Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# అనుమస్తిష్కము

అనుమస్తిష్కము - పింక్ రంగులో
**అనుమస్తిష్కము** (Cerebellum) మెదడులోని భాగము. ఇది మెదడు వెనుక క్రింది భాగంలో ఉంటుంది. దీనిని **చిన్నమెదడు** అని కూడా అంటారు. అనుమస్తిష్కము వెన్నుపాము, మెదడులోని ఇతర భాగాల నుండి సమాచారాన్ని పొంది ,తరువాత కదలికలను నియంత్రిస్తుంది. అనుమస్తిష్కము మాట్లాడుట ,సమతుల్యత, సమన్వయం వంటి స్వచ్ఛంద కదలికలను సమన్వయం చేస్తుంది, ఫలితంగాసమతుల్య కండరాల కార్యకలాపాలు జరుగుతాయి. ఇది మెదడు యొక్క సాపేక్షంగా చిన్న భాగం, మొత్తం బరువులో పది శాతం, కానీ ఇందులో మెదడు యొక్క న్యూరాన్లలో సగం, ఎలక్ట్రికల్ సిగ్నల్స్ ద్వారా సమాచారాన్ని ప్రసారం చేసే ప్రత్యేక కణాలు ఉన్నాయి. అనుమస్తిష్కము మానవులకు ప్రత్యేకమైనది కాదు. పరిణామాత్మకంగా చెప్పాలంటే, ఇది మెదడు యొక్క పాత భాగం. జంతువులలో ఇది మనుషుల ముందు ఉందని శాస్త్రవేత్తలు చెపుతారు . అనుమస్తిష్కము నష్టం, పక్షవాతం, మెదడుకు బలహీనతకు కారణం కానప్పటికీ, సమతుల్యత లేకపోవడం,నెమ్మదిగా కదలికలు,వణుకుకు దారితీస్తుంది. సంక్లిష్టమైన శారీరక పనులు అస్థిరంగా ఆగిపోతాయి

## చరిత్ర

అనుమస్తిష్కము మెదడులోని ఒక భాగం, ఇది వాస్తవంగా అన్ని శారీరక కదలికలలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. మెదడులోని ఈ భాగం కంటి కదలిక, దృష్టి ఉన్నవారికి కూడా సహాయపడుతుంది. అనుమస్తిష్కము తో సమస్యలు చాలా తక్కువ , వీటి ద్వారా ఎక్కువగా కదలిక, సమన్వయ ఇబ్బందులు ఉంటాయి. మెదడు చాలా క్లిష్టంగా ఉంటుంది, కానీ, ప్రాథమిక స్థాయిలో, అనుమస్తిష్కము మెదడు వ్యవస్థ లో విభజించబడింది. అనుమస్తిష్కము మనుషులలో ఉన్నత స్థాయి ఆలోచన, చర్యలలో భాగం గా ఉంటుంది . ఇవి ప్రతి ఒక్కటి వేరే పనిని చేస్తాయి. ప్రణాళిక, తీర్పు, నిర్ణయం తీసుకోవడం, ప్రేరణ నియంత్రణ, శ్రద్ధ వంటి అత్యున్నత స్థాయి మానవ ఆలోచన వారి ప్రవర్తనను తెలుపుతుంది . ఒక వ్యక్తి వాతావరణంలో వారి స్థానాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది, జ్ఞాపకశక్తి, భాష, భావోద్వేగాలతో బలమైన సంబంధాలను కలిగి ఉంది. అనుమస్తిష్కము మెదడు వ్యవస్థ పూర్తి శారీరక, మానసిక పనితీరును ప్రోత్సహించడంలో సెరెబ్రమ్‌తో కలిసి ఉంటాయి. మెదడు వ్యవస్థ శ్వాస, ప్రసరణ, నిద్ర, జీర్ణక్రియ, మింగడం వంటి ముఖ్యమైన పనులను నిర్వహిస్తుంది. ఇవి నాడీ వ్యవస్థచే నియంత్రించబడే అసంకల్పిత ప్రక్రియలు. మెదడు వ్యవస్థ కూడా ప్రతిచర్యలను నియంత్రిస్తుంది

