Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ఫ్రెంచి భాష

| ఫ్రెంచి Français
 |
| --- |
| మాట్లాడే దేశాలు:
 | క్రింది ప్రపంచ పటములో చూపబడినది
 |
| ప్రాంతం:
 | ఐరోపా, ఆఫ్రికా, ఉత్తర అమెరికా, దక్షిణ అమెరికా, ఆసియాలో భాగాలు
 |
| మాట్లాడేవారి సంఖ్య:
 | 17.5 కోట్ల మంది
 |
| భాషా కుటుంబము:
 |  **ఫ్రెంచి** |
| భాషా సంజ్ఞలు
 |
| ISO 639-1:
 | fr |
| ISO 639-2:
 | fre (B) | fra (T) |
| ISO 639-3:
 | fra |
|
ఫ్రెంచి భాష మాట్లాడు ప్రదేశాల చిత్రపటము.
**Information:**
  ఫ్రెంచి ఏకైక భాషగా గుర్తించబడినది.
  ఫ్రెంచి అధికార భాషగా గుర్తించబడినది లేక జనబాహుళ్యంలో ప్రచారమై ఉన్నది.
  ఫ్రెంచి సాంస్కృతిక భాషగా గుర్తించబడినది.
  ఫ్రెంచి అల్పసంఖ్యాక భాషగా గుర్తించబడినది
 |
|

**ఫ్రెంచి భాష** ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 11.5 కోట్ల మందిచే మొదటి భాషగా మాట్లాడబడు ఒక భాష. రోమన్ సామ్రాజ్యం నాటి లాటిన్ భాష నుండి ఉద్భవించిన పలు భాషలలో ఫ్రెంచ్ లేదా ఫ్రెంచి భాష ఒకటి. ఫ్రాన్స్ దేశస్థుల మాతృభాష అయిన ఈ భాష 54 పై బడి దేశాలలో వాడుకలో ఉన్నప్పటికీ, ఫ్రాన్స్ బయట కెనడా, బెల్జియం, స్విట్జర్లాండ్, లక్సెంబర్గ్, మొనాకో, ఆఫ్రికాలోని కొన్ని భాగాలలో బాగా వ్యాప్తి చెందింది.

ఫ్రెంచి భాష 29 దేశాలలో అధికార భాష. అంతే కాక, ఈ భాష ఐక్య రాజ్య సమితిలోని అంగాలకు అధికార భాష. ఐరోపా సమాఖ్య లెక్కల ప్రకారం 27 సభ్యదేశాలలో 12.9 కోట్ల మంది (26%) ఈ భాష మాట్లాడుతుండగా, వీరిలో 5.9 కోట్ల మందికి (12%) ఇది మాతృభాష కాగా మిగిలిన 7 కోట్ల మందికి (14%) ఇది రెండవ భాష - తద్వారా ఫ్రెంచి భాష ఐరోపా సమాఖ్యలో ఎక్కువగా మాట్లాడబడు భాషలలో ఆంగ్ల భాష, జర్మన్ భాషల తర్వాత మూడవ స్థానంలో ఉంది.

## నాటక రచయితలు

1. అయనెస్కో యూజీన్
2. జీన్ కాక్టో

## దర్శకులు

* జీన్-జాక్వెస్ అన్నాడ్
* అలెగ్జాండర్ అబేలా

## సినిమాలు

1. డే ఫర్ నైట్
2. వాటెల్
3. ది లైఫ్ ఇన్ రోజ్
4. మనోన్ అఫ్ ది స్ప్రింగ్
5. ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ది గ్రెయిన్
6. వెల్కమ్ టు ది స్టిక్స్
7. అమేలి
8. సంసార

## నటీనటులు

1. సారా బెర్న్‌హార్డ్ట్: నాటకరంగ నటి.

