# మొదటి మినాండర్

| మొదటి మినాండర్ |
| --- |
| *మహారాజు బాసిలియస్* |
| నాణేల నుండి మొదటి మినాండర్ సోటర్ చిత్రపటం |
| ఇండో-గ్రీక్ రాజు |
| పరిపాలన | సా.శ.పూ. 165/155–130 |
| పూర్వాధికారి | రెండవ ఆంటిమాకస్ |
| ఉత్తరాధికారి | మొదటి స్ట్రాటో (రాజప్రతినిధిగా అగాథోక్లియా) |
|  |
| జననం | c. సా.శ.పూ. 180 కలసి (ప్రస్తుత బగ్రామ్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్) లేదా సగాల (ప్రస్తుత సియాల్‌కోట్, పాకిస్తాన్) |
| మరణం | సా.శ.పూ. 130 (50 ఏళ్లు) |
| Burial | ఇండో-గ్రీక్ సామ్రాజ్యం అంతటా ఉన్న స్తూపాలు |
| రాణి/రాణులు | అగాథోక్లియా |
| వంశము | మొదటి స్ట్రాటో |
| మతం | గ్రీకో-బౌద్ధమతం |

**మొదటి మినాండర్ సోటర్** (Ancient Greek: Μένανδρος Σωτήρ, romanized: *Ménandros Sōtḗr*), ఇతడిని కొన్నిసార్లు **గొప్ప మినాండర్** అని కూడా పిలుస్తారు, ఇతను భారత ఉపఖండం వాయవ్య ప్రాంతాలు, మధ్య ఆసియాలో పెద్ద భూభాగాన్ని పరిపాలించిన ఇండో-గ్రీక్ రాజు (పాలన సుమారు సా.శ.పూ. 165/155 –130). మినాండర్ గ్రీకో-బౌద్ధమతం పోషకుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు, ఇండో-గ్రీక్ రాజులలో అత్యంత గొప్పవాడు, సుప్రసిద్ధుడుగా పరిగణించబడతాడు.

మినాండర్ ప్రారంభంలో యువరాజు లేదా బాక్ట్రియా రాజు కావచ్చు. తక్షశిల, సగాల వరకు పంజాబ్ ప్రాంతాన్ని జయించిన తరువాత, అతను పశ్చిమాన కాబూల్ నది నుండి తూర్పున రావి నది వరకు, ఉత్తరాన స్వాత్ నది లోయ నుండి అరకోసియా (హెల్మాండ్ ప్రావిన్స్) వరకు విస్తరించిన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. గ్రీకు భూగోళశాస్త్రవేత్త స్ట్రాబో అతను "అలెగ్జాండర్ ద గ్రేట్ కంటే ఎక్కువ తెగలను జయించాడు" అని రాశాడు. పురాతన భారతీయ రచయితలు అతను దక్షిణాన రాజ్‌పుటానా (రాజస్థాన్, గుజరాత్, సింధ్), మధ్య భారతదేశం (గుజరాత్, మాల్వా) వరకు, తూర్పున గంగా నది లోయ మీదుగా పాటలీపుత్రం (పాట్నా) వరకు దండయాత్రలు చేసి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నారు.

పెద్ద సంఖ్యలో బయల్పడిన మినాండర్ నాణేలు, అతని రాజ్యం వర్ధిల్లుతున్న వాణిజ్యం, సుదీర్ఘ ఉనికిని ధృవీకరిస్తున్నాయి. మినాండర్ బౌద్ధమతం పోషకుడు కూడా. బౌద్ధ సన్యాసి నాగసేనుడితో అతని సంభాషణలు ప్రభావవంతమైన బౌద్ధ గ్రంథం *మిలింద పన్హ* ("మిలింద రాజు ప్రశ్నలు"; పాళీలో *పన్హ* అనగా "ప్రశ్న")లో నమోదు చేయబడ్డాయి. సా.శ.పూ. 130లో అతని మరణం తరువాత, అతని భార్య అగాథోక్లియా (బహుశా అగాథోక్లెస్ కుమార్తె) వారసురాలిగా వచ్చింది, ఆమె తన కుమారుడు మొదటి స్ట్రాటో కోసం రాజప్రతినిధిగా పరిపాలించింది. బౌద్ధ సంప్రదాయం ప్రకారం అతను తన రాజ్యాన్ని తన కుమారుడికి అప్పగించి ప్రాపంచిక జీవితం నుండి విరమించుకున్నాడు, అయితే ప్లూటార్క్ ప్రకారం అతను సైనిక ప్రచారంలో ఉన్నప్పుడు శిబిరంలో మరణించాడు, అతని చితాభస్మాన్ని నగరాల మధ్య సమానంగా విభజించి అతని సామ్రాజ్యం అంతటా బహుశా స్తూపాలలో స్మారక కట్టడాలుగా నిర్మించారు.

## పాలన

మొదటి మినాండర్ అట్టిక్ టెట్రాడ్రాక్మ్ గ్రీకో-బాక్ట్రియన్ శైలిలో (అలెగ్జాండ్రియా ఆఫ్ ది కాకసస్ ముద్రణ).
 *బొమ్మ:* ఈటె విసురుతున్న మినాండర్.
 *బొరుసు:* వజ్రాయుధంతో ఎథీనా. గ్రీకు శాసనం: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ (బాసిలియోస్ సోటెరోస్ మినాండ్రౌ), "రక్షకుడైన మినాండర్ రాజు".
మినాండర్ ఒక గ్రీకు కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని జన్మస్థలం అలెగ్జాండ్రియా ఆఫ్ ది కాకసస్ (ప్రస్తుత బగ్రామ్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్) ఆనుకుని ఉన్న కలసి అనే గ్రామం అని ఒక మూలం పేర్కొనగా, మరొక మూలం అది సగాల (పంజాబ్, పాకిస్తాన్ లోని ఆధునిక సియాల్‌కోట్) సమీపంలో ఉందని పేర్కొంది. అతని భూభాగాలు బాక్ట్రియా (ఆధునిక బాల్ఖ్ ప్రావిన్స్) వరకు వ్యాపించాయి, ఆధునిక ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా, పంజాబ్ వరకు విస్తరించాయి. నయస్ పాంపేయస్ ట్రోగస్, జస్టిన్ అతన్ని భారతదేశ రాజు అని పిలుస్తారు. ప్లూటార్క్ ప్రకారం అతను బాక్ట్రియా రాజు, స్ట్రాబో అతన్ని బాక్ట్రియన్ గ్రీకు విజేతలలో చేర్చాడు. అతను నిజంగా బాక్ట్రియాను పాలించి ఉండవచ్చు, సెల్యూసిడ్-పార్థియన్ యుద్ధాలలో సెల్యూసిడ్ రాజు రెండవ డెమెట్రియస్ నికేటర్‌కు సహాయం చేసి ఉండవచ్చు. హిందూ కుష్ పర్వతాల నుండి అతను తన రాజ్యాన్ని గాంధార, బహుశా కాశ్మీర్ వరకు విస్తరించాడు. అతని రాజధాని సగాల అని భావిస్తారు, ఇది ఉత్తర పంజాబ్‌లోని ఒక సంపన్న నగరం (ఆధునిక సియాల్‌కోట్, పాకిస్తాన్ అని నమ్ముతారు). స్ట్రాబో ఉదహరించిన ఆర్టెమిటాకు చెందిన అపోలోడోరస్ ప్రకారం, బాక్ట్రియన్ గ్రీకులు భారతదేశాన్ని జయించడం ప్రధానంగా మినాండర్ ద్వారా జరిగింది:

