Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# క్షార లోహము

విస్తృత ఆవర్తన పట్టికలో మొదటి గ్రూపులో అమర్చబడి ఉన్న హైడ్రోజన్ (H), లిథియమ్ (Li), సోడియమ్ (Na), పొటాషియమ్ (K), రుబీడియమ్ (Rb), సీసియమ్ (Cs) ఫ్రాన్షియమ్ (Fr) లను **క్షార లోహాలు** (Alkali metals) అంటారు. ఈ గ్రూపులో హైడ్రోజన్ మినహా మిగతా మూలకాల ఆక్సైడ్ లు నీటిలో కరిగి బలమైన క్షారాలని ఇస్తాయి. హైడ్రోజన్ పేరుకు ఈ గ్రూపులోని మూలకమైనప్పటికీ, క్షార లోహాల కంటే భిన్నమైన స్వభావం కలది. దీనికి మిగిలిన గ్రూపు సభ్యులతో పోలికలు తక్కువగా ఉంటాయి.

క్షార లోహాలు అత్యంత చురుకుగా రసాయనిక చర్యలకు గురవుతాయి. అందువల్ల ప్రకృతి సిద్ధంగా మూలక స్థితిలో లభించవు. అందుచేత ప్రయోగశాలలో వీటిని ఖనిజ నూనెలో భద్రపరుస్తారు. క్షార లోహాలన్నీ నీటితో చర్య జరుపుతాయి. భారమైనవి క్షారలోహాలు తేలికైనవాటి కంటే తీవ్రంగా చర్య జరుపుతాయి. క్షారలోహాలకు అతి తక్కువ ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రతలు, సాంద్రత ఉంటాయి. పొటాషియం, రుబీడియం మూలాకాలు, అత్యంత నిడివికల రేడియోధార్మిక ఐసోటోపులు ఉండటం వళ్ళ, కొద్దిపాటి హానికరము కాని రేడియోధార్మికతను ప్రదర్శిస్తాయి.

క్షార లోహాలన్నీ ప్రకృతిలో సమ్మేళనాలుగానే లభిస్తాయి: ప్రాకృతిక సమృద్ధి ప్రకారం చూస్తే, సోడియం అత్యంత సమృద్ధిగా లభిస్తూండగా, ఆ తరువాత వరుసగా పొటాషియం, లిథియం, రుబిడియం, సీసియంలు, చివరిగా ఫ్రాన్సియం లభిస్తాయి. ఫ్రాన్సియం రేడియోధార్మికత చాలా అధికం అవడం చేత ఇది చాలా అరుదుగా లభిస్తుంది.

చాలా క్షార లోహాలకు అనేక రకాల ఉపయోగాలున్నాయి. స్వచ్ఛమైన మూలకాల రూపంలో ఉన్న ప్రసిద్ధ ఉపయోగం అణు గడియారాలలో రుబిడియం, సీసియం వాడకం. సోడియం సమ్మేళనాల ఉపయోగం సోడియం-వేపర్ లాంపు. ఇది కాంతిని చాలా సమర్థవంతంగా విడుదల చేస్తుంది. ఉప్పు లేదా సోడియం క్లోరైడ్ పురాతన కాలం నుండి ఉపయోగించబడుతోంది. లిథియం మానసిక వ్యాధూల్లో ఔషధంగాను, లిథియం బ్యాటరీలలో యానోడ్‌గానూ ఉపయోగిస్తారు. సోడియం, పొటాషియం, బహుశా లిథియంలు జీవులలో ఆవశ్యకమైన మూలకాలు. ఎలక్ట్రోలైట్‌లుగా పనిచెయ్యడం వీటి ప్రధాన పాత్ర. ఇతర క్షార లోహాలు ఆవశ్యకమైన మూలకాలు కానప్పటికీ, శరీరంపై ప్రయోజనకరమైన లేదా హానికరమైన వివిధ ప్రభావాలను చూపిస్తాయి.
# చిణువు

ఈ ఉదాహరణ చిత్రం కొంత భాగాన్ని జూమ్ చేసిందని చూపిస్తుంది, చిన్న పిక్సెల్‌లు సులభంగా కనిపించే చతురస్రాలు.
**చిణువు** లేదా పిక్సెల్ అన్నది ఒక చిత్రం అణువు అనే పదానికి సంక్షిప్త రూపం. సంగణక శాస్త్రంలో రాస్టర్ చిత్రాలను అధ్యయనం చేసేందుకు చిత్రాన్ని కనిష్ఠ అణువులుగా విడగొడతారు, ఇలా వచ్చిన ప్రత్యేక అణువే చిణువు. ఒక చిత్రం అత్యల్పంగా/కనిష్ఠంగా మార్చగల లేదా చూపగల భాగమే చిణువు. ప్రతి చిణువుకు ఒక చిరునామా ఉంటుంది. ఆ చిరునామాను వాడి చిత్రంలో ఆ ప్రాంతం సరియైన స్థితిని, రంగును కనుక్కోవచ్చు. ఒక చిత్రంలో ఎన్ని చిణువులు ఉంటాయి అన్న దాన్ని బట్టి ఆ చిత్రం విభాజకత నిర్ధారమవుతుంది. పిక్సెల్ స్క్రీన్ భాగం అతిచిన్న చిరునామా. చిత్రాల చిన్న విభాగం ద్వారా వీటిని నియంత్రించవచ్చు. ప్రతి పిచ్‌కు దాని స్వంత చిరునామా ఉంటుంది. ఈ పంక్తి పిక్సెల్ కోఆర్డినేట్‌లకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.**పిక్సెల్** అనేది కంప్యూటర్ స్క్రీన్ (లేదా ఇతర సారూప్య స్క్రీన్) పై ఏర్పడిన చిత్రం అతిచిన్న యూనిట్ లేదా 'బిల్డింగ్ బ్లాక్'. చిత్రం, చిత్రం లేదా ఫోటో వ్యక్తిగత పిక్సెల్‌లతో ఎంత క్లిష్టంగా ఉన్నా. చిణువు (పిక్సెల్) అనేది ఆంగ్లంలో **పిక్చర్ ఎలిమెంట్** చిన్న రూపం.

