# గాజా స్ట్రిప్

| గాజా స్ట్రిప్ قطاع غزة |
| --- |
| పాలస్తీనాలో గాజా స్ట్రిప్ స్థానంగాజా స్ట్రిప్ వివరణాత్మక పటం |
| స్థాయి | పాలస్తీనాలో ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమిత భూభాగం
* ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి తీర్మానం 2803 ప్రకారం NCAG తాత్కాలిక ఆదేశం కింద
* ప్రస్తుతం గాజా శాంతి ప్రణాళిక కింద ఇజ్రాయెల్ గాజా స్ట్రిప్‌లో 53% నియంత్రిస్తోంది, మిగిలిన భాగాన్ని వాస్తవంగా హమాస్ నియంత్రిస్తోంది
 |
| రాజధాని and largest city | గాజా నగరం ﻿ / ﻿ |
| అధికార భాషలు | అరబిక్ |
| జాతులు  | పాలస్తీనియన్ అరబ్బులు |
| మతం  | * 99% సున్నీ ఇస్లాం (అధికారికం)
* <1% క్రైస్తవులు
 |
| పిలుచువిధం | గాజన్ పాలస్తీనియన్ |
| విస్తీర్ణం |
| • మొత్తం | 365 km2 (141 sq mi) |
| జనాభా |
| • 2025 estimate | ~2,050,000 |
| • జనసాంద్రత | 5,967.5/km2 (15,455.8/sq mi) |
| ద్రవ్యం | ఇజ్రాయెలీ న్యూ షెకెల్ ఈజిప్షియన్ పౌండ్ |
| కాల విభాగం | UTC+2 (ఈస్టర్న్ యూరోపియన్ టైమ్ (EET)) |
| • Summer (DST) | UTC+3 (ఈస్టర్న్ యూరోపియన్ సమ్మర్ టైమ్ (EEST)) |
| ఫోన్ కోడ్ | +970 |
| ISO 3166 code | PS |

**గాజా స్ట్రిప్**, సాధారణంగా **గాజా** అని పిలుస్తారు, పశ్చిమాసియాలోని దక్షిణ లెవాంట్ ప్రాంతంలో పాలస్తీనా రాజ్యాన్ని రూపొందించే రెండు పాలస్తీనా భూభాగాలలో ఇది చిన్నది (రెండవది వెస్ట్ బ్యాంక్). గాజాకు నైరుతి వైపున ఈజిప్ట్, తూర్పు, ఉత్తరాన ఇజ్రాయెల్, పశ్చిమాన మధ్యధరా సముద్రం సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. దీని రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం గాజా నగరం.

1948 అరబ్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత 1949 ఆర్మిస్టిస్ ఒప్పందాల గ్రీన్ లైన్ ద్వారా ప్రాదేశిక సరిహద్దులు స్థాపించబడ్డాయి, ఆ సమయంలో గాజా ఈజిప్ట్ రాజ్యం నియంత్రణలో ఉంది. ఆ కాలంలో ఆల్-పాలస్తీనా ప్రొటెక్టరేట్ పరిమిత గుర్తింపుతో స్థాపించబడింది, 1948 పాలస్తీనా యుద్ధం సమయంలో పారిపోయిన లేదా బహిష్కరించబడిన పాలస్తీనియన్లకు ఇది ఆశ్రయంగా మారింది. తరువాత, ఆరు రోజుల యుద్ధంలో, ఇజ్రాయెల్ గాజా స్ట్రిప్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని ఆక్రమించింది, పాలస్తీనా భూభాగాలపై దాని దశాబ్దాల సైనిక ఆక్రమణను ప్రారంభించింది. 1990ల మధ్యలో జరిగిన ఓస్లో ఒప్పందాలు పాలస్తీనియన్ అథారిటీ (PA) ని పరిమిత పాలక అధికారంగా స్థాపించాయి. మొదట్లో లౌకిక పార్టీ ఫతాహ్ నాయకత్వం వహించింది, 2006 ఎన్నికలలో ఇస్లామిస్ట్ పార్టీ అయిన హమాస్ చేతిలో ఫతాహ్ ఓడిపోయింది. మరుసటి సంవత్సరం జరిగిన గాజా యుద్ధంలో హమాస్ గాజా పాలనను చేపట్టింది, తదనంతరం ఇజ్రాయెల్‌తో యుద్ధానికి దిగింది.