> బాక్ట్రియా తిరుగుబాటుకు కారణమైన గ్రీకులు దేశ సారాన్ని బట్టి ఎంత శక్తివంతంగా మారారంటే, ఆర్టెమిటాకు చెందిన అపోలోడోరస్ చెప్పినట్లుగా వారు అరియానాకు మాత్రమే కాకుండా భారతదేశానికి కూడా యజమానులు అయ్యారు: అలెగ్జాండర్ కంటే ఎక్కువ తెగలను వారు లోబరుచుకున్నారు - ముఖ్యంగా మినాండర్ (కనీసం అతను తూర్పు వైపుకు బియాస్ నది దాటి సోన్ నది వరకు పురోగమిస్తే), కొందరిని అతను స్వయంగా, మరికొందరిని బాక్ట్రియన్ రాజు యూతిడెమస్ కుమారుడు మొదటి డెమెట్రియస్ లోబరుచుకున్నాడు; వారు పటాలెనాను మాత్రమే కాకుండా మిగిలిన తీరంలో సారావోస్టస్, సిగెర్డిస్ రాజ్యంగా పిలువబడే ప్రాంతాన్ని కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. సంక్షిప్తంగా, బాక్ట్రియానా మొత్తం అరియానాకు ఆభరణం అని అపోలోడోరస్ చెబుతున్నాడు; అంతేకాకుండా వారు తమ సామ్రాజ్యాన్ని సెరెస్, ఫ్రైని వరకు కూడా విస్తరించారు.
>
> —స్ట్రాబో, జియోగ్రాఫికా
>

2. మొదటి మినాండర్ (సా.శ.పూ. 155-130) వెండి డ్రాక్మా.
*బొమ్మ:* గ్రీకు శాసనం, ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ (బాసిలియోస్ సోటెరోస్ మినాండ్రౌ) అనగా "రక్షకుడైన మినాండర్ రాజు".
 *బొరుసు:* ఖరోష్టి శాసనం: మహారాజస త్రాతరస మినాండ్రస "రక్షకుడైన మినాండర్ రాజు". కుడి వైపు ముందుకు సాగుతున్న ఎథీనా, వజ్రాయుధం, డాలుతో. తక్షశిల ముద్రణ గుర్తు.
సుమారు సా.శ.పూ. 160-145 నాటి మొదటి మినాండర్ మరొక వెండి డ్రాక్మా. బొమ్మ: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ ('రక్షకుడైన మినాండర్ రాజు'), వెనుక వైపు నుండి చూసిన మినాండర్ వీరోచిత ఛాతీ భాగం, తల ఎడమ వైపుకు తిప్పబడి ఉంది; బొరుసు: ఎథీనా కుడి వైపున నిలబడి, వజ్రాయుధాన్ని ప్రయోగిస్తూ ఏజిస్ పట్టుకుని ఉంది, చుట్టూ ఖరోష్టి శాసనం, ఎడమ వైపు రంగంలో మోనోగ్రామ్. సూచన: సియర్ 7604.
మినాండర్ వెండి నాణెం
గ్రీకు శాసనం: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ
(బాసిలియోస్ సోటెరోస్ మినాండ్రౌ)
అనగా "రక్షకుడైన మినాండర్ రాజు". బ్రిటిష్ మ్యూజియం.
ఇండో-గ్రీక్ సైనిక దాడులు సగాల, మథుర, పాంచాల, సాకేత (అయోధ్య), బహుశా పాటలీపుత్రం వరకు జరిగినట్లు ఆధారాలు వివరిస్తున్నాయి. సా.శ.పూ. 150 నాటి తన *మహాభాష్యము*లో ముని పతంజలి, మథుర వరకు మినాండర్ చేసిన విఫల దండయాత్రను వివరిస్తాడు, ఇది తరువాత కాళిదాసు నాటకం *మాళవికాగ్నిమిత్రమ్*లో కూడా నివేదించబడింది. కళింగ రాజు ఖారవేలుడు చెక్కించిన హాథీగుంఫా శాసనం కూడా యవనులను లేదా ఇండో-గ్రీకులను మథురలో ఉంచుతుంది. నిరుత్సాహపడిన యవన సైన్యాన్ని మథురకు తిరోగమించేలా తాను బలవంతం చేసినట్లు ఖారవేలుడు పేర్కొన్నాడు:

> "తరువాత ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో, (ఖారవేలుడు) గోరధగిరిని కొల్లగొట్టిన పెద్ద సైన్యంతో రాజగహ (రాజగృహ)పై ఒత్తిడి తెస్తాడు. ఈ శౌర్య చర్య పెద్ద శబ్దం కారణంగా, యవన (గ్రీకు) రాజు [ta] తన నిరుత్సాహపడిన సైన్యాన్ని విడిపించుకుని మథురకు తిరోగమించాడు."
>
> —హాథీగుంఫా శాసనం, పంక్తులు 7-8, బహుశా సా.శ.పూ. 1వ శతాబ్దం-సా.శ. 1వ శతాబ్దం నాటిది. అసలు వచనం బ్రాహ్మీ లిపిలో ఉంది.
>

మినాండర్ శుంగ రాజధాని పాటలీపుత్రం వరకు కూడా దండయాత్ర చేసి సంఘర్షణకు దారితీసి ఉండవచ్చు. ప్రవచన రూపంలో సంఘటనలను వివరించే మత గ్రంథం యుగ పురాణం ఇలా పేర్కొంది:

> సాకేత, పాంచాల దేశం, మథురలను జయించిన తరువాత, యవనులు (గ్రీకులు), దుష్టులు, పరాక్రమవంతులు కుసుమధ్వజ చేరుకుంటారు. పాటలీపుత్రంలోని మందపాటి మట్టి కోటలను చేరుకున్నప్పుడు, నిస్సందేహంగా అన్ని ప్రావిన్సులు అల్లకల్లోలం అవుతాయి. అంతిమంగా చెట్ల లాంటి యంత్రాలతో (ముట్టడి యంత్రాలు) ఒక పెద్ద యుద్ధం జరుగుతుంది.
>
> —గార్గి సంహిత, *యుగ పురాణం*, అ. 5
>

స్ట్రాబో కూడా ఇండో-గ్రీక్ విజయాలు ఈశాన్య భారతదేశంలోని శుంగ రాజధాని పాటలీపుత్రం (నేటి పాట్నా) వరకు వెళ్లాయని సూచిస్తున్నాడు:

> అలెగ్జాండర్ తర్వాత వచ్చిన వారు గంగా నది, పాటలీపుత్రం వరకు వెళ్లారు
>
> —స్ట్రాబో, 15.698
>

ఈ దండయాత్రల సంఘటనలు, ఫలితాలు తెలియవు. హాథీగుంఫా శాసనం వంటి ఈ సమయంలోని శాసనాలు ఖారవేలుడు పాటలీపుత్రంను కొల్లగొట్టినట్లు పేర్కొంటున్నాయి. అంతేకాకుండా, మినాండర్ కాలంలో మథురలో మిత్ర రాజవంశం నాణేలు కనుగొనబడ్డాయి. వారి సంబంధం అస్పష్టంగా ఉంది, కానీ మిత్రులు సామంతులు కావచ్చు.

పశ్చిమాన, మినాండర్ గ్రీకో-బాక్ట్రియన్ పాలకుడు యూక్రాటైడ్స్ రాజవంశ దండయాత్రను తిప్పికొట్టినట్లు కనిపిస్తుంది, వారిని పరోపామిసాడే వరకు వెనక్కి నెట్టివేసాడు, తద్వారా భారత ఉపఖండం వాయవ్య భాగంలో ఇండో-గ్రీక్ రాజుల పాలనను సుస్థిరం చేశాడు.

