Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# మరణం

**మరణం**
పుట్టిన ప్రతి జీవికీ తప్పని సరిగా వచ్చేది **చావు** లేదా **మరణం**. తప్పించుకోలేనిది ఎప్పుడు వచ్చేదీ తెలియనిది మరణం. దీనిని సంస్కృతంలో మృతి లేదా మృత్యువు అని అంటారు. హిందూ పురాణాలలో అమృతం సేవించిన దేవతలు మరణం లేకుండా చిరావుయువులుగా ఉన్నారు. మరికొంతమంది చిరంజీవులుగా పేర్కొనబడ్డారు.

## నిర్వచనం

నిర్ధిష్టంగా మరణాన్ని నిర్వచించడం చాలా క్లిష్టమైనదిగా మారింది. ఒకప్పుడు గుండె లేదా ఊపిరి ఆగిపోవడాన్ని మరణంగా భావించేవారు. కృత్రిమ శ్వాస ప్రక్రియలు, డిఫిబ్రిల్లేషన్ వంటి ప్రక్రియలు కొంతమందిని తిరిగి బ్రతికించగలుగుతున్నాయి. అందువలన ఆధునిక కాలంలో మరణాన్ని ధ్రువీకరించడానికి నిర్ధిష్టమైన ప్రమాణాలు అవసరమైనవి.

ఈనాడు వైద్యులు, న్యాయవాదులు ఎక్కువగా మెదడు మరణం "(Brain Death)" లేదా జీవసంబంధమైన మరణం "(Biological Death)"ని ప్రాతిపదికగా భావిస్తున్నారు. ఒక వ్యక్తి యొక్క మెదడు సంబంధించిన ఇ.ఇ.జి. ద్వారా రికార్డు చేయబడిన ఎలక్ట్రికల్ ఏక్టివిటీ పూర్తిగా ఆగిపోయినప్పుడు ఆ వ్యక్తి మరణించినట్టుగా భావిస్తారు.

## కారణాలు

అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో మరణానికి ప్రధాన కారణాలు అంటు వ్యాధులు. అదే అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో గుండె, మెదడుకు సంబంధించిన రక్తనాళాల వ్యాధులు, క్యాన్సర్, వార్ధక్యం మొదలైనవి ముఖ్యమైనవి. కారణమేదైనా చివరికి అన్నీ గుండె ఆగిపోవడానికి దారితీసి తద్వారా ఆక్సిజన్ సరఫరాను నిలిపివేస్తాయి. అందుమూలంగా మెదడు, ఇతర అవయవాలు దెబ్బతిని వ్యక్తి మరణిస్తాడు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రతి రోజు సుమారు 150,000 మంది చనిపోతున్నారని అంచనా.

## చనిపోయేహక్కు

ప్రశాంతంగా చనిపోనివ్వండి, ఏ చికిత్స వద్దు అని కొందరు న్యాయ పోరాటం చేసి నెగ్గుతున్నారు కూడా. లుకేమియా వ్యాధితో బాధపడుతున్న హన్నా ఆరునెలలు మించి బతకదని తేల్చిచెప్పారు. అయితే ఊహ తెలిసినప్పటి నుంచి శస్త్రచికిత్సలు, అనారోగ్యంతోనే గడిపిన ఆ బాలిక. మళ్లీ శస్త్రచికిత్స చేయించుకోవడానికి నిరాకరించింది. తనకు ఇక ఎలాంటి శస్త్రచికిత్సా చేయించుకునే ఓపిక లేదని, బతికినన్ని రోజులు ఇంట్లోనే ఆనందంగా గడపాలనుకుంటున్నట్లు కోర్టులో వాదించి గెలిచింది.

## మరణాల రేటు

Crude death rate by country
మరణాల సూచి (Death or Mortality rate) అనగా ఒక నిర్ధిష్టమైన జనాభాలో నిర్ణీతకాలంలో జరిగిన మరణాలు. ఇవి సామాన్యంగా 1000 మందికి ఒక సంవత్సర కాలంలో జరిగిన మరణాలుగా సూచిస్తారు. ఇది ఒక ప్రాంతంలో లేదా దేశంలోని ఆరోగ్యం, మరణాలపై అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సూచిక.

## ఇవి కూడా చూడండి

* ప్రకృతి వైపరీత్యాలు
* ప్రమాదాలు

## మూలాలు

* [1]
# హైబ్రిడ్ (జీవశాస్త్రం)