పిక్సెల్ సాధారణంగా ఏకరీతి చుక్కలు లేదా చతురస్రాలతో కూడిన రెండు డైమెన్షనల్ గ్రిడ్ వ్యవస్థ. పిక్సెల్ అసలు చిత్రానికి ఒక నమూనా. ఈ నమూనాలు చాలా అసలు చిత్రం ఖచ్చితమైన వైవిధ్యాలను ఏర్పరుస్తాయి. ప్రతి పిక్సెల్ సాంద్రత మారుతూ ఉంటుంది. రంగు చిత్రాలలో, రంగు ఎరుపు, ఆకుపచ్చ నీలం, లేదా సియాన్, మెజెంటా, పసుపు నలుపు మూడు లేదా నాలుగు సాంద్రతలతో సూచించబడుతుంది.

కొన్ని సందర్భాల్లో (ఫోటోగ్రాఫిక్ అనుభూతులను వివరించేటప్పుడు) *పిక్సెల్* అనే పదాన్ని బహుళ-మూలక వ్యవస్థ చిన్న-స్థాయి మూలకంగా తీసుకుంటారు ( *లైట్ సెన్సార్* కోణంలో 'ఫోటో సైడ్' గా సూచిస్తారు), ఇతర సందర్భాల్లో ఈ పదం మొత్తం వాల్యూమ్‌లతో అవయవ బ్లాకుల దశ నిర్మాణాన్ని సూచిస్తుంది. వర్ణద్రవ్యం నమూనాలను ఉపయోగించే రంగు వ్యవస్థలలో, పిక్సెల్ బహుళ-డైమెన్షనల్ భావనతో సరిపోలడం కష్టం. దీనికి ప్రధాన కారణం రంగు కలయికల ఏకాగ్రత తేడాలు విభిన్న దశల నిర్మాణం.కంప్యూటర్ ఒక చిత్రాన్ని ఎలా ప్రదర్శిస్తుందనే దానిపై ఆధారపడి, డిజిటల్‌గా సృష్టించిన చిత్రాన్ని రూపొందించే పిక్సెల్‌లు లేదా రంగు నమూనాలు (వెబ్ పేజీలో ఉపయోగించగల JPEG ఫైల్) స్క్రీన్ పిక్సెల్‌లలో ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం కలిగి ఉండకపోవచ్చు. కంప్యూటర్ పరిభాషలో, పిక్సెల్‌లతో కంపైల్ చేయబడిన *చిత్రాన్ని బిట్‌మ్యాప్డ్ ఇమేజ్* *అంటారు* .

## నమూనాలు

Pixel art
నమూనా నమూనాల సౌలభ్యం కోసం, పిక్సెల్‌లు సాధారణంగా రెండు డైమెన్షనల్ దశలో ఉంటాయి. ఈ అమరికను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు, ప్రతి పిక్సెల్‌కు ఒకే ఫంక్షన్‌ను విడిగా వర్తింపజేయడం ద్వారా అనేక సాధారణ విధులు చేయవచ్చు. ఎందుకంటే చిత్రంలోని ప్రతి పిక్సెల్ ఆకారాన్ని (లేదా కెర్నల్) కొన్ని నమూనా పిక్సెల్‌లతో మార్చడం ద్వారా పిక్సెల్‌లకు ఇతర అమరికలు చేయవచ్చు.

ఉదాహరణ:
క్లియర్‌టైప్ ఉపయోగించి వచనం అందించబడింది

* ఎల్‌సిడి స్క్రీన్‌లు సాధారణంగా ఎరుపు, ఆకుపచ్చ నీలం పరికరాలతో కొద్దిగా భిన్నమైన ప్రదేశాలలో ఉండే గ్రిడ్‌ను ఉపయోగిస్తాయి.
* కొన్ని డిజిటల్ కెమెరాలు బేయర్ ఫిల్టర్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, ఇక్కడ ప్రతి పిక్సెల్ *రంగు* గ్రిడ్ స్థానాన్ని బట్టి సాధారణ పిక్సెల్‌ల దశగా కనిపిస్తుంది.
* క్లిక్ మ్యాప్ సోపానక్రమంలో ఉన్న స్థానాన్ని బట్టి ప్రతి పిక్సెల్ పరిమాణానికి మద్దతు ఇవ్వగల క్రమానుగత మోడల్ లేఅవుట్ను ఉపయోగిస్తుంది.

## మెగా పిక్సెల్

పిక్సెల్ పరిమాణం ఒక మిలియన్ అయినప్పుడు, దానిని మెగా పిక్సెల్ అంటారు. పిక్సెల్ పరిమాణాన్ని పెంచడం చిత్రం ప్రింట్ రిజల్యూషన్‌ను పెంచుతుంది. డిజిటల్ కెమెరా నాణ్యతను నిర్ణయించే కారకాల్లో ఇది ఒకటి

## మూలాల

## మూలాలు
# సంగీతం

| గంగూభాయ్ హంగల్ దుర్గా పాట |
| --- |
|  |

వాయిద్యాలు మోగిస్తూ పాటలు పాడుతున్న భారతీయ మహిళలు
**సంగీతం** (Music) శబ్దాన్ని కాలంతో మేళవించి వినసొంపుగా మార్చే విలక్షణమైన ప్రక్రియ. సంగీతం విశ్వమంతా వ్యాపించి ఉంది. ప్రకృతిలో సంగీతం మిళితమై జీవన గమనంలో భాగమై పోయింది. ఇదొక సుప్రసిద్ధమైన చతుషష్టి కళలలో ఒకటి.