*మిలింద పన్హ* అతని సైనిక పద్ధతుల గురించి కొన్ని సంగ్రహావలోకనాలు ఇస్తుంది:

>
> – ఓ రాజా, ప్రత్యర్థి రాజులు మీకు వ్యతిరేకంగా శత్రువులుగా, ప్రత్యర్థులుగా లేచిన సంఘటన మీకు ఎప్పుడైనా జరిగిందా?
>
> – అవును, ఖచ్చితంగా.
>
> – అప్పుడు మీరు కందకాలు తవ్వడం, ప్రాకారాలు నిర్మించడం, కాపలా బురుజులు నిలబెట్టడం, కోటలు కట్టడం, ఆహార నిల్వలు సేకరించడం వంటి పనులు చేయిస్తారని నేను భావిస్తున్నాను?
>
> – అస్సలు కాదు. అదంతా ముందుగానే సిద్ధం చేయబడింది.
>
> – లేదా మీరు స్వయంగా యుద్ధ ఏనుగుల నిర్వహణలో, గుర్రపు స్వారీలో, యుద్ధ రథం వాడకంలో, విలువిద్య, కత్తిసాములో శిక్షణ పొందారా?
>
> – అస్సలు కాదు. నేను అదంతా ముందే నేర్చుకున్నాను.
>
> – కానీ ఎందుకు?
>
> – భవిష్యత్తు ప్రమాదాన్ని నివారించే ఉద్దేశ్యంతో.
>
>
>
> —*మిలింద పన్హ*, పుస్తకం III, అ. 7
>

పెద్ద ఎత్తున నాణేలు దొరకడం అతని సామ్రాజ్య విస్తృతి, శ్రేయస్సును సాక్ష్యమిస్తున్నాయి: (బ్రిటన్ వరకు కనుగొనబడ్డాయి) ఇండో-గ్రీక్ రాజులందరిలోకెల్లా అతని నాణేలు అత్యధిక సంఖ్యలో లభించాయి, అత్యంత విస్తృతంగా వ్యాపించాయి. అయితే అతని పాలన కచ్చితమైన తేదీలు, అతని మూలం అంతుచిక్కకుండా ఉన్నాయి. మినాండర్ గ్రీకో-బాక్ట్రియన్ రాజు మొదటి డెమెట్రియస్‌కు మేనల్లుడు లేదా మాజీ జనరల్ అని చరిత్రకారులు ఊహించారు, అయితే ఇద్దరు రాజుల మధ్య కనీసం ముప్పై సంవత్సరాల అంతరం ఉందని ఇప్పుడు భావిస్తున్నారు. పంజాబ్‌లో మినాండర్ పూర్వీకుడు రాజు మొదటి అపోలోడోటస్ అని తెలుస్తోంది.

మినాండర్ సామ్రాజ్యం అతని తర్వాత సా.శ. 10లో చివరి గ్రీకు రాజు రెండవ స్ట్రాటో అదృశ్యమయ్యే వరకు విచ్ఛిన్నమైన పద్ధతిలో మనుగడ సాగించింది.

సా.శ. 1-2వ శతాబ్దానికి చెందిన *పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిథ్రియన్ సీ* మినాండర్ పాలనను, భారతదేశంలో ఇండో-గ్రీకుల ప్రభావాన్ని మరింత ధృవీకరిస్తుంది:

> నేటికీ ఈ దేశం నుండి వచ్చే పాత డ్రాక్మాలు బారుగజలో చలామణిలో ఉన్నాయి, వాటిపై గ్రీకు అక్షరాలతో శాసనాలు, అలెగ్జాండర్ తర్వాత పాలించిన అపోలోడోరస్, మినాండర్ చిహ్నాలు ఉన్నాయి.
>
> —పెరిప్లస్, అ. 47.
>

నాణేల అధ్యయనకారుడు జో క్రిబ్ ప్రకారం, మినాండర్ రాజ్యం సియాల్‌కోట్ వరకు విస్తరించిందనే వాదనలు నమ్మశక్యం కాదు, ఎందుకంటే తక్షశిలకు తూర్పున అతని నాణేల ఆధారాలు లేవు, ఇంకా తూర్పు వైపుకు విస్తరించిందనేది భారతీయ ఆధారాలను బట్టి గతంలో చరిత్రకారులు భావించినది మరింత నమ్మశక్యం కాదు, ఆ ఆధారాలు ఎక్కువగా కుషానులను సూచిస్తుండవచ్చు. అయినప్పటికీ, మినాండర్ కి సంబంధించిన అనేక వెండి, రాగి నాణేలు (హెలెనిస్టిక్ మృణ్మయ పాత్రల ముక్కలు) కనుగొనబడ్డాయి, వీటిలో సియాల్‌కోట్ సమీపంలో దొరికిన సిరన్‌వాలి నిధి, ప్రస్తుత హర్యానాలోని సోనిపట్ నిధి ఉన్నాయి. గంగా మైదానాలలోకి ఇండో-గ్రీక్ దండయాత్రల ప్రస్తావనలకు అదనపు నిర్ధారణ మథురలో కనుగొనబడిన యవనరాజ్య శాసనం, పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో మినాండర్ నాణేల ఆవిష్కరణల ద్వారా అందించబడవచ్చు ఇందులో హమీర్‌పూర్ జిల్లాలో యమునా నది సమీపంలో బయల్పడిన పచ్‌ఖురా నాణేల నిధి, బీహార్‌లోని వైశాలి జిల్లాలో మునుపటి రాజుల (మొదటి డయోడోటస్, రెండవ డయోడోటస్, మొదటి యూతిడెమస్) నాణేలతో నిండిన మట్టి కుండ వెలికితీత ఉన్నాయి.

మినాండర్ శాసనాలు దొరికిన ఏకైక ప్రదేశం బాజౌర్ జిల్లా. అయితే, మినాండర్ నాణేలు పెద్ద సంఖ్యలో వెలికితీయబడ్డాయి, ఇవి ఎక్కువగా వెండి, కంచుతో చేయబడ్డాయి, ఇవి అతని పాలన వ్యవధిని, అతని రాజ్యం అభివృద్ధి చెందుతున్న వాణిజ్యాన్ని ధృవీకరిస్తున్నాయి. బౌద్ధ సంప్రదాయం ప్రకారం అతను తన రాజ్యాన్ని తన కొడుక్కి అప్పగించి ప్రాపంచిక జీవితం నుండి విరమించుకున్నాడు, కానీ సైనిక ప్రచారంలో ఉన్నప్పుడు శిబిరంలో మరణించాడని ప్లూటార్క్ చెబుతున్నాడు.

## మినాండర్, బౌద్ధమతం

### మిలింద పన్హ

మిలింద రాజు ప్రశ్నలు అడగటం.
మొదటి మినాండర్ భారతీయ ప్రామాణిక నాణేలు. **బొమ్మ** ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ "రక్షకుడైన మినాండర్ రాజు". **బొరుసు** విజయానికి ప్రతీకగా తాటి ఆకు, ఖరోష్టి శాసనం *మహారాజస త్రాతదస మినాండ్రస*, బ్రిటిష్ మ్యూజియం.
మిలిందుడు, బౌద్ధ సన్యాసి నాగసేనుడి మధ్య జరిగిన చర్చలపై శాస్త్రీయ పాళీ బౌద్ధ గ్రంథం *మిలింద పన్హ*లో వివరించిన విధంగా, మినాండర్ బౌద్ధ విశ్వాసాన్ని స్వీకరించాడని సంప్రదాయం చెబుతోంది, మిలింద పన్హ శైలి ప్లేటో డైలాగ్స్ ద్వారా ప్రభావితమై ఉండవచ్చు. అతను నిరంతరం 500 మంది గ్రీకు ("యవన") సైనికుల ఎలైట్ గార్డ్‌తో కలిసి ఉంటాడని వివరించబడింది, అతని ఇద్దరు సలహాదారుల పేర్లు డెమెట్రియస్, ఆంటియోకస్.

మిలింద పన్హలో మినాండర్ ఇలా పరిచయం చేయబడ్డాడు:

> భారతదేశంలోని యూతిమీడియా నగర రాజు, మిలింద అనే పేరు గలవాడు, విద్యావంతుడు, వక్త, వివేకవంతుడు, సమర్థుడు; గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు గురించి తన స్వంత పవిత్ర శ్లోకాల ద్వారా విధించబడిన అన్ని రకాల భక్తి, ఆచార కర్మలను సరైన సమయంలో విశ్వాసంతో పాటించేవాడు. అతనికి తెలిసిన కళలు, శాస్త్రాలు చాలా ఉన్నాయి - పవిత్ర సంప్రదాయం, లౌకిక చట్టం; తత్వశాస్త్రంలోని సాంఖ్య, యోగ, న్యాయ, వైశేషిక వ్యవస్థలు; అంకగణితం; సంగీతం; వైద్యం; నాలుగు వేదాలు, పురాణాలు, ఇతిహాసాలు; ఖగోళశాస్త్రం, ఇంద్రజాలం, కారణత్వం, మంత్ర తంత్రాలు; యుద్ధ కళ; కవిత్వం; ఇలా మొత్తం పందొమ్మిదింటిలో ప్రావీణ్యుడు. వాదిగా అతనికి సాటి ఎవరూ లేరు, జయించడం మరింత కష్టం; వివిధ ఆలోచనా విధానాల స్థాపకులందరిలో అంగీకరించబడిన అధికుడు. వివేకంలో వలె శారీరక బలం, వేగం, శౌర్యంలో భారతదేశం అంతటా మిలిందుడికి సాటి ఎవరూ లేరు. అతను ధనవంతుడు కూడా, సంపద శ్రేయస్సులో శక్తివంతమైనవాడు, అతని సాయుధ బలగాల సంఖ్యకు అంతు లేదు.
>
> —మిలింద రాజు ప్రశ్నలు, టి. డబ్ల్యూ. రైస్ డేవిడ్స్ అనువాదం, 1890
>