20 వ శతాబ్దం యొక్క హరిత విప్లవం ఎరువులు, పురుగుమందులు, నీటిపారుదల యొక్క ఇన్పుట్లపై ఎక్కువ ఆధారపడటంతో పాటు అధిక దిగుబడినిచ్చే రకాలను సృష్టించడానికి హైబ్రిడైజేషన్ మీద ఆధారపడింది.
మగ గాడిద, ఆడ గుర్రం మధ్య సంకరం ద్వారా పుట్టిన జంతువు కంచర గాడిద
లైగర్, బందిఖానాలో పుట్టిన సింహం/పులి హైబ్రిడ్ జాతి
**సంకరజాతి** (**హైబ్రిడ్**) అంటే రెండు వేర్వేరు మొక్కలలో లేదా రెండు వేర్వేరు జాతుల జంతువులలో ఫలదీకరణం ద్వారా లేదా లైంగిక పునరుత్పత్తి ద్వారా ఏర్పడిన కొత్త మొక్క లేదా కొత్త జంతువు. ఈ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే సంతానాన్ని హైబ్రిడ్ అంటారు. జంతువులు, మొక్కల గురించి మాట్లాడేటప్పుడు ఈ పదం చాలా సాధారణం. కంచరగాడిద హైబ్రిడ్ జంతువు. మగ గాడిద, ఆడ గుర్రం మధ్య సంకరం ద్వారా పుట్టిన జంతువు కంచరగాడిద. మగ గాడిద, ఆడ గుర్రం మధ్య సంకర ఫలితం సంతానప్రాప్తిలేని ఒక కంచరగాడిద. ఈ జన్యు మిశ్రమం యొక్క అనేక జాతులు అంతరించిపోయే ప్రమాదం ఉంది. అనేక తోట మొక్కలు, పంట మొక్కలు సంకరజాతులు. కొత్త జాతులు కొన్నిసార్లు రెండు ఇతర జాతుల మధ్య సంకరజాతి నుండి ఏర్పడతాయి. ఇవి కొన్నిసార్లు తల్లిదండ్రుల కంటే పెద్దవిగా లేదా పొడవుగా పెరుగుతాయి. హైబ్రిడ్ యొక్క భావన జంతువుల, మొక్కల పెంపకంలో భిన్నంగా వివరించబడుతుంది. ఇక్కడ వ్యక్తిగత తల్లిదండ్రులపై ఆసక్తి ఉంటుంది. జన్యుశాస్త్రంలో, క్రోమోజోమ్‌ల సంఖ్యపై దృష్టి కేంద్రీకరించబడింది. వర్గీకరణలో, మాతృ జాతులకు ఎంత దగ్గరి సంబంధం ఉందనేది ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న. హైబ్రీడ్ వంగడాలలో వరి, గోధుమ వంటి ముఖ్యమైన పంట మొక్కలు ఉన్నాయి, వీటిలో క్రోమోజోమ్‌ల సంఖ్య రెట్టింపు చేయబడింది. సాంప్రదాయ ఉద్యాన, ఆధునిక వ్యవసాయం రెండింటిలో ఇది సాధారణం; వాణిజ్యపరంగా చాలా ఉపయోగకరమైన పండ్లు, పువ్వులు, మూలికల చెట్లు సంకరీకరణ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. హైబ్రీడ్ వంగడాల పుట్టుకతో పంట దిగుబడులు పెరిగాయి.

హైబ్రిడ్ మానవులు చరిత్రపూర్వంలో ఉన్నారు. ఉదాహరణకు, నియాండర్తల్ జీవులూ, శరీర నిర్మాణపరంగా ఆధునిక మానవులూ 40,000 సంవత్సరాల క్రితం మిశ్రమమైనట్లు భావిస్తున్నారు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# సత్యయుగం

కేదరేశ్వర్ గుహ ఆలయం అహ్మద్ నగర్ జిల్లాలోని హరిశ్చంద్రగడ్ అనే కొండ కోట వద్ద ఉంది. లింగం చుట్టూ నాలుగు స్తంభాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇప్పుడు ఒకే స్తంభం మాత్రమే చెక్కుచెదరకుండా ఉంది.ఈ స్తంభాలు యుగం లేదా కాలానికి చిహ్నాలు అని నమ్ముతారు. అవి సత్య, త్రేత, ద్వాపర, కలియుగాలకు చిహ్నాలుగా భావిస్తారు.
**సత్య యుగం (సంస్కృత: सत्ययुग),** హిందూధర్మ సమయం ప్రకారం నాలుగు యుగాలలో ఇది మొదటిది.దీనిని కృత యుగం అని కూడా అంటారు. "సత్య యుగం (యుగము లేదా యుగం)", మానవత్వం దేవతలచే మానవత్వంతో పరిపాలించబడినప్పుడు, ప్రతి వ్యక్తి ఆచరించే పని స్వచ్ఛమైన ఆదర్శానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. మానవత్వం, అంతర్గత మంచితనం కలిగి పాలించటానికి సర్వశ్రేష్టమైన పరమాత్మ అనుమతిస్తుంది. దీనిని కొన్నిసార్లు "స్వర్ణయుగం" అని పిలుస్తారు.సత్య యుగం 1,728,000 సంవత్సరాలు లేదా 4800 దైవిక సంవత్సరాలు ఉంటుంది.నైతికతకు ప్రతీకగా ధర్మ దేవుడు (ఆవు రూపంలో చిత్రీకరించబడింది) సత్యయుగంలో నాలుగు కాళ్లపై నిలబడ్డాడు.తరువాత త్రేతా యుగంలో ఇది మూడు కాళ్లపై, తరువాత ద్వాపరా యుగంలో రెండు కాళ్లపై నిలబడ్డది. ప్రస్తుతం జరుగుచున్న అనైతిక యుగంలో (కలియుగం) ఇది ఒక కాలు మీద నిలుచుని పరిపాలిస్తుంది.

## వివరణ

ప్రతి మతానికి దాని నియమాలు, భావాలు ఉన్నాయి.హిందూ అనేది మతం కాదు ధర్మం. సమయం, విశ్వోద్భవ శాస్త్రం వివేక సిద్ధాంతాలు హిందూ ధర్మాన్ని ప్రత్యేకమైనవిగా చేసాయి.సమయం సృష్టి, విధ్వంసం, చక్రంగా పరిగణించబడ్డాయి.హిందూధర్మసమయం ప్రకారం నాలుగు యుగాలుగా విభజించబడింది.ఇవి ఒకదాని తరువాత ఒకటిగా అనుసరిస్తాయి.వేదాల ప్రకారం సమయం గతించిపోయే చక్రంలాగా నాలుగు యుగాలుగా విభజించబడింది.అందులో మొదటిది సత్య యుగం -- 4 \* 432000 సంవత్సరాలు, త్రేతా యుగం -- 3 \* 432000 సంవత్సరాలు, ద్వాపర యుగం - 2 \* 432000 సంవత్సరాలు, కలియుగం -- 432000 సంవత్సరాలుగా వేదాలు ప్రకారం నిర్వచించబడింది.సత్యయుగం నుండి యుగాలు గతించేకొద్దీ యుగాలు ధర్మం, జ్ఞానం,మేధో సామర్థ్యం, భావోద్వేగం, శారీరక బలం క్రమంగా క్షీణించడం జరుగుతుంది.భగవంతుడిని ధర్మం, అమల, యోగేశ్వర, పరమాత్మ, అవ్యక్త పేర్లతో పిలిచేవారు.

