# సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్

| సాకర్ ఖాన్ |
| --- |
| జననం | 9 August 1938 (1938-08-09) (age 87) హమీరా, రాజస్థాన్, భారతదేశం |
| మరణం | 10 ఆగస్టు 2013 హమీరా, రాజస్థాన్, భారతదేశం |
| Resting place | హమీరా ﻿ / ﻿ |
| వృత్తి | జానపద, శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసుడు |
| భాగస్వామి | బుబ్బా దేవి |
| పిల్లలు | ఘేవార్ ఖాన్ ఫిరోజ్ ఖాన్ దర్రా ఖాన్, సతార్ ఖాన్ |
| తల్లిదండ్రులు | ఉస్తాద్ చూహాడ్ ఖాన్ |
| పురస్కారాలు | పద్మశ్రీ తులసీ సమ్మాన్ సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు |

**సాకర్ ఖాన్** (సాకర్ ఖాన్ మంగానియార్) (1938–2013) ఒక భారతీయ సంగీతకారుడు. భారతీయ ఎడారి రాష్ట్రంలో మంగానియార్ సామాజిక వర్గంలో ప్రాచుర్యం పొందిన కమాయచ (లేదా కమైచా) వాయిద్యానికి గొప్ప ఆరాధకుడిగా ఇతను పరిగణించబడతాడు (ఇది అదే పేరు గల పర్షియన్ వాయిద్యానికి చెందిన రాజస్థానీ వెర్షన్). 2012లో భారత ప్రభుత్వం ఖాన్‌ను భారతదేశ నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీతో సత్కరించింది.

## జీవిత చరిత్ర

>
> *అతను పూర్తిగా తన ప్రతిభ ద్వారా ప్రపంచ స్థాయికి ఎదిగిన ఒక జానపద కళాకారుడు. పబ్లిసిటీ అంటే ఏమిటో కూడా అతనికి తెలియదు. కానీ అతని చేతికి కమాయచ ఇస్తే మాత్రం ఆ మనిషి ఒక రాక్‌స్టార్, ఏమాత్రం గుర్తింపు లేని రాక్‌స్టార్,* అని గ్రామీ అవార్డు విజేత పండిట్ విశ్వమోహన్ భట్ చెప్పారు.
>
>
>
>

కమాంచే వాయిస్తున్న ఒక మహిళ, ఖజార్ ఇరాన్, 1800-1825.
సాకర్ ఖాన్ 9 ఆగస్టు 1938న భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రం జైసల్మేర్ జిల్లాలో గల హమీరా అనే చిన్న గ్రామంలో మంగానియార్ సామాజిక వర్గంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి ఉస్తాద్ చూహాడ్ ఖాన్ ప్రసిద్ధ కమాయచ (కమైచా) సంగీత విద్వాంసుడు. యువ సాకర్ తన తండ్రి శిక్షణలో చిన్న వయస్సు నుండే కమాయచ నేర్చుకోవడం ప్రారంభించి తనకంటూ ఒక పేరు సంపాదించుకున్నాడు.

ఖాన్ ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు, ముఖ్యంగా బ్రస్సెల్స్‌లో ఇంటర్నేషనల్ యెహుది మెనుహిన్ ఫౌండేషన్ నిర్వహించిన *ఫ్రమ్ ది సితార్ టు ది గిటార్* (From the Sitar to the Guitar) అనే కచేరీలో సర్క్యూ రాయల్ ఆడిటోరియంలో యెహుది మెనుహిన్, పండిట్ రవిశంకర్ వంటి సంగీతకారులతో కలిసి వాయించాడు. ఇతని కచేరీలు యుఎస్, ఫ్రాన్స్, జపాన్, యుఎస్ఎస్ఆర్ (USSR) వంటి దేశాలలో జరిగాయి. లండన్‌లో జార్జ్ హారిసన్, ది బీటిల్స్, సుల్తాన్ ఖాన్‌లతో కలిసి కూడా ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు.