నాగసేనుడితో అతని చర్చల తరువాత, మినాండర్ బౌద్ధ విశ్వాసాన్ని అవలంబించాడని బౌద్ధ సంప్రదాయం చెబుతోంది:

> పూజ్యుడైన నాగసేనుడు నన్ను విశ్వాస మద్దతుదారుడిగా, నేటి నుండి నా ప్రాణం ఉన్నంత వరకు నిజమైన మతమార్పిడి పొందిన వాడిగా అంగీకరించాలి!
>
> —మిలింద రాజు ప్రశ్నలు, టి. డబ్ల్యూ. రైస్ డేవిడ్స్ అనువాదం, 1890
>

అతను తన రాజ్యాన్ని తన కుమారుడికి అప్పగించి ప్రాపంచిక జీవితం నుండి విరమించుకున్నాడు:

> ఆ తరువాత, పెద్దల వివేకంతో ఆనందించి, అతను తన రాజ్యాన్ని తన కొడుక్కి అప్పగించాడు, గృహస్థ జీవితాన్ని విడిచిపెట్టి ఇల్లు లేని స్థితికి చేరుకుని, అంతర్దృష్టిలో గొప్పవాడయ్యాడు, స్వయంగా అర్హతను సాధించాడు!
>
> —మిలింద రాజు ప్రశ్నలు, టి. డబ్ల్యూ. రైస్ డేవిడ్స్ అనువాదం, 1890
>

బౌద్ధ అవశేషాలు ఉన్న షిన్‌కోట్ పేటిక "గొప్ప మినాండర్ రాజు పాలనలో" అంకితం చేయబడింది.
అయితే మినాండర్ తన కొడుకు కోసం సింహాసనాన్ని విడిచిపెట్టాడని సూచించడానికి ఈ నిబంధన మినహా ఆధారాలు చాలా తక్కువ. నాణేల ఆధారాల ఆధారంగా, తన కుమారుడు స్ట్రాటో తన స్థానంలో సరిగ్గా పాలించే వరకు, అతని భార్య అగాథోక్లియాను రాజప్రతినిధిగా పాలించడానికి వదిలివేసి అతను నిజానికి మరణించాడని విలియం టార్న్ అభిప్రాయపడ్డాడు. అతని పాలన విజయం సాధించినప్పటికీ, అతని మరణం తరువాత అతని సామ్రాజ్యం వివిధ పరిమాణాలు, స్థిరత్వం కలిగిన అనేక ఇండో-గ్రీక్ వారసత్వ రాజ్యాలుగా విడిపోయిందని స్పష్టమవుతోంది.

బౌద్ధ అర్హతుడిగా అతని వారసత్వం గ్రీకో-రోమన్ ప్రపంచానికి చేరుకుంది, ప్లూటార్క్ ఇలా రాశాడు:

> బాక్ట్రియన్లను దయతో పరిపాలించిన మినాండర్, ఆ తర్వాత శిబిరంలో మరణించినప్పుడు, నగరాలు నిజానికి ఉమ్మడి సమ్మతితో అతని అంత్యక్రియలను జరుపుకున్నాయి; కానీ అతని అవశేషాల గురించి వివాదానికి వచ్చినప్పుడు, వారు చివరకు ఈ ఒప్పందానికి తీసుకురాబడ్డారు, అతని బూడిదను పంపిణీ చేసి, ప్రతి ఒక్కరూ సమాన వాటాను తీసుకువెళ్లాలి, వారందరూ అతనికి స్మారక చిహ్నాలను నిర్మించాలి."
>
> —*మోరాలియా* 28.6
>

పై వివరణ ఈ వాదనను బలపరుస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది:

> మినాండర్ బౌద్ధమతానికి మద్దతు ఇవ్వడం బౌద్ధ పురాణాల పవిత్రమైన పునర్నిర్మాణం అయ్యుండే అవకాశం లేదు, ఎందుకంటే తరువాతి సంప్రదాయాల ద్వారా అతని దైవీకరణ రాజ కుటుంబ సభ్యులకు దైవిక గౌరవాలు ప్రసాదించిన మాసిడోనియన్ మతపరమైన పోకడలతో ప్రతిధ్వనిస్తుంది, వారిని అలెగ్జాండర్ వలె దేవుళ్లుగా పూజిస్తారు. బుద్ధుని దైవీకరణను సారూప్య మూలాంశాలు హైలైట్ చేయడం, అతని అంత్యక్రియల ఆచారాలు మాసిడోనియన్ రాజులు, విశ్వజనీన చక్రవర్తులకు అనులోమానుపాతంలో ఉండటం కాకతాళీయం కాదు. రాజు మినాండర్ బౌద్ధమతంలోకి మారడానికి అనుకూలంగా ఆధారాలు ఉన్నాయి, ఇది ఒక వివిక్త చారిత్రక సంఘటన కాదు, తరువాతి సంప్రదాయాల ఆవిష్కరణ కాదు."
>
>
>

### భారతదేశం నుండి ఆధారాలు

భార్హుట్ యవన. తలపట్టీ ధరించిన గ్రీకు రాజు విలాసవంతమైన జుట్టుతో, హెలెనిస్టిక్ మడతలతో ఉన్న ఉత్తరాది ట్యూనిక్, అతని కత్తిపై బౌద్ధ త్రిరత్న గుర్తు ఉన్న విదేశీ సైనికుడి భారతీయ శిల్పం. భార్హుట్, సా.శ.పూ. 2వ శతాబ్దం. ఇండియన్ మ్యూజియం, కోల్‌కతా.
* తూర్పు మధ్యప్రదేశ్‌లోని (ప్రస్తుతం కోల్‌కతాలోని ఇండియన్ మ్యూజియంలో ఉంది) భార్హుట్‌లోని ఒక బౌద్ధ స్తూపం నుండి సా.శ.పూ. 2వ శతాబ్దపు శిలాఫలకం, భార్హుట్ యవన, గ్రీకు గిరజాల జుట్టుతో ఒక విదేశీ సైనికుడిని, ప్రవహించే అంచులున్న గ్రీకు రాజు రాయల్ హెడ్‌బ్యాండ్‌ను సూచిస్తుంది, బహుశా మినాండర్ చిత్రణ కావచ్చు. అతని కుడి చేతిలో, అతను ఐవీ కొమ్మను పట్టుకున్నాడు, ఇది డయోనిసోస్ ప్రతీక. అలాగే అతని దుస్తుల భాగాలు, రేఖాగణిత మడతల వరుసలతో, లక్షణరీత్యా హెలెనిస్టిక్ శైలిలో ఉన్నాయి. అతని కత్తిపై బౌద్ధ మతానికి చెందిన మూడు ఆభరణాల ప్రతీక, లేదా త్రిరత్నం కనిపిస్తుంది.
* బజౌర్‌లో దొరికిన ఒక బౌద్ధ అవశేషాల పేటిక, షిన్‌కోట్ పేటికలో, "మహారాజ మినాడ్ర" ("గొప్ప రాజు మినాండర్") పాలనలో ఒక నిర్దిష్ట సంవత్సరంలో "కార్తీక మాసం 14వ రోజు"ని సూచిస్తూ అంకిత శాసనం ఉంది:

>
> మినాడ్రస మహారాజస కతిఅస దివస 4 4 4 11 ప్ర[ణ]-[స]మే[ద]... (ప్రతి)[థవి]త ప్రణసమే[ద]... సకమునిస
>
>
>
>
>

