ లెఫ్టినెంట్ జనరల్ జమీరుద్దీన్ షా ప్రస్తుతం ఆలీఘర్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయానికి వైస్ చాన్సిలర్. జమీరుద్దీన్ షా కొడుకు మహమ్మద్ ఆలీ షా ఒక నటుడు.

### నటించిన చిత్రాలు

1. నిశాంత్ (తొలిచిత్రం)
2. దేవూళ్
3. చక్ర
4. భూమిక
5. కథ (1982)
6. అర్ధ్ సత్య (1983)
7. పొంతన్ మదా
8. ఎ వెడ్నెడే!
9. ఫతే (2025)
10. వెల్‌కమ్ బ్యాక్
11. రాంప్రసాద్ కీ తెహ్ర్వీ

## మూలాలు
# శివకుమార్ శర్మ

| పండిట్ శివకుమార్‌ శర్మ |
| --- |
|  |
| Background information |
| Born | (1938-01-13)1938 జనవరి 13 జమ్మూ, జమ్మూ కాశ్మీరు, బ్రిటిష్ రాజ్ |
| Origin | జమ్మూ, భారతదేశం |
| Died | 2022 మే 10(2022-05-10) (వయసు: 84) |
| Genres | హిందుస్థానీ సంగీతము |
| Occupations | సంగీత దర్శకుడు, సంగీత విద్వాంసుడు |
| Instruments | సంతూర్, తబలా |
| Years active | 1955–2022 |
| Spouse | మనోరమ |

**పండిట్ శివకుమార్‌ శర్మ**(1938 జనవరి 13 - 2022 మే 10) భారతదేశానికి చెందిన సంగీత విద్వాంసుడు, సంతూర్ వాయిద్యకారుడు. ఆయన సంగీతరంగంలో సేవలకుగానూ 1991లో పద్మశ్రీ, 2001లో పద్మవిభూషణ్ పురస్కారలతో భారత ప్రభుత్వం సత్కరించింది.

## వృత్తి జీవితం

పండిట్ శివ కుమార్ శర్మ 1938లో కాశ్మీర్ లో జన్మించి, జమ్మూ కాశ్మీరులోని జానపద వాద్య పరికరం సంతూర్‌ను ఉపయోగించి భారతీయ సంప్రదాయ సంగీతాన్ని వినిపించిన మొట్టమొదటి సంగీతకారుడు. ఆయన జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రం నుంచి తొలి జానపద వాయిద్యకారుడిగా ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. శివ కుమార్ శర్మ 1956లో ‘జనక్‌ జనక్‌ పాయల్‌ బాజే’ సినిమాకు తొలిసారిగా బ్యాక్‌గ్రౌండ్ ‌స్కోర్‌ అందించి, 1960లో ఆయన తన తొలి సోలో ఆల్బమ్‌ను తీశాడు.

పండిట్ శివ కుమార్ శర్మ, పండిట్ హరిప్రసాద్ చౌరాసియాతో కలిసి శివ-హరి పేరుతో ‘సిల్సిలా’, 'ఫాస్లే' , ‘లమ్హే’ , ‘చాందిని’, 'డార్'వంటి సినిమాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించాడు.

## శిష్యులు

* ఆర్. విశ్వేశ్వరన్

## మరణం

84 ఏళ్ల పండిట్ శివ కుమార్ శర్మ మూత్రపిండాల వ్యాధితో బాధపడుతున్న ఆయన గుండె పోటు రావడంతో ముంబయిలో 2022 మే 10న మరణించాడు. ఆయనకు భార్య మనోరమ, కుమారులు రాహుల్‌ శర్మ,.రోహిత్ శర్మ ఉన్నారు.

## మూలాలు
# కె. ఇబోంచా శర్మ

| కె.ఇబోంచా శర్మ |
| --- |
| జననం | మణిపూర్, భారతదేశం |
| ఇతర పేర్లు | అభిరాం షబ |
| వృత్తి | గాయకుడు ప్రదర్శకుడు |
| ప్రసిద్ధి | నట సంకీర్తన |
| పురస్కారాలు | పద్మశ్రీ సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం |

**అభిరామ్ షబా** అని పిలువబడే కొంగ్‌బ్రైలాట్పం ఇ**బోంచా శర్మ** మణిపూర్ కు చెందిన భారతీయ గాయకుడు, ప్రదర్శనకారుడు, అతను సాంప్రదాయక మణిపురి నృత్యంలో భాగమైన రాజేశ్వరి పాల యొక్క సంకీర్తన పాట (నట సంకీర్తన) పాడటంలో సుపరిచితుడు. మణిపురి ప్రదర్శన *గౌరీ లీలాస్* లో అభిరాం షబా గా అతని పాత్ర అతనికి మారు పేరును సంపాదించి పెట్టింది. అతను జవహర్లాల్ నెహ్రూ మణిపూర్ డాన్స్ అకాడమీ మాజీ గురువు, 1981 లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత. ఆయనకు 1998లో భారత ప్రభుత్వం నాలుగో అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీ ప్రదానం చేసింది.

