# పురు దధీచ్

| పురుషోత్తం దధీచ్ |
| --- |
|  |
| జననం |  (1939-07-17) 1939 జులై 17 ఉజ్జయిని |
| వృత్తి | కథక్ పండితుడు, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, డైరెక్టర్ - SSCARK, మాజీ ప్రొఫెసర్ భత్‌ఖండే విశ్వవిద్యాలయం, మాజీ డీన్ ఖైరాఘర్ విశ్వవిద్యాలయం
వ్యవస్థాపకుడు నట్వారి కథక్ నృత్య అకాడమీ, ఇండోర్ |
| క్రియాశీలక సంవత్సరాలు | 1954 - ప్రస్తుతం |
|  |
| Dances | కథక్ |
|  |

**పురు దధీచ్** (పురుషోత్తం దధీచ్, 17 జూలై 1939) భారతదేశానికి చెందిన కథక్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య విద్యావేత్త. ఆయన ఖైరగఢ్‌లో ఉన్న ఇందిరా కళా సంగీత్ విశ్వవిద్యాలయ పబ్లిక్ యూనివర్శిటీలో 1956లో ఏర్పడిన అతి పురాతన కథక్ విభాగంలో పని చేశాడు. ఆయన కథక్ శాస్త్రీయ నృత్యంలో డాక్టరేట్ పట్టా పొందారు, కథక్ ప్రదర్శనలలో శాస్త్రాల ( నాట్యశాస్త్రం & నందీశ్వరుని అభినయ దర్పణం వంటి భారతీయ ప్రాచీన నృత్య గ్రంథాలు) ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతారు. ఆయనకు 81 సంవత్సరాల వయస్సులో భారతదేశపు 4వ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మశ్రీని ప్రదానం చేశారు. పురు దధీచ్ ప్రస్తుతం కటక్‌లోని శ్రీ శ్రీ విశ్వవిద్యాలయంలో శ్రీ శ్రీ సెంటర్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ రీసెర్చ్ ఇన్ కథక్ అనే ప్రత్యేక కథక్ పరిశోధనా కేంద్రానికి డైరెక్టర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు.

## విద్య

పురు దధీచ్ గురువులు పండిట్ ఆధ్వర్యంలో గురు-శిష్య పరంపరలో చదువుకున్నారు. దుర్గాప్రసాద్, పండి. సుందర్ ప్రసాద్ అలాగే పండి. నారాయణ ప్రసాద్.

దధీచ్ కథక్‌లో డాక్టరేట్ (D.Mus.) ప్రయాగ్ సంగీత సమితి ద్వారా కథక్ నృత్య కా ఉద్భవ్ ఔర్ వికాస్ పరిశోధనా వ్యాసం.

ఆయన అఖిల భారతీయ గంధర్వ మహావిద్యాలయ మండలం నుండి కథక్‌లో మహామహోపాధ్యాయ, సంగీతాచార్యను అందుకున్నాడు. ఆయన విక్రమ్ యూనివర్శిటీ , ఉజ్జయిని నుండి సంస్కృత నాటక శాస్త్రంలో పీహెచ్‌డీ కలిగి ఉన్నాడు. ఆయన పీహెచ్‌డీ సంస్కృత ప్రయోగం విజ్ఞాన్ ఏవం కాళిదాసియా రూపక్ అనే అంశంపై పుస్తకంగా ప్రచురించబడింది.

ఆయన సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ నుండి టాగోర్ జాతీయ ఫెలోషిప్‌ను కూడా అందుకున్నాడు.

## వ్యక్తిగత జీవితం

పురు దధీచ్ మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఉజ్జయిన్‌కు చెందిన సాంప్రదాయ పౌరాణిక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఆయన కథక్ గురువు, పరిశోధకురాలు అయిన డాక్టర్ విభా దధీచ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆయనకు ఇద్దరు కుమారులు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.

## కెరీర్

దాధీచ్ లక్నోలోని భట్ఖండే విశ్వవిద్యాలయంలో నృత్య విభాగానికి ప్రొఫెసర్, అధిపతిగా, & ఖైరాగఢ్‌లోని ఇందిరా కళా సంగీత్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డీన్‌గా పనిచేశారు, అనేక మంది పరిశోధక విద్యార్థులకు వారి డాక్టరల్ థీసిస్ కోసం బోధించాడు, మార్గనిర్దేశం చేశారు.

భత్‌ఖండే హిందుస్థానీ సంగీత మహావిద్యాల స్వర్ణ్ జయంతి స్మారిక గోల్డెన్ జూబ్లీ మ్యాగజైన్‌కు దధీచ్ ఎడిటర్‌గా ఉన్నాడు.

ఆయన అనేక సెమినార్లలో పాల్గొని, కోల్‌కతాలోని బిర్లా అకాడమీలో "కాళిదాస & నాట్య శాస్త్రం" వంటి అంశాలపై ప్రసంగాలు ఇచ్చాడు.

పురు దధీచ్ కథక్ సిలబస్ పుస్తకాలను అభివృద్ధి చేశాడు, అవి వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల కథక్ విభాగంలో ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. అతను కథక్‌లో దధీచ్ శైలిని సృష్టించాడు.

