Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# రేఖాంశం

అక్షాంశ రేఖాంశాలు
భూగోళం మీద అడ్డంగా, నిలువుగా ఉండే కొన్ని రేఖలను శాస్త్రవేత్తలు ప్రతిపాదించారు. వీటిలో అడ్డంగా ఉండే ఊహారేఖలను అక్షాంశాలు అనీ, నిలువుగా ఉండే ఊహారేఖలను రేఖాంశాలు అనీ వ్యవహరిస్తారు. వీటిని డిగ్రీలలో లెక్కిస్తారు.
ఒక ప్రదేశాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించడానికి ఆ ప్రదేశపు **రేఖాంశం**తో పాటు, అక్షాంశం కూడా తెలియాలి.

* - ఇవి అర్థ వృత్తాలు.
* - ఈ అర్ధవృత్తాలను రేఖాంశాలు అని అంటారు.
* - భూగోళంపై ఒక డిగ్రీ అంతరంతో 360 రేఖాంశాలుంటాయి.
* - ఒక రేఖాంశంపై ఉన్న అన్ని ప్రదేశాల్లో ఒకేసారి మిట్టమధ్యాహ్నం అవుతుంది. అందుకే వీటిని మధ్యాహ్నరేఖలు అని కూడా అంటారు.
* - 0 డిగ్రీల రేఖాంశం గ్రీనిచ్‌లో ఉంది. ఇదే ప్రధాన రేఖాంశం అంటారు.
* - గ్రీనిచ్ రేఖకు తూర్పుగా 180, పశ్చిమంగా 180 రేఖాంశాలున్నాయి. ఇవి రెండు ఒకటే 180 డిగ్రీల రేఖాంశంగా ఉంటుంది. దీన్ని అంతర్జాతీయ దినరేఖ అంటారు.
* - 0 డిగ్రీల రేఖాంశం నుండి తూర్పు 180డిగ్రీల వరకు ఉన్నది పూర్వార్ధగోళం/తూర్పు రేఖాంశాలు అంటారు.
* - 0 డిగ్రీల రేఖాంశం నుండి పడమర 180డిగ్రీల వరకు ఉన్నది పశ్చిమార్ధగోళం/పశ్చిమ రేఖలు అంటారు.
* - భూమి 1డిగ్రీ రేఖాంశం తిరగడానికి 4 నిమిషాల సమయం పడుతుంది.
* - రేఖాంశాలు ధ్రువాల వద్ద కేంద్రీకృతమవుతాయి.
* - రేఖాంశాలు భూమధ్యరేఖ ఎక్కువ వెడల్పుతో ఉంటాయి.
* -ఒక రేఖాంశం విలువ ఆ రేఖాంశంపై ఉన్న బిందువు నుంచి భూమధ్యరేఖ వెంట ప్రధాన రేఖాంశం వరకు ఉన్న కోణీయ దూరానికి సమానం.
* - 15 డిగ్రీలకు ఒక కాలమండలం చొప్పున ప్రపంచాన్ని 360 రేఖాంశాల సహాయంతో 24 కాల మండలాలుగా విభజించారు.
* - రేఖాంశాన్ని ఇంగ్లిష్‌లో లాంగిట్యూడ్ అంటారు.
* - లాంగిట్యూడ్ అనే పదం లాంగిట్యూడో అనే లాటిన్ పదం నుంచి ఉద్భవించింది.
* - ఇవి పూర్తి వృత్తాలు కావు. ధ్రువం నుంచి ధ్రువం వరకు ఉండే అర్ధవృత్తాలు ఇవి.
* - రేఖాంశం ప్రతి అక్షాంశాన్ని ఛేదిస్తుంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
# భ్రమణం