## చిత్రకారులు

1. జీన్-జోసెఫ్ శాన్‌ఫోర్చే

## నిఘంటు కర్తలు

* ఫ్రెడెరిక్ మిస్ట్రల్

## మూలాలు
# సంవత్సరం

**సంవత్సరము** అనేది ఒక కాలమానము. భూమి సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే భ్రమణ క్రమంలో ఒక స్థానానికి భూమి తిరిగి రావడానికి పట్టే కాలాన్ని (సమయాన్ని) సంవత్సరం అంటారు. ఇదే నిర్వచనాన్ని ఇతర గ్రహాలకూ విస్తరించవచ్చును. ఉదాహరణకు సూర్యుని చుట్టూ అంగారక గ్రహం ఒకమారు తిరగడానికి పట్టే కాలాన్ని "అంగారక సంవత్సరం" అనవచ్చును. ఒక సంవత్సరంలో 365 రోజులు (12 నెలలుగా విభజించబడి) ఉన్నాయి. తెలుగు కేలండర్ ప్రకారం అరవై సంవత్సరాలు ఉన్నాయి. ఇవి చక్రంలాగా మారుతూ ఉంటాయి.

కేలెండర్‌లో రెండు ఒకే తేదీల మధ్య కాలాన్ని "కేలెండర్ సంవత్సరం" అంటారు. గ్రిగేరియన్ కేలెండర్ ప్రకారం vernal equinox మార్చి 21న గాని, అంతకు కొంచెం ముందుగాని వస్తుంది. కనుక గ్రిగేరియన్ కేలెండర్ "tropical year" లేదా "vernal equinox year"ను అనుసరిస్తాయి. ఒక కేలెండర్ సంవత్సరం సగటు పరిమాణం 365.2425 "సగటు సౌర దినాలు" (mean solar days). అంటే ప్రతి 400 సంవత్సరాలకు 97 సంవత్సరాలు లీప్ సంవత్సరాలు అవుతాయి. vernal equinox year సంవత్సరం పరిమాణం 365.2424 రోజులు.

ప్రస్తుతం ఉన్న సౌర కాలమానాలలో పర్షియన్ కేలెండర్ చాలా కచ్చితమైనవాటిలో ఒకటి. అంకెల లెక్కలో కాకుండా ఈ విధానంలో క్రొత్త సంవత్సరం టెహరాన్ నగరంలో టైమ్ జోన్ ప్రకారం vernal equinox సంభవించిన రోజున మొదలవుతుందని విపులమైన ఖగోళశాస్త్రపు లెక్కలద్వారా నిరూపించారు.ఖగోళ కొలమాన సంవత్సరం (సౌరమానం గాని, చాంద్రమానం గాని) దేనిలోనైనా సరైన పూర్ణసంఖ్యలో రోజులు గాని నెలలు గాని ఉండవు. కనుక లీప్ సంవత్సరం విధానం వంటివాటితోలో ఈ కొలతను సరిచేస్తుంటారు. (system of intercalation such as leap years). జూలియన్ కేలెండర్ ప్రకారం సగటు సంవత్సరం పొడవు 365.25 రోజులు. లీప్ సంవత్సరంలో 366 రోజుఉ, మిగిలిన సంవత్సరాలలో 365 రోజులు ఉంటాయి.

## కొన్ని సంవత్సరాల పరిమాణాలు

* 346.62 రోజులు - కొన్ని septenary కేలండర్లలో ఒక draconitic year
* 353, 354 or 355 రోజులు - కొన్ని చాంద్ర, సౌరమాన కేలండర్లలో ఒక సామాన్య సంవత్సరం కాలం.
* 354.37 రోజులు (12 చాంద్రమాన మాసాలు) - చాంద్రమాన కేండర్లలో ఒక సాధారణ సంవత్సర కాలం.
* 365 రోజులు - చాలా సౌరమాన కేలండర్లలో ఒక సాధారణ సంవత్సర కాలం.
* 365.24219 రోజులు - 2000 సంవత్సరం సమయానికి ఒక సగటు tropical సంవత్సరం.
* 365.2424 రోజులు - ఒక vernal equinox సంవత్సరం.
* 365.2425 రోజులు - గ్రిగోరియన్ కేలండర్లో ఒక సగటు సంవత్సర కాలం.
* 365.25 రోజులు - జూలియన్ కేలండర్లో గ్రిగోరియన్ కేలండర్లో ఒక సగటు సంవత్సర కాలం.
* 365.2564 రోజులు - ఒక sidereal సంవత్సరం.
* 366 రోజులు - చాలా సౌరమాన కేలండర్లలో లీప్ సంవత్సరం.
* 383, 384 లేదా 385 రోజులు - కొన్ని చాంద్రసౌరమాన కేలండర్లలో లీప్ సంవత్సరాల కాలాలు.
* 383.9 days (13 చాంద్రమాన మాసాలు) - కొన్ని చాంద్రసౌరమాన కేలండర్లలో లీప్ సంవత్సరం.