ఇజ్రాయెల్ విధించిన గాజాలో కదలికలు, వస్తువులపై ఆంక్షలు 1990ల ప్రారంభం నాటివి. 2005లో, ఇజ్రాయెల్ గాజా నుండి తన సైనిక దళాలను ఏకపక్షంగా ఉపసంహరించుకుంది, తన నివాసాలను విచ్ఛిన్నం చేసింది, గాజాపై తాత్కాలిక దిగ్బంధనాన్ని అమలు చేసింది. 2007లో హమాస్ ఆక్రమణ తర్వాత దిగ్బంధనం నిరవధికంగా మారింది. ఈజిప్ట్ కూడా 2007లో గాజాపై తన దిగ్బంధనాన్ని ప్రారంభించింది. ఇజ్రాయెల్ ఉపసంహరణ జరిగినప్పటికీ, అంతర్జాతీయ చట్టం ప్రకారం గాజా ఇప్పటికీ ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమణలో ఉన్నట్లు పరిగణించబడుతోంది, దీనిని "ఓపెన్-ఎయిర్ జైలు" అని కూడా వర్ణిస్తారు. 2023లో ప్రారంభమైన యుద్ధం నుండి గాజాలో ఇజ్రాయెల్ చర్యల ఫలితంగా భారీ ప్రాణనష్టం, భారీ జనాభా స్థానభ్రంశం, మానవతా సంక్షోభం, కొనసాగుతున్న కరువు ఏర్పడ్డాయి. ఈ చర్యలను పండితులు, అంతర్జాతీయ న్యాయ నిపుణులు, మానవ హక్కుల సంఘాలు పాలస్తీనా ప్రజలపై మారణహోమంగా అభివర్ణించాయి. జనవరి 2025 మధ్యలో తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ ప్రారంభమై, రెండు నెలల పాటు కొనసాగింది. ఆగస్టులో, ఇజ్రాయెల్ గాజా నగరంపై దాడిని ప్రారంభించింది. అక్టోబర్ 9, 2025 నాటికి, ఇజ్రాయెల్, హమాస్‌లు యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేతృత్వంలోని శాంతి ప్రణాళికలో మొదటి భాగానికి అంగీకరించాయి. నవంబర్ 17, 2025న ఆమోదించబడిన ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి తీర్మానం 2803, గాజా స్ట్రిప్ పరివర్తన పాలన కోసం నిబంధనలను కలిగి ఉంది.

గాజా స్ట్రిప్ 41 కి.మీ పొడవు, 6 నుండి 12 కి.మీ వెడల్పు, మొత్తం 365 చ.కి.మీ విస్తీర్ణం కలిగి ఉంది. 2010 నాటికి, ఇది కేవలం 2 మిలియన్ల జనాభాను కలిగి ఉంది, ఎక్కువగా పాలస్తీనా శరణార్థులు, వారి వారసులు ఉన్నారు. ఇది ప్రపంచంలో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన భూభాగాలలో ఒకటి, టెల్ అవీవ్ లేదా లండన్ వంటి నగరాల మాదిరిగానే జనసాంద్రత కలిగి ఉంది. గాజా స్ట్రిప్‌లో యువత నిష్పత్తి ఎక్కువ, 43.5% మంది 14 లేదా అంతకంటే తక్కువ వయస్సు గల పిల్లలు, 50% మంది 18 ఏళ్లలోపు వారు ఉన్నారు. సున్నీ ఇస్లాం దాదాపు సర్వవ్యాప్తి, పాలస్తీనా క్రైస్తవ మైనారిటీ కూడా ఉన్నారు. గాజా వార్షిక జనాభా వృద్ధి రేటు 1.99% (2023 అంచనా), ప్రపంచంలో 39వ అత్యధికం. గాజా నిరుద్యోగ రేటు ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా ఉంది, మొత్తం నిరుద్యోగ రేటు 46%, యువత నిరుద్యోగ రేటు 70%. అయినప్పటికీ, ఈ ప్రాంతం అక్షరాస్యత రేటు 97% సమీపంలోని ఈజిప్ట్ కంటే ఎక్కువగా ఉంది, యువత అక్షరాస్యత 88% గా ఉంది. గాజా సంవత్సరాలుగా పాలస్తీనా జాతీయవాదం, ప్రతిఘటనకు మూలంగా పరిగణించబడుతోంది.