## సత్య యుగం పరిపాలన

ఇందు భగవంతుడు నారాయణుడు, లక్ష్మీ సహితముగా భూమిని పరిపాలిస్తాడు. దీని కాల పరిమాణము 432000 \* 4 = 1728000 అనగా పదిహేడు లక్షల ఇరవై ఎనిమిది వేల సంవత్సరాలు. ఈ యుగంలో ధర్మం నాలుగుపాదాల మీద నడుస్తుంది. ప్రజలు ఎలాంటి ఈతిబాధలు లేకుండా సుఖసంతోషాలతో ఉంటారు.అకాలమరణాలుండవు.వైవశ్వత మన్వంతరములో సత్యయుగం కార్తీక శుద్ధ నవమి రోజు ప్రారంభమైంది.ధర్మం సుప్రీం. మానవని పొట్టితనం 21 మూరలుగా ఉంటుంది.మానవుడు అన్ని భ్రమల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.శివుడు, సతీదేవి వివాహ కర్మ సత్య యుగంలో జరిగింది.ధర్మ స్తంభాలన్నీ పూర్తిగా ఉన్నాయి. సత్య యుగంలో, ప్రజలు మంచి, ఉత్కృష్టమైన పనులలో మాత్రమే నిమగ్నమయ్యారు.సత్య యుగంలో, విష్ణువు నాలుగు రూపాల్లో అనగా,మత్స్య,కూర్మ,వరాహ,నరసింహ అవతారలలో అవతరించాడు.సత్య యుగంలో మానవుడి సగటు ఆయుర్దాయం సుమారు 1,00,000 సంవత్సరాలు. జ్ఞానం, ధ్యానం, తపస్సు ఈ యుగంలో ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* చతుర్యుగాలు
* మన్వంతరము

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# పుష్యమాసం

|  |
| --- |
| **పంచాంగ విశేషాలు** |
| హిందూ కాలగణన
 |
| తెలుగు సంవత్సరాలు
 |
| తెలుగు నెలలు
 |
| ఋతువులు
 |

**పుష్య మాసం** తెలుగు సంవత్సరంలో పదవ నెల. పౌర్ణమి రోజున పుష్యమి నక్షత్రము (అనగా చంద్రుడు పుష్యమీ నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) కావున ఆ నెల **పుష్యము**.

## విశేషాలు

* కర్ణాటక సంగీతంలో నాదబ్రహ్మగా కొనియాడబడిన త్యాగరాజు వారి సంస్మరణార్ధం ప్రతి సంవత్సరం పుష్య బహుళ పంచమి రోజున తిరువాయూర్ లో త్యాగరాజ ఆరాధనోత్సవాలు జరుగుతాయి. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి కొన్ని వేల మంది ఈ సంగీత మహోత్సవంలో పాల్గొంటారు. మన్మధ నామ సంవత్సరంలో ఇదే రోజు (సా.శ.. 1775) మరొక కర్ణాటక సంగీత చక్రవర్తి ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ జన్మించారు.
* ఆంధ్రులకు పెద్ద పండుగైన సంక్రాంతి ఈ మాసంలోనే జరుపుకుంటారు.
* అయ్యప్ప స్వామి దీక్ష కార్తీకమాసములో ప్రారంభమై పుష్యమిలో కూడా నడుస్తుంది.
* రుధిరోద్గారి నామ సంవత్సరం (క్రీ. శ. 1924) లో దేశోద్ధారక కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు గారిచే భారతి (మాస పత్రిక) స్థాపించబడింది.
* రామాయణంలో శ్రీరాముడు ఉత్తరఫల్గునీ నక్షత్రయుక్తమగు అష్టమినాడు బయలుదేరి యేడుదినములు సముద్రతీరమున స్కందావారముననుండి **పుష్య శుద్ధ ప్రతిపత్తు** మొదలు తదియ వరకు సేనలు నడపి సముద్రము జేరి చవితినాడు విభీషణునకు శరణొసగి పంచమినాడు మొదలు నాలుగు దినములు ప్రాయోపవేశము గావించెను. సముద్రుడు వర మొసగ దశమినాడు సేతువును గట్ట నారంభించి త్రయోదశికి బూర్తిచేసి చతుర్దశినాడు సైన్యమును సువేలాద్రి జేర్చెను. పూర్ణిమ మొదలు విదియవరకు రాముడు సపరివారముగా సముద్రము దాటి దశమివరకు నెనిమిది దినములు లంకావరొధము గావించెను. ఏకాదశినాడు శుకసారణులరాకయు ద్వాదశినాడు సైన్యసమీకరణము త్రయోదశి మొదలు అమావాస్య వరకు మూడు దినములు సైన్యము లెక్కించుటజరుగ నుత్సాహము నందెను.
* సా.శ.. 1894 : విజయ నామ సంవత్సరంలో తిరుపతి వేంకట కవులు నెల్లూరులో అష్టావధానము చేశారు.
* సా.శ.. 1895 : మన్మథ నామ సంవత్సరం క్రొత్తపల్లెలో శ్రీ రావు జగ్గారాయనింగారు తిరుపతి వేంకట కవులు చేత శతావధానము చేయించారు.