ఒక సగటు గ్రెగోరియన్ సంవత్సరం = 365.2425 రోజులు = 52.1775 వారములు, 8,765.82 గంటలు = 525,949.2 నిమిషములు = 31,556,952 సెకండులు . ఇది సగటు సౌరమాన సంవత్సరం - mean solar year - (SI సంవత్సరం కాదు).

* ఒక సాధారణ సంవత్సరం = 365 రోజులు = 8,760 గంటలు = 525,600 నిముషాలు = 31,536,000 సెకండులు.
* ఒక లీప్ సంవత్సరం = 366 రోజులు = 8,784 గంటలు = 527,040 విముషాలు = 31,622,400 సెకండులు.
* గ్రిగోరియన్ కేలండర్‌లో 400 సంవత్సరాల cycleలో 146,097 రోజులు ఉంటాయి. అనగా సరిగగా 20,871 వారాలు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* తెలుగు సంవత్సరాలు
* పంచాంగం
* కేలెండర్
* సమయం
* కాలం
* సహస్రాబ్ది
* గ్రిగేరియన్ సంవత్సరం
* జూలియన్ సంవత్సరం

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
# సెకండు

A light flashing approximately once per second (సుమారుగా ప్రతి సెకనుకు ఈ దీపం ఒకసారి వెలుగుతుంది)
**సెకను** అనగా అంతర్జాతీయ వ్యవస్థ ప్రమాణికాలలో (SI) సమయం యొక్క మూల ప్రమాణం, ఇతర కొలత వ్యవస్థలలో సమయ ప్రమాణం కూడా, గంట సమయాన్ని 60 ద్వారా భాగిస్తే వచ్చే సమయాన్ని నిమిషము అంటారు, మళ్ళీ నిమిషాన్ని 60 తో భాగించగా వచ్చే సమయాన్ని సెకను అంటారు. సెకన్ను ఆంగ్లంలో సెకండ్ (second) అంటారు. సెకను చిహ్నం: s, సంక్షిప్తంగా s లేదా sec తో సూచిస్తారు. సెకన్లను యాంత్రిక, విద్యుత్ లేదా అటామిక్ గడియారములను ఉపయోగించి లెక్కిస్తారు.

సెకను యొక్క ఉపవిభాగాలను సూచించడానికి సెకను పదంతో అంతర్జాతీయ వ్యవస్థ ప్రమాణిక పూర్వపదాలను (SI prefixes) తరచుగా కలుపుతారు. ఉదాహరణకు మిల్లీసెకను (సెకను యొక్క వెయ్యివ భాగము), మైక్రోసెకను (సెకను యొక్క పదిలక్షో వంతు), నానోసెకను (సెకను యొక్క వందకోట్లో వంతు).

అలాగే SI పూర్వపదాలు సెకను యొక్క గుణిజాలు ఏర్పాటు చేయడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణకు కిలోసెకను (వెయ్యి సెకన్లు) వంటివి, అయితే ఇటువంటి యూనిట్లు ఆచరణలో చాలా అరుదుగా ఉపయోగిస్తారు.

సాధారణంగా సమయం యొక్క ప్రమాణాలు SI ప్రమాణాలు సూచించే పది యొక్క శక్తులుగా ఏర్పడి ఉండవు, దానికి బదులుగా సెకండ్ ను 60 చే గుణించగా నిమిషము రూపము, దీనిని 60 చే గుణించగా ఒక గంట, దీనిని 24 చే గుణించగా ఒక రోజు అవుతుంది.

లిప్తపాటు కాలాన్ని క్షణము అంటారు. ఐదు క్షణాలు ఒక సెకను.

## ఇతర కాలమానలతో సమానమైన పోలిక

ఒక అంతర్జాతీయ సెకను ఈ క్రింది వానికి సమానం :

* 1/60 నిమిషము
* 1/3,600 గంట
* 1/86,400 రోజు
* 1/31,557,600 సంవత్సరం

## SI గుణిజాలు

SI పూర్వపదాలను సాధారణంగా సెకను కంటే తక్కువ సమయాన్ని కొలిచేందుకు, అరుదుగా సెకను యొక్క గుణిజాలుగా (దీనిని మెట్రిక్ సమయం అని పిలుస్తారు) ఉపయోగిస్తారు. దీనికి బదులుగా non-SI units నిమిషాలు, గంటలు, రోజులు, జూలియన్ సంవత్సరాలు, జూలియన్ శతాబ్దాలు, జూలియన్ సహస్రాబ్దాలుగా ఉపయోగిస్తారు.