## బయటి లింకులు

* Cerebellum - Cell Centered Database
* NIF Search - Cerebellum via the Neuroscience Information Framework

## మూలాలు
# నాడీకణం

**నాడీకణం** లేదా **న్యూరాన్**  విద్యుత్తు ద్వారా ప్రేరేపితమై యాక్షన్ పొటెన్షియల్ రూపంలో సంకేతాలనిచ్చే కణం. ఇవి నాడీ తంతువుల ద్వారా ఒకదానితో ఒకటి సమాచారం ఇచ్చి పుచ్చుకుంటాయి. స్పాంజ్‌లు, ప్లాకోజోవా మినహా అన్ని జంతువులలో నాడీ కణజాలంలో న్యూరాన్ ప్రధాన భాగం. వీటికి తోడుగా గ్లియల్ కణాలు ఉంటాయి. ఇవి నాడీకణాల పోషణ, రక్షణ కోసం ఉపయోగపడతాయి. మొక్కలు, శిలీంధ్రాలు వంటి జంతువులు కాని వాటికి నాడీ కణాలు ఉండవు.

న్యూరాన్లను వాటి పనితీరు ఆధారంగా మూడు రకాలుగా వర్గీకరిస్తారు. ఇంద్రియ న్యూరాన్లు స్పర్శ, ధ్వని లేదా కాంతి వంటి ఉద్దీపనలకు ప్రతిస్పందిస్తాయి. ఇవి ఇంద్రియ అవయవాల కణాలను ప్రభావితం చేస్తాయి. అవి వెన్నుపాము లేదా మెదడుకు సంకేతాలను పంపుతాయి. కండరాల సంకోచాల నుండి గ్రంధుల స్రవించడం వరకు ప్రతిదీ నియంత్రించడానికి మోటారు న్యూరాన్లు మెదడు, వెన్నుపాము నుండి సంకేతాలను అందుకుంటాయి. మెదడు లేదా వెన్నుపాము లోని ఇతర న్యూరాన్‌లకు అంతర నాడీకణాలు న్యూరాన్‌లను కలుపుతాయి. బహుళ న్యూరాన్లు క్రియాత్మకంగా ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానించబడినప్పుడు, వాటిని న్యూరల్ సర్క్యూట్ అని పిలుస్తారు.

నాడీ కణాలను మొదటగా ఫాసిల్, హిస్ అనే శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.

## నిర్మాణం

న్యూరాన్ లో భాగాలు
ఇందులో ప్రధానంగా మూడు భాగాలు ఉంటాయి. ఒకటి కణదేహం లేదా న్యూరో సైటాన్, రెండోది ఏక్సాన్, మూడవది డెండ్రైటులు. కణదేహంలో కేంద్రకం, నిస్సల్ కణికలు ఉంటాయి. కణదేహం నుంచి పోగుల్లా ఏర్పడేవి డెండ్రైటులు. ఇవి శాఖోపశాఖలుగా ఉండి సమాచార మార్పిడిలో సహాయపడతాయి. ఏక్సాన్ అనేది కణదేహం నుండి ఏర్పడే పొడవైన నిర్మాణం. ఈ ఏక్సానులు చివర్లో అనేక చీలికలుగా చీలిఉంటుంది. వీటిని నాడీ అంత్యాలు అంటారు. ఇవి మరొక నాడీకణం డెండ్రైటులు, ఏక్సాన్ లేదా కండర కణజాలంతో అనుసంధానవడానికి వీలుగా ఉంటాయి.

