Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# వ్యవసాయశాస్త్రం

**వ్యవసాయశాస్త్రం** ఉత్పత్తి శాస్త్ర, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ఆహార, ఇంధన, ఫైబర్ కొరకు మొక్కలను ఉపయోగించుట, పునరుద్ధరణ. వ్యవసాయశాస్త్రం మొక్క జన్యుశాస్త్రం, మొక్కల శరీర ధర్మ శాస్త్రం, వాతావరణ శాస్త్రం, నేల శాస్త్రం యొక్క పరిధిలో పని చేస్తుంది. వ్యవసాయ శాస్త్రం, జీవశాస్త్రం, రసాయనశాస్త్రం, ఆర్థిక, జీవావరణ, భూగోళ శాస్త్రం, జన్యుశాస్త్రం వంటి శాస్త్రాల కలయిక అంటారు. వ్యవసాయవేత్తలు నేడు ఆహార ఉత్పత్తి, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం సృష్టించడం, వ్యవసాయ నిర్వహణ పర్యావరణ ప్రభావం, మొక్కలు నుండి శక్తి సృష్టించడం వంటి వాటితో సహా అనేక విషయాలలో పాలుపంచుకుంటున్నారు. వ్యవసాయ వేత్తలు తరచుగా పంట మార్పిడి, ఇరిగేషన్ అండ్ డ్రైనేజ్, మొక్కల ఉత్పత్తి, మొక్కల శరీర ధర్మ శాస్త్రం, నేల వర్గీకరణ, భూసారం, కలుపు నియంత్రణ, కీటకాలు, తెగుల నివారణ వంటి వాటిలో తెలియపర్చటానికి ప్రత్యేకతను కనబరుస్తారు.

## వ్యవసాయశాస్త్ర పాఠశాలలు

వ్యవసాయశాస్త్ర కార్యక్రమాలను కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రత్యేక వ్యవసాయ పాఠశాలలు అందిస్తున్నాయి. వ్యవసాయశాస్త్రం కార్యక్రమాలు తరచూ వ్యవసాయం, జీవశాస్త్రం, రసాయనశాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం విభాగాల పరిధితో సహా మొత్తం తరగతులతో ముడిపడి ఉన్నాయి. వారికి సాధారణంగా నాలుగు నుండి పన్నెండు సంవత్సరాలు పట్టవచ్చు. అనేక కంపెనీలు వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త శిక్షకులకు శిక్షణ చెల్లింపులను గ్రాడ్యుయేట్ తరువాత తమ కోసం పనిచేయడానికి అంగీకారంగా కళాశాలకు చెల్లిస్తున్నాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* వ్యవసాయం
* హరిత విప్లవం
* ఖచ్చితత్వ వ్యవసాయం

## సూచికలు

## బయటి లింకులు
# రానన్కులేసి

| రానన్కులేసి Temporal range: Cretaceous–Recent
 |
| --- |
|  |
| *Ranunculus auricomus* (type species)
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| (unranked):
 | పుష్పించే మొక్కలు
 |
| (unranked):
 | యుడికాట్స్
 |
| Order:
 | Ranunculales
 |
| Family:
 | **రానన్కులేసి** Juss.
 |
| ఉపకుటుంబాలు
 |
| * Hydrastidoideae
* Glaucidioideae
* Coptoideae
* Thalictroideae
* Ranunculoideae
 |

రానన్కులేసి (**Ranunculaceae**; **buttercup** or **crowfoot family**; Latin *rānunculus* "little frog", from *rāna* "frog") పుష్పించే మొక్కలలోని ప్రజాతి. ఇందులో సుమారు 1700 జాతుల మొక్కలు ఇంచుమించు 60 ప్రజాతులలో ప్రపంచమంతా విస్తరించాయి.

వీనిలో అతి పెద్ద ప్రజాతులు : రానన్కులస్ (*Ranunculus*) - 600 జాతులు, డెల్ఫినియమ్ (*Delphinium*) -365 జాతులు, థాలిక్ట్రమ్ (*Thalictrum*) - 330 జాతులు, క్లెమాటిస్ (*Clematis*) - 325 జాతులు, ఎకోనిటమ్ (*Aconitum*) - 300 జాతులు.

## ప్రజాతులు

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * *ఎకోనిటమ్* L.
* *Actaea* L.
* *Adonis* L.
* *Anemoclema* (Franch.) W.T.Wang
* *Anemone* L.
* *Anemonopsis* Siebold & Zuccarini
* *Aquilegia* L.
* *Asteropyrum* J.R.Drumm. & Hutch.
* *Barneoudia* Gay
* *Beesia* Balf.f. & W.W.Sm.
* *Calathodes* Hook.f. & Thomson
* *Callianthemum* C.A.Mey.
* *Caltha* L.
 | * *Ceratocephala* Moench
* *Cimicifuga* Wernisch.
* *Clematis* L.
* *Consolida* Gray
* *Coptis* Salisb.
* *Delphinium* L.
* *Dichocarpum* W.T.Wang & P.K.Hsiao
* *Enemion* Rafinesque
* *Eranthis* Salisb.
* *Glaucidium* Siebold & Zuccarini
* *Halerpestes* Greene
* *Hamadryas* Comm. ex Juss.
* *Helleborus* L.
 | * *Hydrastis* L.
* *Isopyrum* L.
* *Knowltonia* Salisb.
* *Laccopetalum* Ulbr.
* *Leptopyrum* Reichenbach
* *Metanemone* W.T.Wang
* *Miyakea* Miyabe & Tatew.
* *Myosurus* L.
* *Naravelia* Adans.
* *Nigella* L.
* *Oreithales* Schltdl.
* *Oxygraphis* Bunge
* *Paraquilegia* J.R.Drumm. & Hutch.
 | * *Paroxygraphis* W.W.Sm.
* *Ranunculus* L.
* *Semiaquilegia* Makino
* *Souliea* Franch.
* *Thalictrum* L.
* *Trautvetteria* Fisch. & C.A.Mey.
* *Trollius* L.
* *Urophysa* Ulbr.
* *Xanthorhiza* Marshall
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * *Anemonella* Spach → Thalictrum
 | * *Hepatica* Mill.
* *Pulsatilla* Mill. → Anemone
 | * *Psychrophila* (DC.) Bercht. & J.Presl → Caltha
 |