## మూలాలు
# సుమతి ముతత్కర్

**సుమతి ముతత్కర్** (జననం: 10 సెప్టెంబర్ 1916 - మరణం: 28 ఫిబ్రవరి 2007) భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీత గాయని , శాస్త్రీయ హిందుస్తానీ సంగీతం యొక్క ఆగ్రా ఘరానాకు చెందిన సంగీతకారురాలు. ఆయన ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో సంగీత ప్రొఫెసర్‌గా కూడా పనిచేశారు. నాగ్‌పూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రుడైన ఆయన, నాగ్‌పూర్‌కు చెందిన శ్రీ చావ్లా రామ్ , అమరావతికి చెందిన పండిట్ వామన్‌పువా జోషి నుండి తన ప్రారంభ సంగీత శిక్షణ పొందారు. అతను పండిట్ గోవింద రావు బుర్హాన్పూర్ నుండి ధ్రువద్ , తమర్ పాటలను నేర్చుకున్నాడు.

సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల వ్యాప్తికి పరిశోధకుడిగా ఆయన సాంస్కృతిక శాఖతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. ఆయన ప్రస్తుతం కల్చరల్ రిసోర్సెస్ అండ్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ గౌరవ డైరెక్టర్‌గా ఉన్నారు. భారతదేశ జాతీయ సంగీతం, నృత్యం , నాటక అకాడమీ అయిన సంగీత నాటక అకాడమీ, ఆయన జీవితకాల సాధనలకు గాను 1979లో సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలో గౌరవాన్ని ప్రదానం చేసింది. 1999లో, భారత ప్రభుత్వం అతనికి పద్మశ్రీని ప్రదానం చేసింది. 2001–2002లో మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఆయనకు కాళిదాస్ సమ్మాన్ అవార్డును ప్రదానం చేసింది.

## ప్రారంభ జీవితం , శిక్షణ

ఆయన అప్పటి బ్రిటిష్ ఇండియాలో భాగమైన సెంట్రల్ ప్రావిన్సులలోని బాలాఘాట్‌లో న్యాయమూర్తి కజానన్ అంబేద్కర్ , సుందరి సుబేదార్ దంపతుల పెద్ద సంతానంగా జన్మించారు.

ఆయన గ్వాలియర్ ఘరానాకు చెందిన పండిట్ రాజాభయ పూచ్‌వాలే, ఆగ్రా ఘరానాకు చెందిన ఉస్తాద్ విలాయత్ హుస్సేన్ ఖాన్, రాంపూర్ ఘరానాకు చెందిన పండిట్ అనంత్ మనోహర్ జోషి , ఉస్తాద్ ముష్తాక్ హుస్సేన్ ఖాన్ (1964లో మరణించారు) వంటి వివిధ ఉపాధ్యాయుల నుండి శాస్త్రీయ హిందూస్థానీ సంగీతంలో శిక్షణ పొందారు. అయితే, ఆమె ప్రధానంగా పండిట్ ఎస్.ఎన్. రతంజంగర్ విద్యార్థిని. ఆయన లక్నోలోని మారిస్ కళాశాల అని కూడా పిలువబడే పట్కండే మ్యూజిక్ ఇన్స్టిట్యూట్‌లో ఆయన ఆధ్వర్యంలో శిక్షణ పొందారు.

నాగ్‌పూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టా పొందిన తరువాత, సుమతి ముత్తడ్కర్ లక్నోలోని మారిస్ కళాశాల అని కూడా పిలువబడే పట్కండే సాసి విద్యాపీఠానికి మారారు. అక్కడి నుండి చివరికి ఆయన 'భారతీయ సంగీతం యొక్క సాంస్కృతిక కోణాలు' అనే థీసిస్‌తో సంగీతంలో డాక్టరేట్ పొందారు.

## కెరీర్

1953లో, ఆమె ఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR) లో సంగీత దర్శకురాలిగా చేరారు , తరువాత డిప్యూటీ చీఫ్ ప్రొడ్యూసర్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ అయ్యారు. తరువాత, 1968లో ఆమె ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలోని సంగీతం , లలిత కళల ఫ్యాకల్టీలో చేరారు , చివరికి సెప్టెంబర్ 1981లో ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా పదవీ విరమణ చేశారు. ఆమె పదవీకాలంలో, ఆమె సంగీత రంగంలో అనేక పరిశోధన కార్యక్రమాలను పర్యవేక్షించారు , ఈ అంశంపై అనేక పుస్తకాలను కూడా ప్రచురించారు.