## మూలాలు
# తుమ్ము

| తుమ్ము |
| --- |
| నాసికా మార్గంలో చిరాకు కలిగించే అన్యకణాలను బయటకు పంపించడానికి తుమ్ము వస్తుంది. |
| Biological system | శ్వాస వ్యవస్థ |
| ఆరోగ్యము | మంచి చేస్తుంది |
| చర్య | అసంకల్పితం |
| ప్రకంపనలు | Irritants of the nasal mucosa Light Cold air Snatiation Allergy Infection |
| పద్దతి | నోరు, ముక్కు ద్వారా బయటకు |
| ఫలితము | Removal of irritant |

**తుమ్ము** అనేది ముక్కు, నోరు ద్వారా ఊపిరితిత్తులలోని గాలిని ఒక్కసారిగా బయటికి పంపివేసే చర్య. ముక్కు లోపల కొన్ని అన్యకణాలు ప్రవేశించి చిరాకు కలిగించడం దీనికి ముఖ్య కారణం. దీని వల్ల మ్యూకస్ నాసికా మార్గం ద్వారా, ఎంగిలి నోటి మార్గం ద్వారా బయటకు వెళుతుంది.
తుమ్ము ఒక పెద్ద శబ్దంతో, హఠాత్తుగా అసంకల్పిత చర్య ద్వారా నోరు, ముక్కు నుండి గాలిని బలవంతంగా బయటకు పంపుతుంది.
తుమ్ములు సాంక్రమిక ఏరోసోల్ బిందువుల ద్వారా వ్యాధిని వ్యాప్తి చేయగలవు కాబట్టి, తుమ్మేటప్పుడు ముంజేయి, మోచేయి లోపలి భాగం, లేదా రుమాలుతో నోరు, ఇంకా ముక్కును కప్పుకోవాలని సిఫార్సు చేస్తారు.
నిద్రలో ఉన్నపుడు కండరాలు విశ్రాంతి స్థితిలో ఉండటం వలన సాధారణంగా తుమ్ములు రావు. ఒకవేళ అందుకు అనుగుణమైన పరిస్థితులు వచ్చినా, ముందు మెలకువ వచ్చిన తర్వాతనే తుమ్ము వస్తుంది. తుమ్మినప్పుడు, అసంకల్పిత క్రియ కారణంగా మానవుల కళ్ళు వాటంతట అవే మూసుకుపోతాయి.

## సాంక్రమిక వ్యాధులు

ఆరోగ్యంగా ఉన్నవారిలో సాధారణంగా తుమ్ములు ఎటువంటి హానీ చేయనప్పటికీ ఒక్కోసారి తుమ్ముల ద్వారా గాలిలోకి విడుదలయ్యే తుంపరల ద్వారా వ్యాధులు వ్యాప్తి చెందే అవకాశం ఉంది. ఈ తుంపరలు సుమారు 0.5 నుంచి 5 మైక్రోమీటర్ల పరిమాణంలో ఉంటాయి. ఒక్కో తుమ్ము ద్వారా ఇలాంటి బిందువులు సుమారు 40,000 విడుదల అవుతాయి.

## మూలాలు
# వాంతి

వాంతి గురించిన 14వ శతాబ్దపు చిత్రలేఖనం.
బలవంతంగా జీర్ణకోశంలోని పదార్ధాలు నోరు, అరుదుగా ముక్కు ద్వారా బయటకు రావడాన్ని **వాంతి** బహువచనం **వాంతులు** (Vomiting) అంటారు. ఇది ఒక వ్యాధి లక్షణము. కొన్ని ప్రాంతాలవారు దీనినే **కక్కు** అంటారు.

**వాంతులు** వివిధ కారణాల వలన కలుగుతాయి. జీర్ణాశయంలోని కారణాలు, తల నొప్పి వంటి కొన్ని మెదడుకు సంబంధించిన బయటి కారణాలు. వాంతి అవుతుందేమో నన్న భయాన్ని వికారం అంటారు. ఎక్కువగా వాంతులవుతున్నప్పుడు వీటిని ఆపడానికి వైద్యం అవసరం. తీవ్రమైన పరిస్థితులలో ద్రవాలను నరం ద్వారా ఎక్కించవలసి వస్తుంది.

## భాషా విశేషాలు

బ్రౌన్ నిఘంటువు ప్రకారం కక్కు అనే క్రియా పదానికి వాంతి అని అర్ధం ఉంది. కక్కు [ kakku ] kakku. తెలుగు v. a. To vomit. కక్కు kakku. n. Vomiting: the thing vomited. కక్కుడు kakkuḍu. n. Vomiting.

తెలుగు మాండలికాలులో మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో వాంతిని **కక్కు** అంటారు.