సంగీతం ప్రాథమిక లక్షణాలు శృతి, రాగం, తాళం, పల్లవి మొదలైన శబ్ద లక్షణాలు. మ్యూజిక్ అనే పదం గ్రీకు భాష *μουσική* (*mousike*), "(art) of the Muses" నుండి వచ్చింది. సంగీతం నిర్వచనం, లక్షణాలు, ప్రాముఖ్యత మొదలైనవి ఆ దేశ సంస్కృతి, సాంఘిక నిర్మాణాన్ని బట్టి మారుతుంది. శాస్త్రీయ సంగీతం ఒక నిర్ధిష్టమైన సాహిత్యపరంగా రచించబడిన రాగాలకు నిబద్ధితమై ఉంటుంది. ఈ రాగాలు అనంతమైనవి. కొన్నింటిని పాడేవారిని బట్టి మారతాయి. సంగీతం సాహిత్యంతో మేళవించి నాట్యం (Dance), నాటకం (Drama), లలిత కళలు (Fine arts), సినిమా (Films) మొదలైన దృశ్య కావ్యాలుగా మలచబడ్డాయి.

బహుళ ప్రోగ్రామ్‌ల నుండి ఎలక్ట్రానిక్‌గా సేకరించబడింది. ఫెస్టివల్స్, రాక్ కచేరీలు, ఆర్కెస్ట్రా ప్రదర్శనలు వంటి ఈవెంట్‌లలో ఫీచర్ చేయబడిన సంగీతం పబ్లిక్, ప్రైవేట్ ప్రదేశాలలో ప్లే చేయబడుతుంది, ఫిల్మ్, టెలివిజన్ షో, ఒపెరా లేదా వీడియో గేమ్ యొక్క స్కోర్ లేదా సౌండ్‌ట్రాక్‌లో భాగంగా యాదృచ్ఛికంగా వినబడుతుంది. మ్యూజికల్ ప్లేబ్యాక్ అనేది MP3 ప్లేయర్ లేదా CD ప్లేయర్ యొక్క ప్రాథమిక విధి, రేడియోలు, స్మార్ట్‌ఫోన్‌ల యొక్క సార్వత్రిక లక్షణం.

## సంగీత విధానాలు

* పాశ్చాత్య సంగీతం
* భారతీయ సంగీతం:
	+ హిందుస్తానీ సంగీతం:
	+ కర్ణాటక సంగీతం: భారతీయ శాస్త్ర సంగీతంలో ఒక శైలి. ఈ సంగీతం భారత ఉపఖండంలోని ద్రవిడ రాష్ట్రాలు లేదా దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక, కేరళ తమిళనాడులో ప్రఖ్యాతమైన సంగీతంగా గుర్తింపు పొందింది.
* సంప్రదాయ సంగీతం
* జానపద సంగీతం

## ఇవి కూడా చూడండి

* కళాకారుల జాబితా
* సంగీత వాద్యపరికరాల జాబితా
* తెలుగు లలితగీతాల జాబితా

## మూలాలు

## ప్రముఖ గాయకులు, వాగ్గేయకారులు

* తాళ్ళపాక అన్నమాచార్య - (1408-1503)
* త్యాగరాజు - (1767-1847)
* మంగళంపల్లి బాల మురళి కృష్ణ - [1] (1938-2016)
# కీవ్

**కీవ్** ఉక్రెయిన్ దేశపు అత్యధిక జనాభా కలిగిన రాజధాని నగరం. జనవరి 2022 నాటికి దీని జనాభా సుమారు 29 లక్షలు. ఐరోపాలో 7వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం ఇది. ఇది తూర్పు ఐరోపాలో ఒక ముఖ్యమైన పారిశ్రామిక, శాస్త్రీయ, విద్యా, సాంస్కృతిక కేంద్రం. ఇది అనేక అత్యాధునిక పరిశ్రమలు, ఉన్నత విద్యాసంస్థలు, చారిత్రాత్మక ప్రదేశాలకు నిలయం. నగరంలో కీవ్ మెట్రోతో సహా విస్తృతమైన ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ, మౌలిక సదుపాయాలు ఉన్నాయి.
1918లో అక్టోబర్ విప్లవం తర్వాత, రష్యన్ రిపబ్లిక్ నుండి స్వాతంత్ర్యం పొంది కీవ్ రాజధానిగా ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ గా ఏర్పడింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో నగరం గణనీయమైన విధ్వంసాన్ని చవిచూసింది కానీ యుద్ధానంతర సంవత్సరాల్లో త్వరగా కోలుకుంది. సోవియట్ యూనియన్ లో మూడవ అతిపెద్ద నగరంగా నిలిచింది.
1991లో సోవియట్ యూనియన్ పతనం, ఉక్రేనియన్ స్వాతంత్ర్యం తరువాత, కీవ్ ఉక్రెయిన్ రాజధానిగా కొనసాగింది. దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి ఉక్రేనియన్ ప్రజలు వలస ఇక్కడికి క్రమంగా వలసలు రాసాగారు. మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ, దేశంలో ప్రజాస్వామ్యం కోసం ఎన్నికలు జరిగే సమయంలో, కీవ్ ఉక్రెయిన్ అతిపెద్ద, సంపన్న నగరంగా కొనసాగింది. సోవియట్ పతనం తర్వాత దాని ఆయుధ-ఆధారిత పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి పడిపోయింది. ఇది సైన్స్, టెక్నాలజీని ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేసింది. అయితే సేవలు, ఫైనాన్స్ వంటి ఆర్థిక వ్యవస్థలోని కొత్త రంగాలు కీవ్ అభివృద్ధిని నిలబెట్టాయి. గృహనిర్మాణం, పట్టణ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి నిరంతర నిధులను అందించాయి. కీవ్ ఉక్రెయిన్ అత్యంత అనుకూల పశ్చిమ ప్రాంతంగా మారింది. యూరోపియన్ యూనియన్‌తో కఠినమైన ఏకీకరణను సూచించే పార్టీలు ఎన్నికల సమయంలో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తాయి.

## మూలాలు
# ప్రకృతి శాస్త్రం

**ప్రకృతి శాస్త్రం** లేదా **ప్రకృతి విజ్ఞాన శాస్త్రం** అనే విజ్ఞానశాస్త్ర విభాగం పరిశీలనల ద్వారా, శాస్త్రీయమైన ఆధారాల ద్వారా ప్రకృతిలో సహజంగా జరిగే పరిణామాలను వివరించడానికి, అర్థం చేసుకోవడానికి, ముందుగా జరగబోయే వాటిని ఊహించడానికి ఉపకరించే శాస్త్రం. ఈ శాస్త్రంలో ఒకే విధమైన ఫలితాలు మళ్ళీ మళ్ళీ రాబట్టడం, ఇతర శాస్త్రవేత్తలతో ఫలితాలు సరిచూసుకోవడం ద్వారా ప్రగతిని ప్రామాణికంగా నిర్ధారిస్తారు.