## మరణం

ఆమె 91 సంవత్సరాల వయసులో శ్వాసనాళ సంబంధిత అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ కోల్‌కతాలోని ఒక ప్రైవేట్ ఆసుపత్రిలో ఫిబ్రవరి 28, 2007న మరణించింది; ఆమె కుమార్తె మాత్రమే ప్రాణాలతో బయటపడింది.

## గ్రంథ పట్టిక

* *శ్రీకృష్ణ నారాయణ్ రతన్జంకర్ 'సుజాన్': అనేక అద్భుతమైన మేధావి*.. లోటస్ కలెక్షన్, 2001.ISBN 81-7436-175-8
* గీత్ నిజారిః సుమిత్ ముటాకర్ రచిత్ బందిషో కా సంగ్రహ్ (హిందీ). కనిష్క పబ్లిషినర్స్, 2002.
* *భారతీయ సంగీతంలోని అంశాలు*. సంగీత నాటక అకాడమీ, 2006.  ISBN 81-7871-096-X
* సుమతి-సంగీతభరణంః జెమ్స్ ఆఫ్ ఇండియన్ మ్యూజిక్ అండ్ మ్యూజికాలజీ (ప్రొఫెసర్ సుమతి ముటత్కర్ ఫెలిసిటేషన్ వాల్యూమ్) అభ కులశ్రేష్ఠ, సుమతి ముతత్కర్, జగదీష్ సహాయ్. 1994.  ISBN 81-85268-31-2

## మూలాలు
# దర్శన ఝవేరి

**| దర్శన ఝవేరి |
| --- |
| జననం | 1940 (age 85–86) ముంబై, భారతదేశం |దర్శన ఝవేరి** (జననం 1940), నలుగురు ఝవేరి సోదరీమణులలో చిన్నది, భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య రూపమైన మణిపురి నృత్యంలో ప్రముఖ భారతీయ నృత్యకారిణి. ఆమె గురు బిపిన్ సింగ్ శిష్యురాలు. 1958లో తన సోదరీమణులతో కలిసి వేదికపై ప్రదర్శన ఇవ్వడం ఆమె ప్రారంభించింది. ఆమె 1972లో మణిపురి నర్తనాలయ స్థాపకులలో ఒకరు, ఇది భారతదేశంలో మణిపురి నృత్యాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది. ప్రస్తుతం ఆమె ముంబై, కోల్‌కతా, ఇంఫాల్‌లలో కేంద్రాలను కలిగి ఉంది.

దర్శన ఝవేరి 50 సంవత్సరాలకు పైగా మణిపురి నర్తకిగా ఉంది, సాంప్రదాయ నృత్య రూపంలోని తాండవ్, లాస్య రెండింటిలో ఆమె ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. దేశంలోనే కాక, విదేశాలలోనూ ఆమె వివిధ ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. ఆమెను భారత ప్రభుత్వం 2000వ సంవత్సరంలో పద్మశ్రీ పురస్కారంతో సత్కరించింది.

1960లో గురు బిపిన్ సింగ్‌తో కలసి ఆమె పరిశోధనా పని మొదలుపెట్టింది. అప్పటి నుంచి వారిద్దరూ మణిపురి నృత్య సంప్రదాయాన్ని అభ్యసించడంతో పాటు, మౌఖికంగా రికార్డ్ చేసారు. వారు మణిపూర్ సంప్రదాయాలు, బోధనా కోర్సులను రూపొందించారు, వారు వివిధ పత్రికలకు వ్యాసాలు వ్రాసారు. అలాగే, వివిధ సెమినార్లు, సమావేశాలలో అసంఖ్యాక ఇంటర్వ్యూలు, ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.

ప్రాచీన భారతీయ సంస్కృతిలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీలో, ఆమె బోధిస్తోంది. అలాగే, ఆమె 40 ఏళ్లుగా రీసెర్చ్ స్కాలర్‌గా ఉంది. ఆమె ముంబై, కోల్‌కతా, మణిపూర్‌లలో మణిపురి నర్తనాలయ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు, ఇప్పుడు డైరెక్టర్‌గా కూడా వ్యవహరిస్తోంది. ఆమె ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రెసిడెంట్‌గా ఉన్న ముంబైలోని మణిపురి నృత్యకేంద్రంలో బోధన, సృజనాత్మక ఉత్పత్తి, ప్రదర్శనలు, పరిశోధనలు, ప్రచురణలు, ప్రజా సంబంధాలు, నిధుల సేకరణ వంటి బాధ్యతలతో సంస్థలో చురుకుగా వ్యవహరిస్తోంది. అదనంగా, ఆమె మణిపురి నృత్యంపై వివిధ పుస్తకాలు రాసింది. మరికొన్ని ప్రచురణలకు ఆమె సహ రచయితగా కూడా ఉంది.