## కారణాలు

### జీర్ణ వ్యవస్థ

* జీర్ణాశయం వాపు (ఆహార సంబంధమైనవి, వైరస్)
* పైలోరిక్ స్టెనోసిస్ (చిన్న పిల్లలలో ఎక్కువగా కనబడుతుంది)
* ప్రేగులో అడ్డంకి
* విపరీతమైన కడుపు నొప్పి
* పిత్తాశయము, క్లోమము, ఉండుకము, కాలేయము వాటికి సంబంధించిన వాపులు
* ఆహర సంబంధిత అలర్జీ (పిల్లలకు పట్టే పాలలోని లాక్టోజ్ పడకపోవడం)

### మెదడు, జ్ఞానేంద్రియాలు

* ఎక్కువగా కదలిక వలన లోపలి చెవిలోని జ్ఞానేంద్రియాల మూలంగా
* తలకు దెబ్బ తగలడం
* మెదడులో రక్తస్రావం
* మైగ్రేన్ అనే ప్రత్యేకమైన తలనొప్పి
* మెదడులో ట్యూమర్లు
* మెదడులోని పీడనం ఎక్కువగా ఉండటం.

### జీవ క్రియలు

* రక్తంలో కాల్షియమ్ ఎక్కువ కావడం
* యురీమియా (రక్తంలో యూరియా ఎక్కువ కావడం, మూత్రపిండాల వైఫల్యం కారణంగా
* అధివృక్క గ్రంధి వైఫల్యం
* రక్తంలో గ్లూకోజ్ తక్కువ కావడం

### గర్భానికి చెందినవి

* ముత్యాల గర్భం
* Hyperemesis, Morning sickness

### మందులు, ఇతర పానీయాలు

* ఆల్కహాల్ ఎక్కువగా సేవించడం
* ఓపియమ్ తీసుకోవడం
* కాన్సర్ వైద్యంలో వాడుతున్న మందులుdrugs

### మానసినమైనవి

* మానసిక కారణాల మూలంగా వారంతట వారే వాంతి చేసుకోవడం
* అసహ్యమైన వాటిని చూచినా, వాసన చూసినా, ఆలోచించినా కొందరిలో వాంతవుతుంది.
* ఎక్కువ మోతాదులో రేడియేషన్
* ఫిట్స్ మొదలైన తీవ్రమైన క్రియలు
* అతిగా భయం

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Cyclical Vomiting Syndrome
# శ్వాసక్రియ

జీవకణాలలో జరిగే కణాంతర శ్వాసక్రియ.
**శ్వాసక్రియ** అన్ని సజీవకణాలలో జరిగే ప్రధానమైన జీవక్రియ. ఇది కణంలోని మైటోకాండ్రియాలో జరుగుతుంది. ఇది వాయుసహిత, వాయురహిత శ్వాసక్రియ అని రెండు రకాలు.

ఒక గ్లూకోజ్ అణువు శ్వాసక్రియలో పాల్గొనడం వలన మొత్తం 36 ATPలు ఏర్పడతాయి. ఒక ATP నుండి 7.6 కిలో కేలరీల శక్తి చొప్పున 36 అణువుల నుండి (36 x 7.6) 273.6 కిలో కేలరీల శక్తి విడుదలవుతుంది. మిగిలిన శక్తి ఉష్ణశక్తిగా వెలువడుతుంది.

## వాయుసహిత శ్వాసక్రియ

వాయుసహిత శ్వాసక్రియ (Aerobic respiration) లో శక్తి నాలుగు దశలలో విడుదలవుతుంది.

### గ్లైకాలసిస్

* చక్కెర విచ్ఛిన్నమై పైరువిక్ ఆమ్లంగా మారుతుంది. ఇది కణద్రవంలో జరుగుతుంది. దీని వలన రెండు NADH+H+లు, రెండు ATPలు వస్తాయి.

