Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ఎడారి

ఎడారిలో ఇసుక తిన్నెలు
అటకామా ఎడారి
**ఎడారి** అనగా ఎటువంటి వృక్షసంపదా, నీరు లేకుండా కేవలం ఇసుకతో నిండి ఉన్న విశాలమైన భూభాగం. భూమిపై 1/3 వ వంతు వైశాల్యాన్ని ఎడారులే ఆక్రమించి ఉన్నాయి. కానీ ఎడారుల్లో అక్కడక్కడా కనిపించే ఒయాసిస్సులు మాత్రం సారవంతమై జనావాసాలకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. ఇక్కడ నీరు లభ్యమవడమే కాకుండా భూమి కూడా మంచి సారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కేవలం ఇసుకతోనే కాకుండా మంచుతో నిండి ఉన్న మంచు ఎడారులు కూడా ఉన్నాయి.

పగలు, రాత్రుల మధ్య విపరీతమైన ఉష్ణోగ్రతల తేడావల్ల అక్కడ ఉన్న శిలలు అత్యంత ఒత్తిడికి లోనై ఇసుకగా మారతాయి. ఇక్కడ చాలా వరకు వర్షాలు పడకపోయినా, కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో కుండపోత వాన కురిసి మెరుపు వరదలు కూడా సంభవించే అవకాశం ఉంది. బాగా కాలిన రాళ్ళపైన వానపడటం వల్ల అవి పగిలిపోయి నేలమీద పడతాయి. ఈ ఇసుక గాలివల్ల మరింతగా విస్తరిస్తుంది. వేగవంతమైన గాలి వల్ల ఇసుక రేణువులు ఎక్కువసేపు గాలిలో ఉండి ఇసుక తుఫానులు కూడా సృష్టిస్తాయి.

అటకామా ఎడారి భూమిమీద అత్యంత తేమ రహిత ప్రదేశం. ఇసుక ఎడారుల్లో అన్నింటికన్నా పెద్దది ఆఫ్రికా ఖండంలోని సహారా ఎడారి. మృత్తికా క్రమక్షయానికి లోనైన ఎడారుల్లోని కొన్ని నిస్సారమైన భూముల్లో ఖనిజ లవణాలు కూడా లభ్యమవుతుంటాయి. దీర్ఘకాలికంగా అత్యధిక మైన పొడి వాతావరణం ఉండటం వలన ఇవి శిలాజాలను అలాగే నిల్వయుంచుకుంటాయి.

## జీవజాలం

ఎడారులు జీవకోటి మనుగడకు అంతగా సహకరించవని పేరుంది. అయితే నిజానికి వీటిలో కూడా మనం చక్కటి జీవ వైవిధ్యాన్ని గమనించవచ్చు. ఇక్కడి జంతువులు పగటి సమయంలో తమ శరీర ఉష్ణోగ్రతను అదుపులో ఉంచుకోవడానికి కొన్ని ప్రత్యేకమైన స్థలాల్లో దాక్కుంటాయి. కంగారూ ర్యాట్స్, కొయోట్, జాక్ ర్యాబిట్, వివిధ రకాలైన బల్లులు ఇందులో ముఖ్యమైనవి.

## ముఖ్యమైన ఎడారులు

**10 అతి పెద్ద ఎడారులు**
| ర్యాంకు
 | ఎడారి
 | వైశాల్యం (km2)
 |
| --- | --- | --- |
| 1
 | అంటార్కిటికా ఎడారి
 | 1,42,00,000
 |
| 2
 | ఆర్కిటిక్ ఎడారి
 | 1,39,00,000
 |
| 3
 | సహారా ఎడారి (ఆఫ్రికా)
 | 9,200,000
 |
| 4
 | గ్రేట్ ఆస్ట్రేలియన్ ఎడారి
 | 2,700,000
 |
| 5
 | అరేబియా ఎడారి (మధ్య ప్రాచ్యం)
 | 2,330,000
 |
| 6
 | గోబీ ఎడారి (ఆసియా)
 | 1,295,000
 |
| 7
 | కలహరి ఎడారి (ఆఫ్రికా)
 | 900,000
 |
| 8
 | పెటగోనియా ఎడారి (దక్షిణ అమెరికా)
 | 673,000
 |
| 9
 | సిరియా ఎడారి (మధ్య ప్రాచ్యం)
 | 500,000
 |
| 10
 | గ్రేట్ బేసిన్ ఎడారి (ఉత్తర అమెరికా)
 | 4,90,000
 |

## ఇవి కూడా చూడండి

* ఎడారి మొక్కలు
* ఒయాసిస్సులు
* కిజిల్‌కుమ్ ఎడారి

## మూలాలు
# ట్యూబ్‌లైట్

**ట్యూబ్‌లైట్**  లేదా **గొట్టం బల్బు**  అధిక కాంతి నిచ్చే ఒక విద్యుత్ దీపము.

Fluorescent lamps
Top, two compact fluorescent lamps. Bottom, two fluorescent tube lamps. A matchstick, left, is shown for scale.
## పనితీరు

