Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# సెరటోనిన్

**సెరటోనిన్** మెదడులో ఉత్పత్తి అయ్యే ఒక రసాయనం. ఇది శరీరంలో మానసిక స్థితి, గ్రహణ శక్తి, నేర్చుకునే సామర్థ్యం, జ్ఞాపక శక్తి మొదలైన కార్యకలాపాలను నియంత్రిస్తుంది. ఇది కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థలో ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇది సరైన స్థాయిలో ఉంటే సంతోషంగా, ప్రశాంతంగా, అంతా బాగున్నట్లు అనిపిస్తుంది. ఇది తక్కువ అవడం వలన మానసిక కుంగుబాటు, ఆరాటం లాంటి భావనలు కలుగుతాయి.

రసాయనికంగా ఇది ఫీనోల్స్ రకానికి చెందిన ఒక అమైనో సమ్మేళనం.

## మూలాలు
# బణువు

హీలియం బణువు
**బణువు** అనేది కొత్తగా తయారు చేసిన మాట. ఇంగ్లీషులో మోలిక్యూల్‌ (molecule) కి సమతుల్యమైన మాట ఇది. కొన్ని అణువుల సముదాయం అనే అర్థం స్పురించేలా 'బహుళంగా ఉన్న అణువు' అని విశ్లేషణ చెప్పుకో వచ్చు. ఈ మాటని మొట్టమొదట అమెరికాలో 1967 ప్రాంతాలలో ప్రచురించబడ్డ తెలుగుభాషా పత్రిక లో ప్రయోగించబడింది. ఈ మాటని వేమూరి వేంకటేశ్వరరావు స్వీకరించి తన జీవరహశ్యం, రసగంధాయ రసాయనం, జీవ నది అన్న పుస్తకాలలో విరివిగా వాడేరు.

## అవసరం

తెలుగులో అణువు, పరమాణువు అనే రెండు మాటలు ఉన్నాయి. ఈ రెండూ కూడా atom అనే ఇంగ్లీషు మాటకి పర్యాయపదాలుగా వాడటం జరుగుతోంది తప్ప ఏ మాట ఏసందర్భంలో వాడాలన్నది వివాదాస్పదంగా ఉండి పోయింది. ఉదాహరణకి atom అనే మాటకి 'పరమాణువు' సమతుల్యం అనే వారు అణుశక్తి, అణుబాంబు అనే వాడుకని గమనించే ఉంటారు.
మంత్రపుష్పంలో 'పీతాభాస్వత్వణూపమా' అనే ప్రయోగం ఉంది. ఇక్కడ 'అణువు' అంటే atom అనే అర్థం స్పురిస్తుంది కాని, molecule అనే అర్థం స్పురణకి రాదు.

అంతే కాదు. atom ని పరమాణువు అంటే అణుగర్బంలో ఉన్న రేణువుల సంగతి? కనుక ప్రస్తుతం భౌతిక, రసాయనిక శాస్త్రాలలో ఉన్న భావాలకి సరిపడా తెలుగు మాటలు లేవు కనుక కొన్ని కొత్త మాటలు అవసరం. బణువు అనేది ఆ అవసరం తీర్చటానికి పుట్టింది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* అణువు
* పరమాణువు

## మూలాలు
# ఇంధనం

కలప, లేదా వంటచెరకు, ప్రపంచంలో అనేక యుగాలుగా మానవునిచే వుపయోగింపబడే ప్రాథమిక శక్తి వనరు.
మండించినపుడు శక్తిని ఉత్పత్తి చేయు పదార్ధాన్ని **ఇంధనం** (ఆంగ్లం: Fuel) అని అంటారు. వాహనాలు నడవడానికి, విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయడానికి, వంట చేయడానికి ఉపయోగపడును. ఇంధనాన్ని పొదుపు చేయాల్సిన ఆవశ్యకతపై ప్రజల్లో అవగాహన కలిగించడానికి ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబరు 14న జాతీయ ఇంధన పరిరక్షణ దినోత్సవం జరుపుకుంటారు.

ఇది రెండు రకాలు.

1. కర్బన ఇంధనం
2. అకర్బన ఇంధనం

## కర్బన ఇంధనాలు

వీటినే *ఆర్గానిక్ ఇంధనాలు:* (Organic Compounds) అని కూడా అంటారు.ఇందులో కర్బన పదార్ధం (Carbon Compound) ఉండును. వీటిలో చాలా వరకు పెట్రోలియం ఉత్పత్తులే.

కర్బన ఇంధనాలకు ఉదాహరణలు :

1. రాకాసి బొగ్గు - దీనిని బొగ్గు గనులు నుండి వెలికితీస్తారు. విద్యుత్ ఉత్పత్తి కోసం, రైలు నడవడం కోసం వాడతారు.
2. కలప - వృక్షం యొక్క కాండపు భాగం.దీనిని వంట చెరకుగా వాడతారు. పంచదార మిల్లులో చెరుకు పిప్పిను ఇంధనంగా వాడతారు.
3. సాధారణ బొగ్గు - కట్టెను పాక్షికంగా కాల్చితే ఇది వస్తుంది.
4. పెట్రోలు - దీనినే శిలాజ ఇంధనం అని కూడా అంటారు.
5. డీజీల్
6. కిరోసిన్
7. నాఫ్తా
8. ఏవియేషన్ టర్బైన్ ఫుయెల్ (Aviation Turbine Fuel) (A.T.F) - విమానాలు, హెలికాప్టర్ లలో వాడతారు.
9. వంట గ్యాస్ - దీనిలో బ్యూటేన్ అనే వాయువు ఉండును.
10. వెల్డింగ్ గ్యాస్ - దీనిలో అసిటలీన్ అనే వాయువు ఉండును. లోహాలు అతికించడానికి వాడతారు.
11. జీవ ఇంధనం (బయో డీజీల్) - మొక్కల నుండి తయారుఛేస్తారు.
12. ఆల్కహాల్ (సారాయి)- ప్రయోగశాలలో రసాయనాలను వేడిచేయడానికి సారాయి దీపంలో ఊయోగిస్తారు.
13. కర్పూరం - హిందువుల పూజలలో హారతిగా వాడతారు. తిరుపతి లడ్డులో ఇది ఒక ముఖ్యమైన పదార్ధం. పార్టీలలో వంటకాలను వేడిగా ఉంచుటకు వంట పాత్రల క్రింద మండుతున్న కర్పూరం ఉంచుతారు.