ఇండోర్‌లోని ప్రభుత్వ మహారాణి లక్ష్మీబాయి బాలికల పిజి కళాశాల, సంగీతం & నృత్య విభాగంలో నిర్వహించిన "సంగీతం & నృత్యంలో ఆవిష్కరణ" (23-24, జనవరి 2015) జాతీయ సదస్సు కమిటీలో ఆయన ఉన్నారు.

దాధీచ్ 1961 నుండి కథక్‌లో మాస్టర్స్, డాక్టరేట్ డిగ్రీలు చేస్తున్న అనేక మంది విద్యార్థులకు మార్గదర్శకుడిగా, గురువుగా ఉన్నాడు.

## అవార్డులు

* పద్మశ్రీ 2020
* సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు 2018
* కాళిదాస్ సమ్మన్ 2021
* అఖిల భారతీయ గంధర్వ మహావిద్యాలయ మండల్ నుండి మహా మహోపాధ్యాయ
* మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, ఎంపి, శిఖర్ సమ్మన్ అవార్డు 2004
* సంగీత నాటక అకాడమీ, యు. పి., అకాడమీ అవార్డు 1984

## పుస్తకాలు

డాక్టర్ దధీచ్ అనేక విద్వాంసుల పుస్తకాలను రచించారు, వీటిని విశ్వవిద్యాలయాల కథక్ విభాగాలలో సిలబస్ పాఠ్యపుస్తకాలకు కేటాయించారు. కొన్ని శీర్షికలు:

* కథక్ నృత్య శిక్ష పార్ట్ 1 ISBN 978-81-931439-8-8
* కథక్ నృత్య శిక్ష పార్ట్ 2 ISBN 978-81-931439-5-7
* కథక్ నృత్య సిలబస్ ISBN 978-81-931439-3-3
* అభినయ దర్పణ్ ISBN 978-81-931439-7-1
* సంస్కృత ప్రయోగ్ విజ్ఞాన్ ఏవం కాళిదాసియా రూపక్ ISBN 81-900056-3-4
* నృత్తసూత్రం ISBN 81-900056-4-2
* నాట్యశాస్త్ర కా సంగీత వివేచన్ ISBN 81-900056-6-9
* అష్టోత్తర షట్టాల లక్షణం ISBN 81-901057-0-1
* భరతనాట్యం శిక్ష ISBN 978-81-931439-6-4
* పశ్చిమాత్ నృత్యకళ ISBN 81-901057-5-2

## అరుదైన కూర్పులు

డాక్టర్ పురు దధీచ్ వివిధ రకాల నాయకులైన నాయక్ భేదను ప్రత్యేకంగా రచించి, స్వరపరిచారు, అలాగే 'భ్రమ తాల్' (28 బీట్స్) లో 'దశావతారం' & 'ధ్రుపద్' వంటి అరుదైన రచనలపై ఒక వర్క్షాప్ నిర్వహించారు. ఆయన సాహిత్య రచనలను 'పురుకల్ప్' అని పిలుస్తారు.

## కథక్‌లో ధ్రుపద్

28 మాత్రలలో దధీచ్ ధ్రుపద్ కూర్పును 'ధ్రుపద్' మాస్ట్రోస్ గుండేచా బ్రదర్స్ కచేరీలలో క్రమం తప్పకుండా పాడతారు.

1981లో, దధీచ్ మధురలోని పురాతన నృత్య శైలి ధ్రుపద్ నృత్యరూపకల్పన చేసి నృత్యం చేశారు. అతను ద్రుపద్ నర్తన కీ పరంపర అనే పేరుతో ఒక వ్యాసాన్ని పరిశోధించి వ్రాసాడు.

2013లో ఐటీసీ సంగీత్ రీసెర్చ్ అకాడమీ, నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (ఇండియా) (NCPA, ముంబై) సహకారంతో ధ్రుపద్ సెమినార్‌ను నిర్వహించింది, ఇందులో పురు దధీచ్ ధ్రుపద్ మూలం (ధ్రుపద్ పూర్వీకులు వివిధ బనీలుగా & ధృపాడ్ అభివృద్ధి-మాన్సింగ్ తోమర్ & ఇతరుల పాలనలో) గురించి చర్చించడానికి వక్తగా పాల్గొన్నారు. పురు దధీచ్, ద్రుపద్ మూలాన్ని సుదీర్ఘంగా చర్చించి, రాజా మాన్సింగ్ తోమర్ కాలం కంటే ద్రుపద్ లు పురాతనమైనవని నిర్ధారించారు.

## 80వ పుట్టినరోజు వేడుకలు

17 జూలై 2019న ఇండోర్ నగరంలో 'నృత్యం, సాహిత్యం & శాస్త్ర రంగాలలో డాక్టర్ పూరు దధీచ్ చేసిన కృషి' అనే అంశంపై జరిగిన జాతీయ సదస్సుతో దధీచ్ గారి 80వ జన్మదిన వేడుకలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ సదస్సుకు పద్మశ్రీ శోవణ నారాయణ్ అధ్యక్షత వహించారు . గుండేచా బ్రదర్స్, పూరు దధీచ్ రచించిన మూడు ధ్రుపద్‌లను ఆలపించి నివాళులర్పించారు .

## మూలాలు