గుజరాతీ కుటుంబాలు భరతనాట్యంకంటే ముందే మణిపురికేసి అడుగులు వేసాయి. గురుదేవ్ రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ తన నృత్య నాటకాలలో స్త్రీ పాత్రల కోసం మణిపురి రూపాన్ని ఉపయోగించాడు. 1956లో, ఇంఫాల్ రాజభవనంలోని గోవింద్‌జీ ఆలయంలో మణిపురి నృత్యాలను ప్రదర్శించి, మొదటి మణిపురియేతర సోదరీమణులుగా ఝవేరి సిస్టర్స్ పేరు తెచ్చుకున్నారు.

## ప్రారంభ జీవితం

దర్శన ఝవేరి ముంబైలో గుజరాతీ కుటుంబంలో పుట్టి పెరిగింది. ఆరేళ్ల వయసులో, ఆమె తన అక్కలు నయన, రంజనలు గురు బిపిన్ సింగ్ వద్ద మణిపురి నృత్యం నేర్చుకోవడం చూసింది. వెంటనే, ఆమె కూడా తన సోదరి సువర్ణతో కలిసి నృత్య రూపకాన్ని నేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది. తరువాత, ఆమె సూత్రధారి క్షేత్రితోంబి దేవి నుండి సాంప్రదాయ రాస్లీలా నృత్యాలను, గురు మైతేయ్ తోంబా సింగ్ నుండి నాట పంగ్, కుమార్ మైబి నుండి సాంప్రదాయ మైబి జాగోయ్ నేర్చుకుంది.

## కెరీర్

1950ల నాటికి, ఝవేరి సోదరీమణులు - నయన, రంజనా, సువర్ణ, దర్శన - భారతదేశం, విదేశాలలో కలిసి వేదికపై ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ప్రారంభించారు. ఝవేరి సోదరీమణులు తమ గురువు కళావతి దేవితో కలిసి 1972లో ముంబై, కోల్‌కతా, ఇంఫాల్ లలో మణిపురి నర్తనాలయాన్ని స్థాపించారు. కాలక్రమేణా వారి పేరు మణిపురి నృత్యానికి పర్యాయపదంగా మారింది. దర్శన నాట్యంపై అనేక పుస్తకాలు, కథనాలను ప్రచురించింది.

ప్రముఖ నృత్య విమర్శకుడు సునీల్ కొఠారి 2008 కథనం ప్రకారం, "మణిపురి నృత్యం ఆలయ సంప్రదాయాన్ని నగరాలకు తీసుకురావడానికి వారు ఎంతో కృషి చేసారు".

## అవార్డులు, సన్మానాలు

* దర్శన ఝవేరి సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డును 1996లో సంగీత నాటక అకాడమీ, భారత జాతీయ నృత్య, సంగీతం, నాటక అకాడమీ ద్వారా అందుకుంది.
* ఆమెను 2002లో పద్మశ్రీతో భారత ప్రభుత్వం సత్కరించింది.
* 2018లో ఆమెకు కాళిదాస్ సమ్మాన్ అవార్డు లభించింది.

## మూలాలు
# సరోజా వైద్యనాథన్

| సరోజా వైద్యనాథన్ |
| --- |
| రాష్ట్రపతి ప్రతిభా పాటిల్ చేతుల మీదుగా సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు స్వీకరిస్తున్న సరోజా వైద్యనాథన్ |
| జననం | సరోజా ధర్మరాజన్  (1937-09-19) 1937 సెప్టెంబరు 19 బళ్ళారి |
| జాతీయత | భారతీయురాలు |
| పేరుపడ్డది | భరతనాట్యం |
| పురస్కారాలు | పద్మభూషణ్, సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు |

**సరోజా వైద్యనాథన్** (జ.1937) ఒక భరతనాట్య కళాకారిణి, నాట్యగురువు, నృత్యదర్శకులు.

## ఆరంభ జీవితం,విద్య

ఈమె 1937లో కర్ణాటక రాష్ట్రం బళ్ళారిలో జన్మించింది. ఈమె భరతనాట్యంలో శిక్షణను మొదట చెన్నైలోని "సరస్వతీ గాన నిలయం"లో తీసుకుంది. తరువాత తంజావూరుకు చెందిన కట్టుమన్నార్ ముత్తుకుమారన్ పిళ్ళై వద్ద శిక్షణను పొందింది. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో పి.సాంబమూర్తి పర్యవేక్షణలో కర్ణాటక సంగీతాన్ని నేర్చుకుంది. ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలోని ఖైరాగఢ్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి నాట్యంలో డి.లిట్ పట్టా పొందింది.

## వృత్తి

ఈమె వివాహం అయిన తరువాత నాట్య ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం మానివేసి ఇంటి వద్ద పిల్లలకు నృత్యం నేర్పించసాగింది. 1972లో ఈమె భర్త ఢిల్లీకి బదిలీ కావడంతో అక్కడికి వెళ్ళి 1974లో "గణేశ నాట్యాలయ" అనే సంస్థను స్థాపించింది. ఈ శిక్షణా సంస్థ క్రమేపీ పెరిగి 1988లో స్వంత భవనాన్ని సమకూర్చుకుంది. ఈ సంస్థ ద్వారా శిష్యులకు ఈమె భరతనాట్యంతో పాటుగా తమిళ, హిందీ భాషలను, కర్ణాటక గాత్ర సంగీతాన్ని కూడా నేర్పించింది.