SI multiples for second (s)
| Submultiples
 |  | Multiples
 |
| Value
 | Symbol
 | Name
 | Value
 | Symbol
 | Name
 |
| 10−1 s
 | ds
 | decisecond
 | 101 s
 | das
 | decasecond
 |
| 10−2 s
 | cs
 | centisecond
 | 102 s
 | hs
 | hectosecond
 |
| 10−3 s
 | **ms** | **millisecond** | 103 s
 | ks
 | kilosecond
 |
| 10−6 s
 | **µs** | **microsecond** | 106 s
 | Ms
 | megasecond
 |
| 10−9 s
 | **ns** | **nanosecond** | 109 s
 | Gs
 | gigasecond
 |
| 10−12 s
 | ps
 | picosecond
 | 1012 s
 | Ts
 | terasecond
 |
| 10−15 s
 | fs
 | femtosecond
 | 1015 s
 | Ps
 | petasecond
 |
| 10−18 s
 | as
 | attosecond
 | 1018 s
 | Es
 | exasecond
 |
| 10−21 s
 | zs
 | zeptosecond
 | 1021 s
 | Zs
 | zettasecond
 |
| 10−24 s
 | ys
 | yoctosecond
 | 1024 s
 | Ys
 | yottasecond
 |
| Common prefixes are in bold
 |

## ఇవి కూడా చూడండి

క్షణము

కాలము

కాలమానము
# నిమిషము

గంటలు నిమిషాలను లెక్కించే గడియారం
**నిమిషము** అనేది ఒక కాలమానము. ఒక గంటలో 60 వ భాగం నిముషం. ఇది 60 సెకండ్ల కాలానికి సమానము. ఇది SI ప్రమాణం కానప్పటికీ, దీనీ SI ప్రమాణంగా అంగీకరించారు. దీనికి SI ప్రమాణం **min** (ప్రమాణం ప్రక్కన డాట్ ఉంచరాదు). నిముషం కోణానికి కూడా ఒక కొలమానం. కోణాన్ని కొలిచేటపుడు ఒక నిముషం అంటే ఒక డిగ్రీలో 60 వ వంతు. ఇది 60 ఆర్కు సెకండ్లకు సమానం.

## చరిత్ర

సా.శ. 1000లో యూదు నెలలను చర్చిస్తున్నప్పుడు మొట్టమొదటి సారి ఆల్-బెరూని గంటను అరవై భాగాలుగా విభజిస్తూ నిమిషం, సెకండ్లు, దర్డ్, ఫోర్త్‌లను ప్రవేశపెట్టాడు. 1235 ప్రాంతంలో జాన్ ఆఫ్ సాక్రోబోస్కో ఈ విధానాన్ని కొనసాగించాడు. కానీ సాక్రోబోస్కో అది కనుగొన్న మొదటి వ్యక్తి అని నాథాఫ్ట్ భావించాడు.

చారిత్రికంగా "minute" (మినిట్) అనే పదం లాటిన్ పదమైన *pars minuta prima* నుండి వ్యుత్పత్తి అయినది. దాని అర్థం "మొదటి చిన్న భాగం". గంటను విభజించడం తరువాత "సెకండ్ చిన్న భాగం" (లాటిన్:*pars minuta secunda)*గా జరిగింది. తరువాత "సెకండు" అనే పదం వచ్చింది. తరువాత సెకండును కూడా 60 భాగాలుగా విభజించి "దర్డ్" (సెకండులో 1⁄60 వంతు) పేరు పెట్టారు. అయినప్పటికీ వాడుకలో సెకండులోని భాగాలను దశాంశాలలో సూచించడం జరుగుతున్నది.

1267 లో, మధ్యయుగ శాస్త్రవేత్త రోజర్ బేకన్, లాటిన్లో వ్రాస్తూ, రెండు పౌర్ణమి ల మధ్య సమయాన్ని అనేక గంటలు, నిమిషాలు, సెకన్లు, థర్డ్‌లు, ఫోర్త్‌లు (హోరే, మినుటా, సెకండ, టెర్టియా, క్వార్టా) లను పేర్కొన్న క్యాలెండర్ తేదీలతో నిర్వచించారు.