## అకర్బన ఇంధనాలు

వీటిలో కార్బన పదార్థం (Carbon) ఉండదు.

అకర్బన ఇంధనాలకు ఉదాహరణలు :

* ఉదజని ( Hydrogen )- ఇది కూడా ఇంధనమే. ఇది మండినపుడు పెద్దమొత్తంలో శక్తి వెలువడుతుంది. అంతరిక్ష నౌక (రాకెట్) లో వాడతారు.
* కొన్ని రకాల బ్యాటరీ ( Fuel Cell ) లలో వాడతారు.

బాయిలరులలో నీటిని ఆవిరిగా మార్చుటకు ఇంధనాలను వాడతారు.బాయిలర్లలో పలురకాలు కలవు ఓడల్లో ఎక్కువగా కొక్రేన్ బాయిలరును ఉపయోగిస్తారు.అలాగే లాంకషైర్ బాయిలరులోకూడా బొగ్గును ఇంధనంగా ఉపయోగిస్తారు.

## ఇవి కూడా చదవండి

* జీవ ఇంధనం

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# హైడ్రోకార్బన్

మీథేన్ అణువు యొక్క బంతి పుల్లల నమూనా. మీథేన్ సమజాత శ్రేణి గల ఆల్కేను. దీనిలో ఏక బంధాలు మాత్రమే ఉన్నాయి.
హైడ్రోకార్బన్ అన్న మాటకి తెలుగులో సమానార్థకం "ఉదకర్బనం." ఉదకర్బనాలలో కొన్నింటిని యంత్రాలలో ఇంధనంగా వాడతారు. ఉదాహరణకి మెతేను, ఎతేను వాయువులు ఈ జాతివే. దీపాలు వెలిగించుకుందికి వాడే కిరసనాయిలు, కార్లలో వాడే గేసలీను (పెట్రోలు) ఈ జాతివే. ఇది పూర్తిగా హైడ్రోజన్, కార్బన్ లతో కూడిన సేంద్రియ సమ్మేళనం.ఈ హైడ్రోకార్బన్ లు ఇంధనాలు లూబ్రికెంట్ లు, ప్లాస్టిక్ లు, ఫైబర్ లు, రబ్బర్ లు, సాల్వెంట్ లు, పేలుడు పదార్థాలు పారిశ్రామిక రసాయనాల ఉత్పత్తికి ముడిపదార్థాలుగా పనిచేస్తాయి. హైడ్రోజన్ (H), కార్బన్ (C) అణువులతో కూడిన నిర్మాణాలు సాధారణ హైడ్రోకార్బన్ సమ్మేళనాలలో ఉంటాయి. సాధారణంగా హైడ్రోకార్బన్లు రంగులేని వాయువులు, ఇవి చాలా బలహీనమైన వాసనలను కలిగి ఉంటాయి. హైడ్రోకార్బన్ లు సరళమైన లేదా సాపేక్షంగా సంక్లిష్టనిర్మాణాలను కలిగి ఉంటాయి, సాధారణంగా ఆల్కేన్ లు, ఆల్కేన్ లు, ఆల్కైన్ లు, ఈ మూడిటికీ చెందని అనే నాలుగు ఉపవర్గాలుగా వర్గీకరించబడతాయి. ఈ సమ్మేళనాల అణు ఫార్ములా CxHy. హైడ్రోకార్బన్ల ఉనికి మొక్కలు చెట్లలో కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు కెరోటీన్స్ అనేది ఒక సేంద్రియ వర్ణకం, ఇది ఆకుపచ్చ నిమ్మ , క్యారెట్ లో ఉంటుంది. ఈ హైడ్రోకార్బన్లు సహజ ముడి రబ్బరులో 98% వరకు ఉంటాయి. వాటి యొక్క విభిన్న అణు నిర్మాణాల కారణంగా, హైడ్రోకార్బన్ ల అనుభావిక ఫార్ములా కూడా ఒకదానితో మరొకటి భిన్నంగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు ఆల్కేనులు, ఆల్కైనులు, ఆల్కైనులు, ఆల్కైనులు, ఆల్కైనులలో బంధిత హైడ్రోజన్ మొత్తము తగ్గుతుంది. దీనికి ముఖ్యకారణం కార్బన్ యొక్క "స్వీయ-బంధం" లేదా ద్విబంధాలు లేదా త్రిపుల్ బంధాలు ఏర్పడటం ద్వారా హైడ్రోకార్బన్ యొక్క సంపూర్ణ సంతృప్తీకరణను నిరోధిస్తుంది. హైడ్రోకార్బన్ల యొక్క సామర్థ్యాన్ని కేటనేషన్ అంటారు. ఇటువంటి సామర్థ్యాలతో, ఇవి సైక్లోహెక్సేన్ వంటి మరింత సంక్లిష్ట అణువులను ఏర్పరుస్తుంది, అరుదైన సందర్భాల్లో బెంజీన్ వంటి సుగంధ హైడ్రోకార్బన్లను ఏర్పరుస్తుంది.హైడ్రోకార్బన్లను విడదీయటం అనేది బరువైన కర్బన అణువులను తేలికైన అణువులుగా విభజించే ప్రక్రియ. తగినంత మొత్తంలో వేడిమరియు పీడనాన్ని అందించడం ద్వారా ఈ పక్రియ సాధించబడుతుంది. కొన్నిసార్లు ఉత్ప్రేరకాలు ప్రతిచర్యను వేగవంతం చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. డీజిల్ ఇంధనం, గ్యాసోలిన్ యొక్క వాణిజ్య ఉత్పత్తిలో ఈ ప్రక్రియ చాలా ముఖ్యమైన పాత్రను పోషిస్తుంది.చమురు శుద్ధి కర్మాగారాలు హైడ్రోకార్బన్‌ల ఉపయోగం కోసం ప్రాసెస్ చేయబడతాయి. ముడి చమురు అనేక దశలలో ప్రాసెస్ చేయబడి కావలసిన హైడ్రోకార్బన్‌లను ఏర్పరుస్తుంది వీటిని ఇంధనంగా ఇతర ఉత్పత్తులలో ఉపయోగిస్తారు.