ఈమె నృత్య దర్శకురాలు కూడా. ఈమె 10 పూర్తి నిడివిగల నృత్యరూపకాలను, 2000 భరతనాట్య అంశాలను రూపొందించింది. 2002లో ఈమె ప్రధాన మంత్రి అటల్ బిహారీ వాజ్‌పాయితో కలిసి ఆగ్నేయాసియా దేశాలలో పర్యటించి 2002 ASEAN సమ్మిట్‌కు హాజరైన సాంస్కృతిక బృందంలో పాల్గొన్నది. ఈమె సుబ్రహ్మణ్య భారతి పాటలకు వ్యాఖ్యానాన్ని రచించి వాటికి నృత్య రూపాన్ని ఇచ్చింది.

## రచనలు

ఈమె భరతనాట్యం, కర్ణాటక సంగీతాలపై "ది క్లాసికల్ డాన్సస్ ఆఫ్ ఇండియా", "భరతనాట్యం - యాన్ ఇన్‌డెప్త్ స్టడీ", "కర్ణాటక సంగీతం", "ది సైన్స్ ఆఫ్ భరతనాట్యం" వంటి అనేక గ్రంథాలను రచించింది.

## కుటుంబం

ఈమె తల్లిదండ్రులు ఇరువురూ రచయితలు. ఈమె తల్లి కనకం ధర్మరాజన్ తమిళంలో డిటెక్టివ్ నవలలు రచించింది. ఈమె బీహార్ కేడర్‌కు చెందిన ఐ.ఎ.ఎస్.అధికారి వైద్యనాథన్‌ను వివాహం చేసుకుంది. ఈ జంటకు కామేష్ అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. వీరి కోడలు రమా వైద్యనాథన్ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గలిగిన భరతనాట్య నర్తకి.

## పురస్కారాలు

ఈమెకు భారత ప్రభుత్వం 2002లో పద్మశ్రీ, 2013లో పద్మభూషణ్ అవార్డులు లభించాయి.
ఈమెకు ఢిల్లీ ప్రభుత్వం సాహిత్య కళాపరిషత్ సన్మానాన్ని, తమిళనాడు ఐయల్ ఇసై నాటక మన్రం కళైమామణి పురస్కారాన్ని, కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ భరతనాట్యంలో అవార్డును ప్రదానం చేశాయి. ఈమెకు 2006లో "భారత కళై సుదర్" అనే బిరుదు లభించింది.

## మూలాలు
# సుకుమారి

|  |
| --- |
| **సుకుమారి** |
|   |
| **జన్మ నామం** | సుకుమారి కొల్లం |
| **జననం** | (1938-08-15)1938 ఆగస్టు 15 నాగర్‌కోవిల్,
 |
| **మరణం** | 2013 మార్చి 26(2013-03-26) (వయసు: 74)  మద్రాసు, భారతదేశం
 |
| **భార్య/భర్త** | ఎ. భీం సింగ్
 |
| **ప్రముఖ పాత్రలు** | మాంగల్య బలం పల్లెటూరి బావ మురారి నిర్ణయం
 |

పద్మశ్రీ **సుకుమారి**  ప్రముఖ భారతదేశ సినీ నటి. తెలుగు, తమిళం, మళయాళం, ఒరియా, బెంగాలీ భాషలలో దాదాపు 2000 చిత్రాలలో నటించింది.

## నేపధ్యము

ఈమె మాతృభాష మళయాళం 1938 న తమిళనాడులోని నాగర్‌కోయిల్లో జన్మించింది. తెలుగులో మురారి చిత్రంలో మహేశ్ బాబు బామ్మ పాత్రలో నటించి మంచి పేరు తెచ్చుకుంది.

## కుటుంబము

దివంగత దర్శకుడు ఎ.భీంసింగ్ ను వివాహము చేసుకున్నారు. వీరికి డాక్టర్ సురేశ్ సింగ్ సంతానము.

## నట ప్రస్థానము

చిన్న నాటి నుండి నృత్యం, రంగస్థల ప్రధర్శనలలో ఆసక్తి చూపేవారు. బాల నటిగా అనేక చిత్రాలలో నటించారు. తమిళనాడు మాజీ ముఖ్యమంత్రి అన్నాదురై రచించిన **ఓర్ ఇరువు**  చిత్రం ద్వారా సినీ రంగ ప్రవేశం చేశారు.

## మరణం

ఇంటిలో పూజ చేస్తుండగా చీరకు నిప్పు అంటుకోవడంతో తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 26 మార్చి 2013 న తుది శ్వాస వదిలారు.