### పైరువిక్ ఆమ్ల ఆక్సీకరణ

* పై చర్యలో ఏర్పడిన పైరువిక్ ఆమ్లం మైటోకాండ్రియల్ మాత్రికలో ప్రవేశించి, కో ఎంజైమ్ 'ఎ'తో కలిసి అసిటైల్ కో ఎంజైమ్ 'ఎ' ఏర్పడి క్రెబ్స్ వలయాన్ని చేరుతుంది. దీని వలన రెండు NADH+H+ అణువులు విడుదలవుతాయి.

### క్రెబ్స్ వలయం

* ఇందులో అసిటైల్ కో ఎంజైమ్ 'ఎ', గా మారుతుంది. ఇందులో ముందుగా సిట్రిక్ ఆమ్లం ఏర్పడడం వల్ల దీనిని సిట్రిక్ ఆమ్ల వలయం అని కూడా అంటారు. ప్రతి రెండు అణువుల అసిటైల్ కో ఎంజైమ్ కు 2 లు 6 ATPలులు ఏర్పడతాయి.

### ఎలక్ట్రాన్ రవాణా వ్యవస్థ
# నాలుక

| *నాలుక* |
| --- |
|  |
| మనిషి నాలుక |
| లాటిన్
 | *lingua* |
| గ్రే'స్
 | *subject #242 1125* |
| ధమని
 | lingual, tonsillar branch, scending pharyngeal
 |
| సిర
 | lingual
 |
| నాడి
 | lingual nerve
 |
| Precursor
 | pharyngeal arches, lateral lingual swelling, tuberculum impar
 |
| MeSH
 | *Tongue* |
| Dorlands/Elsevier
 | *l\_11/{{{DorlandsSuf}}}* |

**నాలుక** (Tongue) పూర్తిగా కండరాలతో చేయబడిన నోటిలోని భాగం. ఇది ఆహారాన్ని నమలడం, మింగడంలో ఉపకరిస్తుంది. దీనివల్లనే మనకు రుచి తెలుస్తుంది. లాలాజలం దీన్ని ఎప్పుడూ తడిగా ఉంచుతుంది. మనం మాట్లాడడానికి కూడా ఇది సహకరిస్తుంది. ఇది నోటి అడుగుభాగంలో క్రింది పళ్ళ నుండి గొంతు వరకు వ్యాపించింది.
నాలుక గురించిన అధ్యయనాన్ని లారింగాలజీ అంటారు

## నిర్మాణము

జిహ్వా మొగ్గ.
* ఉపకళా కణజాలము: జిహ్వా మొగ్గలు కలిగి ఉండి, రుచిని తెలియజేస్తాయి.
* గ్రంధులు: వీటి స్రావాలు నాలుకను తేమగా ఉంచుతాయి.
* కండరాలు: ముఖ్యంగా చారల కండరాలు. నాలుక చలనంలో తోడ్పడతాయి.

## వైద్యశాస్త్రంలో

* నాలుక క్రింద మాత్రలు ఉంచడం ఒక వైద్యవిధానం. మందు త్వరగా కరిగి గుండెను చేరి అతి త్వరగా పనిచేయడం మొదలుపెడుతుంది. గుండెనొప్పి వచ్చిన వెంటనే మనతో ఉన్న నైట్రోగ్లిజరిన్ మాత్రలు వెంటనే పనిచేసి నొప్పి తొందరగా తగ్గుతుంది.
* నాలుక పూత ఒకరకమైన శిలీంద్ర సంబంధమైన వ్యాధి.
* మనిషి శరీరంలో నీరు ఎక్కువగా తగ్గినప్పుడు నాలుక ఎండిపోయినట్లు పొడిగా కనిపిస్తుంది.
* కొన్ని నరాల వ్యాధులలో నాలుక వంకరపోతుంది. అది తిరిగిన వైపును బట్టి వ్యాధిని గురించి అవగాహన కలుగుతుంది.
* నోటిలోని కాన్సర్ నాలుకకు కూడా రావచ్చును.
* నాలుక ద్వారా చూపు:కంటి చూపు కోల్పోయిన వారు నాలుకతో చూసే విధంగా బ్రెయిన్‌ పోర్ట్‌ అనే పరికరాన్ని శాస్త్రవేత్తలు రూపొందించారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* అంగులి కొండనాలుక