మామూలు విద్యుత్ బల్బులలో ఫిలమెంట్ వేడెక్కడం వల్ల కాంతి ప్రసరిస్తుందనే విషయం తెలిసిందే. ట్యూబ్‌లైట్లో అలా జరగదు. పొడవైన గొట్టాల ఆకారంలో ఉండే ఈ లైట్లలో పాదరసపు వాయువు(mercury vapour) నింపుతారు. ఈ వాయు కణాలు విద్యుత్‌శక్తితో ప్రేరేపింపబడి అయనీకరం చెందుతాయి. అప్పుడు ఏర్పడిన వికిరణాల మూలంగా కాంతి ఉత్పన్నమవుతుంది. ఈ వికిరణాలు కంటికి కనిపించని అతినీలలోహిత కిరణాలు. ఈ కిరణాలు ట్యూబ్‌లైట్ గొట్టం లోపలి గోడలపై పూసిన ఫాస్పర్ పూతపై పడి కంటికి కనిపించే కాంతిగా మారి ఆ ప్రాంతమంతా ప్రసరిస్తుంది. ఇలా వాయువు అయనీకరణం చెందాలంటే అత్యధిక విద్యుత్ వోల్టేజి అవసరమవుతుంది. ఇది ట్యూబ్‌లైట్ స్టార్టర్, చోక్‌ల ద్వారా అందుతుంది. ఒకసారి అయనీకరణం చెందాక ఆపై తక్కువ వోల్టేజి సరిపోతుంది. అందువల్ల స్టార్టర్, చోక్‌ను కటాఫ్ చేస్తుంది. ఈ నేపథ్యంలో మాటిమాటికీ ట్యూబ్‌లైట్‌ను స్విచాన్, స్విచాఫ్ చేస్తుంటే ప్రతిసారీ అధిక వోల్టేజి అవసరమవడంతో అందులోని వాయువు అయనీకరణం చెందే ప్రక్రియకు తరచు అంతరాయం ఏర్పడుతుంది. అందువల్ల ట్యూబ్‌లైట్ జీవితకాలం తగ్గిపోతుంది

## బయటి లంకెలు

* *Popular Science*, January 1940 *Fluorescent Lamps*
* T5 Fluorescent Systems — Lighting Research Center Research about the improved T5 relative to the previous T8 standard
* NASA: The Fluorescent Lamp: A plasma you can use
* How Fluorescent Tubes are Manufactured యూట్యూబ్లో
* Museum of Electric Lamp Technology
* R. N. Thayer (1991-10-25). "The Fluorescent Lamp: Early U. S. Development". The Report courtesy of General Electric Company. the original నుండి 2007-03-24 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2007-03-18.
* Wiebe E. Bijker,*Of bicycles, bakelites, and bulbs: toward a theory of sociotechnical change* MIT Press, 1995, Chapter 4, preview available at Google Books, on the social construction of fluorescent lighting
* Explanations and schematics of some fluorescent lamps
# రేడియో చికిత్స

**రేడియేషన్ థెరఫీ** లేదా **రేడియో థెరపీ** (రేడియో చికిత్స) అనేది అయొనైజింగ్ రేడియేషన్ సాయంతో చేసే చికిత్సా పద్ధతి. ఇది సాధారణం క్యాన్సర్ వ్యాధి చికిత్సలో అదుపు తప్పిన కణాలను నిర్మూలించడానికి వాడతారు. సాధారణంగా లీనియర్ పార్టికల్ ఆక్సెలరేటర్ ను ఉపయోగించి చేస్తారు. ఈ చికిత్స క్యాన్సరు శరీరంలో కొన్ని అవయువాలకు మాత్రమే పరిమితం అయి మిగతా వాటికి వ్యాపించనపుడు దానిని సమర్ధవంతంగా నిరోధిస్తుంది. శస్త్రచికిత్స ద్వారా ప్రాథమిక స్థాయిలో ఉన్న క్యాన్సర్ కణితులను తొలగించిన తర్వాత మళ్ళీ తిరగబెట్టకుండా కూడా ఈ చికిత్స చేస్తారు. రేడియో చికిత్సలో నిపుణుడైన వైద్యుడిని రేడియో అంకాలజిస్టు అని పిలుస్తారు.

రేడియో చికిత్స కణాల పెరుగుదలను అరికడుతుంది కాబట్టి క్యాన్సర్ ని అరికట్టడంలో విరివిగా ఉపయోగిస్తారు. అయొనైజింగ్ రేడియేషన్ క్యాంసర్ కణాలయొక్క డిఎన్‌ఏ మీద దాడి చేసి వాటిని నాశనం చేస్తుంది.

## మందులు

* సెవిమెలైన్
* అమిఫోస్టైన్

## మూలాలు