# ఖద్దరు

నీలి రంగు ఖద్దరు కుర్తా
**ఖద్దరు** అనేది భారతదేశంలో తయారయ్యే ఒకరకమైన నూలు వస్త్రం. ఖద్దరు అనే పదం నుండి "ఖాదీ" వ్యుత్పత్తి అయినది. 'ఖా' అంటే తిండి, 'దీ' ఇచ్చేది. తిండిని ఇచ్చేది కాబట్టి దీనిని ఖాదీ అంటారు. గాంధీజీ అధికంగా ఇష్టపడే వస్త్రం. ఇది వంటికి చల్లదనాన్ని ఇచ్చే వస్త్రం. తక్కువ ఖర్చుతో పేదవారికి అందుబాటులో ఉండే దీనిని తయారు చేసేందుకు మగ్గాలను వాడేవారు. ప్రస్తుతం యంత్రపరికరాల సహాయంతో తయారు చేస్తున్నారు. నేతలు, రాజకీయ పార్టీల వారు, రాజకీయ నాయకులు, వయసులో పెద్దవారు ఖద్దరును అధికంగా ఉపయోగిస్తుంటారు.

ఖాదీ భారతదేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి గాంధీ స్వదేశీ (మాతృభూమి) గా ప్రచారం చేసిన చేతితో వడికి, నేసిన సహజ దారాలతో తయారైన వస్త్రం.

ఈ పదాన్ని భారత ఉపఖండం అంతటా ఉపయోగిస్తారు.. చేతితో నేసిన వస్త్రం యొక్క మొదటి భాగం 1917–18లో గాంధీజీ సబర్మతి ఆశ్రమంలో తయారు చేయబడింది. వస్త్రం యొక్క ముతకతనం కారణంగా గాంధీ దీనిని ఖాదీ అని పిలవడానికి దారితీసింది. వస్త్రం పత్తితో తయారు చేయబడింది, కానీ ఇందులో పట్టు లేదా ఉన్ని కూడా ఉండవచ్చు, ఇవన్నీ చరఖాపై నూలుగా వడకబడతాయి. ఇది వేసవిలో చల్లగా, శీతాకాలంలో వెచ్చగా ఉండే బహుముఖ వస్త్రం. దాని రూపాన్ని మెరుగుపరచడానికి, ఖాదీని కొన్నిసార్లు పెళుసుగా చేయడానికి గంజి పెడతారు.

## మూలం

Gandhi spins by hand while addressing his followers
గ్రీకు-రోమన్ వ్యాపారులు రోమన్ సామ్రాజ్యానికి పెద్ద మొత్తంలో మెత్తటి పత్తిని దిగుమతి చేసుకునేవారు. మధ్యయుగ కాలంలో, సముద్ర సిల్క్ రోడ్ ద్వారా రోమ్‌కు పత్తి వస్త్రాలను దిగుమతి చేసుకునేవారు. అరేబియా-సూరత్ వ్యాపారులు గుజరాత్‌లోని మూడు ప్రాంతాలు, కోరమండల్ తీరం, భారతదేశంలోని తూర్పు తీరం నుండి బాస్రా, బాగ్దాద్‌లకు పత్తి వస్త్రాలను వర్తకం చేశారు. తూర్పున, వాణిజ్యం జావా ద్వారా చైనాకు చేరుకుంది. 14వ శతాబ్దపు మొరాకో యాత్రికుడు ఇబ్న్ బటుటా ఢిల్లీ సుల్తాన్ ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ చైనాలోని యువాన్ చక్రవర్తికి ఐదు రకాల వస్త్రాలను పంపినట్లు పేర్కొన్నాడు. కొన్ని వస్త్రాలు లండన్‌లోని విక్టోరియా, ఆల్బర్ట్ మ్యూజియంలోని రిపోజిటరీలలో నిల్వ చేయబడ్డాయి.

1857లో జరిగిన మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం తర్వాత, మిల్లు లేదా సాంప్రదాయ పద్ధతుల ద్వారా దేశీయ వస్త్ర ఉత్పత్తి అత్యల్ప స్థాయికి పడిపోయింది, ఖాదీ సుదీర్ఘమైన, శ్రమతో కూడిన పరిణామ ప్రక్రియ ఫలితంగా "నిశ్శబ్ద ఆర్థిక విప్లవం"గా ఉద్భవించింది.