Translation:
>
> మహారాజ మినాడ్ర పాలనలో, కార్తీక మాసం 14వ రోజున, (ఆ సంవత్సరంలో ...), ప్రాణంతో కూడిన శాక్యముని (శరీర అవశేషం)... స్థాపించబడింది
>
>
>
>

* ప్రాచీన శ్రీలంక మూలమైన మహావంశం ప్రకారం, మినాండర్ కాలంలో గ్రీకు సన్యాసులు బౌద్ధమత చురుకైన మత ప్రచారకులుగా కనిపిస్తారు: సా.శ.పూ. 2వ శతాబ్దంలో శ్రీలంకలోని అనురాధపుర వద్ద మహా థూప ("గొప్ప స్తూపం") పునాది వేడుక కోసం యవన (గ్రీకు) మహాధమ్మరక్షిత "అలసంద్ర" (అలెగ్జాండర్ ద గ్రేట్ స్థాపించిన నగరమైన అలెగ్జాండ్రియా ఆఫ్ ది కాకసస్, నేటి కాబూల్ సమీపంలో ఉంది) నుండి 30,000 మంది సన్యాసులతో వచ్చినట్లు చెప్పబడింది:

> యవనుల నగరమైన అలసంద నుండి వృద్ధ యవన మహాధమ్మరక్షిత ముప్పై వేల మంది భిక్షువులతో వచ్చాడు.
>
> —మహావంశం, 29
>

### బౌద్ధ నిర్మాణాలు

మొదటి మినాండర్ పాలనలో విస్తరించిన బుత్కారా స్తూపం.
బుత్కారా స్తూపం రెండవ పురాతన పొరలో (GSt 2) మొదటి మినాండర్ నాణెం కనుగొనబడింది, ఇది మినాండర్ పాలనలో అదనపు నిర్మాణాల కాలాన్ని సూచిస్తుంది. మౌర్య సామ్రాజ్యం కాలంలో దాని ప్రారంభ నిర్మాణం తరువాత, మినాండర్ బుత్కారా స్తూపం రెండవ పురాతన పొరను నిర్మించాడని భావిస్తున్నారు.

ఈ అంశాలు వాయవ్య భారతదేశంలోని గ్రీకు సమాజాలలో బౌద్ధమతం ప్రాముఖ్యతను, బహుశా మినాండర్ స్పాన్సర్‌షిప్ కింద, వారిలో గ్రీకు బౌద్ధ సన్యాసులు పోషించిన ప్రముఖ పాత్రను సూచిస్తాయి.

## నాణేలు

4. మినాండర్ వెండి నాణెం, వెనుక ఎథీనాతో, బ్రిటిష్ మ్యూజియం.
మినాండర్ ఇతర ఇండో-గ్రీక్ రాజుల కంటే ఎక్కువగా వెండి, కంచు నాణేల అపారమైన సమూహాన్ని విడిచిపెట్టాడు, ఇది అతని సుదీర్ఘ పాలన పొడవును, ఆ కాలంలో వృద్ధి చెందిన వాణిజ్యాన్ని సూచిస్తుంది, ఇవే అతని చరిత్రకు ప్రధాన మూలం. అతని పాలనలో, భారతీయ, గ్రీకు నాణేల ప్రమాణాల కలయిక దాని శిఖరాగ్రాన్ని చేరుకుంది. మినాండర్ నాణేలలో కొన్నింటిపై చెక్కబడిన చక్రం బౌద్ధ ధర్మచక్రం కావచ్చు. ఆ నాణేలపై శాసనం లిఖించి ఉంది.

* బోపియారాచ్చి ప్రకారం, అతని వెండి నాణేలు అరుదైన డ్రాక్మా శ్రేణితో మొదలవుతాయి, ఇవి బొమ్మపై ఎథీనా, బొరుసుపై ఆమె లక్షణం గుడ్లగూబను వర్ణిస్తాయి. ఈ సిరీస్ బరువు, మోనోగ్రామ్‌లు మునుపటి రాజు రెండవ ఆంటిమాకస్‌తో సరిపోలుతాయి, మినాండర్ రెండవ ఆంటిమాకస్ తర్వాత వచ్చినట్లు ఇది సూచిస్తుంది.
* తదుపరి సిరీస్‌లో, మినాండర్ తన స్వంత చిత్రపటాన్ని పరిచయం చేశాడు, ఇది అప్పటివరకు భారతీయ పాలకులలో తెలియని ఆచారం. రివర్స్ అతని రాజవంశ ట్రేడ్‌మార్క్‌ను కలిగి ఉంది: ఎథీనా అల్కిడెమోస్ పిడుగు విసురుతున్నట్లుగా, ఈ చిహ్నాన్ని మినాండర్ వారసులు చాలామంది ఉపయోగించారు, ఇది మాసిడోనియా యాంటిగోనిడ్ రాజుల చిహ్నం కూడా.
* మరింత అభివృద్ధిలో, మినాండర్ శాసనాలను వృత్తాకార విన్యాసం నుండి కుడివైపు నాణెం 4లో కనిపించే అమరికకు మార్చాడు. ఈ సవరణ నాణేలను తిప్పకుండా చదవవచ్చని నిర్ధారించింది, ఇది మినహాయింపు లేకుండా తదుపరి ఇండో-గ్రీక్ రాజులందరిచే ఉపయోగించబడింది.

ఈ మార్పులు బహుశా ఇండో-గ్రీక్ రాజ్యం పశ్చిమ భాగాలను ఆక్రమించిన బాక్ట్రియన్ మొదటి యూక్రాటైడ్స్ భారతీయ నాణేలకు మినాండర్ అనుసరణ కావచ్చు, యూక్రాటైడ్స్ మరణం తర్వాత మినాండర్ ఈ పశ్చిమ భూభాగాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడని బోపియారాచ్చి దీనిని వ్యాఖ్యానించాడు.

* మినాండర్ మోనోలింగ్వల్ శాసనాలతో (నాణెం 5) చాలా అరుదైన అట్టిక్ ప్రామాణిక నాణేలను కూడా ముద్రించాడు, ఇవి బహుశా బాక్ట్రియాలో (వాటిని కనుగొన్న చోట) ఉపయోగం కోసం ఉద్దేశించబడ్డాయి, బాక్ట్రియన్ రాజులపై అతని విజయాలను, రాజ్యంపై మినాండర్ స్వంత దావాను ప్రదర్శించడానికి ఇవి రూపొందించినట్లు భావిస్తున్నారు.
* ఒలింపిక్, భారతీయ, ఇతర చిహ్నాల అనేక వైవిధ్యాలను కలిగి ఉన్న మినాండర్ కాంస్య నాణేలు ఉన్నాయి. కంచు నాణేలకు మినాండర్ కొత్త బరువు ప్రమాణాన్ని ప్రవేశపెట్టినట్లు తెలుస్తోంది.

మాసిడోన్ రాజధాని పెల్లాలోని ఎథీనా అల్కిడెమోస్ సారూప్య విగ్రహాన్ని సూచిస్తూ, తన నాణేలపై ఎథీనా అల్కిడెమోస్ ("ఎథీనా, ప్రజల రక్షకురాలు") ప్రాతినిధ్యాన్ని ప్రవేశపెట్టిన మొదటి ఇండో-గ్రీక్ పాలకుడు మినాండర్. ఈ రకాన్ని తదనంతరం చాలా మంది ఇండో-గ్రీక్ రాజులు ఉపయోగించారు.