ప్రకృతి శాస్త్రాన్ని జీవ శాస్త్రాలు, భౌతిక విజ్ఞాన శాస్త్రాలు అని రెండు ప్రధాన వర్గాలుగా విభజించవచ్చు. భౌతిక విజ్ఞాన శాస్త్రాలను ఇంకా భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, భూగోళ శాస్త్రాలుగా విభజించవచ్చు. వాటిని మళ్ళీ ఉపవిభాగాలుగా, ప్రత్యేక విభాగాలుగా విభజించుకుంటూ పోవచ్చు.

పాశ్చాత్య దేశాల్లో అనుసరించే విశ్లేషణాత్మక సాంప్రదాయంలో ప్రయోగ పూర్వకమైన శాస్త్రాలను వివరించడానికి సాంప్రదాయ శాస్త్రాల ఉపకరణాలైన గణిత సమీకరణాలు, తర్కం మొదలైనవి వాడుకుని ప్రకృతిని గురించిన సమాచారాన్ని శాస్త్ర నియమాల రూపంలో పొందుపరుస్తారు. సమాజ విజ్ఞాన శాస్త్రాలు కూడా ఇలాంటి పద్ధతులను అనుసరిస్తాయి కానీ అవి గుణాత్మక పరిశీలనా పద్ధతులను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి కాబట్టి వాటిని *సాఫ్ట్ సైన్సు* అనవచ్చు. కానీ ప్రకృతి శాస్త్రాలు కొలవదగిన లేదా లెక్కించదగిన, పరీక్షించదగిన, శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో నిర్ధారించదగిన అంశాలను మాత్రమే పరిగణన లోకి తీసుకుంటాయి కాబట్టి వాటిని *హార్డ్ సైన్సు* అనవచ్చు.

ఆధునిక ప్రకృతి శాస్త్రాలు చాలావరకు పురాతన గ్రీకు శాస్త్రవేత్తలు ప్రతిపాదించిన ప్రకృతి తత్వశాస్త్రాలను ఆధారంగా ఏర్పడ్డవే. గెలీలియో, డెకార్ట్, ఫ్రాన్సిస్ బేకన్, న్యూటన్ లాంటి శాస్త్రవేత్తలు శాస్త్రపరిశోధనకు గణిత శాస్త్ర నియమాలు, ప్రయోగాలు లాంటి పద్ధతులు వాడటం ద్వారా ఎక్కువ ప్రయోజనాలున్నాయని వాదించారు. కానీ ఇప్పటికీ తత్వశాస్త్రానికి సంబంధించిన కొన్ని సూత్రాలు, పూర్వభావనలు కూడా శాస్త్ర పరిశోధనకు అవసరమవుతున్నాయి. 16 వ శతాబ్దంలో ప్రకృతి చరిత్రలో భాగంగా ప్రారంభమైన జంతువుల, వృక్షాల, ఖనిజాల మొదలైన వాటి వర్గీకరణ నెమ్మదిగా డిస్కవరీ సైన్సుగా రూపుదిద్దుకుంది.

## సూచనలు

## మూలాలు

* Lagemaat, Richard van de (2006). *Theory of Knowledge for the IB Diploma*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-54298-2.`{{cite book}}`: CS1 maint: ref duplicates default (link)
* Oglivie, Brian W. (2008). *The Science of Describing: Natural History in Renaissance Europe*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-62088-6.`{{cite book}}`: CS1 maint: ref duplicates default (link)
# అక్షాంశం

భూగోళంపై తూర్పు, పడమరలను కలుపుతూ గీసిన ఊహారేఖలను అక్షాంశాలు అంటారు. వీటిలో ఉత్తర, దక్షిణ ధ్రువాలకు సమానదూరంలో భూగోళంపై గీసిన వృత్తానికి భూమధ్యరేఖ అని పేరు. భూమధ్యరేఖను 00 అక్షాంశం అని అంటారు. భూమధ్యరేఖ భూగోళాన్ని రెండు అర్ధభాగాలుగా విభజిస్తుంది. భూమధ్యరేఖ ఉత్తరంగా ఉన్న భాగాన్ని ఉత్తరార్థగోళం అని, దక్షిణ భాగాన్ని దక్షిణార్థ గోళం అని అంటారు. భూమధ్యరేఖ సమాంతరంగా ఒక డిగ్రీ తేడాతో ఉత్తర, దక్షిణ ధ్రువాల వరకు గీసిన వృత్తాలు అక్షాంశాలు.

అక్షాంశ రేఖలన్నింటిలోకి భూమధ్య రేఖ వృత్తం అతిపెద్దది. ఈ ప్రాంతంలో భూమి చుట్టుకొలత 40,075 కి.మీ. ఉంటుంది. మిగతావన్నీ పోనుపోను తగ్గి ధ్రువాల వద్ద బిందువుగా ఏర్పడతాయి. ఒక అక్షాంశం విలువ భూమధ్యరేఖ నుంచి ఉత్తరంగాగాని, దక్షిణంగాగాని ఆ అక్షాంశంపైగల బిందువుల నుంచి భూకేంద్రాన్ని కలుపుతూ గీసిన రేఖకు, భూమధ్యరేఖా తలానికి మధ్య ఉన్న కోణానికి సమానం. ఉత్తరార్ధగోళంలో 90 అక్షాంశాలున్నాయి. వీటిని ఉత్తర అక్షాంశాలని అంటారు. దక్షిణార్ధగోళంలో 90 అక్షాంశాలున్నాయి. వీటిని దక్షిణ అక్షాంశాలని అంటారు.