అమెరికన్ అంతర్యుద్ధం (1861–1865) కాటనోపోలిస్ బ్రిటన్‌లో ముడి పత్తి సంక్షోభానికి కారణమైంది. బ్రిటిష్ వారు మాంచెస్టర్-లాంక్‌షైర్ ప్రాంత వస్త్ర మిల్లులకు ముడి పదార్థాలను సరఫరా చేయడానికి ప్రయత్నించడంతో ప్రత్యామ్నాయ భారతీయ పత్తిని చౌక ధరలకు సేకరించారు. విక్టోరియన్ శకంలో (1837–1901) 1870లలో 47 మిల్లులు ఉన్నాయి, కానీ వలస ప్రభుత్వం వస్త్రానికి ముడి పదార్థాలను బ్రిటిష్ ఫాబ్రిక్ మిల్లులకు ఎగుమతి చేసి, ఆపై పూర్తయిన వస్త్రాన్ని భారతదేశానికి తిరిగి దిగుమతి చేసుకున్నందున భారతీయులు ఇప్పటికీ కృత్రిమంగా పెంచిన ధరకు బట్టలు కొనుగోలు చేశారు.ఎడ్వర్డియన్ యుగంలో (1901–1914) విదేశీ వస్త్రాన్ని బహిష్కరించే స్వదేశీ ఉద్యమం ప్రముఖంగా ఉంది. 20వ శతాబ్దం మొదటి రెండు దశాబ్దాలలో దీనికి జాతీయవాద రాజకీయ నాయకులు, భారతీయ మిల్లు యజమానులు మద్దతు ఇచ్చారు.

1922లో, మహాత్మా గాంధీ ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (INC)ని ఖాదీ విభాగాన్ని ప్రారంభించమని అభ్యర్థించారు. 1924లో పెద్ద మొత్తంలో పని కారణంగా, ప్రాంతీయ, జిల్లా స్థాయిలో INC యొక్క ఖాదీ విభాగంతో అనుసంధానం చేసే సెమీ-స్వతంత్ర సంస్థ ఆల్ ఇండియా ఖాదీ బోర్డు (AIKB) ఏర్పడింది. డిసెంబర్ 1924 నుండి ఏప్రిల్ 1925 వరకు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా ఉన్న కాలంలో, మహాత్మా గాంధీ డిసెంబర్ 26 నుండి 27, 1924 వరకు బెల్గాం కాంగ్రెస్ సమావేశంలో ఖాదీ, గ్రామ పరిశ్రమలు (గ్రామోద్యోగ్) ప్రదర్శనలతో మొదటి స్వదేశీ ప్రదర్శనను నిర్వహించారు. ఈ ప్రదర్శనలో ఖాదీ, రాట్నం, గ్రామీణ చేతిపనులు ఉన్నాయి, ఇవి ఆర్థిక స్వావలంబన యొక్క దృష్టిని హైలైట్ చేస్తాయి. ఇది బ్రిటిష్ వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా గాంధీ యొక్క నిర్మాణాత్మక కార్యక్రమంలో కీలక భాగంగా ఏర్పడింది. 1925లో, ఖాదీ విభాగం, AIKBలతో కూడిన ఆల్ ఇండియా స్పిన్నర్ అసోసియేషన్ (AISA) ఏర్పడింది. మహాత్మా గాంధీ AISA స్థాపకుడు. INC సభ్యులందరూ స్వయంగా పత్తిని వడకడం, వారి బకాయిలను నూలులో చెల్లించడం ఆయన తప్పనిసరి చేశారు. AISA ధృవీకరించిన స్పిన్నింగ్, నేయడం ప్రోత్సహించడానికి గ్రాస్‌రూట్-లెవల్ ఖాదీ సంస్థలను సృష్టించడానికి గాంధీ పెద్ద మొత్తంలో డబ్బును సేకరించాడు. హ్యాండ్‌స్పన్ నూలు ఖరీదైనది, నాణ్యత లేనిది, నేత కార్మికులు మిల్లులు ఉత్పత్తి చేసే నూలును ఇష్టపడతారు ఎందుకంటే ఇది మరింత దృఢంగా, నాణ్యతలో స్థిరంగా ఉంటుంది. మిల్లు యజమానులు చేనేత కార్మికులకు నూలు కొనుగోలు చేసే అవకాశాన్ని నిరాకరిస్తారని గాంధీ వాదించారు, ఎందుకంటే వారు తమ సొంత వస్త్రానికి గుత్తాధిపత్యాన్ని సృష్టించడానికి ఇష్టపడతారు. కొంతమంది ఖాదీ ధర గురించి గాంధీకి ఫిర్యాదు చేసినప్పుడు, అతను ధోతీని మాత్రమే ధరించాడు, అయినప్పటికీ అతను చలి వచ్చినప్పుడు ఉన్ని శాలువాలను ఉపయోగించాడు. కొందరు అధిక-నాణ్యత గల మిల్లు నూలును ఉపయోగించడం ద్వారా, లగ్జరీ మార్కెట్‌కు అనుగుణంగా జీవించగలిగారు. ఖాదీని పూర్తిగా మానేస్తానని బెదిరించడం ద్వారా గాంధీ ఈ ఆచారాన్ని అంతం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ నేత కార్మికులు అతని మాట వింటే ఆకలితో చనిపోతారు కాబట్టి, వారు ఆ బెదిరింపును పట్టించుకోలేదు. 1919లో, గాంధీ ముంబైలోని మణి భవన్‌లో వడకడం ప్రారంభించి, ఇతరులను అలా చేయమని ప్రోత్సహించాడు. పరిమాణాన్ని తగ్గించుకుంటూ వేగం, నియంత్రణను పెంచడానికి డబుల్-వీల్ డిజైన్‌ను ఉపయోగించి ఆయన పట్టి చరఖాను కనుగొన్నారు. 1946లో, మరింత ఉత్పాదక చరఖాల అభివృద్ధికి భారీ నిధులు ఖర్చు చేస్తున్నప్పుడు, ఆయన చరఖా కంటే తక్లీని సిఫార్సు చేశాడు.

