# ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్

| ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్ |
| --- |
| ఎడమ నుండి కుడికి: ఎ.సి.ఎన్. నంబియార్, హెడీ ఫులాప్-మిల్లర్, సుభాష్ చంద్రబోస్, ఎమిలీ షెంక్ల్, అమియా బోస్, బ్యాడ్ గాస్టీన్, ఆస్ట్రియా, డిసెంబర్ 1937 |
|  |
| జర్మనీకి భారత రాయబారి |
| **In office** 1955–1958 |
| అంతకు ముందు వారు | సుబిమల్ దత్ |
|  |
| వ్యక్తిగత వివరాలు |
| జననం | 1896 (1896) |
| మరణం | 1986 జనవరి 17(1986-01-17) (వయసు: 89–90) |
| జీవిత భాగస్వామి |
సుహాసిని ఛటోపాధ్యాయ
​ ​(m. 1919, divorced)​ |
| వృత్తి | పాత్రికేయుడు, దౌత్యవేత్త |
| పురస్కారాలు | పద్మభూషణ్ (1958) |

**అరతిల్ కాందేత్ నారాయణన్ నంబియార్** (1896 – 17 జనవరి 1986) ఒక భారతీయ జాతీయవాది, సుభాష్ చంద్రబోస్ స్నేహితుడు, సహోద్యోగి. కేరళలోని కన్నూర్ జిల్లా తలస్సేరికి చెందిన నంబియార్, తన జీవితంలో ఎక్కువ భాగం ఐరోపాలో భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి సేవలందించారు.

## ఐరోపాలో

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో నంబియార్ ఐరోపాలో కొంతకాలంగా వామపక్ష పాత్రికేయుడిగా పనిచేస్తున్నారు. 1930లలో నాజీ స్ట్రామ్‌ట్రూపర్‌లచే దాడికి గురై, జైలు శిక్ష అనుభవించి, మొదట ప్రేగ్‌కు బహిష్కరించబడ్డారు. యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు ఆయన పారిస్‌లో పనిచేస్తున్నారు.

2014 వరకు గోప్యంగా ఉంచబడిన MI5 పత్రాల ప్రకారం, యుద్ధానికి ముందు నంబియార్ ఒక సోవియట్ గూఢచారి అని బ్రిటిష్ వారు విశ్వసించారు. 1950లలో ఒక సోవియట్ ఫిరాయింపుదారుడు, నంబియార్ 1920లలో జిఆర్యు ఏజెంట్‌గా ఉన్నారని చెప్పినట్లు పత్రాలు చూపిస్తున్నాయి. భారతీయ కమ్యూనిస్ట్ సంస్థలలో చురుకుగా ఉన్న సమయంలో నంబియార్ 1929లో మాస్కోను సందర్శించారు. (గోప్యత తొలగించబడిన పత్రాలలో జర్మన్ జలాంతర్గామి U-234 లొంగిపోయిన తర్వాత పట్టుబడిన నంబియార్, బోస్‌ల మధ్య జరిగిన ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు కూడా ఉన్నాయి.)