## వివిధ అక్షాంశాలు

డిసెంబరు అయనాంతం వద్ద భూమి ధోరణి.
భూమధ్యరేఖకు ఇరువైపుల నాలుగు ముఖ్యమైన అక్షాంశాలున్నాయి.

|  |  |
| --- | --- |
| ఆర్కిటిక్ వలయం | 66° 34′ (66.57°) N
 |
| కర్కాటక రేఖ | 23° 26′ (23.43°) N
 |
| మకర రేఖ | 23° 26′ (23.43°) S
 |
| అంటార్కిటిక్ వలయం | 66° 34′ (66.57°) S
 |

* అక్షాంశాలన్నీ ఊహారేఖలు. ఇవి మొత్తం 0 అక్షాంశమైన భూమధ్యరేఖను కలుపుకొని 181 ఉన్నాయి.
* అక్షాంశానికి, అక్షాంశానికి మధ్య దూరం 111 కి.మీ. ఉంటుంది.
* 00 అక్షాంశం వద్ద పగటికాలం 12 గంటలుంటుంది. ఈ పగటికాలం అక్షాంశాన్ని, రుతువులను బట్టి మారుతూ ఉంటుంది.
* అక్షాంశాలను డిగ్రీలు (0), నిమిషాలు (′), సెకండ్ల (′′) గా సూచిస్తారు.
* అక్షాంశాల్ని ఇంగ్లిష్‌లో లాటిట్యూడ్ అంటారు. లాటిట్యూడ్ అంటే వెడల్పు అని అర్థం.
* లాటిట్యూడ్ అనే పదం లాటిన్ అనే పదం లాటిట్యూడో అనే పదం నుంచి వచ్చింది.
* అన్ని అక్షాంశాల్లో భూమధ్యరేఖ అతి పొడవైంది. రెండువైపులా అంటే ఉత్తర, దక్షిణం వైపులకు వెళ్లేకొద్దీ ఈ అక్షాంశాలు చిన్నవిగా కనిపిస్తాయి.
* అక్షాంశానికి, మరొక అక్షాంశానికి మధ్యదూరం 111 కి.మీ.

## మూలాలు

## బయటి లంకెలు
# కంటిపాప

| *కంటిపాప* |
| --- |
|  |
| **The human eye** The pupil is the central transparent area (showing as black). The grey/blue area surrounding it is the iris. The white outer area is the sclera, the central transparent part of which is the cornea. |
|  |
| Schematic diagram of the human eye. |

**కంటిపాప** (Pupil) జంతువుల కన్నులోని భాగము.

ఇది ఐరిస్ (Iris) మధ్యభాగంలో ఉంటుంది. దీని గుండా కాంతి కనుగుడ్డులోనికి ప్రవేశించి రెటినా ను చేరుతుంది. తద్వారా మనం బయటి వస్తువుల్ని చూడగలుగుతున్నాము. ఇది ఎక్కువమందిలో నలుపు రంగులో ఉంటుంది. మానవులలో కంటిపాప గుండ్రంగా ఉంటుంది; అయితే పిల్లి వంటి కొన్ని జంతువులలో ఇది సన్నగా పొడవుగా ఉంటుంది. దీని పరిమాణం స్థిరంగా ఉండకుండా కాంతి తీవ్రతను బట్టి మారుతుంటుంది. వెలుతురు ఎక్కువగా ఉండే పగటి పూట ఇది చిన్నగా ఉండి చీకటిగా ఉండే రాత్రి సమయంలో ఇది పెద్దదిగా మారుతుంది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* మయోసిస్

## మూలాలు
# హిందూ కాలగణన

1871-72 కాలంనాటి ఒక హిందూ కాలెండర్ ముఖచిత్రం
**హిందూ కాలగణన** (*Hindu calendar*) కాలక్రమాన అనేక మార్పులు చెందింది. ఫలితంగా ప్రస్తుతం వివిధ ప్రాంతీయ కాలగణనా విధానాలున్నాయి. అధికంగా హిందూ కాలగణన సూర్య సిద్ధాంతం ఆధారంగా ఉంది. ఇది సుమారుగా సా.శ.. 3వ శతాబ్దానికి ప్రామాణికంగా రూపొందినట్లు భావిస్తున్నారు. ఇది వేదాంగాలలో ఒకటైన జ్యోతిషం అనే భాగంగా పరిగణింపబడుతుంది. ఆర్యభట్టుడు (సా.శ.. 499), వరాహమిహిరుడు (6వ శతాబ్దం), భాస్కరాచార్యుడు (12వ శతాబ్దం) వంటి జ్యోతిశ్శాస్త్రవేత్తలు ఈ కాలగణనను మరింత అభివృద్ధి చేశారు. సంవత్సరాలు గణన చెయ్యడం కోసం శకాలు ఏర్పాటు చెయ్యడం జరిగింది. వివిధమైన శకాలు ఆచరణలో ఉన్నాయి. కలి శకం, (క్రీస్తుశకం+3101) శాలివాహన శకం, విక్రమార్క శకం, క్రీస్తు శకం, ఆది శంకర భగవత్పాదుల శకం, శ్రీకృష్ణదేవరాయల శకం మొదలైనవి.

* దక్షిణ భారత కాలగణన పద్ధతి - శాలివాహన శకం
* ఉత్తర భారత కాలగణన పద్ధతి - విక్రమార్క శకం

భారత ప్రభుత్వం స్వాతంత్ర్యం వచ్చాక శాలివాహన శకాన్ని కాలగణనానికి ప్రామాణికంగా తీసుకొంది. పంచాంగాలలో సంవత్సర కాలగణనం కలిశకం, శాలివాహనశకం లలో చేస్తారు.

రెండు సూర్యోదయాలమధ్య కాలం ఒక రోజు.

