Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# చైనీస్ లిపి

2008 హాంగ్ కాంగ్‌లో సిమ్ షా సుయి సమ్మర్ ఒలింపిక్స్ కాగడా ర్యాలీ ప్రధర్శనలో చైనా లిపితో ఉన్న ప్లే కార్డులతో ఉన్న చిత్రం
**చైనీస్ లిపి,** చైనీస్ లిపి రెండు విభాగాలు ఉన్నాయి. సాంప్రదాయ రచన పద్ధతి, సరళీకృత పాత్ర వ్యవస్థ. చైనాలో నేటి అక్షరాలు వరుసగా సరళీకృత. ఈ చర్చ ప్రామాణిక మాండరిన్ పై ఆధారపడి ఉంటుంది.

## చరిత్ర

చైనీస్ అక్షరాలు చైనీస్ యొక్క రాయడం ఉపయోగించే లోగోగ్రామ్స్ (సందర్భంలో హాంజీ అని కూడా పిలుస్తారు; 汉字 / 汉字 హాంజీ "హాన్ అక్షరం" ), జాపనీస్ (కంజి పిలుస్తారు), (హంజా పిలుస్తారు) కొరియన్లు తక్కువగా లేదా తరచుగా, గతంలో వియత్నమీస్ (హాన్ తూ), లేదా ఇతర భాషలు అని. చైనీస్ వర్ణాలు ప్రపంచంలో రాయడం పురాతన నిరంతరంగా-ఉపయోగించారు వ్యవస్థ ఉంది.

వీటిలో మాత్రమే చారిత్రక గ్రంథాలలో ఎదుర్కొంది చిన్న గ్రాఫిక్ ఇవి ఉన్నాయి, అయితే కొన్ని వేల చైనీస్ వర్ణాలు సంఖ్య,. చైనాలో నిర్వహించిన అధ్యయనాలు ప్రయోజనకర అక్షరాస్యత మూడు, నాలుగు మధ్య వేల అక్షరాల విజ్ఞానం అవసరం చూపిస్తున్నాయి.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
# వ్రాత

రాయడం కోసం ఉపయోగించే ఒక ఫౌంటైన్ పెన్
**వ్రాత** అనేది గుర్తులు, చిహ్నాల యొక్క నమోదు లేదా కృతి ద్వారా భాష, భావోద్వేగమును సూచించే మానవ సమాచార మాధ్యమం. చాలా భాషలలో వ్రాత అనేది ప్రసంగించేందుకు లేదా మాట్లాడే భాషకు ఒక పూరకం. వ్రాత అనేది ఒక భాష కాదు కానీ అది మానవ సమాజంతో అభివృద్ధి పరచిన ఉపకరణాల వలె అభివృద్ధి చేసే ఒక సాంకేతిక రూపం. ఒక భాషా వ్యవస్థలో వ్రాత సంకేతాల లేదా చిహ్నాల వ్యవస్థ యొక్క ఆధార జోడింపుతో పదజాలం, వ్యాకరణం, శబ్దార్థశాస్త్రం వంటి వలె, ప్రసంగం వలె అదే నిర్మాణాల యొక్క ఎన్నిటి పైనో ఆధారపడుతుంది. వ్రాత యొక్క ఫలితం సాధారణంగా వాచకం (టెక్స్ట్) అని పిలవబడుతుంది, వచన గ్రహీతను చదువరి లేదా పాఠకుడని అంటారు. వ్రాతకు ప్రచురణ సహా కథావివరణ, ఉత్తరప్రత్యుత్తరాల, డైరీ వ్రాయడం వంటి ప్రేరణలున్నాయి. వ్రాత అనేది చరిత్ర ఉంచడం, సంస్కృతి నిర్వహించడం, మాధ్యమాల ద్వారా జ్ఞానం వ్యాప్తి చేయడం, న్యాయ వ్యవస్థల ఏర్పాటుకు ఒక సాధనంగా ఉంది. ఇది రచయితలు, కవులు, అటువంటి వారు రాయబడిన పదాల యొక్క మార్గం ద్వారా తనని తానుగా కూడా వ్యక్తపరచుకునే ఒక ముఖ్యమైన మాధ్యమం.