ఒక అక్షాన్ని గూర్చి గోళము యొక్క భ్రమణం
భూమి తన అక్షంపై భ్రమణం (భూభ్రమణం).
**భ్రమణం** అనగా భ్రమణం యొక్క కేంద్రం (లేదా పాయింట్) చుట్టూ ఒక వస్తువు యొక్క ఒక వృత్తాకార గమనము. ఒక త్రిమితీయ వస్తువు ఎల్లప్పుడూ భ్రమణ అక్షమనే ఒక ఊహాత్మక రేఖ చుట్టూ తిరుగుతుంటుంది. అక్షం ద్రవ్యరాశి శరీరం యొక్క కేంద్రకం గుండా వెళ్ళినట్లయితే, ఈ శరీరం తనంతట తనపై తిరగడమని, లేదా స్పిన్ అని చెబుతారు. బాహ్య పాయింట్ గురించి భ్రమణం ఉదా: సూర్యునితో భూమిని పరిభ్రమణం లేదా కక్ష్యాభ్రమణం అంటారు, సాధారణంగా గురుత్వాకర్షణ ప్రభావంతో ఇది ఏర్పడుతుంది.

## భూభ్రమణం

భూభ్రమణం అనగా భూ గ్రహం తన యొక్క యొక్క అక్షం చుట్టూ భ్రమణం చెందటం. భూమి పశ్చిమం నుండి తూర్పు వైపుగా తిరుగుతుంటుంది. ఉత్తర నక్షత్రం లేదా ధృవనక్షత్రము పొలారిస్ నుండి చూస్తే భూమి అపసవ్య దిశలో తిరుగుతుంటుంది. ఉత్తర ధ్రువం, జాగ్రఫిక్ ఉత్తర ధ్రువం లేదా అధిభౌతిక ఉత్తర ధ్రువం అని కూడా పిలవబడుతుంది, ఇది ఉత్తరపు అర్ధగోళంలోని పాయింట్, ఇక్కడ భూమి యొక్క భ్రమణ అక్షం దాని ఉపరితలం కలుస్తుంది. ఈ పాయింట్ భూమి యొక్క ఉత్తర అయస్కాంత ధ్రువమునకు భిన్నమైనది. దక్షిణ ధృవం అనేది అంటార్కిటికాలో భ్రమణము యొక్క భూ అక్షం దాని ఉపరితలం కలిసే మరొక పాయింట్. భూమి సూర్యునికి సంబంధించి 24 గంటల కొకసారి, నక్షత్రాలకు సంబంధించి ప్రతి ఒకసారి 23 గంటల 56 నిమిషాల 4 సెకన్లకు గుండ్రంగా తిరుగుతుంది.
# సెరిస్ (మరుగుజ్జు గ్రహం)

**సెరిస్**
|  |
| Discovery  |
| Discovered by: | గ్యూసిపే పియాజ్జీ |
| Discovery date: | జనవరి 1, 1801 |
| MPC designation: | **1 సెరిస్** |
| Alternative names: | A899 OF; 1943 XB |
| Minor planet category: | మరుగుజ్జు గ్రహం ప్రధాన పట్టీ |
| కక్ష్యా లక్షణాలు
 |
| Epoch November 26, 2005 (JD 2453700.5) |
| అపహేళి: | 447,838,164 km 2.987 AU |
| పరిహేళి: | 381,419,582 km 2.545 AU |
| Semi-major axis: | 414,703,838 km 2.765 956 424 AU |
| అసమకేంద్రత (Eccentricity): | 0.07976017 |
| కక్ష్యా వ్యవధి: | 1679.819 days 4.599 years |
| సగటు కక్ష్యా వేగం: | 17.882 km/s |
| మీన్ ఎనామలీ: | 108.509° |
| వాలు: | 10.586712° |
| Longitude of ascending node: | 80.40696° |
| Argument of perihelion: | 73.15073° |
| భౌతిక లక్షణాలు |
| ద్రవ్యరాశి: | 9.43±0.07×1020 kg |
| సగటు సాంద్రత: | 2.077 ± 0.036 g/cm³ |
| మధ్యరేఖ వద్ద ఉపరితల గురుత్వం: | 0.27 m/s² 0.028 g |
|  పలాయన వేగం: | 0.51 km/s |
| సైడిరియల్ రోజు: | 0.3781 d 9.074170 h |
| అక్షాంశ వాలు: | about 3° |
| ఉత్తర ధ్రువపు రైట్ ఎసెన్షన్: | 19 h 24 min 291° |
| డిక్లనేషన్: | 59° |
| అల్బిడో: | 0.090 ± 0.0033 (V-band geometric) |
| ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత:    కెల్విన్ |