1675 లో థామస్ టాంపియన్ అనే ఇంగ్లీష్ వాచ్ మేకర్ హెయిర్‌స్ప్రింగ్ కనిపెట్టిన తర్వాతే నిమిషం చేతి గడియారాలలో ప్రవేశపెట్టడం సాధ్యమైంది.

## మూలాలు

## గ్రంథవళి

* Henry Campbell Black, Black's Law Dictionary, 6th Edition, entry on Minute. West Publishing Company, St. Paul, Minnesota, 1991.
* Eric W. Weisstein. "Arc Minute." From MathWorld—A Wolfram
# సూర్యాస్తమయం

మొజావే ఎడారి ఎత్తైన మైదానంలో సూర్యాస్తమయం యొక్క పూర్తి చక్రం.
తూర్పున ఉదయించిన సూర్యుడు పడమర వైపుకు పయనించి కనుమరుగయ్యే ముందు సమయాన్ని అనగా సూర్యుడు అస్తమించే ముందు కొద్ది సమయాన్ని సూర్యాస్తమయము అంటారు. సూర్యాస్తమయిన సూర్యుడు మళ్ళీ ఉదయించే వరకు కనిపించడు. సూర్యాస్తమయిన సూర్యుడు మళ్ళీ ఉదయించే వరకు మధ్యగల ఈ కాలాన్ని రాత్రి అంటారు.

సూర్యాస్తమయం, సన్‌డౌన్ అని కూడా పిలుస్తారు, భూమి భ్రమణం కారణంగా హోరిజోన్ క్రింద సూర్యుడు రోజువారీ అదృశ్యం అయ్యేటట్లు కనిపిస్తాడు. సూర్యాస్తమయం భూమధ్యరేఖ నుండి చూస్తే, విషువత్తులలో సూర్యుడు వసంత ఋతువు, శరదృతువు రెండింటిలోనూ పడమర దిశగా ఉంటుంది. మధ్య అక్షాంశాల నుండి చూస్తే, స్థానిక వేసవిలో సూర్యుడు ఉత్తర అర్ధగోళానికి వాయవ్య దిశలో, కానీ దక్షిణ అర్ధగోళానికి నైరుతి దిశగా ఉంటుంది.

భూమధ్యరేఖ నుండి చూస్తే, ఈక్వినాక్స్ సూర్యుడు వసంత ఋతువు, శరదృతువు రెండింటిలోనూ పడమర దిశగా ఉంటుంది. మధ్య అక్షాంశాల నుండి చూస్తే, స్థానిక వేసవి సూర్యుడు ఉత్తర అర్ధగోళానికి వాయవ్య దిశలో, కానీ దక్షిణ అర్ధగోళానికి నైరుతి దిశగా ఉంటుంది.

సూర్యాస్తమయం యొక్క సమయాన్ని ఖగోళశాస్త్రంలో నిర్వచించారు, సూర్యుని పై వక్ర భాగం హోరిజోన్ క్రింద అదృశ్యమైన క్షణం. హోరిజోన్ దగ్గర, వాతావరణ వక్రీభవనం వల్ల సూర్యకాంతి కిరణాలు వక్రీభవనం చెందుతాయి. దీని వల్ల సూర్యాస్తమయం గమనించినప్పుడు రేఖాగణితంగా సూర్య చట్రం అప్పటికే హోరిజోన్ క్రింద ఒక వ్యాసం పరిమాణం క్రింద ఉంటుంది.

సూర్యాస్తమయం సంధ్య సమయానికి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇది మూడు దశలుగా విభజించబడింది, మొదటిది సివిల్ ట్విలైట్, ఇది సూర్యుడు హోరిజోన్ క్రింద అదృశ్యమైన తర్వాత ప్రారంభమవుతుంది. ఇది హోరిజోన్ క్రింద 6 డిగ్రీల వరకు దిగే వరకు కొనసాగుతుంది; రెండవ దశ నాటికల్ ట్విలైట్, హోరిజోన్ క్రింద 6 నుండి 12 డిగ్రీల మధ్య ఉంటుంది; మూడవది ఖగోళ సంధ్య, ఇది సూర్యుడు హోరిజోన్ క్రింద 12 నుండి 18 డిగ్రీల మధ్య ఉన్న కాలం. సంధ్యాసమయం అనేది ఖగోళ సంధ్య చివరిలో ఉంది. రాత్రికి ముందే సంధ్య చీకటి క్షణం. సూర్యుడు హోరిజోన్ క్రింద 18 డిగ్రీలకి చేరుకున్నప్పుడు, ఇకపై రాత్రి ప్రారంభమవుతుంది.