## కలిపి వ్రాత

* ప్రధాన వ్యాసం కలిపి వ్రాత

కలిపి వ్రాత లేదా కర్సివ్ అనేది వేగంగా వ్రాయడానికి ఉపయోగించే ఒక వ్రాత. కలిపిరాతను గొలుసుకట్టు వ్రాత, పూసకుట్టు వ్రాత అని కూడా అంటారు. ఈ వ్రాతలో భాష యొక్క చిహ్నాల వ్రాత అతుక్కొని, /లేదా ప్రవహించే పద్ధతిలో ఉంటుంది. ఫార్మల్ గొలుసుకట్టురాత సాధారణంగా కలిపి ఉంటుంది, కాని సాధారణ గొలుసుకట్టురాత అనేది అతుకుల, పెన్ను పైకెత్తి రాయడముల యొక్క కలయిక. ఈ రచనా శైలిని ఇంకా "లూప్డ్" "ఇటాలిక్", లేదా "కనెక్టెడ్"గా కూడా విభజించవచ్చు. ఈ గొలుసుకట్టు పద్ధతి కారణంగా దీనిని మెరుగైన రచనా వేగానికి, అరుదుగా పెన్ను ఎత్తుటకు అనేక వర్ణమాలలతో ఉపయోగిస్తారు. కొన్ని వర్ణమాలలో ఒక పదంలోని అనేక లేదా అన్ని అక్షరాలు అనుసంధానమైవుంటాయి, కొన్నిసార్లు పదం ఒకే క్లిష్టమైన స్ట్రోక్‌తో తయారవుతుంది.
# లిపి

ఏదైనా భాషను రాసే శైలిని **లిపి** అంటారు. ఇది ఆ భాషలోని శబ్దాలను వ్రాయడానికి ఉపయోగించే చిహ్నాల సమూహం. లిపి, భాష రెండూ వేర్వేరు విషయాలు. భాష అనేది మాట్లాడేది, దానిని ఏ లిపిలోనైనా వ్రాయవచ్చు. ఒక భాషను దాని సాధారణ లిపిలో కాక మరొక లిపిలో, అనువదించకుండా వ్రాయడాన్ని లిప్యంతరీకరణ అంటారు.

**ప్రపంచ లిపుల పటం**

|  |  |
| --- | --- |
|   లాటిన్ (అక్షరక్రమం)   సిరిలిక్ (అక్షరక్రమం)   హాంగుల్ (ఫీచరల్ అక్షరక్రమం)   ఇతర అక్షరక్రమ లిపులు   అరబిక్ (అబ్జద)  |   దేవనాగరి (అబుగిద)   ఇతర అబ్జద   ఇతర అబుగిద   సిలబరీ   శబ్ద-చిహ్నాలు (లోగోగ్రాఫిక్)  |

 చైనీస్ లిపి (చిత్రలిపి)
 ఈజిప్షియన్ హైరోగ్లిఫ్స్
ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాడుకలో ఉన్న భాషల సంఖ్య ఇప్పటికీ వేలల్లో ఉన్నప్పటికీ, ప్రస్తుతం ఈ భాషలను వ్రాయడానికి దాదాపు రెండు డజన్ల లిపిలను మాత్రమే ఉపయోగిస్తున్నారు. మరింత లోతుగా పరిశీలించినప్పుడు, ప్రపంచంలో మూడు రకాల ప్రాథమిక లిపిలు (లేదా లిపి కుటుంబాలు) మాత్రమే ఉన్నాయని తెలుస్తుంది -

* **చిత్రలిపి(ఐడియోగ్రాఫిక్ లిపులు)**  - చైనా, జపాన్, కొరియాలో ఉపయోగించే లిపులు
* **బ్రాహ్మి** నుంచి ఉద్భవించిన లిపులు - దేవనాగరి, దక్షిణ, ఆగ్నేయ ఆసియాల్లో ఉపయోగించే లిపులు
* **ఫోనీషియన్ నుండి ఉద్భవించిన లిపులు** - ప్రస్తుతం ఐరోపా, మధ్య ఆసియా, ఉత్తర ఆఫ్రికాలలో ఉపయోగించే లిపులు

ఈ మూడు రకాల లిపులు పర్వతాలు, ఎడారులచే వేరు చేయబడిన మూడు వేర్వేరు ప్రాంతాలలో అభివృద్ధి చెందాయి.