కార్బోహైడ్రేట్ అన్న మాటకి తెలుగులో సమానార్థకం "కర్బనోదకం." కర్బనోదకాలలలో కొన్ని జీవుల శరీరాలలో ఇంధనంగా పని చేస్తాయి. ఉదాహరణకి పిండి పదార్థాలు ఈ జాతివే. గ్లూకోజు, సెల్యులోజు కూడా ఈ జాతివే.

## మూలాలు
# మీథేన్

మీథేన్
|

|  |  |
| --- | --- |
| Skeletal formula methane with some measurements | Spacefill model of methane |

 |
|  |
| పేర్లు
 |
| Systematic IUPAC name
Methane *(substitutive)*
Tetrahydridocarbon *(additive)* |
| ఇతర పేర్లు
Carbon Tetrahydride
Marsh gas

Methyl hydride
 |
| గుర్తింపు విషయాలు
 |
| సి.ఎ.ఎస్. సంఖ్య
 | [74-82-8]
 |
| పబ్ కెమ్
 | 297 |
| యూరోపియన్ కమిషన్ సంఖ్య
 | 200-812-7 |
| కెగ్
 | C01438 |
| వైద్య విషయ శీర్షిక
 | Methane |
| సి.హెచ్.ఇ.బి.ఐ
 | CHEBI:16183 |
| ఆర్.టి.ఇ.సి.యస్. సంఖ్య
 | PA1490000
 |
| SMILES
 | C |
| విస్తరించు
అంతర్జాతీయ రసాయన గుర్తింపు
* InChI=1/CH4/h1H4
 |
| బైల్ స్టెయిన్ సూచిక
 | 1718732
 |
| జి.మెలిన్ సూచిక
 | 59
 |
| 3DMet
 | B01450 |
| ధర్మములు
 |
| రసాయన సూత్రం
 | CH4 |
| మోలార్ ద్రవ్యరాశి
 | 16.04 g·mol−1 |
| స్వరూపం
 | Colorless gas
 |
| సాంద్రత
 | 716 μg cm−3 |
| ద్రవీభవన స్థానం
 |  −187.2 °C; −304.9 °F; 86.0 K
 |
| బాష్పీభవన స్థానం
 |  −161 °C (−258 °F; 112 K)
 |
| నీటిలో ద్రావణీయత
 | 35 mg dm−3 (at 17 °C)
 |
| log P
 | 1.09
 |
| ఉష్ణగతిక రసాయన శాస్త్రము
 |
| నిర్మాణము మారుటకు కావాల్సిన ప్రామాణిక ఎంథ్రఫీ Δf*H*~~o~~298 | -74.87 kJ mol−1 |
| దహనక్రియకు కావాల్సిన ప్రామాణీక ఎంథ్రఫీ Δc*H*~~o~~298 | -891.1—890.3 kJ mol−1 |
| ప్రామాణిక మోలార్ ఇంథ్రఫీ *S*~~o~~298 | 186.25 J K−1 mol−1 |
| విశిష్టోష్ణ సామర్థ్యం, *C* | 35.69 J K−1 mol−1 |
| ప్రమాదాలు
 |
| జి.హెచ్.ఎస్.పటచిత్రాలు
 |  |
| జి.హెచ్.ఎస్.సంకేత పదం
 | **DANGER** |
| జి.హెచ్.ఎస్.ప్రమాద ప్రకటనలు
 | H220, H280 |
| GHS precautionary statements
 | P210, P410+403 |
| ఇ.యు.వర్గీకరణ
 | {{{value}}}
 |
| R-పదబంధాలు
 | R12 |
| S-పదబంధాలు
 | (S2), S9, S16, S33 |
| జ్వలన స్థానం
 | {{{value}}}
 |
| విస్ఫోటక పరిమితులు
 | 5–15%
 |
| సంబంధిత సమ్మేళనాలు
 |
| Except where otherwise noted, data are given for materials in their standard state (at 25 °C [77 °F], 100 kPa).
 |
| N verify (what is YN ?)
 |
| Infobox references
 |
|  |  |

This diagram shows a method for producing methane sustainably. See: electrolysis, Sabatier reaction
మిథేన్, మీథేను, మెతేన్, మెతేను అన్న పేర్లు అన్నీ ఒకే పదార్థాన్ని సూచిస్తాయి. తెలుగు వర్ణక్రమంలో నిర్దిష్టత లేదు.