## నటించిన చిత్రాల పాక్షిక జాబితా

### తెలుగు

* వీర సేనాపతి (1964)
* అభిమన్యు (1992)
* మురారి (2001)
* మాంగల్యబలం
* పల్లెటూరి బావ
* నిర్ణయం (సినిమా)
* సాంబ
* కుదిరితే కప్పు కాఫీ
* praveen

## ఇతర భాషలు

* సమాంతరంగల్ (మలయాళం)

## పురస్కారములు

పద్మశ్రీపురస్కారం
* 2003 లో పద్మశ్రీ
* 2011 లో జాతీయ ఉత్తమ సహాయనటి (నమ్మ గ్రామం తమిళ,మళయాళ చిత్రం)

## బయటి లంకెలు

* ఇంటర్నెట్ మూవీ డేటాబేసు లో సుకుమారి పేజీ
* నటి సుకుమారి పై ఒక వ్యాసము
* వ్యక్తిగత వెబ్సైటు
* సుకుమారి మరణ వార్త
# వీర్నాల జయరామారావు

| వీర్నాల జయరామారావు |
| --- |
|  |
| జననం |  (1951-10-09) 1951 అక్టోబరు 9 పిఠాపురం, ఆంధ్రప్రదేశ్ |
| వృత్తి | కూచిపూడి కళాకారుడు, నాట్యగురువు |
| పేరుపడ్డది | కూచిపూడి |
| భాగస్వామి | వనశ్రీరావు |
| పిల్లలు | 1 |
| పురస్కారాలు | పద్మశ్రీ పురస్కారం సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు |
| వెబ్‌సైటు |  |

**వీర్నాల జయరామారావు**  పేరుపొందిన కూచిపూడి నృత్యకళాకారుడు, గురువు.

## విశేషాలు

ఇతడు శాస్త్రీయ కళాకారుల కుటుంబంలో 1951, అక్టోబరు 9వ తేదీన పిఠాపురం పట్టణంలో జన్మించాడు. ఇతడు కూచిపూడి గ్రామంలోని సిద్ధేంద్ర కళాక్షేత్రంలో కూచిపూడి నృత్యంలో శిక్షణ పొందాడు. తరువాత వెంపటి చినసత్యం వద్ద తన కళను మెరుగు పరుచుకున్నాడు.

ఇతడు ఢిల్లీకి తరలివెళ్ళి అక్కడ కూచిపూడి నాట్యశిక్షణ కోసం కూచిపూడి డాన్స్ అకాడమీ అనే సంస్థను ప్రారంభించి అనేక మందికి కూచిపూడి నాట్యకళలో నిష్ణాతులుగా తయారు చేశాడు. ఇతని వద్ద శిక్షణ తీసుకున్న వారిలో స్వప్నసుందరి, మీనాక్షి శేషాద్రి, వనశ్రీ రావు (భార్య) మొదలైన వారున్నారు.

ఇతడు భారత ప్రభుత్వపు ప్రజావనరుల అభివృద్ధి సంస్థలో కూచిపూడి నాట్యానికి సంబంధించిన నిపుణుల కమిటీలో సభ్యునిగా నియమించబడ్డాడు. ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఫర్ కల్చరల్ రిలేషన్స్ సభ్యులుగా ఇతడు, ఇతని భార్య వనశ్రీ రావు ప్రపంచంలోని 60 దేశాలకు పైగా సందర్శించి అక్కడ కూచ్చిపూడి నృత్యప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. దేశ,విదేశాలలో జరిగిన దాదాపు అన్ని ముఖ్యమైన నృత్యోత్సవాలలో ఈ జంట పాల్గొన్నది.

ఇతడు కూచిపూడి నాట్యంలో చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా అనేక పురస్కారాలు, సత్కారాలు పొందాడు. వాటిలో పద్మశ్రీ పురస్కారం (2004), సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు, ఢిల్లీ స్టేట్ అవార్డు, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సన్మానం, ఇందిరా ప్రియదర్శిని అవార్డు (2003), షణ్ముఖానంద సభ వారిచే "నాట్యరత్న అవార్డు" (2005) మొదలైనవి ఉన్నాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* కూచిపూడి నృత్యం
* వెంపటి చినసత్యం

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* "Padmashree Jayarama Rao And Vanashree Rao Perform Kuchipudi Dance Form". *YouTube video*. Wild Films India. 6 October 2015. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 November 2015.
# కవిత కృష్ణమూర్తి

| కవిత కృష్ణమూర్తి |
| --- |
|  2008లో ముంబైలోని నెహ్రూ సెంటర్‌లో జరిగిన పంచకన్య బెంగాలీ కవితా కార్యక్రమంలో కవితా కృష్ణమూర్తి.
 |
| వ్యక్తిగత సమాచారం
 |
| ఇతర పేర్లు
 | కవితా సుబ్బరామన్
 |
| వృత్తి
 | ప్లే బ్యాక్ గాయకురాలు
 |
| క్రియాశీలక సంవత్సరాలు
 | 1971–ప్రస్తుతం
 |