ఖాదీ ఉద్యమం 1918లో ప్రారంభమైంది, దాని స్వంత మారుతున్న గతిశీలతతో గుర్తించబడింది. ప్రారంభంలో, స్తబ్దత కారణంగా ఆర్థిక పరిష్కారంగా ఖాదీని ఉపయోగించడంపై స్పష్టమైన ప్రాధాన్యత కనిపించింది, 1934 నుండి ఈ వస్త్రం గ్రామస్తులు తమ కోసం తాము ఉపయోగించుకోగలిగేదిగా మారింది.

1921లో, గాంధీ బంగ్లాదేశ్‌లోని కోమిల్లాలోని చాందినా ఉపజిల్లాకు వెళ్లి స్థానిక నేత కార్మికులను ప్రేరేపించారు, తత్ఫలితంగా గ్రేటర్ కోమిల్లా ప్రాంతంలో, మైనామతి, మురాద్‌నగర్, గౌరీపూర్, చాందినాలలో నేత కేంద్రాలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.

## స్వాతంత్ర్యానంతర భారతదేశంలో ఖాదీ

1948లో, భారతదేశం తన పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానంలో గ్రామీణ కుటీర పరిశ్రమల పాత్రను గుర్తించింది. 1948లో, శ్రీ ఏకాంబెర్నాథన్ అంబర్ చరఖాను కనుగొన్నారు. భారత ప్రభుత్వం జనవరి 1953లో ఆల్ ఇండియా ఖాదీ & విలేజ్ ఇండస్ట్రీస్ బోర్డు (AIKVIB)ని ఏర్పాటు చేసింది. 1955లో ఖాదీ, విలేజ్ ఇండస్ట్రీస్ కమిషన్ (KVIC) అనే చట్టబద్ధమైన సంస్థను బోర్డు స్థానంలో ఉంచాలని నిర్ణయించారు. 1956లో KVIC చట్టం ఆమోదించబడింది, దీని ఫలితంగా మరుసటి సంవత్సరం KVIC ఒక చట్టబద్ధమైన సంస్థగా ఉనికిలోకి వచ్చింది.

స్వాతంత్య్రం తర్వాత, ప్రభుత్వం టవల్ తయారీ వంటి కొన్ని రకాల వస్త్ర ఉత్పత్తిని చేనేత రంగానికి కేటాయించింది, దీని ఫలితంగా సాంప్రదాయ నేత కార్మికుల సంఖ్య తగ్గిపోయింది, పవర్ లూమ్ రంగానికి ప్రోత్సాహం లభించింది. ప్రైవేట్ రంగ సంస్థలు చేనేత వస్త్రాలను కొంతవరకు లాభదాయకంగా మార్చగలిగాయి. ప్రభుత్వం కూడా వివిధ కార్యక్రమాల ద్వారా ఖాదీ వాడకాన్ని ప్రోత్సహిస్తూనే ఉంది.

ఖాదీ ఉత్సవ్ (27 ఆగస్టు 2022) సందర్భంగా ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ, "స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత ఖాదీని విస్మరించారు, దీనివల్ల దేశంలోని నేత కార్మికులు నష్టపోయారు" అని అన్నారు ఖాదీ పేదలకు సహాయం చేయడానికి ఒక ఉద్యమం అని నొక్కిచెప్పారు, అంతేకాకుండా KVIC అనేది ఖాదీ, గ్రామీణ పరిశ్రమలను ప్రోత్సహించడంలో, అభివృద్ధి చేయడంలో నిమగ్నమైన చట్టబద్ధమైన సంస్థ అని కూడా పేర్కొన్నారు.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు

* Khadi Culture: Fabrics from the roots of a nation!
* India's Khādī Culture
* Khadi and Village Industries Commission (Government of India), official website
* Gul Ahmed's Khadi Collection – Explore a range of Khadi fabrics from Gul Ahmed.
* More about Khadi

* India's Khādī Culture