**మిథేన్** వాయువు రసాయన ఫార్ములా CH4. ఇది alkane జాతిది. ఇది సహజ వాయువు యొక్క ప్రధాన భాగం. ఆక్సిజన్ సమక్షంలో మీథేన్ దహనం అయి కార్బన్ డయాక్సైడ్ ని, నీటి ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

## లక్షణాలు

మీథేన్ యొక్క సాపేక్ష సమృద్ధి దానిని ఒక ఆకర్షణీయమైన ఇంధనంగా చేస్తుంది. అయితే, దాన్ని సాధారణ ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద దాని మూలం నుండి రవాణాకు కష్టం. ఇది సాధారణంగా దాని ద్రవీకృత రూపంలో దాని సహజ వాయువు రూపంలో పైప్లైన్, లేదా LNG క్యారియర్లచే సమూహ రవాణా అవుతుంది; కొన్ని దేశాలు ట్రక్ ద్వారా రవాణా చెస్తారు.
మిథేన్ వాయువు వాల్యూమ్ ద్వారా 87%, సహజ వాయువు ప్రధాన భాగం. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, ప్రామాణిక పీడనం వద్ద, మీథేన్ ఒక రంగు, వాసన లేని వాయువు. ఒక వాయువు గా మాత్రమే గాలి లో సాంద్రతలు (5-15%) ఒక సంకుచిత పరిధిలో మండగల ఉంది. అధిక పీడన (సాధారణంగా 4-5 వాతావరణం) లోబడి తప్ప ద్రవ మీథేన్ కాల్చడం చేయదు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Methane at *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
* Methane thermodynamics
* International Chemical Safety Card 0291
* Methane Hydrates
* Safety data for methane
* Catalytic conversion of methane to more useful chemicals and fuels
* CDC – Handbook for Methane Control in Mining
# గ్లిజరాల్

గ్లిజరాల్
 Glycerol
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ball-and-stick model of glycerol | Space-filling model of glycerol |

 |
|  |
| పేర్లు
 |
| IUPAC నామము
propane-1,2,3-triol
 |
| ఇతర పేర్లు
గ్లిజరిన్ propanetriol
 |
| గుర్తింపు విషయాలు
 |
| సి.ఎ.ఎస్. సంఖ్య
 | [56-81-5]
 |
| పబ్ కెమ్
 | 753 |
| డ్రగ్ బ్యాంకు
 | DB04077 |
| కెగ్
 | D00028 |
| సి.హెచ్.ఇ.బి.ఐ
 | CHEBI:17522 |
| ATC code
 | A06AG04,A06AX01, QA16QA03 |
| SMILES
 | C(C(CO)O)O |
|
అంతర్జాతీయ రసాయన గుర్తింపు
* InChI=1/C3H8O3/c4-1-3(6)2-5/h3-6H,1-2H2
 |
| ధర్మములు
 |
| రసాయన సూత్రం
 | C3H8O3 |
| మోలార్ ద్రవ్యరాశి
 | 92.09 g·mol−1 |
| స్వరూపం
 | colorless liquid hygroscopic
 |
| వాసన
 | odorless
 |
| సాంద్రత
 | 1.261 g/cm3 |
| ద్రవీభవన స్థానం
 |  17.8 °C (64.0 °F; 290.9 K)
 |
| బాష్పీభవన స్థానం
 |  290 °C (554 °F; 563 K)
 |
| వక్రీభవన గుణకం (*n*D)
 | 1.4746
 |
| స్నిగ్ధత
 | 1.412 Pa·s
 |
| ప్రమాదాలు
 |
| జ్వలన స్థానం
 | {{{value}}}
 |
| Except where otherwise noted, data are given for materials in their standard state (at 25 °C [77 °F], 100 kPa).
 |
| Y verify (what is YN ?)
 |
| Infobox references
 |
|  |  |

**గ్లిజరాల్** (**Glycerol**, **glycerine** or **glycerin**) ఒక సరళమైన పాలియాల్ సమ్మేళనం. ఇదొక రంగు, వాసనలేని చిక్కని ద్రవరూపంలో ఉంటుంది. దీనిని మందుల పరిశ్రమలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. గ్లిజరాల్ లో మూడు హైడ్రాక్సిల్ గ్రూపులు ఉండి నీటిలో కరిగే గుణాన్ని కలిగివుంటాయి. క్రొవ్వు పదార్ధాలైన ట్రైగ్లిజరైడ్లలో గ్లిజరాల్ ఒక కీలకమైన రసాయనం. గ్లిజరాల్ రుచికి తీయగా ఉంటుంది..

## మూలాలు
# పరిశ్రమ

GDP composition of sector and labour force by occupation. The green, red, and blue components of the colours of the countries represent the percentages for the agriculture, industry, and services sectors, respectively.
**పరిశ్రమ** (Industry) అనగా దేశంలో లభ్యమౌతున్న ముడి సరుకులను ఉత్పత్తి ప్రక్రియలో ఉపయోగించి ఉత్పాదక, వినియోగ వస్తువులుగా తయారుచేసే ప్రదేశం. ఈ ప్రక్రియనే పారిశ్రామికీకరణ (Industrialization) అంటారు. పారిశ్రామికీకరణ వల్ల ప్రజల తలసరి ఆదాయం, వినియోగ వ్యయం, మానవ వనరులు అభివృద్ధి చెందుతాయి.

## వర్గీకరణ

పరిశ్రమలను ఉత్పత్తి, యాజమాన్యం, పెట్టుబడి ఆధారంగా పలు రకాలుగా విభజించవచ్చు.

