# భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి

| భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి |
| --- |
|  |
| Awarded for | భౌతిక శాస్త్ర రంగంలో మానవాళికి చేసిన విశేష కృషికి |
| Location | స్టాక్‌హోమ్, స్వీడన్ |
| దేశం | స్వీడన్  |
| అందజేసినవారు | రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ |
| Reward(s) | 11 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనార్ (2023) |
| మొదటి బహుమతి | 1901 |
| ఇటీవలి గ్రహీతలు | జాన్ క్లార్క్, మిచెల్ హెచ్. డెవోరెట్, జాన్ ఎం. మార్టినిస్ |
| Most awards | జాన్ బార్డీన్ (2) |
| వెబ్‌సైట్ |   |

| Nobel Prize in Physics |
| --- |
|  |
| Awarded for | Outstanding contributions to mankind in the field of physics |
| Location | Stockholm, Sweden |
| దేశం | స్వీడన్  |
| అందజేసినవారు | Royal Swedish Academy of Sciences |
| Reward(s) | 11 million Swedish kronor (2023) |
| మొదటి బహుమతి | 1901 |
| Most recent recipients | John Clarke, Michel H. Devoret, and John M. Martinis |
| Most awards | John Bardeen (2) |
| వెబ్‌సైట్ |   |

**భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి** అనేది భౌతిక శాస్త్ర రంగంలో మానవాళికి విశేష కృషి చేసిన వారికి రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇచ్చే వార్షిక పురస్కారం. 1895లో ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ వీలునామా ద్వారా స్థాపించబడి 1901 నుండి ఇస్తున్న ఐదు నోబెల్ బహుమతులలో ఇది ఒకటి, మిగిలినవి రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి, సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి, నోబెల్ శాంతి బహుమతి, వైద్యశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి.

ఈ బహుమతిలో ఒక పతకం, డిప్లొమా, నగదు బహుమతి పత్రం ఉంటాయి. పతకం ముందు భాగంలో భౌతిక, రసాయన, సాహిత్య బహుమతుల పతకాలపై ఉన్నట్లుగానే ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ ప్రొఫైల్ ఉంటుంది. భౌతిక శాస్త్రంలో మొదటి నోబెల్ బహుమతిని ఎక్స్-కిరణాలను కనుగొనడం ద్వారా అందించిన అసాధారణ సేవలకు గుర్తింపుగా జర్మన్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త విల్హెల్మ్ రాంట్జెన్‌కు ప్రదానం చేశారు. ఈ అవార్డును నోబెల్ ఫౌండేషన్ నిర్వహిస్తుంది, ఇది భౌతిక శాస్త్రంలో ఒక శాస్త్రవేత్త అందుకోగల అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక అవార్డుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. నోబెల్ వర్ధంతి అయిన డిసెంబర్ 10న స్టాక్‌హోమ్‌లో జరిగే వార్షిక వేడుకలో దీనిని ప్రదానం చేస్తారు. 2025 నాటికి, మొత్తం 229 మంది ఈ బహుమతిని అందుకున్నారు.

## నేపథ్యం

నోబెల్ బహుమతులను స్థాపించిన ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ (1833–1896).
ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ తన చివరి వీలునామాలో భౌతిక, రసాయన, శాంతి, శారీరక లేదా వైద్య, సాహిత్య రంగాలలో "మానవాళికి గొప్ప ప్రయోజనం" చేకూర్చే వారి కోసం బహుమతుల శ్రేణిని సృష్టించడానికి తన సంపదను ఉపయోగించాలని పేర్కొన్నాడు. నోబెల్ తన జీవితకాలంలో అనేక వీలునామాలు రాసినప్పటికీ, చివరిది అతను మరణించడానికి ఒక సంవత్సరం ముందు రాశాడు, నవంబర్ 27 1895న పారిస్‌లోని స్వీడిష్-నార్వేజియన్ క్లబ్‌లో సంతకం చేశాడు. ఐదు నోబెల్ బహుమతులను స్థాపించడానికి, అందించడానికి నోబెల్ తన మొత్తం ఆస్తులలో 94%, అనగా 31 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనార్లను విరాళంగా ఇచ్చాడు. వీలునామా చుట్టూ ఉన్న సందేహాల స్థాయి కారణంగా, ఏప్రిల్ 26 1897 వరకు నార్వేజియన్ పార్లమెంట్ (స్టోర్టింగ్) దీనిని ఆమోదించలేదు. అతని వీలునామా నిర్వాహకులు రాగ్నార్ సోల్మాన్, రుడాల్ఫ్ లిల్జెక్విస్ట్, వీరు నోబెల్ సంపదను చూసుకోవడానికి, బహుమతులను నిర్వహించడానికి నోబెల్ ఫౌండేషన్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.