## మూలాలు
# అఖీదాహ్

|  |
| --- |
|
 ఇస్లామీయ అఖీదా వ్యాసాల క్రమం:
 **అఖీదాహ్**

 |
| **ఐదు స్థంభాలు (సున్నీ)** |
| **షహాద** - విశ్వాస ప్రకటన
**నమాజ్** - ప్రార్థనలు
**జకాత్** - దానధర్మాలు (పేదలకు దానాలు)
**సౌమ్** - రంజాన్ మాసంలో ఉపవాసాలు
**హజ్** - మక్కా పుణ్యయాత్ర

 |
|  **విశ్వాసాల ఆరు సూత్రాలు (సున్నీ ముస్లిం)** |
| **తౌహీద్** - ఏకేశ్వరోపాసన
**ఇస్లామీయ ప్రవక్తలుఇస్లామీయ ధార్మిక గ్రంధాలుమలాయికయౌమల్ ఖియామమగ్‌ఫిరత్ (మోక్షము)** |
| **ధార్మిక సూత్రాలు (పండ్రెండుగురు)** |
| **తౌహీద్** - ఏకేశ్వరోపాసన
**అదాలత్** - న్యాయం
**నబువ్వత్** - ప్రవక్త పీఠం
**ఇమామా** - నాయకత్వం
**యౌమల్ ఖియామ** |
| **మతావలంబీకరణ (పండ్రెండు ఇమామ్‌లు)** |
| **నమాజ్** - ప్రార్థనలు
**సౌమ్** - రంజాన్ నెల ఉపవాసాలు
**హజ్** - మక్కా పుణ్యయాత్ర
**జకాత్** - దానధర్మాలు
**ఖుమ్‌** - ఐదవవంతు పన్ను
**జిహాద్** - సంఘర్షణ
**న్యాయ ఉత్తర్వులుచెడును త్యజించడంతవల్లా** - అహ్లె బైత్ తో ప్రేమ
**తబర్రా** -  అహ్లె బైత్ శత్రువులతో విభేదన  |
| **ఏడు స్తంభాలు (ఇస్మాయిలీ)** |
| **వలాయ** - సంరక్షణ
**తహారా** - పరిశుద్ధత
**నమాజ్** - ప్రార్థనలు
**జకాత్** - ప్రక్షాళణ, దానధర్మాలు
**సౌమ్** - రంజాన్ నెల ఉపవాసాలు
**హజ్** - మక్కా తీర్థయాత్ర
**జిహాద్** - సంఘర్షణ

 |
| **ఇతరములు** |
|
ఖారిజీలు ఇస్లాం ఆరవ స్తంభం.

This box: * view
* talk
* edit
 |

**అఖీదాహ్** (కొన్నిసార్లు : అఖీదా, అఖీదత్ అని కూడా పలుకుతారు) (అరబ్బీ : عقيدة) ఇస్లామీయ ధార్మిక విశ్వాస పద్ధతిని **అఖీదాహ్** అంటారు. ఇస్లామీయ ధార్మిక విశ్వాసాన్నిగల్గిన సముదాయాన్నిగూడా *అఖీదాహ్* అంటారు.

## పరిచయము

ప్రపంచంలోని అన్ని ముస్లిం సముదాయాలూ ఈ అఖీదాను గలిగివున్నాయి. అందరూ ఏకగ్రీవంగా ఖురాన్ సూచించిన విశ్వాసమార్గాన్ని తు.చ. తప్పకుండా శిరసా ఆమోదించే విషయమిది.
షియా, సున్నీలు పరస్పరం విరుద్ధంగా కనబడుతారు. కానీ "ఈమాన్", "అఖీదా" విషయంలో ఏలాంటి పొరపొచ్ఛాలు లేకుండా ఆమోదిస్తారు.
ఉదాహరణకు అల్లాహ్, మలాయికాల స్థితిపై భేదాభిప్రాయాలు ఉండవచ్చుగాని, అల్లాహ్, మలాయికాల ఉనికిపై ఏలాంటి సందేహాలు ఉండవు.

మస్జిద్ లో ఉపవాస ముగింపు
### ఆరు విశ్వాసాంగాలు

సహీ ముస్లిం, సహీ బుఖారి హదీసుల ప్రకారము మహమ్మదు ప్రవక్త ప్రవచించారు *"ఈమాన్ అనునది ఈ విషయాలపై స్థిరమైన అఖీదాహ్ ను కలిగివుండడమే, విశ్వాసం అల్లాహ్ పై, అతడి మలాయిక (దూతలపై), అతడిచే అవతరింపబడ్డ గ్రంధాలు పై (ఖురాన్, జబూర్, తౌరాత్, ఇంజీల్ , ఇతర సహీఫాలు), అతడి ప్రవక్తలపై, ఖయామత్ పై , అల్లాహ్ చే వ్రాయబడ్డ తఖ్దీర్ (విధి) మంచిదైననూ, గాకున్ననూ."*

## ఆరు విశ్వాసాంగాలు

1. అల్లాహ్ పై విశ్వాసం. అల్లాహ్ ఒక్కడే పూజింపబడుటకు సరియైనవాడు. (*తౌహీద్*).
2. ప్రవక్తలపై విశ్వాసం. అల్లాహ్ చే పంపబడ్డ అందరు ప్రవక్తలపై విశ్వాసం.
3. మలాయిక పై విశ్వాసం. అల్లాహ్ దూతలపై విశ్వాసం.
4. అవతరింపబడ్డ గ్రంధాలపై విశ్వాసం. అల్లాహ్ చే అవతరింపజేయబడిన గ్రంధాలపై విశ్వాసం. (ఖురాన్ తో సహా)
5. యౌమ్-అల్-ఖియామ పై విశ్వాసం. ఖయామత్ పై విశ్వాసం. మరణం తరువాత జీవితంపై విశ్వాసం.
6. తఖ్దీర్ పై విశ్వాసం. మంచిదైననూ గాకున్ననూ విధిపై విశ్వాసం.

సున్నీ, షియా ల అఖీదాహ్ ఈమాన్ పై, ఈమాన్ సదరు విశ్వాసాంగాలపై ఆధారపడియున్నది.