## పండుగలు

|  |  |
| --- | --- |
| పుష్య శుద్ధ పాడ్యమి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ విదియ
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ తదియ
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ చతుర్థి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ పంచమి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ షష్ఠి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ సప్తమి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ అష్ఠమి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ నవమి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ దశమి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ ఏకాదశి
 | వైకుంఠ ఏకాదశి
 |
| పుష్య శుద్ధ ద్వాదశి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ త్రయోదశి
 | \*
 |
| పుష్య శుద్ధ చతుర్దశి
 | \*
 |
| పుష్య పూర్ణిమ
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ పాడ్యమి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ విదియ
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ తదియ
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ చవితి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ పంచమి
 | త్యాగరాజు ఆరాధనోత్సవాలు
 |
| పుష్య బహుళ షష్ఠి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ సప్తమి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ అష్ఠమి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ నవమి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ దశమి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ ఏకాదశి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ ద్వాదశి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ త్రయోదశి
 | \*
 |
| పుష్య బహుళ చతుర్దశి
 | మాసశివరాత్రి
 |
| పుష్య అమావాస్య
 | చొల్లంగి అమావాస్య
 |

## మూలాలు
# కొలరాడో

**కొలరాడో** అమెరికా లోని రాష్ట్రాలలో ఒకటి. ఈ రాష్ట్రం రాకీ పర్వత ప్రాంతంలో ఉంది. డెన్వర్ నగరం కొలరాడో రాష్ట్ర రాజధాని. 1861 ఫిబ్రవరి 28 న కొలరాడో ప్రాంతం ఏర్పడగా, 1876 ఆగస్టు 1 న ఇది అమెరికాలో 38 వ రాష్ట్రంగా చేరింది. అమెరికా స్వాతంత్ర్య ప్రకటన చేసిన వంద సంవత్సరాల తరువాత ఇది అమెరికాలో చేరింది. అందుచేత దీన్ని సెంటెన్నియల్ రాష్ట్రం అని అంటారు.

అత్యధిక విస్తీర్ణంగల రాష్ట్రాల్లో ఇది 8 వ స్థానం లోను, అత్యధిక జనాభా గల రాష్ట్రాల్లో 21 వ స్థానం లోనూ ఉంది. 2019 నాటికి రాష్ట్ర జనాభా 57,58,736. 2010 తరువాత జనాభా 14.5% పెరిగింది.

కొలరాడో నది పేరు మీదుగా రాష్ట్రానికి ఈ పేరు వచ్చింది. పర్వతాల నుండి ఈ నదిలోకి కొట్టుకువచ్చే ఎర్రటి మట్టి కారణంగా ఈ నదికి స్పానిషు వలసదారులు రియో కొలరాడో (ఎర్రటి నది) అనే పేరు పెట్టారు.

కొలరాడోకు ఉత్తరాన వయోమింగ్, ఈశాన్యాన నెబ్రాస్కా, తూర్పున కాన్సాస్, ఆగ్నేయాన ఓక్లహోమా, దక్షిణాన న్యూ మెక్సికో, పశ్చిమాన యూటా, నైఋతి మూలన అరిజోనా ఉన్నాయి. పర్వతాలు, అడవులు, ఎత్తైన మైదానాలు, గండ్లు (కాన్యన్లు), పీఠభూములు, నదులు, ఎడారులతో కొలరాడో భౌగోళిక పరిస్థితులు వైవిధ్యంగా ఉంటాయి.

అదాయం పరంగా కొలరాడో అమెరికా రాష్ట్రాల్లో 8 వస్థానంలో ఉంది. తలసరి ఆదాయం పరంగా 11వ స్థానంలో ఉంది. రక్షణ పరిశ్రమలు, గనులు, వ్యవసాయం, పర్యాటకాలు ఆర్థిక వ్యవస్థ లోని ప్రధానాంగాలు. పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు, తగ్గుతున్న నీటి లభ్యత కారణంగా రాష్ట్రంలో వ్యవసాయం, అడవీ రంగం, పర్యాటకాలు తీవ్రంగా దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది.

## భౌగోళిక స్వరూపం

కొలరాడో రాష్ట్రం దీర్ఘ చతురస్ర ఆకారంలో ఉంటుంది. భూ అక్షాంశాలు, రేఖాంశాలు వెంబడి సరిహద్దులు కలిగిన మూడు అమెరికా రాష్ట్రాలలోనూ ఇది ఒకటి. తత్తిమా రెండూ వ్యోమింగ్ మరియూ యూటా రాష్ట్రాలు. ఈ రాష్ట్ర సరిహద్దులు 37° అక్షాంశం నుండి 47° అక్షాంశం వరకు, 102° రేఖాంశం నుండి 109° రేఖాంశం వరకు విస్తరించి ఉంది.

## వాతావరణం

కొలరాడో వాతావరణం ప్రధానంగా ఛల్లగా పొడిగా ఉంటుంది.

## మూలాలు
# కంపాక్ట్ డిస్క్

కంపాక్ట్ డిస్క్|  |
| --- |
| కంపాక్ట్ డిస్క్‌ ఉపరితలంపై అతి దగ్గరగా ఉన్న "ట్రాక్"లపై కాంతి "డైఫ్రాక్షన్" చెందడం వలన "దృశ్య స్పెక్ట్రమ్‌"లోని రంగులన్నీ కనిపిస్తుంటాయి. |
| మీడియా టైప్ | ఆప్టికల్ డిస్క్ |
| ఎన్‌కోడింగ్ | వివిధ విధానాలు |
| సామర్ధ్యం | సాధారణంగా 700 MB ( 80 నిముషాల వరకు నిడివి గల ఆడియో ఫైళ్ళు) |
| చదివే విధానం (Read mechanism) | 780 nm తరంగ దైర్ఘ్యం ఉండే సెమికండక్టర్ లేజర్ |
| రూపొందించిన వారు | ఫిలిప్స్ , సోనీ కంపెనీలు |
| వినియోగం | ఆడియో , డేటా భద్రపరచడం కోసం |