జనవరి 1942లో ఆయన బోస్‌కు డిప్యూటీగా ఫ్రీ ఇండియా సెంటర్‌లో చేరారు. ఈ సంస్థను బోస్ భారతీయ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యపు శత్రువులైన నాజీ జర్మనీ, జపాన్ సామ్రాజ్యం, ఇతర అక్షరాజ్యాలకు సహాయం చేయడానికి స్థాపించారు. నంబియార్ అయిష్టంగానే ఇందులో చేరారు; ఆయన నాజీ వ్యతిరేక రాజకీయాలు ఆయనను ఇబ్బందికరమైన స్థితిలో ఉంచాయి, కానీ చివరకు బోస్ ఒప్పించడంతో బెర్లిన్‌కు మారారు. నంబియార్ వెళ్ళే ముందు పారిస్‌లో ఫ్రీ ఇండియా సెంటర్ ఒక శాఖను స్థాపించారు. జర్మనీ బెర్లిన్ సెంటర్‌కు విదేశీ మిషన్ హోదాను ఇచ్చింది, ఇది ఒక ప్రచార రేడియో స్టేషన్‌ను నిర్వహించింది. ఇది ఇండియన్ లీజియన్‌ను కూడా నియంత్రించి, అందులోకి నియామకాలు చేసింది. దీనిని బోస్ స్థాపించారు, ఇందులో ప్రధానంగా భారతీయ యుద్ధ ఖైదీలను నియమించారు, జర్మన్లు అధికారులుగా ఉన్నారు. వాస్తవానికి భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వారితో పోరాడటానికి దీనిని ఉపయోగించాలని ఉద్దేశించారు, కానీ చివరకు ఫ్రెంచ్ తీరాన్ని రక్షించడానికి మోహరించబడింది. ఇది ఎప్పుడూ ఒక ముఖ్యమైన సైనిక శక్తి కాదు, కొన్ని వేల మందికి మించి ఎప్పుడూ లేదు.

జనవరి 1943లో బోస్ రహస్యంగా జలాంతర్గామి ద్వారా జపనీస్ యుద్ధ రంగానికి బదిలీ అయ్యారు, జర్మనీలో బాధ్యతలను నంబియార్‌కు అప్పగించారు. భారతీయ ఖైదీలలో బోస్ ఆశయానికి నియామకాలకు అక్కడ ఎక్కువ అవకాశం ఉంది; సింగపూర్ పతనంలో పెద్ద సంఖ్యలో పట్టుబడ్డారు. బోస్, నంబియార్‌ల వైఖరి నాజీ జర్మనీ పట్ల నెమ్మదిగా మారింది - తమ ఆశయానికి భౌతిక సహాయం పొందడానికి అనుకూలమైన మార్గంగా చూడటం నుండి వారు విజయం సాధించడానికి జర్మన్ విజయం అవసరమని నమ్మే స్థాయికి చేరుకున్నారు. పర్యవసానంగా, వారు లీజియన్‌ను జర్మన్ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించడాన్ని ఎక్కువగా అంగీకరించారు, కేవలం భారతదేశంలోనే కాకుండా. ఏప్రిల్‌లో నంబియార్ లీజియన్‌లో ఒక తిరుగుబాటును ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది, వారు ఆదేశించినట్లు నెదర్లాండ్స్‌కు వెళ్ళడానికి అయిష్టంగా ఉన్నారు. వారు భారతదేశంలో లేదా ఉత్తర ఆఫ్రికా లాంటి చోట్ల నుండి భారతదేశం వైపు దాడి చేయగల ప్రదేశంలో పోరాడతామని నమ్మారు. ఆగస్టు నాటికి మిత్రరాజ్యాల బాంబు దాడుల వల్ల సెంటర్ కార్యకలాపాలకు తీవ్ర అంతరాయం ఏర్పడింది, నంబియార్ సొంత ఇల్లు ధ్వంసమైంది. చాలా కార్యకలాపాలు బెర్లిన్ వెలుపలకు మార్చబడ్డాయి, కానీ నంబియార్ బోస్ అధికారిక ప్రతినిధిగా అక్కడే ఉండిపోయారు. మార్చి 1944లో నంబియార్ బోస్ తాత్కాలిక ప్రభుత్వంలో రాష్ట్ర మంత్రిగా నియమించబడ్డారు.