**కవిత కృష్ణమూర్తి** , ఒక భారతీయ ప్లేబ్యాక్ శాస్త్రీయ గాయకురాలు. హిందీ, బెంగాలీ, కన్నడ, రాజస్థానీ, భోజ్‌పురి, తెలుగు, ఒడియా, మరాఠీ, ఇంగ్లీష్, ఉర్దూ, తమిళం, మలయాళం, గుజరాతీ, నేపాలీ, అస్సామీ, కొంకణి, పంజాబీ భాషలలో కవిత కృష్ణమూర్తి పాటలు పాడింది. ఆమె నాలుగు ఫిల్మ్‌ఫేర్ బెస్ట్ ఫిమేల్ ప్లేబ్యాక్ సింగర్ అవార్డులు గెలుచుకుంది. 2005లో కవిత కృష్ణమూర్తి పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని పొందింది . 1999లో, ఆమె ప్రముఖ వయోలిన్ విద్వాంసుడు ఎల్. సుబ్రమణ్యంను వివాహం చేసుకుంది బెంగళూరులో నివసిస్తోంది.

## బాల్యం

కవిత కృష్ణమూర్తి శారద కృష్ణమూర్తి దంపతులకు జన్మించారు. కవిత కృష్ణమూర్తి తన అత్త ప్రోతిమా భట్టాచార్య ప్రోత్సాహంతో కవితా కృష్ణమూర్తి సంగీతం నేర్చుకోవడం మొదలుపెట్టింది. ఆమె శాస్త్రీయ గాయకుడు బలరామ్ పూరి మార్గదర్శకత్వంలో హిందూస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలోనేర్చుకోవడం మొదలుపెట్టింది. ఎనిమిదేళ్ల వయసులో కవిత కృష్ణమూర్తి సంగీత పోటీలో బంగారు పతకం సాధించింది. కవిత కృష్ణమూర్తి 1960ల మధ్యలో న్యూ ఢిల్లీలో జరిగిన ఇంటర్-మినిస్ట్రీ క్లాసికల్ పోటీలో పాల్గొని అనేక పతకాలను గెలుచుకుంది.

## కెరీర్

ఆమె కళాశాల రోజుల్లో, సంగీత స్వరకర్త గాయకుడు హేమంత్ కుమార్ ఆధ్వర్యంలో లతా మంగేష్కర్ సహ గాయనిగా 1971లో బెంగాలీ చిత్రం *శ్రీమాన్ పృథ్వీరాజ్‌లో* ఒక పాట ను పాడే అవకాశం లభించింది. 14 సంవత్సరాల వయసులో కవిత కృష్ణమూర్తిగారు సినిమాలలో పాటలు పాడటానికి ముంబై వెళ్ళింది.

కాదంబరి (1976)లో విలాయత్ ఖాన్ స్వరకల్పనలో ఆమె తన మొదటి పాటను పాడింది. ఈ పాట *ఆయేగా ఆనేవాలా* ( లతా మంగేష్కర్ పాడిన మహల్ (1949) సూపర్‌హిట్ పాట యొక్క రీమేక్) షబానా అజ్మీపై చిత్రీకరించబడింది.

1997లో దేవతై చిత్రంలో 'నాల్ థోరం" పాటను పాడారు.

## మూలాలు
# నీలమణి దేవి

**నీలమణి దేవి** మణిపూర్‌కు చెందిన భారతీయ హస్తకళాకారిణి, మాస్టర్ పాటర్.  ఆమె సృష్టి రెండు డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు ఇతివృత్తంగా ఉంది; ప్రఖ్యాత చిత్రనిర్మాత మణి కౌల్ రాసిన *మిట్టీ ఔర్ మనాబ్*, అరిబమ్ శ్యామ్ శర్మ రాసిన *నీలమణి: ది మాస్టర్ పాటర్ ఆఫ్ మణిపూర్* .  టీవీ సిరీస్, మహాభారతం కూడా ఎపిసోడ్‌లలో ఒకదానిలో ఆమె రచనలను ప్రదర్శించింది. కుండల తయారీ కళకు ఆమె చేసిన కృషికి భారత ప్రభుత్వం 2007లో ఆమెకు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర గౌరవం పద్మశ్రీని ప్రదానం చేసింది.