**కంపాక్ట్ డిస్క్** లేదా **సి.డి.** (*Compact Disc* లేదా **CD**), డిజిటల్ డేటాను భద్రపరచడానికి వాడే ఒక ఆప్టికల్ డిస్క్. ఆరంభంలో ఇది డిజిటల్ ఆడియోను రికార్డు చేయడానికి, భద్రపరచడానికి తయారుచేయబడింది. అక్టోబరు 1982నుండి కంపాక్ట్ డిస్కులు మార్కెట్‌లో లభిస్తున్నాయి. ఇప్పటికీ ఇవి డేటా, ఆడియో ఫైళ్ళకు సర్వసాధారణంగా వాడుతున్నారు. సాధారణంగా వాడే సి.డి.ల వ్యాసం 120 మి.మీ. ఇందులో 80 నిముషాల నిడివి గల ఆడియోను భద్రపరచవచ్చును. 60 మి.మీ. - 80 మి.మీ. మధ్య వ్యాసం ఉండే "మినీ సి.డి."లలో 24 నిముషాల ఆడియోను రికార్డు చేయొచ్చును.
సీడీ పై భద్రపరిచిన డేటా ను బట్టి, లేదా భద్రపరచిన విధానాన్ని బట్టి (FORMAT) రకరకాల ఆ సీడీని వీసీడీ, ఆడియో సీడీ లేదా డేటా సీడీ అని పిలుస్తారు. వీసీడీ అంటే వీడియో సీడీ. దీనిలో సుమారు ఒక గంట సేపు నిడివి గల వీడియో భద్రపరచవచ్చు.

సి.డి.లను రూపొదించడానికి వినియోగించిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం తరువాత మరింత అభివృద్ధి చెందింది. తత్ఫలితంగా మరిన్ని ప్రత్యేక సదుపాయాలున్న డిస్కులు ఆవిర్భవించాయి. CD-ROM, CD-R (ఒకేమారు "వ్రాయ"గలిగేవి), CD-RW (మళ్ళీ మళ్ళీ వ్రాయగలిగేవి), సూపర్ ఆడియో సిడి, విడియో కంపాక్ట్ డిస్క్ (VCD), సూపర్ విడియో కంపాక్ట్ డిస్క్ (SVCD), ఫొటో సిడి, పిక్చర్ సిడి, CD-i, Enhanced CD - ఇలా ఎన్నో రకాల డిస్కులు లభిస్తున్నాయి. CD-ROM , CD-R లు ఇప్పటికీ అత్యధికంగా వాడుతున్న మీడియా సాధనాలు. 2004లో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 30 బిలియన్ డిస్కులు (CD audio, CD-ROM, CD-R) అమ్ముడయ్యాయి.

అంతకు ముందు వెలువడినా గాని అంతగా విజయవంతం కాని లేజర్ డిస్క్ టెక్నాలజీయే కంపాక్ట్ డిస్క్ ఆవిర్భావానికి పునాది. 1977లో ఫిలిప్స్ కంపెనీ ఆప్టికల్ లేజర్ డిస్క్ టెక్నాలజీలను అభివృద్ధి చేసింది. 1979లో సోనీ , ఫిలిప్స్ కంపెనీలు సంయుక్తంగా ఏర్పాటు చేసిన జాయింట్ టాస్క్ ఫోర్స్ ఈ కంపాక్ట్ డిస్కులను రూపొందించింది.
ఒక సంవత్సరం ప్రణాళిక , శ్రమ అనంతరం తయారైన ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తక్కిన పరిశోధన నడిచింది. ఈ ప్రయత్నంలో పారిశ్రామికంగా డిస్కులను తయారు చేయడానికి అవసరమైన నిర్మాణ పరిజ్ఞానాన్ని ఫిలిప్స్ అందించింది. ఇంకా ఫిలిప్స్ సమకూర్చిన Eight-to-Fourteen Modulation (EFM) మరింత "ప్లే టైమ్" అందించడానికి, గీతలు, ముద్రలనుండి రక్షణ కల్పించడానికి ఉపయోగపడే విధానం. సోనీ నుండి error-correction విధానం, CIRC విధానం సమకూరాయి. ఇలా కంపాక్ట్ డిస్క్ అనేది పలువురి సమష్టి కృషి ఆధారంగా రూపొందిన విజ్ఞానం. *Compact Disc Story*, లో ఈ ప్రయత్నంలో జరిగిన ప్రయోగాలు, చర్చలు, నిర్ణయాల గురించి చెప్పబడింది.

## ఇవి కూడా ఛూడండి

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Philips history of the CD
* Sony's CD history
* Patent History (CD Player) - published by Philips 2005
* Patent History CD Disc - published by Philips 2003
* Sony History, Chapter 8, This is the replacement of Gramophone record ! (第8章 レコードに代わるものはこれだ)Sony web site in Japanese
# లూనా 25

Luna-25| Luna 25 lunar lander mock-up |
| పేర్లు | Luna-Glob lander |
|  |
| మిషన్ రకం | Technology, reconnaissance |
| ఆపరేటర్ | SRI RAS (IKI RAN) |
| COSPAR ID | 2023-118A  |
| [[:en:Satellite Catalog Number|SATCAT no.]] | 57600 |
| మిషన్ వ్యవధి | * 1 year (planned)
* Actual: c. 9 days (mission failure)
 |
|  |
|  |
| అంతరిక్ష నౌక లక్షణాలు |
| అంతరిక్ష నౌక రకం | Robotic lander |
| తయారీదారుడు | NPO Lavochkin |
| లాంచ్ ద్రవ్యరాశి | 1,750 kg (3,860 lb) |
| పే లోడ్ ద్రవ్యరాశి | 30 kg (66 lb) |
|  |
|  |
| మిషన్ ప్రారంభం |
| ప్రయోగ తేదీ | **Error: All values must be integers** (help) |
| రాకెట్ | Soyuz-2.1b / Fregat |
| లాంచ్ సైట్ | Vostochny Cosmodrome |
|  |
|  |
| మిషన్ ముగింపు |
| ధ్వంసమైంది | 11:57, 2023 ఆగస్టు 19 (UTC) (2023-08-19T11:57:00Z) |
|  |
| Luna-Glob programme← Luna 24Luna 26 →  |

**లూనా 25** (లేదా **లూనా-25** ; Russian: Луна-25 ) 2023 ఆగస్టులో రోస్కోస్మోస్ ద్వారా విఫలమైన రష్యన్ లూనార్ ల్యాండర్ మిషన్, ఇది బోగుస్లావ్‌స్కీ బిలం సమీపంలో చంద్ర దక్షిణ ధ్రువం దగ్గర దిగాలని ప్రణాళిక వేసింది.