## ఇవీ చూడండి

* ఇస్లామీయ ఐదు కలిమాలు
* తౌహీద్
* ఈమాన్

## మూలాలు

* Meaning of "Akida" (Map and guide to Tanzania)
* Six Articles of Islamic Faith A description of the Six Articles of Islamic faith.
* Exhaustive Books & Articles on Aqeedah

## యితర లింకులు
# తౌహీద్

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| వ్యాసముల క్రమము

**ఇస్లాం మతం**
 |
| --- |
| **విశ్వాసాలు** |
| అల్లాహ్ **·** ఏకేశ్వర విశ్వాసం దేవుడు
ముహమ్మద్ **·** ఇతర ప్రవక్తలు |
| **ఆచరణీయాలు** |
| మూల విశ్వాసం **·** నమాజ్
ఉపవాసం **·** దాన ధర్మాలు **·** తీర్థయాత్ర |
| **గ్రంధాలు, చట్టాలు** |
| ఖుర్'ఆన్ **·** సున్నహ్ **·** హదీస్
ఫిఖ॰ **·** షరియా **·** కలాం **·** సూఫీ తత్వం |
| **చరిత్ర, ఖలీఫాలు** |
| ఇస్లామీయ చరిత్ర కాలపట్టిక
అహ్లె బైత్ **·** సహాబా
సున్నీ **·** షియా
రాషిదూన్ ఖలీఫాలు **·** ఇమామ్ |
| **సంస్కృతి, సమాజం** |
| విద్య **·** జంతువులు **·** కళలు
కేలండరు **·** పిల్లలు
జనగణన **·**
పండుగలు మస్జిద్‌లు **·** తత్వము శాస్త్రము **·** స్త్రీ రాజకీయాలు **·** దావాహ్ **·** జిహాద్ |
| **ఇస్లాం, ఇతర మతములు** |
| క్రైస్తవం **·** యూదమతము
హిందూ మతము **·** సిక్కు మతం **·** జైన మతము |
|
'

 |
| విమర్శ ·
ముస్లింలలో అపవిశ్వాసాలు ఇస్లామోఫోబియా
ఇస్లామీయ పదజాలము |
| **భారతదేశంలో ఇస్లాంఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇస్లాం** |

 |

**తౌహీద్** (అరబ్బీ : توحيد ; టర్కీ: తవహిద్) ఏకేశ్వరోపాసనకు ఇస్లామీయ నిర్వచనమే ఈ తౌహీద్. తౌహీద్ ("లాయిలాహ ఇల్లల్లాహు") అనగా ఈశ్వరుడు అల్లాహ్ ఒక్కడే ( వాహిద్ ) అను విశ్వాస చాటింపు.

## పద వ్యుత్పత్తి, నిర్వచనము

అరబ్బీ పదమైన 'అహద్' లేదా 'వహద్' అనగా "ఏక", 'వాహిద్' అనగా 'ఏక' లేదా ఏకవచనము, దేవుడి విషయంలో 'ఏక + ఈశ్వరుడి' విశ్వాసం ఈ "తౌహీద్".

తౌహీద్ కు వ్యతిరేకపదము షిర్క్, అనగా ఏకేశ్వరునికి భాగస్వాములుగా ఇతరులను చేర్చడం లేదా బహుదైవారాధన .

ఖురాన్లో ఈ విషయం స్పష్టంగా చెప్పబడింది. దేవుడి ఉనికి విషయంలోనూ 'ఏక' దేవుడి విషయంలోనూ చాలా జాగ్రత్తగా వుండాలని అల్లాహ్ తన సృష్టి అయిన మానవులందరికీ (ప్రపంచవాసులందరికీ) ఖురాను ద్వారా ఉపదేశించాడు.

## ఇవీ చూడండి

* ఏకేశ్వరవాదం
* అఖీదాహ్
* షహాద
* షిర్క్

## మూలాలు

* Johnson, Steve A. (1984), "Ibn Sina's Fourth Ontological Argument for God's Existence", *The Muslim World* **74** (3-4), 161–171.
* Mehmet, Ozay (1990), *Islamic Identity and Development: Studies of the Islamic Periphery*, Rutledge, ASIN: B000FBFF5Y
# షహాద

షహాద
Duration: 7 సెకండ్లు.0:07షహాద

|  |
| --- |
|
 ఇస్లామీయ అఖీదా వ్యాసాల క్రమం:
 **అఖీదాహ్**

 |
| **ఐదు స్థంభాలు (సున్నీ)** |
| **షహాద** - విశ్వాస ప్రకటన
**నమాజ్** - ప్రార్థనలు
**జకాత్** - దానధర్మాలు (పేదలకు దానాలు)
**సౌమ్** - రంజాన్ మాసంలో ఉపవాసాలు
**హజ్** - మక్కా పుణ్యయాత్ర

 |
|  **విశ్వాసాల ఆరు సూత్రాలు (సున్నీ ముస్లిం)** |
| **తౌహీద్** - ఏకేశ్వరోపాసన
**ఇస్లామీయ ప్రవక్తలుఇస్లామీయ ధార్మిక గ్రంధాలుమలాయికయౌమల్ ఖియామమగ్‌ఫిరత్ (మోక్షము)** |
| **ధార్మిక సూత్రాలు (పండ్రెండుగురు)** |
| **తౌహీద్** - ఏకేశ్వరోపాసన
**అదాలత్** - న్యాయం
**నబువ్వత్** - ప్రవక్త పీఠం
**ఇమామా** - నాయకత్వం
**యౌమల్ ఖియామ** |
| **మతావలంబీకరణ (పండ్రెండు ఇమామ్‌లు)** |
| **నమాజ్** - ప్రార్థనలు
**సౌమ్** - రంజాన్ నెల ఉపవాసాలు
**హజ్** - మక్కా పుణ్యయాత్ర
**జకాత్** - దానధర్మాలు
**ఖుమ్‌** - ఐదవవంతు పన్ను
**జిహాద్** - సంఘర్షణ
**న్యాయ ఉత్తర్వులుచెడును త్యజించడంతవల్లా** - అహ్లె బైత్ తో ప్రేమ
**తబర్రా** -  అహ్లె బైత్ శత్రువులతో విభేదన  |
| **ఏడు స్తంభాలు (ఇస్మాయిలీ)** |
| **వలాయ** - సంరక్షణ
**తహారా** - పరిశుద్ధత
**నమాజ్** - ప్రార్థనలు
**జకాత్** - ప్రక్షాళణ, దానధర్మాలు
**సౌమ్** - రంజాన్ నెల ఉపవాసాలు
**హజ్** - మక్కా తీర్థయాత్ర
**జిహాద్** - సంఘర్షణ

 |
| **ఇతరములు** |
|
ఖారిజీలు ఇస్లాం ఆరవ స్తంభం.