### ఉత్పత్తి

మౌలిక పరిశ్రమలు

వ్యవసాయానికి, పరిశ్రమలకు, నిర్మాణానికి అవసరమైన ఉత్పత్తులను తయారుచేసే పరిశ్రమలు. ఉదాహరణకు ఇనుము-ఉక్కు, సిమెంటు పరిశ్రమ, విద్యుచ్ఛక్తి మొదలైనవి.

ఉత్పాదక పర్రిశ్రమలు

వ్యవసాయ రంగానికి, పరిశ్రమలకు, అవసరమైన యంత్ర పరికరాలను, సామాగ్రిని తయారు చేసే పరిశ్రమలను ఉత్పాదక పరిశ్రమలంటారు. ఉదాహరణకు ఇంజనీరింగ్ వస్తువులు, విద్యుదుత్పత్తి పరికరాలు, ఆటోమొబైల్ పరిశ్రమలు

మధ్య తరహా పరిశ్రమలు

వినియోగ వస్తు సేవల తయారీలో ఉపయోగించే వస్తువులను తయారుచేసే పరిశ్రమలు. ఉదాహరణ: పెట్రోలియం ఉత్పత్తులు, ప్లాస్టిక్ వస్తువులు

వినియోగ పరిశ్రమలు

అంతిమ ఉపయోగంలో వినియోగించే వస్తువులను తయారు చేసే పరిశ్రమలు. ఉదాహరణ: టీవీలు, రేడియోలు, ఔషధాలు మొదలైనవి.

### యాజమాన్యము

ప్రభుత్వ రంగ పరిశ్రమలు

పరిశ్రమల యాజమాన్యం, నిర్వహణ, నియంత్రణ, ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ఉంటే వాటిని ప్రభుత్వ రంగ పరిశ్రమలు అంటారు. ఉదాహరణకు రైల్వేలు, తంతి తపాలా మొదలైనవి.

ప్రైవేటు రంగ పరిశ్రమలు

సహకార రంగ పరిశ్రమలు

### పెట్టుబడి

భారీ, మధ్య, చిన్న తరహా, లఘు, కుటీర పరిశ్రమలు
# పంచదార

*ఈ వ్యాసం వంటకాలలో వాడే తీపి పదార్ధం గురించి.* జీవరసాయనశాస్త్రపు పదం కొరకు, చక్కెరలు చూడండి.
చక్కెర
**పంచదార** (చక్కెర) వంటకాలలో వాడుకునే తీపి పదార్ధం. ఈ చక్కెరని పంచదార అనిన్నీ, పూర్వం 'చీనీ' అనిన్నీ అనేవారు. అధికంగా చక్కెర తింటే టైప్ 2 డయాబెటిస్, స్థూలకాయం, దంతక్షయం వంటి వ్యాధులు వచ్చే అవకాశం ఉంది.

## ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో పంచదార తయారు చేసే కర్మాగారాలు

* చిత్తూరు సహకార చక్కెర మిల్లు: చిత్తూరు.
* బొబ్బిలి చక్కెర మిల్లు, బొబ్బిలి, విజయనగరం జిల్లా
* శ్రీ విజయరామ గజపతి సహకార చక్కెర కర్మాగారం, విజయనగరం జిల్లా
* ఏటికొప్పాక సహకార చక్కెర మిల్లు, విశాఖపట్నం జిల్లా
* తుమ్మపాల (అనకాపల్లి) చక్కెర మిల్లు, విశాఖపట్నం జిల్లా
* దక్కన్ షుగర్ ప్యాక్టరి: సామర్ల కోట:, తూర్పు గోదావరి జిల్లా
* సర్వరాయ షుగర్స్, చెల్లూరు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
* కె.సి.పి. లిమిటెడ్: వుయ్యూరు: కృష్ణా జిల్లా
* నంద్యాల సహకార చక్కెర మిల్లు: కర్నూలు జిల్లా
* దౌలత్ పూర్ సహకార చక్కెర మిల్లు: కడప జిల్లా
* ఆముదాలవలస సహకార చక్కెర మిల్లు: శ్రీకాకుళం, జిల్లా
* ఆంధ్ర షుగర్ మిల్లు: తణుకు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా

## తెలంగాణా చక్కెర కర్మాగారాలు

* నిజాం షుగర్ ఫ్యాక్టరీ: బోధన్, నిజామాబాద్.
* సారంగ పూర్ సహకార చక్కెర మిల్లు: నిజామాబాద్ జిల్లా