ఆగస్టు 1943లో మూడు బెటాలియన్ల బలం ఉన్న లీజియన్, నెదర్లాండ్స్ నుండి బోర్డియక్స్‌కు మార్చబడింది, అక్కడ వారికి వాతావరణం మరింత అనుకూలంగా అనిపించింది. అయితే, మిత్రరాజ్యాల దండయాత్ర ముప్పు పొంచి ఉండటంతో ధైర్యం తీవ్రంగా క్షీణించింది. ఏప్రిల్, మే 1944లో ఒక పర్యటనలో నంబియార్ పోరాటం ద్వారా మాత్రమే ధైర్యాన్ని పెంచగలమని ముగించారు. లీజియన్‌కు చెందిన అయిష్టత గల జర్మన్ కమాండర్ (లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ క్రాప్పే) ను ప్రయోగాత్మకంగా ఒక చిన్న బృందాన్ని పోరాటంలోకి పంపడానికి ఆయన ఒప్పించారు. 9వ కంపెనీని ఇటలీకి పంపారు, అక్కడ కొంతమంది లీజియన్ సిబ్బందిని అప్పటికే ఇంటెలిజెన్స్, ప్రచార పాత్రలలో ఉపయోగిస్తున్నారు. ఈ ప్రయోగం పూర్తిగా విఫలమైంది. వారిని పోలిష్ దళానికి ఎదురుగా మోహరించారు. ప్రారంభ నిఘా బృందం వెంటనే పారిపోయింది, తరువాత పోల్స్ తమ శత్రువులు కారనే కారణంతో మొత్తం కంపెనీ పోరాటంలోకి వెళ్ళడానికి నిరాకరించింది.

## యుద్ధానంతరం

శత్రువుతో సహకరించినందుకు యుద్ధానంతరం నంబియార్‌ను జైలులో పెట్టారు. ఆయన స్విట్జర్లాండ్‌కు తప్పించుకున్నారు, బ్రిటన్ ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా, నెహ్రూ తాత్కాలిక ప్రభుత్వం ఆయనకు భారత పాస్‌పోర్ట్‌ను ఇచ్చింది. ఆపై ఆయన బెర్న్‌లోని ఇండియన్ లెగేషన్‌లో కౌన్సెలర్‌గా పనిచేశారు. ఆయన స్కాండినేవియాకు భారత రాయబారిగా నియమితులయ్యారు, ఆ తరువాత, 1955లో ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జర్మనీకి రెండవ భారత రాయబారిగా నియమితులయ్యారు, సుబిమల్ దత్ తర్వాత ఆ పదవిని చేపట్టారు. ఆయనకు 1958లో పద్మభూషణ్ లభించింది. నంబియార్ హిందుస్థాన్ టైమ్స్ ఐరోపా కరస్పాండెంట్‌గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ముగించారు.

## వ్యక్తిగత జీవితం

ఆయన రచయిత వెంగయిల్ కున్హిరామన్ నాయనార్, అరతిల్ కాందేత్ కల్యాణి అమ్మల నాల్గవ కుమారుడు. నంబియార్‌కు మాతృస్వామ్య వారసత్వం ద్వారా *అరతిల్ కాందేత్* అనే ఇంటిపేరు వచ్చింది.

ఆయన 1919లో సరోజినీ నాయుడు సోదరి, భారతదేశ మొదటి మహిళా కమ్యూనిస్ట్ సభ్యురాలైన సుహాసిని ఛటోపాధ్యాయను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత వారు విడిపోయారు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* సౌత్ ఏషియన్ అమెరికన్ డిజిటల్ ఆర్కైవ్ (SAADA) లో ఎ.సి.ఎన్. నంబియార్ వివరాలు
* యుకె నేషనల్ ఆర్కైవ్స్ లో అరతిల్ కాందేత్ నారియన్ నంబియార్: నాజీలతో సహకారం; ఐరోపాలో కార్యకలాపాలు; పాస్‌పోర్ట్ సౌకర్యాల నిరాకరణ జనవరి 1946-జనవరి 1949
* యుకె నేషనల్ ఆర్కైవ్స్ లో అరతిల్ కాందేత్ నారియన్ నంబియార్, ఇండియన్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో, బెర్లిన్: నాజీల దాడి, నిర్బంధం, జర్మనీ నుండి బహిష్కరణ మార్చి 1933-మే 1939.