వీలునామా ఆమోదించబడిన వెంటనే శాంతి బహుమతిని ప్రదానం చేసే నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ సభ్యులను నియమించారు. బహుమతిని ప్రదానం చేసే ఇతర సంస్థలు దీనిని అనుసరించాయి: కరోలిన్‌స్కా ఇన్‌స్టిట్యూట్ జూన్ 7న, స్వీడిష్ అకాడమీ జూన్ 9న, రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ జూన్ 11న. ఆ తర్వాత నోబెల్ ఫౌండేషన్ బహుమతులను ప్రదానం చేయడానికి మార్గదర్శకాలను ఏర్పాటు చేసింది. 1900లో, నోబెల్ ఫౌండేషన్ కొత్తగా రూపొందించిన శాసనాలను రాజు ఆస్కార్ II ప్రకటించాడు. నోబెల్ వీలునామా ప్రకారం, రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ భౌతిక శాస్త్రంలో బహుమతిని ప్రదానం చేస్తుంది.

## నామినేషన్, ఎంపిక

ముగ్గురు భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్ గ్రహీతలు. ముందు వరుస ఎడమ నుండి కుడికి: ఆల్బర్ట్ ఎ. మైఖేల్సన్ (1907 గ్రహీత), ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్ (1921 గ్రహీత), రాబర్ట్ ఎ. మిల్లికాన్ (1923 గ్రహీత).
భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతికి గరిష్టంగా ముగ్గురు నోబెల్ గ్రహీతలను, రెండు విభిన్న పరిశోధనలను ఎంచుకోవచ్చు. ఇతర నోబెల్ బహుమతులతో పోలిస్తే, భౌతిక శాస్త్ర బహుమతికి నామినేషన్, ఎంపిక ప్రక్రియ సుదీర్ఘమైనది, కఠినమైనది. ఇది సంవత్సరాలుగా భౌతిక శాస్త్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైన బహుమతిగా ఎదగడానికి ఇది ఒక ప్రధాన కారణం.

నోబెల్ గ్రహీతలను రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఎన్నుకునే ఐదుగురు సభ్యులతో కూడిన నోబెల్ కమిటీ అయిన 'భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్ కమిటీ' ఎంపిక చేస్తుంది. సెప్టెంబరులో ప్రారంభమయ్యే మొదటి దశలో, ఎంపిక చేసిన సుమారు 3,000 మంది విశ్వవిద్యాలయ ప్రొఫెసర్లు, భౌతిక, రసాయన శాస్త్రాలలో నోబెల్ గ్రహీతలు, ఇతరులకు రహస్య నామినేషన్ ఫారమ్‌లను పంపుతారు. పూర్తి చేసిన ఫారమ్‌లు మరుసటి సంవత్సరం జనవరి 31 నాటికి నోబెల్ కమిటీకి చేరుకోవాలి. నామినేట్ చేయబడిన వారిని నిపుణులు పరిశీలించి చర్చిస్తారు, సుమారు పదిహేను పేర్లకు కుదిస్తారు. తుది అభ్యర్థులపై సిఫార్సులతో కూడిన నివేదికను కమిటీ అకాడమీకి సమర్పిస్తుంది, అక్కడ భౌతిక శాస్త్ర తరగతిలో దీనిపై మరింత చర్చిస్తారు. అకాడమీ ఆ తర్వాత మెజారిటీ ఓటు ద్వారా భౌతిక శాస్త్ర గ్రహీతల తుది ఎంపిక చేస్తుంది.

అబ్దుస్ సలామ్ – 1979 గ్రహీత
నామినీ పేర్లను ఎప్పుడూ బహిరంగంగా ప్రకటించరు, బహుమతి కోసం వారు పరిగణించబడుతున్నారని వారికి చెప్పరు. నామినేషన్ రికార్డులు యాభై సంవత్సరాల పాటు రహస్యంగా ఉంచుతారు. మరణానంతర నామినేషన్లు అనుమతించబడవు. కమిటీ నిర్ణయం (సాధారణంగా అక్టోబరులో), డిసెంబరులో జరిగే వేడుకల మధ్య నెలల్లో ఆ వ్యక్తి మరణించినట్లయితే బహుమతి ఇవ్వవచ్చు. 1974కి ముందు, అభ్యర్థి నామినేట్ అయిన తర్వాత మరణించినట్లయితే మరణానంతర పురస్కారాలు అనుమతించబడేవి.

భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి నిబంధనల ప్రకారం గుర్తింపు పొందుతున్న విజయాల ప్రాముఖ్యత "కాలానుగుణంగా పరీక్షించబడి" ఉండాలి. ఆచరణలో, ఆవిష్కరణ, పురస్కారం మధ్య అంతరం సాధారణంగా 20 సంవత్సరాల క్రమంలో ఉంటుంది, అంతకంటే ఎక్కువ కూడా ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, 1930ల దశకంలో నక్షత్రాల నిర్మాణం, పరిణామంపై చేసిన కృషికి 1983 భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతిలో సగం సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్‌కు దక్కింది. ఈ కాల-పరీక్ష నియమం ప్రతికూలతగా, శాస్త్రవేత్తలందరూ తమ పనికి గుర్తింపు పొందేంత కాలం జీవించలేరు. వారి పని ప్రభావం అంచనా వేసే సమయానికి ఆవిష్కర్తలు మరణించినందున, కొన్ని ముఖ్యమైన శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలు బహుమతి కోసం పరిగణించబడవు.

## బహుమతులు

భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతకు బంగారు పతకం, ప్రశంసలతో కూడిన డిప్లొమా, కొంత నగదు లభిస్తుంది.

### పతకాలు

భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి పతకం రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి పతకం రూపకల్పనలో సమానంగా ఉంటుంది. భౌతిక, రసాయన శాస్త్ర పతకాల వెనుక భాగంలో ప్రకృతి దేవత ఐసిస్ రూపంలో ఒక కార్నుకోపియా పట్టుకుని మేఘాల నుండి ఉద్భవిస్తున్నట్లు వర్ణిస్తుంది. విజ్ఞాన శాస్త్ర మేధావి ప్రకృతి "చల్లని, కఠినమైన ముఖాన్ని" కప్పి ఉంచే ముసుగును పట్టుకుని ఉంటాడు. దీనిని ఎరిక్ లిండ్‌బర్గ్ రూపొందించాడు, ఎస్కిల్‌స్టునాలో స్వెన్స్కా మెడల్జ్ దీనిని తయారు చేశాడు. దీనిపై రోమన్ కవి వర్జిల్ రాసిన అయినిడ్ 6వ పుస్తకం 663వ పంక్తిలోని "inventas aut qui vitam excoluere per artes" అనుసరణగా "Inventas vitam iuvat excoluisse per artes" ("కనుగొనబడిన కళల ద్వారా (మానవ) జీవితాన్ని మెరుగుపరచడం ప్రయోజనకరం") అని చెక్కబడి ఉంటుంది. బొమ్మల క్రింద ఉన్న పలకపై గ్రహీత పేరు చెక్కబడి ఉంటుంది. రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌ను సూచించే "REG. ACAD. SCIENT. SUEC." అనే వచనం వెనుక భాగంలో చెక్కబడి ఉంటుంది.

### డిప్లొమాలు

1903 నోబెల్ బహుమతి డిప్లొమా, మేరీ క్యూరీ, పియరీ క్యూరీలకు ప్రదానం చేశారు
నోబెల్ గ్రహీతలు నేరుగా స్వీడన్ రాజు చేతుల మీదుగా డిప్లొమా అందుకుంటారు. ప్రతి డిప్లొమాను దానిని స్వీకరించే గ్రహీత కోసం బహుమతిని ప్రదానం చేసే సంస్థలచే ప్రత్యేకంగా రూపొందిస్తారు. డిప్లొమాలో గ్రహీత పేరు, వారి విజయాలను వివరించే అనులేఖనంతో కూడిన చిత్రం ఉంటుంది.