రాజస్థానీ కమాంచాను ప్రపంచ వేదికపైకి తీసుకువచ్చిన ఘనత సాకర్ ఖాన్ కి దక్కుతుంది. రబాబ్ పోలికలతో ఉండే ఈ వాయిద్యంలో అతను కొన్ని మార్పులు చేసినట్లు తెలుస్తోంది. మేక చర్మంతో కప్పబడిన శరీరం, మూడు లేదా నాలుగు ప్రధాన తీగలు, పద్నాలుగు సింపథటిక్ తీగలతో ఉండే ఈ తీగ వాయిద్యం భావోద్వేగ ఆకర్షణను పెంచేందుకు అతను అదనంగా మరిన్ని సింపథటిక్ తీగలను జోడించాడు. ఇతని భైరవి రాగం, కళ్యాణి రాగాల ఆలాపనలు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ కు చెందిన రికార్డ్ లేబుల్ అయిన స్మిత్సోనియన్ ఫోక్‌వేస్ ఎత్నోమ్యూజికాలజీ ఆర్కైవ్‌లలో భద్రపరచబడ్డాయి. నవంబర్ 2010లో ఢిల్లీలోని పురానా ఖిలాలో జరిగిన *ది మంగానియార్ సెడక్షన్* కచేరీకి ఇతను ముఖ్య అతిథిగా హాజరై ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ఆ తర్వాత నిర్వాహకులు, అమర్రాస్ రికార్డ్స్ (Amarrass Records) రాజస్థాన్‌లోని హమీరాలోని అతని ఇంటి వద్ద మాస్ట్రో అనలాగ్ ఫీల్డ్ రికార్డింగ్‌లను తయారు చేసి సెప్టెంబర్ 2012లో *అట్ హోమ్: సాకర్ ఖాన్* (అమర్రాస్ రికార్డ్స్) గా విడుదల చేశారు. సాకర్ ఖాన్ విడుదల చేసిన ఏకైక ఆల్బమ్ ఇదే. ఇతని చివరి బహిరంగ ప్రదర్శన 2012 డిసెంబర్‌లో భారతదేశంలోని న్యూఢిల్లీలో అమర్రాస్ ఎడారి సంగీత ఉత్సవంలో జరిగింది.

శ్వాసకోశ సంబంధిత వ్యాధుల కారణంగా సాకర్ ఖాన్ 10 ఆగస్టు 2013న మరణించాడు. ఇతనికి భార్య బుబ్బా దేవి, నలుగురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. అతని కుమారులలో నలుగురు - ఘేవార్ ఖాన్, ఫిరోజ్ ఖాన్, దర్రా ఖాన్, సతార్ ఖాన్ లు కూడా ప్రసిద్ధ కమాయచ (కమైచా) సంగీత విద్వాంసులు, వీరు కచేరీలలో తండ్రితో కలిసి పాల్గొనేవారు.

## పురస్కారాలు, గుర్తింపులు

మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 1990లో సాకర్ ఖాన్‌కు తులసీ సమ్మాన్‌ను ప్రదానం చేసింది. ఆ తర్వాతి సంవత్సరం 1991లో, భారత ప్రభుత్వం నుండి సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నాడు. ఇరవై ఒక్క సంవత్సరాల తర్వాత 2012లో, భారతదేశ నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీని పొందాడు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* రాజస్థానీ సంగీతం
* రవిశంకర్

## మూలాలు

## మరింత చదవడానికి

* Meryl Mary Sebastian (2013). "In Memoriam – Backstage with the Manganiyar". *Riff Diaries*.
* Michael Sullivan (April 2012). "Indian Record Label Hits The Road To Save Traditional Music". *The Record*.

## బయటి లింకులు

* "Call of the Kamaicha – Sakar Khan and GFD". Amarrass. 16 February 2013. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 29 November 2014.
* "Sakar Khan and Darra Khan play the kamancha (kamaicha)". Amarrass. 26 January 2012. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 29 November 2014.
* "Lele (the bird song) – Sakar Khan and Darra Khan". Amarass. 7 April 2012. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 29 November 2014.
* "Sakar Khan concerts". Stafa. 2014. the original నుండి 4 December 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 29 November 2014.