| కనిష్ఠ | సగటు | గరిష్ఠ |
| --- | --- | --- |
|  | ~167 K | 239 K |

 |
| Spectral type: | C |
| Apparent magnitude: | 6.7 to 9.32 |
| Absolute magnitude: | 3.36 ± 0.02 |
| Angular size: | 0.84" to 0.33" |
| విశేషాలు: | Cererian, Cerian |

**సెరిస్** (ఆంగ్లం: **Ceres**; చిహ్నం: ) లేదా '1 సెరిస్' ఒక మరుగుజ్జు గ్రహం, ఇది సౌరమండలము లోని చిన్న మరుగుజ్జు గ్రహం. ఆస్టెరాయిడ్ పట్టీలో ఏకైక మరుగుజ్జు గ్రహం. దీనిని జనవరి 1 1801 లో, గ్యూసిపే పియాజ్జీ కనుగొన్నాడు. దీనికి రోమన్ దేవత 'సెరిస్' పేరును పెట్టాడు.

దీని వ్యాసం దాదాపు 950 కి.మీ.లు గలదు. ఆస్టెరాయిడ్ పట్టీలో, అత్యంత గరిమ గల్గిన శరీరం. ఈ పట్టీ లోని మొత్తం గరిమలో, మూడవ వంతు గరిమ దీని సొంతం. దీని గురుత్వం తక్కువైననూ, దీని శరీరం గుండ్రని ఆకారంలో యున్నది. దీని ఉపరితలం మంచు, హైడ్రేట్లు, లవణాలు, కార్బొనేట్లు, మట్టితో కూడినది.

## స్థితి

సెరిస్, చంద్రుడు, భూమి.
## భౌతిక విషయాలు

పరిమాణ పోలికలు: మొదటి 10 మరుగుజ్జు గ్రహాలు; భూమి యొక్క చంద్రుడితో పోలిక. సెరిస్ ఎ డమ వైపున గలదు.
హబుల్ టెలీస్కోపు చిత్రాలు
## కక్ష్య

సెరిస్ 'కక్ష్య'.
## ఇవీ చూడండి

* సౌరమండలము
* మరుగుజ్జు గ్రహం

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Movie of one Ceres rotation (processed Hubble images)
* How Gauss determined the orbit of Ceres Archived 2008-04-14 at the Wayback Machine from keplersdiscovery.com
* An up-to-date summary of knowledge about Ceres, plus an Earth-Ceres size comparison (the Planetary Society) Archived 2008-09-17 at the Wayback Machine
* A simulation of the orbit of Ceres
* A website dedicated entirely to 1 Ceres Archived 2015-09-30 at the Wayback Machine
# కెల్విన్