This box: * view
* talk
* edit
 |

గ్రెనెడా లోని ఓ మస్జిద్ యొక్క మీనార్ పై 'కుఫిక్ లిపి'లో "కలిమా".
**షహాద** లేదా *కలిమయె షహాద* లేదా *కలిమా* (అరబ్బీ మూలం) అనగా విశ్వాసం, సాక్షి లేదా నమ్మకం. ఇస్లాం మతంలో దేవుడి (అల్లాహ్) పై, అతడిచే అవతరింపబడ్డ ప్రవక్తపై వ్యక్తపరచే విశ్వాసాన్నే షహాద అంటారు. కలిమయె షహాద అనగా విశ్వాసవచనం.

కలిమయె షహాద
**"లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహు ముహమ్మదుర్ రసూలుల్లాహ్"**

అర్థం:

అల్లాహ్ ఒక్కడే దేవుడు, ముహమ్మదు అతడిచే అవతరింపబడ్డ ప్రవక్త.

'కలిమా'ను కలిగిన ఓ ఇస్లామీయ దేశపు జెండా.
సౌదీ అరేబియా దేశపు జెండాపై *కలిమా*.
## లా ఇలాహా ఇల్ అల్లాహ్

అరబ్బీ భాషలో అల్లాహ్ అంటే దేవుడు. అల్లాహ్ అనేది అల్+ఇలాహ్ (The+God) అను రెండు పదాలు కలిసిన సంయోగము. లా ఇలాహా ఇల్ అల్లాహ్ అంటే అల్లాహ్ తప్ప వేరే దేవుడు లేడు అని అర్థం. అష్ హదు అన్ లా ఇలాహా ఇల్ అల్లాహ్ అంటే అల్లాహ్ తప్ప వేరే దేవుడు లేడన్న సాక్ష్యాన్ని నేను ప్రవచిస్తున్నాను అని అర్థం.

## ఇవీ చూడండి

* ఇస్లాం ఐదు మూలస్థంభాలు
* ఇస్లామీయ ఐదు కలిమాలు
# ఇస్లాం ఐదు మూలస్తంభాలు

ఇస్లంలో ఐదు మూల స్తంభాలు
**ఇస్లాం మతం యొక్క ఐదు మూలస్తంభాలు** ఇస్లాంలో పాటించాఅల్సిన కొన్ని ప్రాథమిక చర్యలు. విశ్వాసులు వీటిని తప్పనిసరి అని భావిస్తారు. ముస్లిం జీవితానికి పునాది. గాబ్రియేల్ హదీసులో వీటి సారాంశాం ఉంది. ఈ కర్మల విధానం, పద్ధతుల పట్ల సున్నీ, షియాల్లో ఏకాభిప్రాఅయం ఉంది. కానీ షియాలు వాటిని ఇదే పేరుతో పిలవరు. ముస్లిం జీవితం, ప్రార్థన, పేదవారి పట్ల సానుభూతి, స్వీయ శుద్ధీకరణ, తీర్థయాత్ర, వంటి వాటిని ఇవి వివరిస్తాయి.

ముస్లింలు తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన కర్మలను ఐదు స్తంభాలు అంటారు. కొన్ని తేడాలు ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ముస్లింలు వాటిని ఆచరిస్తారు. ముహమ్మద్ గడిపినట్లుగా జీవితాన్ని గడపాలని కోరుకునే వ్యక్తులకు ఇవి తప్పనిసరి. ఇతర మతాల మాదిరిగా, ఇస్లాంలో కూడా కొన్ని ప్రామాణిక పద్ధతులున్నాయి. అయితే, తమను ముస్లింలుగా భావించే వ్యక్తులందరూ తప్పనిసరిగా వాటిని పాటించి తీరాలని దీని అర్థం కాదు. వ్యక్తి విశ్వాసాన్ని బట్టి ఆ వ్యక్తి పాటించే విధానం మారవచ్చు. "దేవునికి సమర్పణ" అనే ఇస్లాం యొక్క మతపరమైన అభ్యాసం ఐదు స్తంభాలు అని పిలువబడే ప్రాథమిక అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఐదు స్తంభాలలో ప్రతి ఒక్కటి ఖురాన్లో వివిధ అధ్యాయాలలో (సూరా) సూచించబడింది. ఈ కట్టుబాట్లను సంబంధించిన మరిన్ని మెళుకువలు హదీసుల్లో ఉంటాయి.

ఇస్లాంలో ఐదు స్థంభాలను తెలియజేస్తున్న చిత్రం
## మూలస్థంభాలు

* షహాద (విశ్వాసం): \*لا إله إلا الله محمد رسول الله: " లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహ్ ముహమ్మదన్ రసూల్ అల్లాహ్. కలిమయె షహాద: అష్ హదు అన్ లాఇలాహ ఇల్లల్లాహ్, వ అష్ హదు అన్ న ముహమ్మదన్ రసూల్ అల్లాహ్ " నేను సాక్షి చెబుతున్నాను, అల్లాహ్ ఒక్కడే, అతనికి ఎవ్వరూ సాటిరారు, ముహమ్మద్ అల్లాహ్ చే పంపబడ్డ ప్రవక్త "
* సలాహ్ (నమాజ్ లేదా ప్రార్థన).
* సౌమ్ (ఉపవాసం).
* జకాత్ (దాన ధర్మం).
* హజ్ (పుణ్య యాత్ర).

ఈ ఐదు నిబంధనలు పాటించినవాడే ఒక సంపూర్ణ మహమ్మదీయుడు.

## ఇవీ చూడండి

* ఇస్లామీయ ఐదు కలిమాలు

## మూలాలు