## చరిత్ర

చారిత్రకంగా పాలస్తీనా ప్రాంతంలో భాగమైన ఈ ప్రాంతం 16వ శతాబ్దం నుండి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం నియంత్రణలో ఉంది, 1906లో, ఒట్టోమన్లు, బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం ఈజిప్ట్‌తో ఈ ప్రాంత అంతర్జాతీయ సరిహద్దును నిర్ణయించాయి. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో సెంట్రల్ పవర్స్ ఓటమి, తదనంతర ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య విభజనతో, బ్రిటీష్ వారు గాజా స్ట్రిప్ ప్రాంత పాలనను ఈజిప్ట్‌కు వాయిదా వేశారు, వారు ఆ బాధ్యతను నిరాకరించారు. బ్రిటన్ తాను 1917–18లో ఆక్రమించిన భూభాగాన్ని "మాండేటరీ పాలస్తీనా" అనే అంతర్జాతీయంగా ఆమోదించబడిన ఫ్రేమ్ కింద 1920 నుండి 1948 వరకు ఉంచుకుని పాలించింది. ఆ కాలంలో, గాజా తీర మైదానంలోని గ్రామాలు జనాభా పెరుగుదల, తీవ్రమైన వ్యవసాయ ఉత్పత్తి రెండింటితో గణనీయంగా విస్తరించాయి.

### 1948–1959: ఆల్-పాలస్తీనా ప్రభుత్వం

1948 పాలస్తీనా యుద్ధం, ముఖ్యంగా 1948 అరబ్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం సమయంలో పదివేల మంది పాలస్తీనా శరణార్థులు పారిపోయారు లేదా గాజా స్ట్రిప్‌కు బహిష్కరించబడ్డారు. యుద్ధం ముగిసే సమయానికి, మాండేటరీ పాలస్తీనా అరబ్ జనాభాలో 25% గాజాలో ఉన్నారు, అయితే స్ట్రిప్ భూభాగంలో 1% మాత్రమే ఉంది. అదే సంవత్సరం, వివిధ శరణార్థుల కార్యక్రమాలను నిర్వహించడానికి నియర్ ఈస్ట్‌లోని పాలస్తీనా శరణార్థుల కోసం ఐక్యరాజ్యసమితి రిలీఫ్ అండ్ వర్క్స్ ఏజెన్సీ (UNRWA) స్థాపించబడింది.

సెప్టెంబర్ 22, 1948న (అరబ్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం ముగిసే సమయానికి), ఈజిప్టు ఆక్రమిత గాజా నగరంలో, అరబ్ లీగ్ ఆల్-పాలస్తీనా ప్రభుత్వాన్ని ప్రకటించింది, పాక్షికంగా పాలస్తీనాపై ట్రాన్స్‌జోర్డాన్ ప్రభావాన్ని పరిమితం చేసింది. ఆల్-పాలస్తీనా ప్రొటెక్టరేట్‌ను అరబ్ లీగ్ అప్పటి ఏడుగురు సభ్యులలో (ట్రాన్స్‌జోర్డాన్ మినహా) ఆరుగురు త్వరగా గుర్తించారు: ఈజిప్ట్, సిరియా, లెబనాన్, ఇరాక్, సౌదీ అరేబియా, యెమెన్.