## మూలాలు
# వెన్నుపాము

The Spinal cord nested in the vertebral column.
A closer look at the spinal cord.
Cross-section through cervical spinal cord.
Gray Matter's Rexed Lamina.
దస్త్రం:Somatosensory.jpgSomatosensory Tracts.
Spinal Cord Development of the Alar and Basal Plates
Spinal Cord Tracts
**వెన్నుపాము** (spinal cord) నాడీ వ్యవస్థ (nervous system)లో కేంద్ర నాడీమండలానికి చెందిన భాగం.
ఇది సన్నగా, పొడవుగా, ఒక గొట్టం మాదిరిగా ఉంటుంది. ఇది మెదడు నుండి సందేశాల్ని మన శరీరమంతటికి, బాహ్య శరీరంనుండి మెదడుకీ తీసుకొనిపోతుంది. ఇది వెన్నెముక లతో పూర్తిగా రక్షించబడుతుంది. దీనిని 5 విభాగాలుగా విభజించవచ్చు. దీనినుండి 31 జతల నరాలు వస్తాయి.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Spinal Cord Histology - A multitude of great Images from the University of Cincinnati
* Spinal Cord Medical Notes Archived 2008-05-27 at the Wayback Machine - Online medical notes on the Spinal Cord
* eMedicine: Spinal Cord, Topographical and Functional Anatomy
* WebMD. May 17, 2005. Spina Bifida - Topic Overview Information about Spina Bifida in fetuses and throughout adulthood. WebMD children's health. Retrieved March 19, 2007.
* Potential for spinal injury repair Retrieved Feb 6, 2008.
# ధమని

ధమని - నిలువుకోత
ధమని నిర్మాణం
ధమనులు (Arteries) గుండె నుండి శరీరం అంతటికి మంచి రక్తాన్ని సరఫరా చేసే నాళాలు.

## ధమని నిర్మాణం

ధమనుల గోడలు మందంగా, కండరయుతంగా ఉంటాయి. వీటి లోపలి కుహరం ఇరుకుగా ఉంటుంది. ధమనులలో సిరలలోవలె కవాటాలు ఉండవు. ఇవి దేహ భాగాలకు లోపలగా అమరి ఉంటాయి. వీటిలో రక్తం అలలుగా ప్రవహిస్తుంది. ధమనులు రక్త కేశనాళికలతో అంతమవుతాయి. ధమనుల గోడలు మూడు పొరలతో ఏర్పడతాయి. అవి: వెలుపలి బాహ్యకంచుకం - స్థితిస్థాపకత కలిగిన కొల్లాజన్ తంతువులతో ఏర్పడుతుంది. మధ్యకంచుకం - నునుపు కండరాలతో ఏర్పడుతుంది. లోపలి అంతరకంచుకం - ఒకే వరుసలో ఉన్న ఉపకళాకణాలతో ఏర్పడుతుంది.

## ధమనీ వ్యవస్థ

* దైహిక చాపం (Arch of Aorta) :
	+ హార్దిక ధమనులు (Coronary arteries) :
	+ బాహ్య కరోట ధమని (External carotid artery) :
	+ అంతర కరోట ధమని (Internal carotid artery) :
* అధో జత్రుకా ధమని (Subclavian artery) :
	+ కశేరుక ధమని (Vertebral artery) :
	+ అంతర స్తన ధమని (Internal mammary artery) :
	+ బాహు ధమని:
* పృష్ఠ ధమని (Dorsal aorta) :
	+ పర్శుకాంతర ధమనులు (Intercoastal arteries) :
	+ ఫ్రెనిక్ ధమనులు (Phrenic arteries) :
	+ ఉదర ధమని (Coeliac artery) :
	+ పూర్వ ఆంత్ర యోజక ధమని:
	+ వృక్క ధమనులు (Renal arteries) :
	+ జీజకోశ ధమనులు:
	+ పర ఆంత్ర యోజక ధమని:
	+ లంబార్ ధమనులు (Lumbar arteries) :
	+ ఐక్య కటి ధమనులు (Common iliac arteries) :
		- అంతర కటి ధమని (Internal iliac artery) :
		- వెలుపలి కటి ధమని (External iliac artery) :
	+ పుచ్ఛ ధమని:
* పుపుస చాపం
	+ పుపుస ధమనులు (Pulmonary arteries) :