## లిపుల వర్గీకరణ

రచన యొక్క ప్రాథమిక యూనిట్ ఆధారంగా, లిపులను ఈ క్రింది తరగతులుగా విభజించారు-

| స్క్రిప్ట్ వ్యవస్థ పేరు
 | రచన యొక్క ప్రాథమిక యూనిట్
 | ఉదాహరణ
 |
| --- | --- | --- |
| లోగోగ్రాఫిక్
 | మార్ఫీమ్
 | 漢字 (హాంజీ; చైనీస్)
 |
| సిలబిక్
 | అక్షరం
 | カタカナ / ひらがな (కటకానా / హిరాగానా; జపనీస్ అక్షరమాల)
 |
| అబ్జద
 | హల్లు
 | العربية (అరబిక్) / עברית ( హీబ్రూ )
 |
| అబుగిద
 | హల్లు + అచ్చు, అచ్చు
 | దేవనాగరి
 |
| అక్షరక్రమం
 | ఫోనీమ్
 | లాటిన్ / సిరిలిక్ (Кирилица) / ελληνικό ( గ్రీకు )
 |
| థ్రాసియన్
 | థ్రేసియన్ ఫొనెటిక్
 | 한글 ( హాంగుల్ ; కొరియానో)
 |

### అక్షరమాల లిపులు

దీనిలో, అచ్చులు వాటి పూర్తి రూపంలో హల్లుల తర్వాత వస్తాయి.

* లాటిన్ లిపి (రోమన్ లిపి) -- ఆంగ్లం, ఫ్రెంచ్, జర్మన్, కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామింగ్, పశ్చిమ, మధ్య ఐరోపాలోని భాషలు
* గ్రీకు లిపి—గ్రీకు భాష, కొన్ని గణిత చిహ్నాలు
* అరబిక్ లిపి—అరబిక్, ఉర్దూ, పర్షియన్, కాశ్మీరీ
* హీబ్రూ లిపి - హీబ్రూ
* సిరిలిక్ లిపి - రష్యన్, సోవియట్ యూనియన్‌లోని చాలా భాషలు

### ఆల్ఫాసిలబిక్ లిపులు

దీనిలోని ప్రతి యూనిట్‌లో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ హల్లులు ఉండి దానిపై అచ్చు గుణింతంగా ఉంటుంది. యూనిట్‌లో హల్లు లేకపోతే అచ్చు పూర్తిగా ఉంటుంది.

* శారదా లిపి - కాశ్మీరీ, లదాఖీ, హిమాచలి/పహారీ/డోంగ్రీ, పంజాబీ/గురుముఖి భాష, టిబెటన్, వాయవ్య భారత భాషా లిపి
* దేవనాగరి లిపి - హిందీ, ఖాట్మండు భాష (నేపాలీ), భోజ్‌పురి, బెంగాలీ, ఒరియా (కళింగ భాష), అస్సామీ, రాజస్థానీ, గుజరాతీ, మార్వాడీ, సింధీ, గర్హ్వాలి, ఛత్తీస్‌గఢీ, అవధి, మరాఠీ, కొంకణి
* ద్రావిడ లిపి - తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మలయాళం, కొలంబో (శ్రీలంక) భాష

గతంలో, దక్షిణ భారత భాషలను, బౌద్ధమత బోధకులు క్రమబద్ధీకరించారు. దీని కారణంగా చిత్ర లిపిలో కూడా అచ్చుల వంటి ధోరణి అభివృద్ధి చెందింది.

### చిత్ర లిపులు

వీటిలో సరళీకృత చిత్రాలు ఉంటాయి.

* ప్రాచీన ఈజిప్షియన్ లిపి—ప్రాచీన ఈజిప్షియన్
* చైనీస్ లిపి—చైనీస్ (మాండరిన్, కాంటోనీస్)
* కంజి లిపి - జపనీస్
# అరువు పదం

**అరువు పదం** అనేది అనువాదం జరగకుండా ఒక దాత భాషలో నుండి మరొక భాషలోనకు చోర్వబడిన పదము. *అరువు అనువాదాల*కు (loan translations) ఇది తేడా. ఒక భావాన్ని గాని, జాతీయాన్ని గాని ప్రతి పద అర్థాలతో, మూలాలతో అనువాదం చేస్తే అది అరువు అనువాదం అవుతాది. ఉదాహరణకు *రోడ్డు* (ఆంగ్లం:road) అరువు పదం, ముక్కోణం (సంస్కృతం:త్రికోణః) అరువు అనువాదం. ఈ కార్యం ప్రతీ భాషలోనూ సర్వసాధారణంగా కనబడుతుంది. కొన్నిసార్లు అరువు పదాలు, మాటలు స్వీకరణలుగా, అనుసరణలుగా లేదా నిఘంటువు అరువులుగా గుర్తింపబడతాయి. *అరువు పదం* అనునది గూడా ఒక అరువు అనువాదమే.