## ధర్మ మినాండర్

రెండవ మినాండర్ నాణెం. గ్రీకు శాసనం: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ, "న్యాయమూర్తి మినాండర్ రాజు".
మొదటి మినాండర్ (ఎడమ), రెండవ మినాండర్ (కుడి) చిత్రపటాల పోలిక.
సా.శ.పూ. 100 తర్వాత పంజాబ్‌లో *డికైయోస్*, "ధర్మ/న్యాయమూర్తి" అనే బిరుదు ఉన్న మినాండర్ అనే రాజు పాలించాడు. ఏ. కన్నింగ్‌హామ్, డబ్ల్యూ. డబ్ల్యూ. టార్న్ వంటి పూర్వ పండితులు ఒకే ఒక మినాండర్ ఉన్నాడని విశ్వసించారు, రాజు తన బిరుదును మార్చుకున్నాడని, అతని పశ్చిమ ఆధిపత్యాల నుండి బహిష్కరించబడ్డాడని వారు ఊహించారు. అనేక ఆకస్మిక సంఘటనలు వారిని ఈ అంచనాకు దారితీశాయి:

* పోర్ట్రెయిట్‌లు సాపేక్షంగా సారూప్యంగా ఉంటాయి, రెండవ మినాండర్ సాధారణంగా మొదటి మినాండర్ కంటే వృద్ధుడిగా కనిపిస్తాడు.
* రెండవ మినాండర్ నాణేలు బహుళ బౌద్ధ చిహ్నాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి మిలింద పన్హలో పేర్కొన్న మత మార్పిడికి రుజువుగా అన్వయించబడ్డాయి.
* రెండవ మినాండర్ బిరుదు డికైయోస్ అతని నాణేల వెనుక భాగంలో ఖరోష్టిలో ధార్మికస లేదా ధర్మమిత్రగా అనువదించబడింది, దీని అర్థం "ధర్మాన్ని అనుసరించేవాడు", అదే విధంగా అర్థం చేసుకోబడింది (మినాండర్ బౌద్ధమతంలోకి మారినట్లుగా తీసుకున్నారు).

అయినప్పటికీ, బోపియారాచ్చి, ఆర్.సి. సీనియర్ వంటి ఆధునిక న్యుమిస్మాటిస్టులు నాణేల పరిశోధనలు, శైలి, మోనోగ్రామ్‌లలోని తేడాల ద్వారా ఇద్దరు విభిన్న పాలకులు ఉన్నారని తేల్చారు. రెండవ మినాండర్ మొదటి మినాండర్ వంశస్థుడు కావచ్చు, అతని బౌద్ధ చిహ్నాలు అతని పూర్వీకుడి మత మార్పిడిని సూచించే సాధనం కావచ్చు. అయితే మొదటి మినాండర్ బౌద్ధ చక్రం (నాణెం 3)తో ఒక అరుదైన కాంస్య సిరీస్‌ను ముద్రించాడు.

## మినాండర్ మరణం

బౌద్ధ సంప్రదాయం ప్రకారం అతని తర్వాత అతని కొడుకు అధికారంలోకి వచ్చాడు, అతను పదవీ విరమణ చేశాడు. అయితే ప్లూటార్క్ నివేదిక ప్రకారం మినాండర్ ప్రచారంలో ఉన్నప్పుడు శిబిరంలో మరణించాడు, తద్వారా మిలింద పన్హ వెర్షన్‌తో ఇది విభేదిస్తుంది. ప్లూటార్క్ మినాండర్‌ను దయగల పాలనకు ఉదాహరణగా ఇస్తాడు, డయోనిసియస్ వంటి ఇష్టపడని క్రూరమైన పాలకులతో అతన్ని పోల్చాడు. అతని ఆధీనంలో ఉన్న పట్టణాలు అతని అంత్యక్రియల గౌరవం కోసం పోరాడాయని, చివరకు అతని బూడిదను తమ మధ్య పంచుకుని బుద్ధుని అంత్యక్రియల మాదిరిగానే వాటిని "స్మారక కట్టడాల" (బహుశా స్తూపాలు)లో ఉంచారని వివరిస్తూ ప్లూటార్క్ కొనసాగుతాడు. ఇది అతని బౌద్ధమత మార్పిడికి నిదర్శనంగా తీసుకోబడింది, ఆధునిక పండితులు ప్లూటార్క్ నివేదికను అనుమానిస్తున్నప్పటికీ, అతను వాస్తవానికి మినాండర్ మరణాన్ని బుద్ధుని వృత్తాంతంతో తప్పుబట్టి ఉండవచ్చు.

> బాక్ట్రియన్లను దయతో పరిపాలించిన మినాండర్, ఆ తర్వాత శిబిరంలో మరణించినప్పుడు, నగరాలు నిజానికి ఉమ్మడి సమ్మతితో అతని అంత్యక్రియలను జరుపుకున్నాయి; కానీ అతని అవశేషాల గురించి వివాదానికి వచ్చినప్పుడు, వారు చివరకు ఈ ఒప్పందానికి తీసుకురాబడ్డారు, అతని బూడిదను పంపిణీ చేసి, ప్రతి ఒక్కరూ సమాన వాటాను తీసుకువెళ్లాలి, వారందరూ అతనికి స్మారక చిహ్నాలను నిర్మించాలి.
>
> —ప్లూటార్క్, మోరాలియా: ప్రాసెప్టా గెరెండే రీపబ్లికే
>

అతని అనేక విజయాలు ఉన్నప్పటికీ, మినాండర్ చివరి సంవత్సరాలు మరో అంతర్యుద్ధంతో నిండి ఉండవచ్చు, ఈసారి గాంధారను పరిపాలించిన మొదటి జోయిలోస్‌తో. మినాండర్ బహుశా జోయిలోస్ నాణెంపై తన ముద్ర వేశాడన్న వాస్తవం ద్వారా ఇది సూచించబడింది.

మిలింద పన్హ బహుశా మినాండర్ పరిస్థితి ప్రమాదకరంగా ఉందనే ఆలోచనకు కొంత మద్దతు ఇవ్వవచ్చు, ఎందుకంటే ఇది అతన్ని అనేక మంది శత్రువులతో ఒక పరిమిత భూభాగంలో చుట్టుముట్టబడినట్లు వివరిస్తుంది:

మొదటి స్ట్రాటో, అగాథోక్లియా నాణెం.
**బొమ్మ:** స్ట్రాటో, అగాథోక్లియా సంయోగ ఛాతీ చిత్రాలు. గ్రీకు శాసనం: బాసిలియోస్ సోటెరోస్ స్ట్రాటోనోస్ కై అగటోక్లియాస్ "రక్షకుడైన స్ట్రాటో రాజు, అగాథోక్లియా".
**బొరుసు:** పిడుగు విసురుతున్న ఎథీనా. ఖరోష్టి శాసనం: మహారాజస త్రాతసార ధార్మికస స్ట్రాటస "స్ట్రాటో రాజు, రక్షకుడు, ధర్మబద్ధమైనవాడు (="ధర్మానికి చెందినవాడు")".

> వారి సుదీర్ఘ చర్చ తర్వాత నాగసేనుడు తనలో తాను "మిలింద రాజు సంతోషించినప్పటికీ, అతను సంతోషించినట్లు ఎటువంటి సంకేతాలు ఇవ్వడు" అని అనుకున్నాడు. మినాండర్ బదులిస్తూ ఇలా అన్నాడు: "మృగరాజు సింహాన్ని పంజరంలో పెట్టినప్పుడు, అది బంగారంతో చేసినదైనా, అది బయట వైపుకే చూస్తూ ఉంటుంది, నేను కూడా ఇంట్లో యజమానిగా నివసిస్తున్నాను కానీ బయట వైపు చూస్తూ ఉంటాను. కానీ నేను ఇంటి నుండి నిరాశ్రయునిగా బయటకు వెళితే నేను ఎక్కువ కాలం బతకను, నా శత్రువులు అంతమంది ఉన్నారు".
>
> —బోపియారాచ్చిలో ఉల్లేఖించబడినట్లు, మిలింద పన్హ, పుస్తకం III, అధ్యాయం 7
>

### మినాండర్ వారసుల సిద్ధాంతాలు

ప్రాచీన చరిత్రకారులు పేర్కొన్న చివరి ఇండో-గ్రీక్ రాజు మినాండర్, అతని మరణం తరువాత పరిణామాలను గుర్తించడం కష్టం.

**a)** డబ్ల్యూ.డబ్ల్యూ. టార్న్, బోపియారాచ్చి మద్దతు ఇచ్చిన సంప్రదాయ దృక్పథం ప్రకారం, మినాండర్ తర్వాత అతని రాణి అగాథోక్లియా అధికారంలోకి వచ్చింది, ఆమె వారి కుమారుడు మొదటి స్ట్రాటో వయోజనుడై కిరీటాన్ని స్వీకరించే వరకు అతనికి రాజప్రతినిధిగా వ్యవహరించింది. మొదటి స్ట్రాటో మొదటి మినాండర్ వలె అదే రివర్స్ (పిడుగు విసురుతున్న ఎథీనా), సోటర్ అనే బిరుదును కూడా ఉపయోగించాడు.