### వెలుపలి లింకులు
# భాష

హార్వర్డ్ మ్యూజియంలో ఉన్న మొట్టమొదటి రాత భాష ఫలకం
బ్రెయిలీ లిపి
**భాష (నుడి)**: ప్రపంచంలోని ప్రతి మానవుడు తన ఆలోచనలను ఇతరులకు తెలుపడానికి, ఇతరుల ఆలోచనలను తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగించుకునే మాధ్యమమే నుడి. భాషకు లిపి, భాషాసూత్రాలు, వ్యాకరణం, సాహిత్యం ముఖ్యమైన అంశాలు.

భారతదేశంలో 3,372 భాషలు మాట్లాడేవారున్నారు. ప్రపంచంలో ఇన్ని భాషలు మాట్లాడే దేశం కానరాదంటే అతిశయోక్తిగాదు.

## భాష (నుడి) సంగతులు

తెలుగు భాషలో భాష పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. భాష నామవాచకంగా A language, speech, dialect. A word, phrase, expression. మాట, A solemn undertaking, vow, engagement: what one gives his word for, an oath, ప్రతిజ్ఞ, ప్రమాణము అని అర్ధాలున్నాయి. దేశ భాష the vernacular of a country. భాషణము v. n. అనగా Speaking, speech. మాటాడుట. భాషాంతరము n. అనగా Another language: a translation. భాషాగ్రంథము n. A poem in a modern or vernacular language, not in Sanskrit. భాషామంత్రము n. A spell or charm, written in any vernacular language, not in Sanskrit. భాషించు v. n. అనగా To speak, use language, converse, talk, మాటలాడు. భాషితము n. Speech, language. మాట. adj. Spoken, మాటాడిన. భాష్యము n. అనగా A commentary, a paraphrase or exposition either of scripture or a work on science, సూత్రవ్యాఖ్యానగ్రంథము. భాష్యకారులు లేదా భాష్యకార్లు n. అనగా A commentator or expounder of technical texts; బాసికములు fillets worn at weddings పెళ్ళిలో నుదుట ధరించేవి.

## తెలుగు నుడి

ఉపోద్ఘాతం

1. చరిత్ర
2. లిపి పుట్టు పూర్వోత్తరాలు
3. వ్యాకరణము
	1. తెలుగు ధ్వనులు
	2. తెలుగు అక్షరాలు
	3. గుణింతాలు
4. సాహిత్యం

## భారతీయ భాషలు (నుడులు)

* హిందీ
* బెంగాళీ
* తెలుగు
* సంస్కృతం
* పంజాబీ
* కన్నడ
* మళయాళం
* తుళు
* తమిళం
* మరాఠీ
* ఒరియా
* ఉర్దూ
* కాశ్మీరీ
* సింధీ
* కొంకణి
* అస్సామీ
* గుజరాతీ

## మొదళ్ళు

మూస:మొదళ్ళ లెక్క

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# పెరిస్కోప్

పెరిస్కోప్ పనిచేసే నియమ> ఎడమ వైపు గల పెరిస్కోపులో సమతల దర్పణాలను ఉపయోగిస్తే, కుడు వైపు గల పెరిస్కోపులో పట్టకాలను ఉపయోగించారు. **a** దర్పణాలు **b** పట్టకాలు **c** పరిశీలకుని కన్ను
పెరిస్కోప్ అనేది ఒక దృశా పరికరం, ఇది పరిశీలకుడు దాగి ఉంటూనే వారి పరిసరాలను వీక్షించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. జలాంతర్గాములు, యుద్ధనౌకలు, క్రూయిజర్లలో దాగి ఉన్న సైనికులు, ఫిరంగి అధికారులు లక్ష్యాలను గమనించడాని, శత్రువు కదలికలను గుర్తించడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు. ఇది మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో శత్రువును కందకాల నుండి పర్యవేక్షించడానికి ఉపయోగించబడింది. ఇది కొన్ని రకాల తుపాకులు, సాయుధ వాహనాలలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. ఒక పెరిస్కోప్ 45° వద్ద వంపుతిరిగిన రెండు సమతల దర్పణాలను కలిగి ఉంటుంది.