## మూలాలు
# అంతరిక్షం

A right-handed three-dimensional Cartesian coordinate system used to indicate positions in space.
**అంతరిక్షం** అనంతమైన త్రిపరిమాణాత్మక ప్రదేశము. భూవాతావరణ కక్ష్యకు అవతల ఉన్న, హద్దులు లేని అనంతమైన భాగాన్ని అంతరిక్షం (స్పేస్) అంటారు. ఫలానా చోట భూవాతావరణం అంతమై, అంతరిక్షం మొదలౌతుందని విభజన రేఖ గీయటం కష్టం. అంతరిక్షం దగ్గరవుతున్నకొద్దీ, వాతావరణం కొద్ది కొద్దిగా పలుచబడిపోతుంది. వాతావరణంలోని ముప్పావుభాగం భూమిచుట్టూ 11 కి.మీ.లలోనే కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. అంతరిక్షం నుండి భూమిని చేరుకుంటున్నప్పుడు, భూమి ఉపరితలానికి 120 కి.మీ.ల నుండే భూవాతావరణ ప్రభావాన్ని పసిగట్టవచ్చు. కొన్ని సందర్భాలలో, కార్మాన్ రేఖను భూవాతావరణానికీ, అంతరిక్షానికీ మధ్యన విభజన రేఖగా పరిగణిస్తూ ఉంటారు, ఇది భూమి ఉపరితలానికి 100 కి.మీ.ల దూరంలో నెలకొని ఉంటుంది. ఆకాశంలో మనకు కనిపించే కోటానుకోట్ల నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, తోకచుక్కలు మొదలయిన అంతరిక్ష పదార్ధాల సముదాయమునే విశ్వము అంటాం. అంతరిక్షంలోని ప్రతీ అణువు కణాలతోను, కొన్ని శక్తులతోను ఏర్పడింది. అంతరిక్షంలోని ప్రతీ అణువు ఏ చోటకు వెళ్ళినా, దానిలోని శక్తులు ఒకే విధముగా ఉంటాయి. భౌతిక అంతరిక్షాన్ని తరచుగా మూడు సరళ పరిమితులుగా పేర్కొంటారు. అయితే ఇదే సమయంలో ఆధునిక భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు ఈ అనంతమైన భాగాలను నాలుగు అవిభక్త (క్వాంటినం) పరిమాణాల (డైమెన్షనల్) అంతరిక్షకాలం (స్పెస్ టైం) అంటున్నారు. గణితశాస్త్రంలో, "స్పేస్" పరిమాణాలను, వివిధ సంఖ్యలు, వివిధ అంతర్లీన నిర్మాణాలతో పరీక్షించారు. భౌతిక విశ్వాన్ని అర్థం చేసుకునేందుకు, సైద్ధాంతిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన అంతరిక్ష భావనను పరిగణిస్తారు.

అంతరిక్షం లోకి వెళ్ళిన తొలి భారతీయ వ్యోమగామి రాకేశ్ శర్మ. అంతరిక్షంలోకి వెళ్ళిన ప్రపంచపు వ్యోమగాములలో ఇతను 138 వ వాడు. 1984 ఏప్రిల్ 3 న సోవియట్ యూనియన్ (ప్రస్తుతపు రష్యా) కు చెందిన సోయజ్ టి-11 రాకెట్ ద్వారా మరో ఇద్దరు రష్యన్ వ్యోమగాములతో కలిసి బైకనూర్ అంతరిక్ష కేంద్రం నుంచి అంతరిక్షంలోకి వెళ్ళినాడు.

## బయటి లింకులు
# సీలియేటా

| సీలియేటా Temporal range:
 |
| --- |
|  |
| "Ciliata" from Ernst Haeckel's *Kunstformen der Natur*, 1904
 |
| Scientific classification
 |
| Domain:
 | Eukarya
 |
| Kingdom:
 | Chromalveolata
 |
| Superphylum:
 | ఆల్వియోలేటా
 |
| Phylum:
 | **సీలియోఫోరా** Doflein, 1901 *emend.* |
| Classes
 |
|
Karyorelictea
Heterotrichea
Spirotrichea
Litostomatea
Phyllopharyngea
Nassophorea
Colpodea
Prostomatea
Oligohymenophorea
Plagiopylea
See text for subclasses.

 |

**సీలియేటా** లేదా **సీలియోఫోరా** (Ciliata or Ciliophora) జీవులలోని ఒక వర్గం. ఇవి శైలిక (Cilia) ల ద్వారా చలిస్తాయి.

## వర్గీకరణ

*Stentor roeseli*
### Subphylum Postciliodesmatophora

* Class Karyorelictea
* Class Heterotrichea (e.g. *Stentor*)

### Subphylum Intramacronucleata

Oxytricha trifallax
* Class Spirotrichea
	+ Subclass Choreotrichia (e.g. *Tintinnidium*)
	+ Subclass Oligotrichia (e.g. *Halteria*)
	+ Subclass Stichotrichia (e.g. *Stylonychia*)
	+ Subclass Hypotrichia (e.g. *Euplotes*)