సెల్సియస్, కెల్విన్ మానంలో ఉష్ణమాపకం
**కెల్విన్** (Kelvin (symbol: K) ఉష్ణోగ్రత యొక్క కొలమానము, ఏడు మూల SI మెట్రిక్ పద్ధతి ప్రమాణాలలో ఒకటి. కెల్విన్ కొలమానంలో ఉష్ణగతిశాస్త్రం ప్రకారం శూన్యం (అనగా 0 K) వద్ద ఉష్ణ శక్తి లేకపోవడం. కెల్విన్ అనేది ఐరిష్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త, ఇంజినీరు అయిన విలియం థాంసన్, మొదటి బేరన్ కెల్విన్ (William Thomson, 1st Baron Kelvin (1824–1907) ) పేరు మీద నామకరణం చేయబడింది. ఇతడు పరమ కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత స్థానం (absolute zero point) కనుగొనేందుకు ప్రయత్నించాడు. కెల్విన్‌ కొలమానంలో - ఉదాహరణకి, పరమ కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత స్థానం 0 K అని రాస్తారు తప్ప 0°K అని రాయకూడదు. అనగా కెల్విన్ కొలమానం వాడేటప్పుడు డిగ్రీలని సూచించే చిన్న సున్నని రాయనక్కర లేదు. ఇది అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల ప్రకారం ఉన్న ఆచారం.

1) కిలోగ్రాము, కెల్విన్, మోల్, ఆంపియర్ యూనిట్ల కొలతల్లో మార్పులకు భారత్ అంగీకరించింది. ఈ మార్పులను ఎప్పటి నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి ?

* జ: 2019 వాతావరణ శాస్త్రం దినమైన మే 20 నుంచి\*

2) ఏడు ప్రామాణిక కొలతల్లో నాలుగింటికి కొత్త ప్రమాణాలను నిర్దేశిస్తూ 2018 నవంబరు 16న ఎక్కడ జరిగిన సమావేశంలో తీర్మానం చేశాయి ?

* జ: పారిస్ లో\*

3) ప్రామాణిక కొలతలకు సంబంధించి మెట్రిక్ వ్యవస్థను వందకు పైగా దేశాలు ఎప్పటి నుంచి అనుసరిస్తున్నాయి ?

* జ: 1889 నుంచి\*
# లోలకము

Simple gravity pendulum
An animation of a pendulum showing the velocity and acceleration vectors (**v** and **A**).
**లోలకము** (ఆంగ్లం Pendulum) కాలాన్ని కొలిచే గడియారం నిర్మాణంలో ప్రధానమైన సాధనము.
కొన్ని గడియారాలలో ఒక లోలకం అటూ ఇటూ ఊగుతూ కనిపిస్తుంది. అది ఒక చివర నుండి మరొక చివరకు వెళ్ళి మళ్ళీ మొదటి స్థానానికి వస్తే ఒక కంపనం పూర్తి చేసిందని అంటాము. ఇలాంటి ఒక కంపనం పూర్తిచేయడానికి పట్టే కాలవ్యవధినే ఆవర్తన కాలం అంటారు.
ఊయల పనిచేసే విధానం లోలకం లాగే ఉంటుంది.

1602 వ సంవత్సరంలో గెలీలియో గెలిలీ మొదటిసారిగా లోలకం మీద శాస్త్రీయ పరిశోధన చేశాడు. క్రమం తప్పకుండా అటూ ఇటూ ఊగే లోలకాన్ని కాలం కొలవడానికి వాడేవారు. 1930 దశకం దాకా కాలాన్ని కొలవడానికి ఇదే ఖచ్చితమైన మార్గంగా ఉండేది. క్రిస్టియన్ హైగెన్స్ 1658 లో లోలక గడియారాన్ని కనుగొన్నాడు. దీన్ని దాదాపు 270 ఏళ్ళపాటు ఇళ్ళలోనూ, కార్యాలయాల్లోనూ వాడేవారు. తర్వాత 1930లో క్వార్ట్జ్ గడియారం కనిపెట్టేదాకా లోలక గడియారాలే సమయాన్ని కొలవడానికి విరివిగా వాడేవారు. లోలకాల్ని గడియారాల్లోనే కాకుండా యాక్సిలోమీటర్, సీస్మోమీటర్ లాంటి శాస్త్రీయ పరికరాల్లోనూ వాడుతారు.

## ఆవర్తన కాలం

లోలకం కంపనపరిమితి *θ0* పెరిగేకొద్దీ దాని ఆవర్తన కాలం ఎక్కువౌతుంది.
## మూలాలు