### బహుమతి డబ్బు

అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో, గ్రహీతకు అవార్డు మొత్తాన్ని సూచించే పత్రాన్ని అందజేస్తారు. నోబెల్ ఫౌండేషన్ నుండి అందుబాటులో ఉన్న నిధుల ఆధారంగా నగదు బహుమతి మొత్తం సంవత్సరానికి మారవచ్చు. ఉదాహరణకు, 2009లో ఇచ్చిన మొత్తం నగదు 10 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనార్లు (SEK) (US$1.4 మిలియన్లు), కానీ 2012లో గొప్ప మాంద్యం తర్వాత, ఆ మొత్తం 8 మిలియన్ SEK, లేదా US$1.1 మిలియన్లు. ఒక నిర్దిష్ట విభాగంలో ఇద్దరు గ్రహీతలు ఉంటే, అవార్డు గ్రాంట్ గ్రహీతల మధ్య సమానంగా విభజిస్తారు. ఒకవేళ ముగ్గురు ఉంటే, ప్రదానం చేసే కమిటీ గ్రాంట్‌ను సమానంగా విభజించడానికి ఎంచుకోవచ్చు, లేదా ఒక గ్రహీతకు సగం, మిగిలిన ఇద్దరికి చెరో పావు వంతు ప్రదానం చేయవచ్చు.

### వేడుక

బహుమతి ఎంపిక బోర్డుగా పనిచేసే కమిటీ, సంస్థ సాధారణంగా అక్టోబర్ మొదటి వారంలో గ్రహీతల పేర్లను ప్రకటిస్తాయి. ఆ తర్వాత నోబెల్ వర్ధంతి అయిన డిసెంబరు 10న స్టాక్‌హోమ్ కచేరీ హాల్‌లో ఏటా జరిగే అధికారిక వేడుకల్లో ఈ బహుమతిని ప్రదానం చేస్తారు. గ్రహీతలు డిప్లొమా, పతకం, బహుమతి మొత్తాన్ని ధృవీకరించే పత్రాన్ని అందుకుంటారు.

## నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు

* క్లింటన్ డేవిసన్
* డేవిడ్ జె. వైన్‌ల్యాండ్
* చార్లెస్ ఎడ్వర్డ్ గుయిలౌమ్
* డొనాల్డ్ గ్లేజర్
* జోహన్నెస్ స్టార్క్
* రాబర్ట్ ఉడ్రో విల్సన్
* రిక్కార్డో గియాకోని
* ఓవెన్ రిచర్డ్సన్

## వివాదాలు

## ఇవి కూడా చూడండి

* నోబెల్ బహుమతి
* నోబెల్ బహుమతి పొందిన భారతీయులు
* భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతల జాబితా
* నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు
* ప్రాథమిక భౌతిక శాస్త్రంలో బ్రేక్‌త్రూ బహుమతి
* సకురాయ్ బహుమతి – అమెరికన్ ఫిజికల్ సొసైటీ ద్వారా ప్రదానం చేయబడుతుంది
* భౌతిక శాస్త్రంలో వోల్ఫ్ బహుమతి

## గమనికలు

## మూలాలు

### ఉల్లేఖనాలు

### వనరులు

* Friedman, Robert Marc (2001). *The Politics of Excellence: Behind the Nobel Prize in Science*. New York & Stuttgart: VHPS (Times Books). ISBN 0-7167-3103-7, ISBN 978-0-7167-3103-0.
* Hillebrand, Claus D. (2002). "Nobel century: A biographical analysis of physics laureates". *Interdisciplinary Science Reviews*. **27** (2): 87–93. Bibcode:2002ISRv...27...87H. doi:10.1179/030801802225003150.
* Schmidhuber, Juergen (2010). "Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th Century". arXiv:1009.2634 [physics.hist-ph].
* National Physics Nobel Prize shares 1901–2009 by citizenship at the time of the award. Archived 17 జూన్ 2014 at the Wayback Machine and by country of birth Archived 17 జూన్ 2014 at the Wayback Machine.
* Lemmel, Birgitta. "The Nobel Prize Medals and the Medal for the Prize in Economics". Archived 15 ఆగస్టు 2018 at the Wayback Machine. *nobelprize.org*. Copyright © The Nobel Foundation 2006. (An article on the history of the design of the medals.)

## బాహ్య లింకులు

**Listen to this article** (info/dl)
Duration: 30 నిమిషాల, 1 సెకండు.30:01noicon

Spoken Wikipedia
This audio file was created from a revision of the "భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి" article dated , and does not reflect subsequent edits to the article. (Audio help)
**More spoken articles "All Nobel Laureates in Physics" at the Nobel Foundation.
* "The Nobel Prize Award Ceremonies and Banquets" at the Nobel Foundation.
* "The Nobel Prize in Physics" at the Nobel Foundation.