A trophozoite of *Balantidium coli*
* Class Litostomatea
	+ Subclass Haptoria (e.g. *Didinium*)
	+ Subclass Trichostomatia (e.g. *Balantidium*)
* Class Phyllopharyngea
	+ Subclass Phyllopharyngia
	+ Subclass Rhynchodia
	+ Subclass Chonotrichia
	+ Subclass Suctoria (e.g. *Podophrya*)
* Class Nassophorea
* Class Colpodea (e.g. *Colpoda*)
* Class Prostomatea (e.g. *Coleps*)
* Class Oligohymenophorea
	+ Subclass Peniculia (e.g. *Paramecium*)
	+ Subclass Hymenostomatia (e.g. *Tetrahymena*)
	+ Subclass Scuticociliatia
	+ Subclass Peritrichia (e.g. *Vorticella*)
	+ Subclass Astromatia
	+ Subclass Apostomatia
* Class Plagiopylea
# లామియేసి

| మింట్ కుటుంబం
 |
| --- |
|  |
| Lemon balm (*Melissa officinalis*)
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| Division:
 | మాగ్నోలియోఫైటా
 |
| Class:
 | మాగ్నోలియోప్సిడా
 |
| Order:
 | లామియేలిస్
 |
| Family:
 | **లామియేసి** Lindley
 |
| ప్రజాతి
 |
|
Many, see text

---

Ref: Watson and Dallwitz 2002-07-22

 |

**లామియేసి** (Lamiaceae) కుటుంబములో సుమారు 180 ప్రజాతులు, 3,500 జాతుల మొక్కలు ఉన్నాయి. ఇవి ఎక్కువగా ఉష్ణ, సమశీతోష్ణ మండలాలఓ విస్తరించి ఉన్నాయి. భారతదేశంలో 64 ప్రజాతులు, 400 జాతులను గుర్తించారు.

## కుటుంబ లక్షణాలు

* గుల్మాలు, శాఖీయ భాగాలు కేశాలతో కప్పబడి ఉంటాయి.
* కాండము నలుపలకలుగా ఉంటుంది.
* సువాసన గల లఘుపత్రాలు, అభిముఖ డెకుసేట్ పత్ర విన్యాసము.
* థైర్పస్ లేదా వర్టిసిలాస్టర్ పుష్ప విన్యాసము.
* పాక్షిక సౌష్టవ యుతము, అండకోశాధిస్థిత పుష్పాలు.
* రెండు పెదవులుగా చీలిన ఆకర్షణ పత్రావళి.
* ద్విదీర్ఘ, మకుట దళోపరిస్థిత కేసరాలు.
* ద్విఫలదళ, సంయుక్త అండాశయము.
* పీఠ అండాన్యాసము.
* పీఠ సంబంధ కీలము.
* కార్సెరూలస్ ఫలము.

## ఆర్ధిక ప్రాముఖ్యత

ఈ కుటుంబములోని అనేక మొక్కల నుండి సుగంధ తైలం లభిస్తుంది.

* రోస్ మెరినస్ అఫిసినాలిస్ నుండి రోస్ మేరి తైలం తయారుచేస్తారు.
* లావెండ్యులా పుష్పాలు, పత్రాల నుండి లావెండరు నూనెను తీస్తారు. దీనిని సబ్బులు, తలనూనెలు, పౌడరుల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.
* మెంథా జాతుల నుండి మింట్ తైలం లభిస్తుంది. దీనిని పిప్పర్ మింట్ లలోను, పౌడరులలోను, మందుగాను వాడతారు.
* సాల్వియా జాతుల నుండి సేజ్ తైలం లభిస్తుంది.
* థైమస్ వల్గారిస్ నుండి థైమాల్ లభిస్తుంది. దీనిని టూత్ పేస్టుల తయారీలో వాడతారు.
* కొన్ని మొక్కలు మందు మొక్కలుగా ఉపయోగపడతాయి. తులసి ఆకులను దగ్గు, జలుబు నివారణకు ఉపయోగిస్తారు.
* పుదీనా ఆకును ఆకు కూరగా వాడతారు.
* చాలా జాతులను సాల్వియా, కోలియస్, లావెండ్యులా జాతులను తోటలలో అందం కోసం పెంచుతారు.

## ముఖ్యమైన మొక్కలు

* ఆసిమమ్ (Ocimum) - తులసి
* ల్యూకాస్ (Leucas) - తుమ్మి
* లావెండ్యులా (Lavendula) - లావెండర్ మొక్క
* కోలియస్ (Coleus) :
	+ కోలియస్ ఆరోమాటికస్ - వాము ఆకు
	+ కోలియస్ బ్లూమై - నెమలి పింఛము
* లియోనైటిస్ ఆక్సిల్లారిస్ - రణభేరి
* సాల్వియా (Salvia) - సేజ్
* మెంథా (Mentha) - పుదీనా
* విటెక్స్ (Vitex) :
	+ విటెక్స్ నెగుండొ - సింధువార/వావిలి
	+ విటెక్స్ ట్రైఫోలియా - నీరువావిలి
* గుమ్మడి టేకు
* ఓరిగేనమ్ మజొరానా - మరువము
* పాషాణ భేది
* హిప్టిస్ (Hyptis) :
	+ హిప్టిస్ సువియోలెన్స్ - సీమ తులసి
* హిస్సాపస్ (Hyssopus) - హిస్సాప్
# యవలు

| యవలు
 |
| --- |
|  |
| Barley field
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| Division:
 | మాగ్నోలియోఫైటా
 |
| Class:
 | Liliopsida
 |
| Order:
 | Poales
 |
| Family:
 | పోయేసి
 |
| Genus:
 | *Hordeum* |
| Species:
 | H. vulgare |
| Binomial name
 |
| Hordeum vulgare లి.
 |