### 1967: ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమణ

జూన్ 1967లో, ఆరు రోజుల యుద్ధంలో, ఇజ్రాయెల్ సైన్యం గాజాను ఆక్రమించింది. ఇజ్రాయెల్ సదరన్ కమాండ్ అప్పటి అధిపతి ఏరియల్ షరోన్ ఆధ్వర్యంలో ప్రతిఘటన సభ్యులుగా అనుమానిస్తున్న డజన్ల కొద్దీ పాలస్తీనియన్లు విచారణ లేకుండా ఉరితీయబడ్డారు.

1967, 1968 మధ్య కాలంలో ఇజ్రాయెల్ దాదాపు 75,000 మంది గాజా స్ట్రిప్ నివాసితులను ఖాళీ చేయించింది. అదనంగా, 1967 యుద్ధం తర్వాత కనీసం 25,000 మంది గాజా నివాసితులు తిరిగి రాకుండా నిరోధించబడ్డారు. అంతిమంగా, 1967, 1968 మధ్య స్ట్రిప్ తన యుద్ధ పూర్వ జనాభాలో 25% కోల్పోయింది. 1970–1971లో ఏరియల్ షరోన్ 'ఫైవ్ ఫింగర్' వ్యూహంగా పిలువబడే దానిని అమలు చేశాడు, ఇది స్ట్రిప్‌ను ఐదు జోన్‌లుగా విభజించడం ద్వారా సైనిక ప్రాంతాలు, నివాసాలను సృష్టించడం. పాలస్తీనా జోన్‌లను నిరంతరంగా విభజించడం ద్వారా, ప్రాంతం సమర్థవంతమైన నిర్వహణను అనుమతించింది. వేలాది ఇళ్లు బుల్డోజర్ చేయబడ్డాయి, పెద్ద సంఖ్యలో బెడౌయిన్ కుటుంబాలు సినాయ్‌కు బహిష్కరించబడ్డాయి.

## భౌగోళికం

గాజా స్ట్రిప్ 41 కి.మీ పొడవు, 6 నుండి 12 కి.మీ వెడల్పు, మొత్తం 365 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంతో ఉంది. ఇది ఇజ్రాయెల్‌తో 51 కి.మీ సరిహద్దును, రఫా నగరం సమీపంలో ఈజిప్ట్‌తో 11 కి.మీ సరిహద్దును కలిగి ఉంది.

ఖాన్ యూనిస్ రఫాకు ఈశాన్యంగా 7 కి.మీ దూరంలో ఉంది, దీర్ ఎల్-బలాహ్ చుట్టుపక్కల ఉన్న అనేక పట్టణాలు దానికి, గాజా నగరానికి మధ్య తీరం వెంబడి ఉన్నాయి. బీట్ లాహియా, బీట్ హనూన్ వరుసగా గాజా నగరానికి ఉత్తరం, ఈశాన్యంలో ఉన్నాయి. ఇజ్రాయెల్ నివాసాల గుష్ కాటిఫ్ బ్లాక్ ఒకప్పుడు నైరుతి అంచు వెంబడి రఫా, ఖాన్ యూనిస్‌లను ఆనుకుని ఉన్న ఇసుక దిబ్బలపై ఉండేది.

గాజా స్ట్రిప్ స్థలాకృతి తీరప్రాంతానికి సమాంతరంగా మూడు గట్లు ఆధిపత్యం వహిస్తుంది, ఇవి ప్లీస్టోసీన్-హోలోసీన్ వయస్సు గల ఇసుకరాళ్లను కలిగి ఉంటాయి, స్థానికంగా వీటిని "కుర్కార్" అని పిలుస్తారు, ఎర్రటి రంగులో ఉన్న పాలియోసోల్స్‌తో కలిపి "హమ్రా" అని పిలుస్తారు. మూడు గట్లు వాడీల ద్వారా వేరు చేయబడతాయి, ఇవి ఒండ్రు నిక్షేపాలతో నిండి ఉంటాయి. భూభాగం చదునుగా లేదా రోలింగ్‌గా ఉంటుంది, తీరానికి సమీపంలో ఇసుక దిబ్బలు ఉంటాయి. సముద్ర మట్టానికి 105 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న అబు 'అవ్దా (జోజ్ అబు 'ఆడా) ఎత్తైన ప్రదేశం.