## మూలాలు
# ముడి చమురు

భూమిలో **ముడి చమురు** నిక్షేపాలు భూమిమీద, నీటిలో జీవించే ఆల్గే (నాచు), ప్లాంక్‌టన్‌ (పూలు పూయని నీటి మొక్కలు) చనిపోవడం ద్వారా తయారవుతోంది. ఆల్గే, ప్లాంక్‌టన్‌ చనిపోయిన తరువాత ఇవి భూమి లోపలి పొరలలో కలిసిపోయి అక్కడ తీవ్రమైన ఉష్ణోగ్రత, ఒత్తిడికి గురవుతాయి. ఇలా కొన్ని లక్షల, కోట్ల సంవత్సరాల పాటు భూమి లోపలి పొరలలో జరిగే మార్పులకు లోనై హైడ్రోకార్బన్స్‌ (ముడి చమురు అణువులు) గా రూపాంతరం చెందుతాయి. హైడ్రోకార్బన్స్‌ అంటే.. ఉదజని, కర్బన సమ్మిళిత పదార్థం. ఇదే ముడి చమురుకు మూలం. మూడి చమురులో బ్యూటేన్ ‌, ప్రొపేన్‌ అనే పదార్థాలు ఉంటాయి. ఆల్గే, ప్లాంక్‌టన్‌ చనిపోవడం ద్వారా అవి భూమి లోపలి పొరలలో కలిసిపోయి అక్కడ తీవ్రమైన ఉష్ణోగ్రత, ఒత్తిడికి గురయి సహజసిద్ధంగా ఏర్పడే ముడి చమురు నిల్వలు పూర్తిగా అయిపోతే అప్పుడు మానవ జీవనమే స్తంభిస్తుంది. ఆ ప్రమాదం రాకమునుపే కృత్రిమంగా హైడ్రోకార్బన్స్‌ను సృష్టించేందుకు దశాబ్దాల తరబడి శాస్త్రవేత్తలు పలు ప్రయోగాలు చేస్తూనే ఉన్నారు. భూమి లోపలి పొరలలో దాదాపు 100 కిలోమీటర్ల లోతున మీథేన్‌ వాయువు (సహజ వాయువుకు ఇదే ప్రధానం) ను 1200 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్‌ ఉష్ణోగ్రతకు తీసుకెళ్లడం ద్వారా కృత్రిమంగా హైడ్రోకార్బన్స్‌ను సృష్టించవచ్చు. ఆ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మీథేన్‌ వాయువు ఈథేన్‌, బ్యూటేన్‌, ప్రొపేన్‌, మాలిక్యులార్‌ హైడ్రోజన్‌, గ్రాఫైట్‌లుగా విడిపోతాయి. మళ్లీ ఈథేన్‌ను లేజర్‌ కిరణాల ద్వారా అదే ఉష్ణోగ్రతకు తీసుకెళ్లినప్పుడు అది మీథేన్‌గా మారుతుంది. బ్యూటేన్‌, ప్రొపేన్‌లు ముడి చమురుకు మూలమైన పదార్థాలు. భూమి ఉపరితలం నుంచి 70 నుంచి 150 కిలోమీటర్ల లోతున ఉండే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఆల్గే, ఫ్లాంక్‌టన్‌లతో సంబంధం లేకుండానే హైడ్రోకార్బన్స్‌ తయారవుతాయి. ఇలా తయారైన హైడ్రోకార్బన్స్‌ను అక్కడి క్రస్ట్‌ పొరలలో పగుళ్లు మధ్యన ఉండే తీవ్రమైన ఒత్తిడి పైకి నెట్టివేస్తూ ఉంటుంది. ఈ చమురు నిక్షేపాలనే వెలికితీసి, శుద్ధి చేసుకుని, పెట్రోలు, డీజిలుగా మార్చుకుని ఉపయోగించుకుంటున్నాం. భూమి మధ్యలోని 'కోర్‌' పొరలకు, భూ ఉపరితలానికి కొన్ని కిలోమీటర్ల దిగువు నుంచి మొదలయ్యే 'క్రస్ట్‌' పొరలకు మధ్యన మరికొన్ని కిలోమీటర్ల పాటు విస్తరించి ఉండే 'మాంటెల్‌' పొరల నడుమ ఉండే పగుళ్లలో చమురు నిల్వలు ఉన్నాయి. భూమిలోని మాంటెల్‌ పొరలలో ఉద్భవించే హైడ్రోకార్బన్స్‌ అక్కడి పొరలలో ఉండే విపరీతమైన ఒత్తిడి కారణంగా క్రస్ట్‌ పొరలలోకి చేరి చమురు, సహజ వాయు నిక్షేపాలుగా రూపాంతరం చెందుతున్నాయి.
# బీగల్

బీగల్ కుక్క
**బీగల్** అనేది చిన్న అడవి కుక్క జాతి. ఇది చాలా పెద్ద ఫాక్స్హౌండ్కు సమానంగా ఉంటుంది. వాసన, ఉన్నతమైన ట్రాకింగ్ ప్రవృత్తిని కలిగి ఉన్న బీగల్, ప్రపంచవ్యాప్తంగా నిర్బంధంలో నిషేధించబడిన వ్యవసాయ దిగుమతులు, ఆహార పదార్థాల కోసం గుర్తించే కుక్కలుగా ఉపయోగించే ప్రాథమిక జాతి. బీగల్ జాతి కుక్కలు చాలా తెలివైనవి. దాని పరిమాణం, మంచి నిగ్రహం, వారసత్వంగా రాని ఆరోగ్య సమస్యల కారణంగా ఇది ఒక ప్రచలిత పెంపుడు జంతువు.

## ప్రజాదరణ

## ఆకారం

బీగల్ తల విశాలమైంది, మూతి చిన్నది, వ్యక్తీకరణ పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటుందిl. శరీరానికి అనులోమానుపాతంలో కాళ్ళు పొట్టిగా ఉంటాయి. ఇవి సాధారణంగా 13, 16 అంగుళాల (33, 41 సెం.మీ) ఎత్తులో ఉంటాయి, 18 నుండి 35 పౌండ్లు (8.2, 15.9 కిలోలు) మధ్య బరువు కలిగి ఉంటాయి.ఆడ బీగల్స్ సగటున మగ బీగల్స్ కంటే కొద్దిగా చిన్నగా ఉంటాయి.
త్రివర్ణ బీగల్, పెద్ద నల్ల ప్రాంతంతో తెలుపు, లేత గోధుమ రంగు ఉండటం సర్వసాధారణం. కొన్ని బీగల్స్ వాటి జీవితంలో క్రమంగా రంగును మారుతూఉంటాయి, వాటి నల్ల రంగును పూర్తిగా కోల్పోవచ్చు.