**యవలు** ఒక గడ్డి జాతిమొక్క. దీన్ని బార్లీ అనే ఇంగ్లీషు మాటతో ఎక్కువగా పిలుస్తారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమశీతోష్ణ వాతావరణంలో పండించే ప్రధాన ధాన్యపు రకం ఇది. మానవుడు సాగు చేసిన మొదటి ధాన్యాలలో ఇదొకటి, ముఖ్యంగా యురేషియాలో 10,000 సంవత్సరాల క్రితమే దీన్ని పండించారు. బార్లీని జంతువులకు మేతగా, బీరు వంటి స్వేదన పానీయాలకు అవసరమైన పులియబెట్టిన పదార్థాల వనరుగాను, వివిధ ఆరోగ్య ఆహారాలలో ఒక భాగంగానూ ఉపయోగిస్తారు. దీన్ని సూప్ లలోను, బార్లీ రొట్టెలోనూ ఉపయోగిస్తారు.

2017 లో 14.9 కోట్ల టన్నుల ఉత్పత్తితో మొక్కజొన్న, బియ్యం, గోధుమల తరువాత బార్లీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా నాల్గవ స్థానంలో ఉంది.

బార్లీ ప్రసక్తి ఋగ్వేదంలోను ఇతర గ్రంథాల్లోనూ అనేకసార్లు వస్తుంది. హరప్పా నాగరికతలో 5700–3300 సంవత్సరాల క్రితం బార్లీ సాగు జాడలు కనుగొన్నారు.

బార్లీ గింజలు ఆరోగ్యానికి చాలా మంచిది, రక్తపోటు, కొలెస్ట్రాల్, అధిక బరువుని తగ్గించేస్తుంది.పిల్లలకి బార్లీ నీరు పట్టించడం వల్ల మలబద్ధకం వంటి సమస్యలు ఉండవు.

## మూలాలు
# చిరుధాన్యం

చేనులో సజ్జలు
**చిరుధాన్యాలు** లేదా **తృణధాన్యాలు** (**Millets**) ఆహార ధాన్యాలలో చిన్న గింజ కలిగిన గడ్డిజాతి పంటలు. వీటిని ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆహారం కోసం, పశుగ్రాసం కోసం పెంచుతున్నారు. ఇవి ఒక శాస్త్రవిభాగం కాదు; వీటి సామాన్య లక్షణం చిన్న విత్తనాన్ని కలిగియుండడం మాత్రమే. ఇవి నీరు తక్కువగా అందే మెట్టప్రాంతాలలో పండి, పేదదేశాల ప్రజల ఆహారపు అవసరాల్ని తీరుస్తాయి.

## చిరుధాన్యాలలో రకాలు

పండిన వరిగె
చిరుధాన్యాలలో చాలా జాతుల మొక్కలు పోయేసి (Poaceae) కుటుంబంలో ముఖ్యంగా పానికోయిడే (Panicoideae) ఉపకుటుంబంలో ఉన్నాయి.

వీనిలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాముఖ్యత ననుసరించి ముఖ్యమైన జాతులు.: బ్రాకెట్ లో ఆంగ్ల అనువాదము ఇవ్వబడింది.

1. జొన్నలు (Sorghum)
2. సజ్జలు (Pearl millet)
3. కొఱ్ఱలు (Foxtail millet)
4. వరిగెలు (Proso millet)
5. రాగులు (Finger millet)

ఇతర తక్కువ ప్రాముఖ్యత కలిగిన చిరుధాన్యాలు:

1. వరకు
2. కులై
3. కుసుములు
4. అరికెలు (Kodo millet)
5. అండు కొర్రలు
6. సామలు (Little millet)
7. ఊదలు (Indian barnyard millet)

## చిరుధాన్యాల ఉపయోగాలు

Millet beer in Cameroon
చిరుధాన్యాలు ప్రాచీనకాలం నుంచి మానవ పరిణామక్రమంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించాయి. వర్షాభావ, ఎడారి ప్రాంతంలో ఈ ధాన్యాలు మానవులకు, పశువులకు ముఖ్య ఆహారం. భారతదేశములో జొన్నలు, సజ్జలు, రాగులు, వరిగెలు ఈనాటికీ వాడుకలో ఉన్నాయి. ఆఫ్రికా ఖండంలో కూడా తృణధాన్యాలు ప్రధానాహారం.

ఈజిప్ట్ నందు, గ్రీస్ లో క్రీ.పూ లోనే చిరుధాన్యాలతో మద్యమును తయారుచేసారు. చైనా, జపాన్, ఇండొనేషియా లలో నూడుల్స్ తయారీకి ఈనాటికీ వాడుచున్నారు.

ఈ ధాన్యాలను ప్రాంత ఆహార అలవాట్లను బట్టి జావ కానూ, రొట్టె గానూ, లేదా సంకటి గానూ వాడెదరు. ఈ ధాన్యాల గడ్ది పసుగ్రాసంగా పనికి వచ్చును. నవీనకాలంలో తృణధాన్యాల వాడుక తగ్గిననూ ప్రస్తుతకాలంలో వీటి వాడుక మళ్ళీ పెరుగుతున్నది.