ఈ దృష్టాంతం ప్రకారం, అగాథోక్లియా, మొదటి స్ట్రాటో సామ్రాజ్య తూర్పు భాగాలు పంజాబ్, కొన్నిసార్లు గాంధారలో మాత్రమే తమను తాము నిలుపుకోగలిగారు. పరోపామిసాడే, పుష్కలావతి మొదటి జోయిలోస్ ఆధీనంలోకి వచ్చాయి, బహుశా అగాథోక్లియా ప్రజలలో కొందరు యువ రాజు, రాణి రాజప్రతినిధిగా ఉండటాన్ని అంగీకరించడానికి ఇష్టపడకపోవచ్చు.

**b)** మరోవైపు, ఆర్.సి. సీనియర్, డేవిడ్ బివర్ వంటి ఇతర న్యుమిస్మాటిస్ట్‌లు మినాండర్ తర్వాత స్ట్రాటో చాలా దశాబ్దాల పాటు పాలించాడని సూచించారు: స్ట్రాటో, అగాథోక్లియాల మోనోగ్రామ్‌లు సాధారణంగా మినాండర్ నుండి భిన్నంగా ఉంటాయని, ఓవర్‌స్ట్రైక్‌లు, దాచిన నిధి ఆవిష్కరణలు కూడా వారిని తరువాతి రాజులతో ముడిపెడుతున్నాయని వారు ఎత్తిచూపారు.

ఈ దృష్టాంతంలో, మినాండర్ తర్వాత కొంతకాలానికే అతని కొడుకు థ్రాసన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు, ఇతని గురించి ఒకే ఒక్క నాణెం మాత్రమే తెలుసు. థ్రాసన్ హత్యకు గురైన తర్వాత, మొదటి జోయిలోస్ లేదా లైసియాస్ రాజు వంటి పోటీ రాజులు మినాండర్ రాజ్యాన్ని ఆక్రమించి ఉండవచ్చు. మినాండర్ రాజవంశం ఆ విధంగా సింహాసనాన్ని కోల్పోయింది, అతని బంధువు నిసియాస్ కాబూల్ లోయలో ఒక చిన్న రాజ్యాంగాన్ని పరిపాలించినప్పటికీ, వారు కొంతకాలం వరకు తిరిగి అధికారంలోకి రాలేదు.

ఈ సంబంధాలను వివరించే కుటుంబ వృక్షం కోసం, ఇండో-గ్రీక్ రాజుల కుటుంబ వృక్షాన్ని చూడండి (మినాండరిడ్ రాజవంశం చూడండి).

## వారసత్వం

### బౌద్ధమతం

ఇండో-గ్రీక్ నాణేలపై *వితర్క ముద్ర* సంజ్ఞలు. పైన: దేవతలు టైచే, జ్యూస్. కింద: ఇండో-గ్రీక్ రాజులు నిసియాస్, రెండవ మినాండర్ చిత్రణ.
మొదటి మినాండర్ పాలన తరువాత, మొదటి స్ట్రాటో, అమ్యుంటాస్, నిసియాస్, ప్యూకోలాస్, హెర్మేయస్, హిప్పోస్ట్రాటస్ వంటి పలువురు తదుపరి ఇండో-గ్రీక్ పాలకులు, తమను తాము లేదా తమ గ్రీకు దేవతలను కుడి చేతితో బౌద్ధ వితర్క ముద్రకు సమానమైన ప్రతీకాత్మక సంజ్ఞను (బొటనవేలు, చూపుడు వేలు కలిపి, ఇతర వేళ్లు చాచి) ప్రదర్శిస్తున్నట్లు చిత్రీకరించుకున్నారు, ఇది బౌద్ధమతంలో బుద్ధుని బోధనల ప్రసారానికి ప్రతీక. అదే సమయంలో, మినాండర్ మరణించిన వెంటనే, పలువురు ఇండో-గ్రీక్ పాలకులు తమ నాణేలపై పాళీ బిరుదు "ధార్మికస" అని స్వీకరించడం ప్రారంభించారు, దీని అర్థం "ధర్మాన్ని అనుసరించేవాడు" (గొప్ప భారతీయ బౌద్ధ రాజు అశోకుడు బిరుదు 'ధర్మరాజు' "ధర్మానికి రాజు"). ఈ వాడుక మొదటి స్ట్రాటో, మొదటి జోయిలోస్, రెండవ హెలియోక్లెస్, థియోఫిలస్, ప్యూకోలాస్, ఆర్కిబియస్ చేత అవలంబించబడింది.

ఏనుగు ఉన్న మినాండర్ నాణెం.
మొత్తంమీద, మిలింద పన్హ సూచించిన మినాండర్ బౌద్ధమత మార్పిడి, అతని తర్వాత వచ్చిన దాదాపు సగం మంది రాజుల నాణేలపై ఒక రూపంలో లేదా మరొక రూపంలో బౌద్ధ ప్రతీకల వినియోగానికి దారితీసినట్లు కనిపిస్తోంది. ముఖ్యంగా, మినాండర్ తర్వాత గాంధారను పరిపాలించినట్లు నమోదైన రాజులందరూ (కొంత మాత్రమే తెలిసిన మూడవ డెమెట్రియస్ మినహా) బౌద్ధ ప్రతీకలను ఒక రూపంలో లేదా మరొక రూపంలో ప్రదర్శిస్తారు.

మధ్య ఆసియాలో బౌద్ధమతం విస్తరణకు మినాండర్ దోహదపడి ఉండవచ్చు. మధ్య ఆసియా, ఉత్తర ఆసియాలో బౌద్ధమత వ్యాప్తి సాధారణంగా కుషానులతో ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ, ఒక శతాబ్దం లేదా రెండు శతాబ్దాల తరువాత, ఆ ప్రాంతాలలో "ఇంకా ముందే, డెమెట్రియస్, మినాండర్ కాలంలో" గాంధార నుండి ప్రవేశపెట్టబడి ఉండే అవకాశం ఉంది (పూరి, "Buddhism in Central Asia").

సాంచీలోని మొదటి స్తూపం ఉత్తర ద్వారం వద్ద విదేశీయులు. శాతవాహన కాలం, సా.శ.పూ. 2వ లేదా 1వ శతాబ్దం.
మినాండర్ పాలనలో లేదా ఆ వెంటనే అమలు చేయబడిన సాంచీలోని ఒక ఫ్రైజ్ బౌద్ధ భక్తులను గ్రీకు వేషధారణలో వర్ణిస్తుంది. పురుషులు పొట్టి గిరజాల జుట్టుతో చిత్రీకరించబడ్డారు, తరచుగా గ్రీకు నాణేలపై సాధారణంగా కనిపించే హెడ్‌బ్యాండ్‌తో కట్టి ఉంచబడతారు. బట్టలు కూడా ట్యూనిక్స్, కేప్స్, చెప్పులతో పూర్తిగా గ్రీకు శైలిలో ఉంటాయి. ఆలోస్ అని పిలువబడే డబుల్ ఫ్లూట్ వంటి సంగీత వాయిద్యాలు కూడా చాలా లక్షణంగా ఉంటాయి. కార్నిక్స్ లాంటి కొమ్ములు కూడా కనిపిస్తాయి. వారంతా స్తూప ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉత్సవాలు జరుపుకుంటున్నారు. ఈ వ్యక్తులు బహుశా స్తూపాన్ని సందర్శించే వాయవ్య భారతదేశానికి చెందిన సమీప ఇండో-గ్రీకులు అయివుండవచ్చు.