లూనా 25 మిషన్ 2023 ఆగస్టు 10న, 23:10 UTC, రష్యా యొక్క తూర్పు అముర్ ప్రాంతంలోని వోస్టోచ్నీ కాస్మోడ్రోమ్ నుండి సోయుజ్-2.1b రాకెట్‌పై బయలుదేరింది, , ఆగస్టు 16న చంద్ర కక్ష్యలోకి ప్రవేశించింది. ఆగస్టు 19న 11:57 UTCకి, ల్యాండర్ విఫలమైన కక్ష్య యుక్తి తర్వాత చంద్రుని ఉపరితలంపై కూలిపోయింది.

## మూలాలు
# జీశాట్-15 ఉపగ్రహం

జీశాట్-15| జీశాట్-15 ఉపగ్రహం |
|  |
| మిషన్ రకం | సమాచార ఉపగ్రహం |
| ఆపరేటర్ | ఇస్రో |
| COSPAR ID | 2015-065A  |
| [[:en:Satellite Catalog Number|SATCAT no.]] | 41028 |
| మిషన్ వ్యవధి | 12 సంవత్సరాలు |
|  |
|  |
| అంతరిక్ష నౌక లక్షణాలు |
| బస్ | I-3K |
| తయారీదారుడు | ISRO Satellite Centre Space Applications Centre |
| లాంచ్ ద్రవ్యరాశి | 3,100 kilograms (6,800 lb) |
|  |
|  |
| మిషన్ ప్రారంభం |
| ప్రయోగ తేదీ | 10 November 2015 (planned) |
| రాకెట్ | ఆరియన్ 5/ఆరియన్5ECA |
| లాంచ్ సైట్ | గయనా అంతరిక్ష కేంద్రం/కౌరౌ ELA-3 |
| కాంట్రాక్టర్ | Arianespace |
|  |
|  |
| కక్ష్య పారామితులు |
| రిఫరెన్స్ వ్యవస్థ | భూ కేంద్రీయ |
| రెజిమ్ | భూస్థిర కక్ష్య |
| రేఖాంశం | 93.5° East |
|  |
|  |
| ట్రాన్స్‌పాండర్లు |
| బ్యాండ్ | 24 Ku-band |
| బ్యాండ్ వెడల్పు | 36 megahertz |
|  |
|  |

**జీశాట్-15 ఉపగ్రహం**  భారతదేశపు భారతీయ అంతరిక్ష ప్రయోగసంస్థ ఇస్రోరూపకల్పన చేసి తయారు చేసిన ఉపగ్రహం.ఇది ఇస్రో తయారుచేసిన అతి శక్తివంతమైన సమాచార ఉపగ్రహం.జీశాట్-15 ఉపగ్రహం ఇన్శాట్/జీశాట్ శ్రేణికి చెందిన ఉపగ్రహం.ఈ ఉపగ్రహంమొత్తం బరువు (ప్రయోగ సమయంలో) 3164 కిలోలు.జీశాట్-15 ఉపగ్రహం Kuబ్యాండులో పనిచేయు 24 ట్రాన్స్‌పాండరులను కలిగిఉన్నది.జీశాట్-8, జీశాట్-10 ఉపగ్రహాల తరువాత గగన్ ఉపకరణాలను (GAGAN payload) కలిగిఉన్న మూడవ ఉపగ్రహం.GAGAN అనగా GPS తో పనిచేయు జియో అగుమెంటెడ్ నావిగేసన్ (GEO Augmented Navigation).గగన్ ఉపకరణాలు L1, L5 బ్యాండులలో పనిచేయును.

## ఉపగ్రహ ఉపకరణాలు(Payload)

జీశాట్-15 ఉపగ్రహం Kuబ్యాండులో పనిచేయు 24 ట్రాన్స్‌పాండరులను కలిగిఉన్నది.జీశాట్-8, జీశాట్-10 ఉపగ్రహాల తరువాత గగన్ ఉపకరణాలను (GAGAN payload) కలిగిఉన్న మూడవ ఉపగ్రహం సమాచార ప్రసారానికి సంబంధించి ఇది పదవ ఉపగ్రహం.వీటితో పాటు అదనంగా 2 Ku-బ్యాండ్ బీకాన్లు ఉన్నాయి.

## ఉపగ్రహ నిర్మాణ వ్యయం

ప్రయోగానికి ముందుగా ఈ ఉపగ్రహాన్ని 860 కోట్ల రూపాయలకు బీమా చేసారు.