చిరుధాన్యాలు
## పోషక విలువలు

చిరుధాన్యాలు పోషకవిలువలలో దాదాపు గోధుమలతో సరితూగును. మాంసకృత్తులు దాదాపు 10% బరువును కలిగివుంటాయి.
విటమిన్ బి12, బి17, బి6, కూడా ఎక్కువ శాతం వుంటాయి. ఎక్కువ పీచుపదార్థాలు కలుగివుంటాయి కాబట్టి చిరుధాన్యాలు అరుగుదలకు, మధుమేహ వ్యాధిగ్రస్తులకు చాలా మంచివి. అంతేకాక చిరుధాన్యాల్లో పిల్లలకు, వృద్దులకు కావలసిన పోషకాలు ఎక్కువగా వుండుటచేత భారతదేశంలో వీటి వాడుక ఎక్కువ.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

*
* "Millets". *Alternative Field Crops Manual*.
* "Vegetarians in Paradise: Millet History, Millet Nutrition, Millet Recipe". Archived from the original on 2009-04-30. Retrieved 2009-03-14.
# పుష్పించే మొక్కలు

| పుష్పించే మొక్కలు Temporal range: Late Jurassic - Recent
 |
| --- |
|  |
| *Magnolia virginiana* flower
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| Division:
 | **మాగ్నోలియోఫైటా** |
| Classes
 |
|
మాగ్నోలియోప్సిడా - ద్విదళబీజాలు
లిలియోప్సిడా - ఏకదళబీజాలు

 |

సృష్టిలో జీవులన్నింటిలో సుందరమైనవి **పుష్పించే మొక్కలు**.

## ప్రధాన లక్షణాలు

* పుష్పించే మొక్కలు దాదాపుగా ఈ భూప్రపంచమంతటా విస్తరించి ఉన్నాయి.
* ఇవి గుల్మాలుగా గానీ, పొదలుగా గానీ, వృక్షాలుగా ఉండవచ్చు.
* ఇవి ప్రత్యుత్పత్తి కోసం పుష్పాలనుగాని లేదా పుష్పాలతో క్రియాసామ్యమైన శంకులనుగాని ఏర్పరుస్తాయి.
* వీటిలో భిన్నరూప ఏకాంతర జీవిత దశలు ఉంటాయి. సిద్ధబీజదం ప్రబలమైన దశ. సంయోగబీజదం క్షీణించి ఉంటుంది. అందువల్ల సంయోగబీజదం పోషణకోసం పూర్తిగా సిద్ధబీజదంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
* పిండాన్ని కలిగిన బహుకణ విత్తనం ఏర్పడుతుంది.
* ఇవి సంక్లిష్ట నాళికా కణజాలాలతో బాగా సంవిధానం చెందిన సిద్ధబీజదాన్ని కలిగి ఉండే నిజమైన మొక్కలు.

## వర్గీకరణ

ఏకదళ, ద్విదళబీజాల మొలకలు.
పుష్పించే మొక్కలు ఉపరాజ్యంలో ఒకే ఒక విభాగం ఉంది. అది స్పెర్మటోఫైటా (Spermatophyta). ఇవి ఫలయుతమైన లేదా ఫలరహితమయిన బీజయుత మొక్కలు. వీటిని రెండు ఉపవిభాగాలుగా విభజించారు.

### వివృతబీజాలు

వివృతబీజాలు (Gymnospermae) అండాశయం, ఫలంలేని పుష్పించే మొక్కలు. వీటి విత్తనాలను కప్పుతూ ఫలకవచం ఉండకపోవడం వల్ల విత్తనాలు నగ్నంగా ఉంటాయి.

### ఆవృతబీజాలు

ఆవృతబీజాలు (Angiospermae) అండాశయాలను, ఫలాలను కలిగి ఉండే పుష్పంచే మొక్కలు. వీటి విత్తనాలను ఆవరించి ఫలకవచం ఉంటుంది.
ఆవృతబీజాలు రెండు రకాలు. అవి:
1. ద్విదళబీజాలు: విత్తనంలో రెండు బీజదళాలు ఉండటం వీటి ప్రధాన లక్షణం.
2. ఏకదళబీజాలు: విత్తనంలో ఒకే బీజదళం ఉండటం వీటి ప్రధాన లక్షణం.

## వైవిధ్యం

వివిధ ఆకారాలు, రంగుల పుష్పాలు.
The most diverse families of flowering plants, in order of number of species, are:

1. ఆస్టరేసి లేదా కంపోజిటే (daisy కుటుంబం): 23,600 జాతులు
2. ఆర్కిడేసి (ఆర్కిడ్ కుటుంబం): 21,950 జాతులు
3. ఫాబేసి లేదా లెగూమినేసి (pea కుటుంబం): 19,400 జాతులు
4. రూబియేసి (madder కుటుంబం): 13,183 జాతులు
5. పోయేసి లేదా గ్రామినే (గడ్డి కుటుంబం): 10,035 జాతులు
6. లామియేసి or Labiatae (mint కుటుంబం): 7,173 జాతులు
7. యుఫోర్బియేసి (spurge కుటుంబం): 5,735 జాతులు
8. సైపరేసి (sedge కుటుంబం): 4,350 జాతులు
9. మాల్వేసి (mallow కుటుంబం): 4,225 జాతులు
10. అరేసి (aroid కుటుంబం): 4,025 జాతులు

## మూలాలు

te:ఆవృతబీజాలు
# ఆస్పరాగేసి

| ఆస్పరాగేసి
 |
| --- |
|  |
| *Asparagus officinalis* in flower
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| (unranked):
 | పుష్పించే మొక్కలు
 |
| (unranked):
 | ఏకదళబీజాలు
 |
| Order:
 | ఆస్పరాగేలిస్
 |
| Family:
 | **ఆస్పరాగేసి** Juss. (1789)
 |
| ప్రజాతులు
 |
| *ఆస్పరాగస్*
*Hemiphylacus* |