## మూలాలు
# చెదలు

| చెదలు Temporal range: Late Triassic - Recent
 |
| --- |
|  |
| Formosan subterranean termite soldiers (red colored heads) and workers (pale colored heads).
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ఏనిమేలియా
 |
| Phylum:
 | ఆర్థ్రోపోడా
 |
| Class:
 | కీటకాలు
 |
| Subclass:
 | Pterygota
 |
| Infraclass:
 | Neoptera
 |
| Superorder:
 | Dictyoptera
 |
| Order:
 | ఐసోప్టెరా
 |
| కుటుంబాలు
 |
|
Mastotermitidae
Kalotermitidae
Termopsidae
Hodotermitidae
Rhinotermitidae
Serritermitidae
Termitidae

 |

చెదపురుగు రెక్క
**చెద** లేదా **చెదపురుగు** (ఆంగ్లం Termites) ఒక విధమైన కీటకాలు. వీటిని సాధారణంగా తెల్ల చీమలు (White ants) అని పిలిచినా, ఇవి నిజమైన చీమలు కావు. చెదపురుగులు సాంఘికంగా జీవించే కీటకాలలో ఒకటిగా ఐసోప్టెరా (Isoptera) క్రమంలో వర్గీకరిస్తారు. అయితే నిజంగా సాంఘికంగా జీవించే కీటకాలన్నింటినీ హైమెనోప్టెరా క్రమంలో ఉంచుతారు.

ఇవి ఎక్కువగా చనిపోయిన వృక్ష సంబంధ పదార్ధాలపై జీవిస్తాయి. ముఖ్యంగా కలప, ఎండిన ఆకులు, మట్టి, జంతువుల పేడ వీని ఆహారం. గుర్తించబడిన 4,000 జాతులలో సుమారు 10 శాతం చెద పురుగులు మాత్రమే వాణిజ్యపరంగా ప్రాముఖ్యమున్నవి. ఇవి కట్టడాలకు, పంటలకు, అడవులకు నష్టం కలిగిస్తాయి. ఉష్ణ ప్రాంతాలలో చెద పురుగులు పర్యావరణ పరిరక్షణలో మృతిచెందిన వృక్ష సంబంధమైన వాటిని తిరిగి భూమిలోకి చేరుస్తాయి.

 చెదపురుగు
# రక్తపోటు మందు

అధిక రక్తపోటు సమస్య వైద్యచికిత్సలో భాగంగా **రక్తపోటు మందులు** ఉపయోగిస్తారు. అధిక రక్తపోటు వల్ల ఏర్పడే మయోకార్డియల్ ఇన్ ఫ్రాక్షన్, గుండెపోటు వంటి సమస్యలను నివారించేందుకు అధిక రక్తపోటు చికిత్స ఉద్దేశించబడింది. రక్తపోటును 5 mmHg ప్రమాణం మేరకు తగ్గించగలిగితే గుండె పోటు వచ్చే ప్రమాదం 34శాతం, ఇస్చెమిక్ గుండెజబ్బు ప్రమాదావకాశం 21 శాతం తగ్గుతాయని అధ్యయనాల ద్వారా వెల్లడవుతోంది. అంతేకాక డెమెంటియా, గుండె స్తంభించిపోవడం, ఇతర రక్తప్రసరణ వ్యవస్థ వ్యాధుల వల్ల మరణించే అవకాశాలు గణనీయంగా తగ్గుతున్నట్టు గుర్తించారు. రక్తపోటును తగ్గించేందుకు ఉపయోగించే ఈ రక్తపోటు మందులను వేర్వేరు రకాల పద్ధతుల్లో వర్గీకరించవచ్చు. వాటిలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రముఖంగా ఉపయోగిస్తున్నవి థైయెజైడ్ డైయూరిటిక్స్(Thiazides), ఎ.సి.ఇ. ఇన్హిబిటర్స్(ACE inhibitor), కాల్షియం ఛానెల్ బ్లాకర్స్(calcium channel blockers), బీటా బ్లాకర్స్(beta blockers), యాంజియోటెన్సిన్ 2 రిసెప్టార్ యాంటెగోనిస్ట్స్(angiotensin II receptor inhibitor) అనే వర్గాల రక్తపోటు మందులు.

అధిక రక్తపోటు చికిత్సలో ప్రాథమికంగా ఏ రకమైన మందును ఉపయోగించాలన్న అంశంపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెద్ద ఎత్తున అధ్యయనాలు జరుగుతున్నాయి. వాటి ఫలితంగా పలు దేశాల్లో ఎన్నో మార్గదర్శకాలు (guidelines) రూపుదిద్దుకుంటున్నాయి. రక్తపోటు పెరగడం వల్ల ఏర్పడే ముఖ్యమైన ఆరోగ్యసమస్యలైన గుండె నొప్పి, పోటు, గుండె పనిచేయకపోవడం వంటివాటిని నిరోధించడమే రక్తపోటు చికిత్సకు ప్రాథమిక లక్ష్యం. మందును, మందు మోతాదును నిర్ణయించడంలో రోగి వయసు, రక్తపోటు పెరగడం వల్ల ఏర్పడిన రోగలక్షణాలు, తద్వారా దెబ్బతినే శరీర భాగాలు వంటి అంశాలు పరిగణనలోకి వస్తాయి. వివిధ రక్తపోటు మందుల్లో ప్రభావం చూపే పద్ధతి, రోగంగా పరిణమించడాన్ని (end points) నిరోధించగలిగే సామర్థ్యం, ఖరీదు వంటి వాటిలో తేడావుంటుంది. 2009 వరకూ ఉన్న ఆధారాలు పరిశీలిస్తే థైయాజైడ్ డైయూరెటిక్స్ (thiazide diuretics) అనే వర్గానికి చెందిన మందులు అధిక రక్తపోటు వైద్యచికిత్సలో ప్రథమశ్రేణి వైద్యచికిత్సా విధానంలో భాగంగా నిలుస్తున్నాయి. కానీ వైద్యచికిత్సలో లభించే ఆధారాలను పరిశీలిస్తే అటు సమర్థత కోణంలో కానీ, ఇటు ఖరీదు దృక్కోణంలో కానీ కాల్షియం చానల్ బ్లాకర్స్ (calcium channel blockers), థైయాజైడ్-రకపు డైయూరిటిక్స్ (thiazide-type diuretics) ప్రథమశ్రేణి చికిత్సగా ఎంచవచ్చు.