## మూలాలు

అన్య సంస్కృతుల అవగాహనతో క్రొత్త సాంకేతిక పదాలు తరుచుగా స్వభాష పదజాలంలోనకు ప్రవేశిస్తూ ఉంటాయి. ఈ అరువు పదాలు మూల సంస్కృతిలో కల్గిన ఒక విషయం కావొచ్చు, లేకుంటే ఆ పద రంగంలో దాత సంస్కృతి ఆధిపత్యంలో ఉండి ఉండవచ్చు.

### దూర ప్రయాణాల నుండి

అన్వేషణా యాత్రలతో స్థానిక నాగరికతల వస్తువులు, జీవులు కనుగొనబడటంతో వాటి పేర్లు సాధారణంగా స్థానిక భాషల నుండి స్వీకరణ చెందుతాయి. ఐరోపా భాషలలో అన్య జీవులకు వాడుకలో ఉన్న పేర్లు చాలామట్టుకు ఈ వర్గానికి చెందిన అరువు పదాలు.

### వివిధ రంగాలలో ఆధిపత్యం వలన

* కళలలో: భారతదేశ సంగీతకళ పేర్లు, నృత్యకళ పేర్లు చాలావరకు సంస్కృతం నుండి వచ్చాయి.
* వేదాంతం/మతం: హిందువులకు సంస్కృతం, క్రైస్తవులకు గ్రీకు, ఇస్లాంకు అరబ్బీ, యాదువులకు హీబ్రూ మొదలైన ప్రార్థనా భాషలకు పలుకబడి ఎంతగానో ఉంది. ఈ భాషలే ఆయా ప్రజల యొక్క ఇతర భాషలకు మత సంబంధిత పదాలను దారబోస్తాయి.
* ఆధునిక విద్యా శాస్త్రాలు: సాంకేతిక పురోగమనాలలో, పరిశోధన ప్రచురణలలో కొన్ని భాషలు ముందంజులో ఉండటంతో ఈ ఆధిపత్య భాషలలో ఉద్భవించిను పదాలు మిగిలిన భాషలను ప్రభావిస్తాయి. నూతన ఆవిష్కరణాల నామాలలో ఆంగ్లభాష ఉనికిని గమనించవచ్చు.
* రాజ్యాంగం: జాతీయ సరిహద్దుల్లో అధికార హోదా గల భాషలు అధికారం లేని భాషలలో వ్యావహారికంగా మార్పులు తీసుకురాగలవు.

## తెలుగు భాషలో

తెలుగు భాష అన్య భాష పదాలను సులువుగా, నిరభ్యంతరంగా స్వీకరిస్తుంది. సంస్కృత భాష, పదావళి తెలుగు సాహిత్యాన్ని భారీగా ప్రభావితం చేశాయి. నిజానికి సంస్కృత పదాల రచన, ఉచ్చారణ సులభతరం చేయటానికి, కేవలస్థిర హల్లలు (ఖ, థ), తెలుగు లిపిలోనికి వచ్చాయి. ఇదికాక అరబ్బీ, పెర్షియన్, ఉర్దూ పదాలు కూడా తెలుగు పరిపాలనా పడికట్టు భాషలోకి వచ్చాయి. బ్రిటీషు పాలన ఆగమనం, సాంకేతిక విప్లవం ప్రపంచం చుట్టుముట్టడంతో, వ్యవహారిక తెలుగులో ఎన్నో ఆంగ్ల పదాలు రంగప్రవేశం చేశాయి.

| పొరుగుభాషల నుండి తెలుగులోనకి వచ్చిన కొన్ని పదాలు
 |
| --- |
| తెలుగు పదం | మూల పదం | మూల భాష
 |
| బ్యాంకు | బాంక్ | ఆంగ్లం
 |
| లోకం | లోకః | సంస్కృతం
 |
| దరఖాస్తు | దర్ ఖాస్త్ | పర్షియన్
 |
| అలమరా | అర్మారియో | పోర్చుగీసు
 |
| కబురు | ఖబర్ | అరబ్బీ
 |
| రవాణా | రవానా | ఉర్దూ
 |

## సూచికలు