**ఆస్పరాగేసి** (లాటిన్ Asparagaceae) పుష్పించే మొక్కలలో ఏకదళబీజాలకు చెందిన ఒక కుటుంబం.ఇది పుష్పించే మొక్కల కుటుంబానికి చెందుతుంది. ఇది మోనోకోట్స్ యొక్క ఆస్పారాబల్స్ యొక్క క్రమంలో ఉంచబడుతుంది ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెరిగే మొక్కల కుటుంబానికి చెందుతుంది

## చరిత్ర

ఈ మొక్కల కుటుంబం అత్యంత వైవిధ్యభరితమైనది. ఆస్పరాగేసి గతంలో గుర్తించిన ఏడు కుటుంబాలను, 114 విభిన్న జాతులను, ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 2900 వ్యక్తిగత జాతులను కలిపింది . అమరిల్లిడేసి మాదిరిగానే, 2003 వరకు ఆస్పరాగేసిగా వర్గీకరించబడిన జాతులు లిలియాసిలో కనుగొన్నారు . జన్యుపరంగా సంబంధం ఉన్నప్పటికీ, లక్షణాలను నిర్వచించడం సవాలుగా ఉంది. పువ్వులు లిల్లీ లాంటివి. వీటిలో లో అనేక రకాల ఆసక్తికరమైన మొక్కలు వర్గీకరించబడ్డాయి,ఇవి ఆర్థిక, ఉద్యాన ,సాంస్కృతిక కలిగి ఉన్నాయి. ఆకుకూర, తోటకూర , కిత్తలి , యుక్కా వంటివి కూడా ఇందులో కనుగొన్నారు

ఆస్పరాగేసి కుటుంబంలో ఒకే జాతి, జాతులు ఉన్నాయి. ఇది శాశ్వత మూలిక. కిరణజన్య సంయోగక్రియకు ఆకుపచ్చ కాండం ప్రాథమిక నిర్మాణంగా మిగిలిపోతుంది. ఆకులు సమాంతర సిరలను కలిగి ఉంటాయి. ప్రత్యామ్నాయంగా కాండం వెంట అమర్చబడి ఉంటాయి. పువ్వులు పుప్పొడి-బేరింగ్, అండాశయ-మోసే భాగాలు రెండింటినీ కలిగి ఉండవచ్చు లేదా ఏకలింగంగా ఉండవచ్చు, అవి ఆకు, కాండం జంక్షన్ నుండి కాండాలపై పెరుగుతాయి. పువ్వులు చిన్నవి, గంట ఆకారంలో ఉంటాయి, 3-భాగాలుగా టాయి . అండాశయం క్రింద జతచేయబడిన సారూప్య సీపల్స్, రేకల (టెపల్స్ అని పిలువబడే) రెండు వోర్ల్స్ కలిగి ఉంటాయి (అనగా, అండాశయం ఉన్నతమైనది). 3 కార్పెల్స్‌తో కూడిన 6 కేసరాలు, 1 అండాశయం ఉన్నాయి. పండు పండినప్పుడు ఎర్రగా ఉండే కండకలిగిన బెర్రీ. ఈ కుటుంబంలోని జాతులు గతంలో లిలియాసిలో భాగంగా పరిగణించబడ్డాయి

## మూలాలు
# ఇరిడేసి

| ఇరిడేసి Temporal range: late Cretaceous - Recent
 |
| --- |
|  |
| *Iris versicolor*, a North American species.
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| (unranked):
 | పుష్పించే మొక్కలు
 |
| (unranked):
 | Monocots
 |
| Order:
 | Asparagales
 |
| Family:
 | **ఇరిడేసి** Juss.
 |

**ఇరిడేసి** (లాటిన్ : **Iridaceae**) పుష్పించే మొక్కలలోని ఏకదళబీజాలుకు చెందిన ఒక కుటుంబం.
దీని పేరు ఐరిస్ (Iris) ప్రజాతికి చెందిన మొక్కలనుండి వచ్చింది. ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించాయి. దీనిలో సుమారు 2000 జాతులు ఉన్నాయి. క్రోకస్ (*Crocus*), ఐరిస్ ప్రజాతులు యూరేసియా పూలలో ప్రముఖస్థానాన్ని ఆక్రమించాయి.

## వర్గీకరణ

 *Aristea africana,* a member of subfamily Aristeoideae
 *Tigridia pavonia,* an ornamental Iridaceae from Mexico
* Subfamily Iridoideae
	+ Tribe Irideae
	+ Tribe Mariceae
	+ Tribe Sisyrinchieae
	+ Tribe Tigridieae
* Subfamily Isophysidoideae
* Subfamily Crocoideae
	+ Tribe Croceae
	+ Tribe Freesieae
	+ Tribe Gladioleae
	+ Tribe Tritoniopsideae
	+ Tribe Watsonieae
* Subfamily Nivenioideae
* Subfamily Patersonioideae
* Subfamily Geosiridoideae
* Subfamily Aristeoideae

## గ్యాలరీ

 *Moraea viscaria*, an African species. Diversity in color and shape of the flowers in Iridaceae is a consequence of their adaptation to different species of pollinators.
A detailed image of the flower of *Sisyrinchium bellum*; note that in this species both whorls of tepals are alike.
 *Neomarica northiana* is a species that shows many differences in color and shape between both whorls of tepals.
 *Libertia peregrinans*
 *Watsonia pyramidata*, note the tubulous corola
 *Gladiolus illyricus*, a European species which shows zygomorphic flowers
 Inflorescence of *Ixia dubia*
A cultivated variety of Crocus
 *Sparaxis tricolor* is cultivated worldwide as an ornamental plant.
## మూలాలు