### బుద్ధుని ప్రాతినిధ్యం

బుద్ధుని మొట్టమొదటి ప్రాతినిధ్యాలలో ఒకటి, గాంధార.
టోలెమీ ప్రపంచ పటంలో ఆసియా వివరాలు. భారత ఉపఖండానికి తూర్పున, మలేషియా ద్వీపకల్పానికి కుడి పైన "మినాండర్ మాన్స్" మ్యాప్ మధ్యలో ఉన్నాయి.
ఇండో-గ్రీక్ నాణేలపై గౌతమ బుద్ధుని మానవరూప ప్రాతినిధ్యం లేదు, ఇండో-గ్రీక్ రాజులు బుద్ధుని చిత్రణల కోసం భారతీయ అనికోనిక్ నియమాన్ని గౌరవించి ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది, ప్రతీకాత్మక ప్రాతినిధ్యానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యారు. ఈ కోణానికి అనుగుణంగా, బుద్ధుని వాస్తవ చిత్రణ అనేది తరువాతి దృగ్విషయం, ఇది సాధారణంగా 1వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా ఉంటుంది, ఇది సమకాలీన కుషాన్ సామ్రాజ్యం స్పాన్సర్‌షిప్ నుండి ఉద్భవించింది, గ్రీకు, తరువాత భారతీయ బహుశా రోమన్ కళాకారులచే అమలు చేయబడింది. గ్రీకో-బౌద్ధ విగ్రహాల కాలనిర్ణయం సాధారణంగా అనిశ్చితంగా ఉంటుంది, కానీ అవి కనీసం 1వ శతాబ్దం నాటికి దృఢంగా స్థిరపడ్డాయి.

పురాతన కాలంలో ఇండో-గ్రీకులు సాధారణంగా తత్వవేత్తలను విగ్రహాలలో (కానీ ఖచ్చితంగా నాణేలపై కాదు) ప్రదర్శించినట్లే, ఇండో-గ్రీకులు విగ్రహాలలో మాత్రమే బుద్ధుని మానవరూప ప్రాతినిధ్యాలను ప్రారంభించి ఉండవచ్చు, బహుశా ఆల్ఫ్రెడ్ ఎ. ఫౌచర్ సూచించినట్లుగా సా.శ.పూ. 2వ-1వ శతాబ్దం నాటికి, సా.శ.పూ. 120లో మధ్య ఆసియా నుండి తీసుకువచ్చిన బుద్ధ విగ్రహాలను హాన్ చక్రవర్తి వు ఆరాధిస్తున్నట్లు చూపే చైనీస్ కుడ్యచిత్రాల ద్వారా ఇది సూచించబడింది. మినాండర్ బౌద్ధ గురువుగా ప్రసిద్ధి చెందిన నాగసేనుడు సా.శ.పూ. 43లో పాటలీపుత్ర నగరంలో బుద్ధుని విగ్రహమైన ఎమరాల్డ్ బుద్ధను సృష్టించాడని ఇండో-చైనీస్ సంప్రదాయం వివరిస్తుంది, దీనిని తరువాత థాయ్‌లాండ్‌కు తీసుకువచ్చారు.

శైలి ప్రకారం, ఇండో-గ్రీక్ నాణేలు సాధారణంగా హెలెనిస్టిక్ కళాత్మక వాస్తవికత చాలా ఉన్నత స్థాయిని ప్రదర్శిస్తాయి, ఇది ఇండో-సిథియన్‌లు, యుయెజి, ఇండో-పార్థియన్‌ల దండయాత్రలతో సా.శ.పూ. 50లో బాగా క్షీణించింది. మొదటిగా తెలిసిన బుద్ధుని విగ్రహాలు కూడా శైలిలో చాలా వాస్తవికంగా, హెలెనిస్టిక్ గా ఉన్నాయి, నాణేలపై కనిపించే సా.శ.పూ. 50కి ముందటి కళాత్మక స్థాయికి అనుగుణంగా ఉంటాయి.

ఇది ఇండో-గ్రీక్ నాణేలపై బౌద్ధ ప్రతీకలు కనిపించిన సమయంలోనే, మొదటి విగ్రహాలు సా.శ.పూ. 130 (మినాండర్ మరణం), సా.శ.పూ. 50 మధ్య సృష్టించబడ్డాయని సూచించడానికి మొగ్గు చూపుతుంది. ఆ కాలం నుండి, మినాండర్, అతని వారసులు బౌద్ధ భావాలు, ప్రాతినిధ్యాల ముఖ్య ప్రచారకులుగా ఉండి ఉండవచ్చు: "గాంధారి బౌద్ధమతం వ్యాప్తికి మినాండర్ రాజ పోషణ ప్రేరణనిచ్చి ఉండవచ్చు, దానితో పాటు ఉద్భవించినట్లుగా కనిపించే గాంధార శిల్పకళ అభివృద్ధి, వ్యాప్తి కూడా దీనికి కారణం కావచ్చు" (Mcevilley, "The Shape of Ancient Thought", p. 378).

### విద్య

భారతదేశం, మహారాష్ట్రలోని ఔరంగాబాద్ నగరంలో ఉన్న మిలింద్ కళాశాలకు అతని పేరు యొక్క పాళీ అనువాదమైన 'మిలింద్' ఉపయోగించి మొదటి మినాండర్ రాజు పేరు పెట్టారు. దళిత బౌద్ధ ఉద్యమ భారతీయ నాయకుడు, భారత రాజ్యాంగ రచయిత బి. ఆర్. అంబేద్కర్ ఈ కళాశాలను పాక్షికంగా స్థాపించారు.

### భూగోళశాస్త్రం

సాంప్రదాయ ప్రాచీన కాలంలో, కనీసం 1వ శతాబ్దం నుండి, 1వ శతాబ్దపు భూగోళశాస్త్రవేత్త టోలెమీ ప్రపంచ పటంలో సూచించిన విధంగా, "మినాండర్ మాన్స్" లేదా "మినాండర్ పర్వతాలు" భారత ఉపఖండానికి తూర్పున ఉన్న పర్వత శ్రేణిని, నేటి నాగా హిల్స్, అరకాన్‌ను సూచించడానికి వచ్చాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* కనిష్కుడు
* ఇండో-గ్రీక్ సామ్రాజ్యం
* గ్రీకో-బౌద్ధమతం
* ఇండో-సిథియన్లు

## గమనికలు

## మూలాలు

* Boardman, John (1994). *The diffusion of classical art in antiquity*. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 0-691-03680-2.
* Bopearachchi, Osmund (1991). *Monnaies gréco-bactriennes et indo-grecques : catalogue raisonné*. Paris: Bibliothèque nationale. ISBN 2-7177-1825-7.
* Bopearachchi, Osmund (1993). *Indo-Greek, Indo-Scythian and Indo-Parthian Coins in the Smithsonian Institution* (in ఇంగ్లీష్). National Numismatic Collection, Smithsonian Institution.
* Bopearachchi, Osmund; Sachs, Christian (2003). *De l'Indus à l'Oxus : archéologie de l'Asie centrale : catalogue de l'exposition*. Lattes: Association imago-musée de Lattes. ISBN 2-9516679-2-2.
* Errington, Elizabeth; Cribb, Joe; Claringbull, Maggie (1992). *The Crossroads of Asia : transformation in image and symbol in the art of ancient Afghanistan and Pakistan*. Cambridge. ISBN 0-9518399-1-8.`{{cite book}}`: CS1 maint: location missing publisher (link)
* Keown, Damien (2003). *A dictionary of Buddhism*. Oxford. ISBN 0-19-860560-9.`{{cite book}}`: CS1 maint: location missing publisher (link)
* Kubica, Olga (2023). *Greco-Buddhist relations in the Hellenistic Far East : sources and contexts*. New York: Routledge. ISBN 9781003258575.
* McEvilley, Thomas (2002). *The shape of ancient thought : comparative studies in Greek and Indian philosophies*. New York: Allworth Press. ISBN 1-58115-203-5.
* Puri, Baij Nath (1987). *Buddhism in Central Asia* (1st ed.). Delhi: Motilal Banarsidass. ISBN 81-208-0372-8.
* Tarn, W. W. (1951). *The Greeks in Bactria and India*. Cambridge University Press.

## బయటి లింకులు

* మొదటి మినాండర్ రాజు నాణేలు
* మొదటి మినాండర్ మరిన్ని నాణేలు
* మినాండర్ కపిస నాణేలు
* మిలింద రాజు చర్చ
* మిలింద రాజు ప్రశ్నలు
* మినాండర్ నాణేల జాబితా