## మూలాలు
# గోల్డెన్ గేట్

గోల్డెన్ గేట్
**గోల్డెన్ గేట్** అనగా ఉత్తర అమెరికా జలసంధి, అది శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో అఖాతం నుంచి పసిఫిక్ మహాసముద్రమును కలుపుతుంది. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో ద్వీపకల్పం, మారిన్ ద్వీపకల్పముల యొక్క అగ్రముల ద్వారా ఇది నిర్వచించబడింది. 1937లో దీనిపై ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన గోల్డెన్ గేట్ వంతెన నిర్మించబడింది.

## భూగర్భశాస్త్రం

సముద్ర మట్టం అనేక వందల అడుగుల తక్కువగా ఉన్న హిమయుగం చివరి సమయంలో హిమనీనద శాక్రమెంటో నది, సాన్ జోక్యూయిన్ నది జలాలు మహాసముద్రంలోకి వాటి మార్గంలో పోతూ రాతిమట్టానికి శుభ్రపరుస్తూ ఒక లోతైన ఛానల్ ఏర్పరచాయి. ఈ జలసంధి దాని యొక్క లోతు వలన, పసిఫిక్ మహాసముద్రం నుండి వచ్చే శక్తివంతమైన అలల ప్రవాహాల వలన నేడు బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది. దీని యొక్క నీటిలో అనేక సుడిగుండాలు ఏర్పడుతుంటాయి. దీని యొక్క బలమైన ప్రవాహాలు, రాతి దిబ్బలు, పొగమంచు కారణంగా గోల్డెన్ గేట్ సైట్ నందు 100 కు పైగా నౌకా భంగాలు జరిగాయి.

గోల్డెన్ గేట్ వంతెన, విహంగ వీక్షణ
## వాతావరణం

గోల్డెన్ గేట్ ద్వారా శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో అఖాతంలోకి ప్రవేశిస్తున్న పొగమంచు (ఆగష్టు 2012 లో)
గోల్డెన్ గేట్ తరచుగా ముఖ్యంగా వేసవిలో పొగమంచుతో కప్పబడి ఉంటుంది.

## గోల్డెన్ గేట్ బ్రిడ్జి

* ప్రధాన వ్యాసం గోల్డెన్ గేట్ వంతెన

గోల్డెన్ గేట్ వంతెన అనేది పసిఫిక్ సముద్రంలోని శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో అఖాతం ప్రారంభం గోల్డెన్ గేట్‌పై నిర్మించిన ఒక గొలుసు వంతెన. U.S. రూట్ 101, కాలిఫోర్నియా స్టేట్ రూట్ 1ల్లో భాగంగా ఉన్న, ఇది శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో ద్వీపకల్పంలోని ఉత్తర కొనపై ఉన్న శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో నగరాన్ని మారిన్ కౌంటీతో కలుపుతుంది. గోల్డెన్ గేట్ వంతెన అనేది 1937లో ఇది పూర్తి అయిన సమయానికి ప్రపంచంలోని పొడవైన గొలుసు వంతెన పరిధిగా పేరు గాంచింది, కాలిఫోర్నియా, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో, సంయుక్త రాష్ట్రాల్లోని అంతర్జాతీయంగా గుర్తించబడిన చిహ్నాల్లో ఒకటిగా ఖ్యాతి గడించింది. ఇది పూర్తి అయిన తర్వాత దీని పరిధి పొడవును ఎనిమిది ఇతర వంతెనలు అధిగమించినప్పటికీ, ఇది ఇప్పటికీ న్యూయార్క్ సిటీలోని వెరాజానో-నేరోస్ వంతెన తర్వాత సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో రెండవ పొడవైన గొలుసు వంతెన ప్రధాన పరిధిగా గుర్తించబడింది. దీనిని అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ సివిల్ ఇంజినీర్స్ ఆధునిక ప్రపంచ వింతలలో ఒకటిగా పేర్కొంది. ఫ్రోమెర్స్ పర్యాటక బృందం గోల్డెన్ గేట్ వంతెనను "ప్రపంచంలోని అత్యంత సుందరమైన, ఎక్కువగా ఫోటోలు తీసే వంతెన"గా పేర్కొన్నారు (అయితే ఫ్రోమెర్స్ ఇంగ్లండ్, లండన్‌లోని టవర్ వంతెనను కూడా అత్యధికంగా ఫోటోలు తీసే ప్రాంతంగా పేర్కొన్నారు).

 మారిన్ భూఅగ్రభాగాల నుండి రెండు వంతెనలు, కోయిట్ టవర్, ఫోర్ట్ మాసన్ తో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో
## ఇవి కూడా చూడండి

గోల్డెన్ గేట్ వంతెన

## మూలాలు

## బయటి లింకులు