## ప్రారంభ ఉదాహరణలు

జోహన్‌సెన్ హెవెలియస్ 1647లో తన రచన సెలెనోగ్రాఫియా, సివ్ లూనే డిస్క్రిప్టియో లో కటకాలతో కూడిన ప్రారంభ పెరిస్కోప్‌ను (దీనిని అతను "పోలెమోస్కోప్" అని పిలిచాడు) వివరించాడు. హెవెలియస్ తన ఆవిష్కరణకు సైనిక అనువర్తనాలకు ఉపయోగించాడు.

మిఖాయిల్ లోమోనోసోవ్ పెరిస్కోప్‌ను పోలి ఉండే "ఆప్టికల్ ట్యూబ్"ను కనుగొన్నాడు. 1834లో, దీనిని కార్ల్ ఆండ్రీవిచ్ షిల్డర్ రూపొందించిన జలాంతర్గామిలో ఉపయోగించారు.

1854లో, హిప్పోలైట్ మారియే-డేవీ మొదటి నావికా పెరిస్కోప్‌ను కనుగొన్నాడు, ఇందులో రెండు చివర 45° వద్ద స్థిరపడిన రెండు చిన్న అద్దాలు కలిగిన నిలువు గొట్టం ఉంటుంది. సైమన్ లేక్ 1902లో తన జలాంతర్గాములలో పెరిస్కోప్‌లను ఉపయోగించాడు. సర్ హోవార్డ్ గ్రబ్ ఈ పరికరాన్ని మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో పరిపూర్ణం చేశాడు. మోర్గాన్ రాబర్ట్‌సన్ (1861–1915) పెరిస్కోప్‌కు పేటెంట్ పొందేందుకు ప్రయత్నించినట్లు పేర్కొన్నాడు: అతను తన కల్పిత రచనలలో పెరిస్కోప్‌ను ఉపయోగించి జలాంతర్గామిని వివరించాడు.

కొన్ని సందర్భాల్లో రైఫిల్స్‌కు అమర్చబడిన పెరిస్కోప్‌లు, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో (1914–1918) సైనికులు కందకాల పైభాగాన్ని చూడటానికి వీలుగా పనిచేశాయి, తద్వారా శత్రువుల కాల్పులకు (ముఖ్యంగా స్నిపర్‌ల నుండి) గురికాకుండా ఉండేలా చూసేవారు. పెరిస్కోప్ రైఫిల్‌ను యుద్ధ సమయంలో కూడా ఉపయోగించారు. ఇది పెరిస్కోప్ ద్వారా చూడబడిన పదాతిదళ రైఫిల్, కాబట్టి షూటర్ ట్రెంచ్ పారాపెట్ క్రింద సురక్షితమైన స్థానం నుండి ఆయుధాన్ని గురిపెట్టి కాల్చగలడు.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం (1939–1945) సమయంలో, ఫిరంగి పరిశీలకులు, అధికారులు వేర్వేరు మౌంటింగ్‌లతో ప్రత్యేకంగా తయారు చేసిన పెరిస్కోప్ బైనాక్యులర్‌లను ఉపయోగించారు. వాటిలో కొన్ని లక్ష్యానికి దూరాన్ని అంచనా వేయడానికి కూడా అనుమతించాయి, ఎందుకంటే అవి స్టీరియోస్కోపిక్ రేంజ్‌ఫైండర్‌లుగా రూపొందించబడ్డాయి.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు

* *The Fleet Type Submarine Online: Submarine Periscope Manual* United States Navy **Navpers 16165**, June 1979
* *Simulation of a Periscope* at NTNUJAVA Virtual Physics Laboratory
* Periscope used for Celestial Navigation in Petan.net
* Air Facts
* THE V-FORCE Archived 2024-12-11 at the Wayback Machine
* Air Navigation Periscope Sextants
* Periscope Sextant in a Douglas DC-8