* Goldblatt, P. & John Manning. 2008. *The Iris Family: Natural History & Classification*. Timber Press, 290 pp. ISBN 9780881928976.
* For a complete description of the diverse types of fruits and seeds in the Iridaceae, see Kirkbride, J.H., Jr., C.R. Gunn, and M.J. Dallwitz. 2006. Family Guide for Fruits and Seeds, vers. 1.0. Iridaceae. Accessed May 18, 2009.
# ఏలియేసి

| ఏలియేసి
 |
| --- |
|  |
| *Allium ursinum* |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| (unranked):
 | పుష్పించే మొక్కలు
 |
| (unranked):
 | ఏకదళబీజాలు
 |
| Order:
 | Asparagales
 |
| Family:
 | **ఏలియేసి** Batsch ex Borkh.
 |
| ప్రజాతులు
 |
|
See text

 |

**ఏలియేసి** (లాటిన్ Alliaceae) పుష్పించే మొక్కలలో ఏకదళబీజాలకు చెందిన కుటుంబం. ఇది అనేది ఆస్పరాగేల్స్ ఆర్డర్, అమరిల్లిడేసి కుటుంబంలోని మోనోకోట్ పుష్పించే మొక్కల ఉపకుటుంబం. ఇది గతంలో అలియాసియే అనే ప్రత్యేక కుటుంబంగా పరిగణించబడింది. ఉపకుటుంబ పేరు అల్లియం అనే రకం జాతి యొక్క సాధారణ పేరు నుండి ఉద్భవించింది. ఇది దాదాపు 18 జాతులతో కూడి ఉంది.

## ముఖ్యమైన మొక్కలు

* ఏలియమ్ (Allium) :
	+ ఉల్లిపాయలు (ఏలియమ్ సీపా)
	+ వెల్లుల్లి (ఏలియమ్ సెటైవమ్)

## ప్రజాతులు

A 1998 treatment of Alliaceae recognized 13 genera. A 2009 reclassification recognized all of these and three more. These 16 genera are listed below.
The following genera are included in the Alliaceae *sensu stricto*:

|  |  |
| --- | --- |
| * *ఏలియమ్*
* *Ancrumia*
* *Erinna*
* *Gethyum*
* *Gilliesia*
* *Ipheion*
* *Leucocoryne*
* *Miersia*
 | * *Milula*
* *Nothoscordum*
* *Schickendantziella*
* *Solaria*
* *Speea*
* *Trichlora*
* *Tristagma*
* *Tulbaghia*
 |

## మూలాలు
# పోయేసి

| పోయేసి
 |
| --- |
|  |
| Flowering head of Meadow Foxtail (*Alopecurus pratensis*), with stamens exserted at anthesis
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| Division:
 | పుష్పించే మొక్కలు
 |
| Class:
 | ఏకదళబీజాలు
 |
| Order:
 | పోయేలిస్
 |
| Family:
 | **పోయేసి** (R.Br.) Barnhart
 |
| ఉపకుటుంబాలు
 |
|
There are 7 subfamilies:
Subfamily అరుండినాయిడే
Subfamily బాంబూసాయిడే
Subfamily Centothecoideae
Subfamily క్లోరిడాయిడే
Subfamily పానికోయిడే
Subfamily పోయిడే
Subfamily Stipoideae

 |

**పోయేసి** లేదా **గ్రామినే** (లాటిన్ Poaceae, Gramineae) పుష్పించే మొక్కలలో ఒక పెద్ద కుటుంబం. దీనిలో 620 ప్రజాతులు, 10,000 జాతులు ఉన్నాయి. ఇవి అన్ని ప్రాంతాలలోను, అన్ని రకాల నేలలలోను పెరుగుతాయి.

## కుటుంబ లక్షణాలు

## ఆర్థిక ప్రాముఖ్యం

* ధాన్యాలు మానవునికి కావలసిన ముఖ్య ఆహారపదార్ధాలు. వరి, గోధుమ, బార్లీ, ఓట్ లు ముఖ్యమైన ధాన్యాలు. వీటినుండి పిండిపదార్ధాలు లభిస్తాయి.
* చెరకు కాండము నుండి చక్కెర, బెల్లంను తయారుచేస్తారు.
* వెదురు కాండాలనుండి, స్టైపా, సామా మొదలైన మొక్కల పత్రాలనుండి లభించే గుజ్జుతో కాగితం, అట్టలను తయారుచేస్తారు.
* వెటివేరియా వేళ్ళు మంచి సువాసనతో ఉంటాయి.
* వెదురు కాండాలను ఇళ్ళు నిర్మించడానికి, బుట్టలు, తడికెలు మొదలగునవి తయారుచేయుటకు ఉపయోగిస్తారు.
* డెండ్రోకలామస్ కాండాలను కుర్చీలు, బల్లలు తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.
* నిమ్మగడ్డి పత్రాల నుండి, వట్టివేరు వేళ్ళ నుండి పరిమళ తైలాలు లభిస్తాయి.
* అనేక రకాల గడ్డి జాతులు పశువులకు ముఖ్యమైన పశుగ్రాసము.