### వాతావరణం

గాజా స్ట్రిప్ వేడి అర్ధ-శుష్క వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటుంది, వెచ్చని శీతాకాలాలు, దాదాపు వార్షిక వర్షపాతం అంతా సంభవిస్తుంది. వేడి పొడి వేసవికాలం ఉంటుంది. పొడిగా ఉన్నప్పటికీ, ఏడాది పొడవునా తేమ ఎక్కువగా ఉంటుంది. వార్షిక వర్షపాతం దక్షిణాన 225 మి.మీ, ఉత్తరాన 400 మి.మీ మధ్య ఉంటుంది, అయితే ఇదంతా దాదాపు నవంబర్, ఫిబ్రవరి మధ్య కురుస్తుంది.

## ప్రభుత్వం, రాజకీయాలు

అక్టోబర్ 2025లో, ఇజ్రాయెల్, హమాస్ గాజా శాంతి ప్రణాళిక మొదటి దశను అంగీకరించాయి, ఫలితంగా గాజా యుద్ధంలో శత్రుత్వాలు ముగిశాయి, గాజా స్ట్రిప్ నుండి ఇజ్రాయెల్ పాక్షికంగా ఉపసంహరించుకుంది. ప్రణాళిక రెండవ దశలో, గాజా స్ట్రిప్‌లో అంతర్జాతీయ స్థిరీకరణ దళం మోహరించబడుతుందని, సంస్కరించబడిన పాలస్తీనియన్ అథారిటీకి పాలనను అప్పగించే ముందు, పరివర్తన కాలానికి గాజా స్ట్రిప్‌ను నిర్వహించడానికి శాంతి మండలి, గాజా పరిపాలన కోసం జాతీయ కమిటీని ఏర్పాటు చేస్తారు.

## జనాభా విభాగాలు

2010లో గాజా స్ట్రిప్‌లో సుమారు 1.6 మిలియన్ల మంది నివసించారు, వీరిలో దాదాపు 1.0 మిలియన్ మంది ఐక్యరాజ్యసమితి-నమోదిత శరణార్థులు. 1948 అరబ్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధ సమయంలో తమ ఇళ్ల నుండి పారిపోయిన లేదా వెళ్లగొట్టబడిన శరణార్థుల సంతతికి చెందినవారే మెజారిటీ. 1991లో ఒక స్త్రీకి 8.3 పిల్లలు గరిష్ట స్థాయికి చేరుకున్న మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు కారణంగా స్ట్రిప్ జనాభా అప్పటి నుండి పెరుగుతూనే ఉంది. ఇది 2013లో ఒక స్త్రీకి 4.4 పిల్లలకు పడిపోయింది, ఇది ఇప్పటికీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యధికంగా ఉంది. 2024 చివరి నాటి అంచనా ప్రకారం జనాభా 2.1 మిలియన్లకు చేరుకుంది, గాజా యుద్ధం కారణంగా గత సంవత్సరం నుండి 6% క్షీణించింది.

### మతం

సున్నీ ముస్లింలు గాజా స్ట్రిప్‌లోని జనాభాలో 99.8% మంది ఉన్నారు, అంచనా ప్రకారం 2,000 నుండి 3,000 (0.2%) అరబ్ క్రైస్తవులు ఉన్నారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పాలస్తీనా
* ఇజ్రాయెల్
* గాజా నగరం

## మూలాలు

## వివరణలు