## జీవితచరిత్ర

నీలామణి దేవి 1938 సెప్టెంబరు 1న ఈశాన్య భారత రాష్ట్రమైన మణిపూర్ తౌబల్ జిల్లా తోంగ్జావో కీథెల్ లీకైలో ఖరీబామ్ దేవసింగ్ సింగ్, ఖరీబామ్ ఒంగ్బి సానాజోబి దంపతులకు జన్మించింది, ఆమె తల్లి నుండి కుండల తయారీలో ప్రారంభ పాఠాలు నేర్చుకుంది. ఆమె బాల్యంలోనే తల్లిదండ్రులను కోల్పోయింది, కానీ *ఖాదీ, గ్రామ ఉద్యోగ్ మండల్* నుండి స్పాన్సర్‌షిప్‌తో, బీహార్‌లోని సోమ్‌తల్ పరగణాలో తన చదువును కొనసాగించి 1960లో శిక్షణను పూర్తి చేసింది. ఆమె కెరీర్ మణిపూర్ ప్రభుత్వ పరిశ్రమల డైరెక్టరేట్‌లో ప్రదర్శనకారిగా ప్రారంభమైంది, కానీ ఉద్యోగాన్ని వదిలివేసి 1966లో *కుండల శిక్షణ, ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని* ప్రారంభించడానికి తన గ్రామానికి తిరిగి వచ్చింది . అక్కడ, ఆమె స్థానిక మహిళలకు కుండల తయారీలో శిక్షణ ఇచ్చింది, ఇది వారి జీవనోపాధిని సంపాదించడానికి సహాయపడిందని అంటారు.

దేవి తన రచనలతో భారతదేశం, విదేశాలలో పర్యటించింది; ఆమె భారత ఉత్సవంలో భాగంగా స్వీడన్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఎథ్నోగ్రఫీలో జరిగిన *ఫైవ్ ఇండియన్ ఆర్టిసాన్స్* ఎగ్జిబిషన్, ప్రదర్శనలో పాల్గొన్న భారత ప్రతినిధి బృందంలో సభ్యురాలు.  ఆమె జపాన్‌లోని కోబేలోని హైగో ప్రిఫెక్చురల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్, ( *ది ఆర్ట్ ఆఫ్ ది ఆదివాసీ* ), టోక్యోలోని టొబాకో అండ్ సాల్ట్ మ్యూజియం, టౌగెన్ మ్యూజియం, షిరానే, యమనాసి, సైతామా ప్రిఫెక్చురల్ మ్యూజియం ఆఫ్ హిస్టరీ అండ్ ఫోక్లోర్ ,, మిథిలా మ్యూజియం, టోకామాచి, నిగాటా ( *ఇండియన్ ఆదివాసీ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్స్* ) వంటి అనేక ప్రదేశాలలో ప్రదర్శనలు, ప్రదర్శనలలో కూడా పాల్గొంది .  1986లో, ప్రఖ్యాత చిత్రనిర్మాత మణి కౌల్, దేవిపై *మిట్టీ ఔర్ మనాబ్*, అరిబమ్ అనే డాక్యుమెంటరీ చిత్రాన్ని 2003లో నిర్మించారు, దీనిని అనుసరించి, గువహతిలోని దూరదర్శన్ కోసం తన నాన్-ఫీచర్ చిత్రం *నీలమణి: మాస్టర్ పాటర్ ఆఫ్ మణిపూర్*,  నిర్మించారు .  భారతీయ టీవీ సిరీస్ మహాభారతం యొక్క ఎపిసోడ్‌లలో ఒకటి, ఫ్రెంచ్ టెలివిజన్ నిర్మించిన *మహాభారత* టీవీ సిరీస్ యొక్క మొదటి మూడు ఎపిసోడ్‌లలో ఆమె కుండల సృష్టి ప్రదర్శించబడింది.  ఆమె రచనల వివరాలను 1998లో హస్తకళలు, చేతిమొక్కలు ఎగుమతి కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రచురించిన " *అదర్ మాస్టర్స్: ఫైవ్ కాంటెంపరరీ ఫోక్ అండ్ ట్రైబల్ ఆర్టిస్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా"* అనే పుస్తకంలో ముద్రణలో నమోదు చేశారు .  ఈ పుస్తకం గోవా విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యా అధ్యయనాలకు సూచించబడిన పాఠ్యం.

దేవి 1986లో రెండు అవార్డులను అందుకున్నారు, భారత ప్రభుత్వం నుండి గౌరవ ధృవీకరణ పత్రంతో మాస్టర్ క్రాఫ్ట్స్మ్యాన్ జాతీయ అవార్డు, మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నుండి *తులసి సమ్మన్ అవార్డు*. 2005-2006 సమయంలో, ఆమె స్వీడన్ పర్యటనలో *సమాజ్ కల్యాణ్ సేవా అవార్డు*, లయన్స్ క్లబ్ ఇంటర్నేషనల్ నుండి *కర్మయోగి అవార్డు* అనే మరో రెండు అవార్డులను అందుకుంది. 2007లో పద్మశ్రీ పౌర పురస్కారం కోసం రిపబ్లిక్ డే గౌరవ జాబితాలో ఆమెను చేర్చడం ద్వారా భారత ప్రభుత్వం ఆమెను మళ్లీ సత్కరించింది.

## మూలాలు