## ముఖ్యమైన మొక్కలు

* ఒరైజా (Oryza) : ఒరైజా సటైవా - (వరి)
* జియా (Zea) : జియా మేస్ - (మొక్కజొన్న)
* వటివేరియా - వట్టివేరు
* గడ్డి
* పోతువెదురు

### బాంబూసాయిడే

* (వెదురు)
* బొంగు వెదురు

### క్లోరిడాయిడే

* ఇల్యూసిస్ కొరకానా - (రాగి)

### పానికోయిడే

* సింబోపోగాన్ - (నిమ్మగడ్డి)
* సక్కారమ్ :
	+ సక్కారమ్ అఫిసినారమ్ - (చెరకు)
	+ సక్కారమ్ స్పాంటేనియమ్ - (కాకిచెరకు)
* సోర్గమ్ వల్గేర్ - (జొన్న)
* సెటారియా ఇటాలికా - (కొఱ్ఱలు)

### పోయిడే

* హార్డియమ్ - (బార్లీ)
* ట్రిటికమ్ - (గోధుమ)

## మూలాలు

* బి.ఆర్.సి.మూర్తి: వృక్షశాస్త్రము, శ్రీ వికాస్ పబ్లికేషన్స్, 2005.
# పామే

| పామే
 |
| --- |
|  |
| కొబ్బరి చెట్టు
 |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ప్లాంటే
 |
| Division:
 | పుష్పించే మొక్కలు
 |
| Class:
 | ఏకదళబీజాలు
 |
| Order:
 | ఎరికేలిస్
 |
| Family:
 | **పామే** Schultz-Schultzenstein
 |
| ప్రజాతి
 |
|
చాలా ఉన్నాయి.

 |

పామే కుటుంబం ఏకదళబీజాలకు చెందినది. వర్గీకరణ శాస్త్రవేత్త లిన్నేయస్ వీనిని "వృక్షసామ్రాజ్యపు రాకుమారులు" (Princes of Plant Kingdom) అని వర్ణించారు.

## కుటుంబ లక్షణాలు

* శాఖారహిత వృక్షాలు, పామ్ ఆకృతి.
* విసనకర్ర వంటి లేదా ఈకల వంటి పత్రాలు.
* స్పాడిక్స్ పుష్ప విన్యాసము.
* ఏకలింగ పుష్పాలు, ఏకలింగాశ్రయి లేదా ద్విలింగాశ్రయి.
* దృఢమైన పరిపత్రము.
* కేసరాలు 3 + 3.
* త్రిఫలదళ అండకోశము, ఫలదళాలు సంయుక్తంగా గాని, విడిగా గాని ఉండవచ్చును.
* ఊర్ధ్వ అండాశయము, స్తంభ అండన్యాసము.
* మృదుఫలము లేదా టెంకె గల ఫలము.
* విత్తనం ఏకదళబీజయుతము, అంకురచ్ఛదయుతము.
* వాయు పరాగ సంపర్కము.

## ఉపయోగాలు

### ఆహార పదార్ధాలు

* **పండ్లు**: ఖర్జూరం, ఈత, తాటి వంటి 100 రకముల చెట్లనుండి రుచికరమైన పండ్లు లభిస్తాయి. తాటిపండ్ల రసం నుండి తాండ్ర, బెల్లం తయారుచేస్తారు.
* **విత్తనాలు**: కొబ్బరి కాయలు అతిపెద్ద విత్తనాలు. దీనిలోని గుజురు మంచి ఆహారం. వివిధరకాలైన వంటలలో ఉపయోగిస్తారు. వక్క విత్తనాలు తాంబూలంలో విరివిగా వాడుతారు.
* **సగ్గుబియ్యం**: కొన్ని రకాల చెట్టు కాండం మధ్యనున్న గుజ్జునుండి తయారుచేస్తారు.
* **పానీయాలు**: కొబ్బరి బొండంలోని నీరు వేసవిలో దాహం తీరుస్తాయి. ఈత, కొబ్బరి, తాటి, జీలుగ చెట్లనుండి కల్లు తీస్తారు.
* **పువ్వులు**: జీలుగు, వక్క చెట్ల కాబేజీలాంటి పువ్వులు కొందరు కొండజాతివారు తింటారు.
* **నూనెలు**: కొబ్బరి నూనె, పామాయిలు వంటలో ఉపయోగిస్తారు.

### కలప

* తాటి మొదలైన చెట్ల భాగాలు గట్టిగా ఉండి ఇల్లు కట్టుకోవడంలో రకరకాలుగా ఉపయోగిస్తారు. కాండం కలపలాగా దూలాలు, స్తంభాలుగా ఉపయోగపడతాయి. తాటాకులు ఇంటికప్పు క్రింద, పందిరిగా వేస్తారు.
* పేము కలపతో కుర్చీలు మొదలైన గృహోపకరణాలు తయారుచేస్తారు.

## కొన్ని ప్రజాతులు

* *అరేకా* – వక్క
* *Bactris* – Pupunha
* *బొరాసస్* – తాటి
* *కలామస్* – పేము
* *కారియోటా* - జీలుగ
* *కోకాస్* – కొబ్బరి
* *Copernicia* – Carnauba wax palm
* *ఇలియాస్* – ఆయిల్ పామ్
* *Euterpe* – Cabbage Heart palm, Açaí palm
* *Jubaea* – Chilean Wine palm, Coquito palm
* *మెట్రోక్సైలాన్* – సగ్గుబియ్యం
* *ఫీనిక్స్* – ఖర్జూరం, ఈత, చిట్టి ఈత
* *ఫైటెలిఫాస్* - దంతపు తాటి
* *Raphia* – Raffia palm
* *Roystonea* – రాయల్ పామ్
* *Sabal* – Palmettos
* *Salacca* – Salak
* *Trachycarpus* – Windmill palm, Kumaon palm
* *Washingtonia*

## ఇవి కూడా చూడండి

* తాళజాతి మొక్కల వనము

## మూలాలు

* బి.ఆర్.సి.మూర్తి: వృక్షశాస్త్రము, శ్రీ వికాస్ పబ్లికేషన్స్, 2005.