## ఉపగ్రహ ప్రయోగ వివరాలు

దక్షిణ అమెరికాలోని ఫ్రెంచి గయానాలోని కౌర్ అంతరిక్ష ప్రయోగ కేంద్రంనుండి నవంబరు 11,2015 న బుధవారం, ఉదయం 3:04 (భారత కాలమానం) గంటలకు ప్రయోగ కేంద్రంనుండి బయలుదేరి విజయవంతంగా కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టబడింది. యూరోపియన్ ఏరియన్ సంస్థకు చెందిన ఏరియన్ 5 VA-227 అను ఉపగ్రహ వాహకనౌక ద్వరా అంతరిక్షంలో నిర్దేశిత కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టబడింది. 11గంటల 33 నిమిషాల కౌంట్‌డౌన్ తరువాత ఉపగ్రహ ప్రయోగం జరిగింది. ఉపగ్రహ వాహన ప్రయోగంజరిగిన 43 నిమిషాల 24 సెకన్ల తరువాత జీశాట్-15 ఉపగ్రహం దీర్ఘవృత్తాకార భూఅనువర్తిత బదిలో కక్ష్యలో ఉపగ్రహాన్ని ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది.జీశాట్-15 ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్తినపుడు జీశాట్-15 ప్రదక్షణ పెరిజీ (భూమికి దగ్గరి దూరం) 250 కి.మీ. అపోజీ (భూమినుండి ఎక్కువ దూరం)35,819 కి.మీ.జీశాట్-15 ఉపగ్రహన్ని కక్ష్యలో భూమధ్యరేఖకు 3.9 డిగ్రీల ఎటవాలులో కక్ష్యలో పరిభ్రమించేలా ప్రవేశపెట్టారు.

జీశాట్-15 ఉపగ్రహన్ని కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టిన వెంటనే కర్నాటకరాష్ట్రంలోని హాసన్ లోని ఇస్రోకుచెందిన మాస్టర్ కంట్రొల్ ఫెసిలిటి సంస్థ ఉపగ్రహన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నది. ఉపగ్రహం చక్కగా ఉన్నదని తెలిపినది.

## బయటి విడియోలు

*
*

## ఇవికూడా చూడండి

* జీశాట్-1 ఉపగ్రహం
* జీశాట్-2 ఉపగ్రహం
* జీశాట్-10 ఉపగ్రహం
* జీశాట్-12 ఉపగ్రహం
* జీశాట్-14 ఉపగ్రహం
* జీశాట్-16
* జీశాట్-17
* జీశాట్-18
* జీశాట్-19

## మూలాలు/ఆధారాలు
# ఫారెన్‌హీట్

**ఫారెన్‌హీట్** అనేది జర్మన్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త డేనియల్ గాబ్రియల్ ఫారెన్‌హీట్ (1686-1736) ద్వారా 1724 లో ప్రతిపాదించిన ఒక ఆధారంగా ఉష్ణోగ్రత స్కేలు, తర్వాత ఈ స్కేలుకు ఇతని పేరు పెట్టారు. దీని యూనిట్ గా డిగ్రీ ఫారన్‌హీట్ (చిహ్నం **°F**) ఉపయోగిస్తారు. దీని తక్కువ నిర్వచన పాయింట్ 0 డిగ్రీలు, మంచు, ఉప్పు సమాన భాగాల నుంచి తయారయ్యే ఉప్పునీరు ఒక పరిష్కారం ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్థిర పరచబడింది. మరిన్ని పరిమితులుగా మంచు కరిగే స్థానం 32 డిగ్రీలు గా, తన ఉత్తమ అంచనాగా సగటు మానవ శరీర ఉష్ణోగ్రత 96 డిగ్రీలు (ఆధునిక కొలత కంటే 2.5 డిగ్రీలు తక్కువ) గా ప్రతిపాదించబడ్డాయి. ఈ స్కేలు ఇప్పుడు సాధారణంగా రెండు స్థిర బిందువులచే నిర్వచించబడింది. నీరు మంచుగా గడ్డకట్టే 32 డిగ్రీల వద్ద, నీరు మరిగే 212 డిగ్రీలు. 20వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, ఫారెన్‌హీట్ అధికారిక ఉష్ణోగ్రత స్కేల్‌గా యునైటెడ్ స్టేట్స్, బహామాస్, బెలిజ్, కేమన్ దీవులు, పాలావులలో మాత్రమే ఉపయోగించబడింది. ప్రపంచంలోని అన్ని ఇతర దేశాలు ఇప్పుడు సెల్సియస్ స్కేల్‌ను ఉపయోగిస్తున్నాయి, దీనిని 1954 నుండి సంపూర్ణ సున్నా −273.15 °C, నీటి ట్రిపుల్ పాయింట్ 0.01 °C వద్ద నిర్వచించారు.అయితే, ఫారెన్‌హీట్ స్కేల్ ప్రస్తుత, పూర్వ యుఎస్ ఇన్కార్పొరేటెడ్ కాని అనేక ప్రాంతాలలో సాధారణ అనధికారికంగా ఉపయోగంలో ఉంది.

## మూలాలు
# గూగోల్ ప్లెక్స్

గూగుల్ ప్లెక్స్ రిటెన్ అవుట్; పుస్తక ముఖచిత్రం
**గూగోల్ ప్లెక్స్** అనునది ఒక సంఖ్య దీనిని 10googol, లేదా. WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 . అని వ్రాస్తారు.
1 తర్వాత గూగోల్ సున్నాలు చేర్చిన సంఖ్య. ఈ సంఖ్యను పూర్తిగా రాయాలంటే భూమికి, చంద్రునికి మధ్య దూరం చాలదు. దీనిని బట్టి ఊహించవచ్చు ఈ సంఖ్య ఎంత పెద్దదో!

## చరిత్ర

1920 లో, ఎడ్వర్డ్ కాస్నర్ యొక్క తొమ్మిదేళ్ల మేనల్లుడు, మిల్టన్ సిరోటా, గూగోల్ అనే పదాన్ని 10100 అని పిలిచాడు, తరువాత గూగోల్ ప్లెక్స్ అనే పదాన్ని "ఒకటి, తరువాత మీరు అలసిపోయే వరకు సున్నాలు రాయడం" అని ప్రతిపాదించాడు. కాస్నర్ మరింత అధికారిక నిర్వచనాన్ని అవలంబించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, ఎందుకంటే "వేర్వేరు వ్యక్తులు వేర్వేరు సమయాల్లో అలసిపోతారు. ఇటాలియన్ బాక్సర్ కార్నెరా ఐన్‌స్టీన్ కంటే మంచి గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు ఎందుకంటే ఎందుకంటే అతనికి ఎక్కువ ఓర్పు ఉంది , ఎక్కువ కాలం వ్రాయగలడు." అందువలన ఇది 1010100గా ప్రామాణికరించారు.

## పరిమాణం

ఒక సాధారణ పుస్తకాన్ని 106 సున్నాలతో ముద్రించవచ్చు (ప్రతీ పేజీకి 50 వరుసలు, ఒక్కో వరుసకు 50 సున్నాలు కలిగినవి 400 పేజీలు). అందువలన అటువంటి 1094 పుస్తకాలు గూగోల్‌ప్లెక్స్ సున్నాలతో ముద్రిస్తే, ప్రతీ పుస్తకం ద్రవ్యరాశి 100 గ్రాములు అయితే, అన్ని పుస్తకాల మొత్తం ద్రవ్యరాశి 1094 కిలోగ్రాములు అవుతుంది. భూమి ద్రవ్యరాశి 5.972 x 1024 కిలోగ్రాములయితే, పాలపుంత గాలక్సీ ద్రవ్యరాశి సుమారు 2.5 x 1042 కిలోగ్రాములు. మనం గమనించిన విశ్వం మొత్తం ద్రవ్యరాశి 1.5 x 1053 కిలోగ్రాములుగా అంచనా వేయబడింది. అంతకన్నా మనం రాసిన పుస్తకాల ద్రవ్యరాశి అనేక రెట్లు అవుతుంది.

## మూలాలు

## బయటి లంకెలు

* The dictionary definition of గూగోల్ ప్లెక్స్ at Wiktionary
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
* మూస:PlanetMath
* Padilla, Tony; Symonds, Ria. "Googol and Googolplex". *Numberphile*. Brady Haran. Archived from the original on 29 March 2014. Retrieved 6 April 2013.
# సెవెర్న్ నది

సెవెర్న్ నది
**సెవెర్న్ నది** యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని అతి పొడవైన నది, ఇది వేల్స్‌లోని కేంబ్రియన్ పర్వతాలలో దాని మూలం నుండి బ్రిస్టల్ ఛానల్‌లోని ఈస్ట్యూరీ వరకు 220 మైళ్ళు (354 కిమీ) విస్తరించి ఉంది. ఇది పావీస్, ష్రాప్‌షైర్, వోర్సెస్టర్‌షైర్, గ్లౌసెస్టర్‌షైర్, సోమర్‌సెట్‌తో సహా అనేక కౌంటీల గుండా ప్రవహిస్తుంది. ఈ నది ఇంగ్లాండ్, వేల్స్‌లో అత్యంత వేగంగా ప్రవహించే నది, సగటు ప్రవాహ రేటు 107 m3/s (3,800 cu ft/s).

సెవెర్న్ నది చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన రవాణా మార్గంగా ఉంది, బొగ్గు, ఇనుము, కలప వంటి వస్తువులకు ప్రధాన వాణిజ్య మార్గంగా ఉపయోగపడుతుంది. ఇది వ్యవసాయం, పరిశ్రమలకు ముఖ్యమైన నీటి వనరు,, విస్తృత శ్రేణి వృక్ష, జంతు జాతులకు ఆవాసాన్ని అందిస్తుంది.

ఈ నది టైడల్ బోర్‌కు ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది అలలు వచ్చినప్పుడు నది పైకి ప్రయాణించే అల. గ్లౌసెస్టర్ సమీపంలోని మిన్‌స్టర్‌వర్త్‌తో సహా నది వెంబడి అనేక ప్రదేశాలలో బోర్ కనిపిస్తుంది.

టైడల్ బోర్ అనేది సహజంగా సంభవించే దృగ్విషయం, ఇక్కడ నీటి తరంగం నది లేదా ఇరుకైన బేలో నది ప్రవాహం యొక్క దిశకు వ్యతిరేకంగా ప్రయాణిస్తుంది, దీని ఫలితంగా నీటి మట్టం వేగంగా పెరుగుతుంది. టైడల్ బోర్లు సాధారణంగా భూమి యొక్క మహాసముద్రాలపై చంద్రుడు, సూర్యుని యొక్క గురుత్వాకర్షణ వల్ల సంభవిస్తాయి, ఇది కొన్ని పరిస్థితులలో పైకి ప్రయాణించగల అలల పెరుగుదలను సృష్టిస్తుంది.

సెవెర్న్ నది అలల బోర్‌కు ప్రసిద్ధి చెందింది, నీటి ఉప్పెన నదిలో 25 మైళ్ళు (40 కిలోమీటర్లు) లోపలికి ప్రయాణించగలదు, కొన్ని ప్రదేశాలలో 6.5 అడుగుల (2 మీటర్లు) ఎత్తుకు చేరుకుంటుంది. సెవెర్న్ నదిపై ఉన్న టైడల్ బోర్ ప్రపంచంలోనే అతి పెద్దది, అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది, నదిపై ప్రయాణించే అలల ఆకట్టుకునే దృశ్యాన్ని చూడటానికి ప్రతి సంవత్సరం అనేక మంది ప్రేక్షకులను ఆకర్షిస్తుంది.

పారిశ్రామిక విప్లవానికి జన్మస్థలంగా పరిగణించబడే కోల్‌బ్రూక్‌డేల్‌లోని ఐరన్ బ్రిడ్జ్, ఇంగ్లండ్, వేల్స్‌లను కలిపే సస్పెన్షన్ బ్రిడ్జ్ అయిన సెవెర్న్ బ్రిడ్జ్‌తో సహా అనేక చారిత్రక మైలురాళ్లకు సెవెర్న్ నది నిలయంగా ఉంది.

## మూలాలు