*పోలార్ డే* లేదా *పోలార్ నైట్* 24 గంటలు నిరంతరం కొనసాగుతున్నప్పుడు, ఆర్కిటిక్ సర్కిల్ కంటే ఉత్తరాన, అంటార్కిటిక్ సర్కిల్ కంటే దక్షిణాన ఉన్న ప్రదేశాలు సంవత్సరంలో కనీసం ఒక రోజున పూర్తి సూర్యాస్తమయం లేదా సూర్యోదయాన్ని అనుభవించవు.

## మూలాలు
# కేలండరు

1871-1872 హిందూ కాలమానముకు చెందిన ఒక పుట.
**కాలెండరు, లేదా క్యాలెండరు** (ఆంగ్లం: క్యాలెండర్) అనగా, సంవత్సరంలో అన్ని రోజులు, వారాలు, నెలలు కాలాన్ని చూపించే ముద్రిత పట్టికను క్యాలెండరు అని అంటారు.అయితే ప్రస్తుత సాంకేతిక యుగాలలో పుస్తక రూపం కాకుండా వివిధరూపాలలో తయారవుతుంది.దీనిని సామాజిక, ధార్మిక, వర్తక లేదా పరిపాలనా సౌలభ్యంకొరకు తయారు చేయబడింది.దీనిలో కాలం, దినములు, వారములు, నెలలు,, సంవత్సరములు తగు రీతిలో అమర్చబడి వుంటాయి. దీనిలో ప్రతి దినమునకు 'ఒక కేలండర్ దినం' అని సంబోధిస్తారు. అన్ని సంస్కృతులలోనూ, నాగరికతలలోనూ, వారి వారి విధానాలను బట్టి, వారి అవసరాలను బట్టి వారి కేలండర్లు వుంటాయి.ఈ కేలండర్లు, పేపర్లపై గాని, కంప్యూటర్ విధానాలలో గాని తయారుచేస్తారు.కేలండర్, పరిపాలనా యంత్రాంగం వారు, ప్రత్యేక కార్యక్రమాల అనుసారం సాంవత్సరిక కార్యక్రమాల పట్టికను తయారు చేస్తారు, ఉదాహరణకు *అకాడమిక్ కేలండర్*, *కోర్టు కేలండర్*.).

## సమకాలీన కాలంధరలు

* గ్రెగోరియన్‌ కేలండరు : ప్రపంచమంటా ప్రామాణికంగా ఉపయోగించబడుతుంది
* హిందూ కేలండరు : భారత్ నేపాల్ లలోఉపయోగించబడుతుంది.
* తెలుగు కేలండరు : ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఉపయోగించబడుతుంది.
* ఇస్లామీయ కేలండరు : ప్రపంచంలోని ఇస్లామిక్ దేశాలలో ఇతర దేశాలలో ఉపయోగించబడుతుంది.
* చాంద్రమాన కేలండరు: చంద్రుని గమనాలపై ఆధారపడి తయారుచేసింది. ఈ కేలండరు ప్రస్తుతం ఎక్కువగా ముస్లింలు ఉపయోగించే ఇస్లామీయ కేలండరుకు మూలం.
* బిక్రమి కాలెండరు: ఈ కాలెండరు మార్చి నుండి ప్రారంభమవుతుంది.వసంతకాలంతో ప్రారంభంతో ప్రారంభమై 365 రోజుల వరకు ఉంటుంది.
* నానాక్షాహి కేలండరు:ఈ కాలెండరు శకం మొదటి సిక్కుల గురువైన నానక్ దేవ్ జన్మసంవత్సరమైన 1469 నుండి ప్రారంభమైంది.
* పంజాబీ కేలండరు: విక్రమాదిత్యశకం నుండి వచ్చిన బిక్రమి కేలండరు ఆధారంగా రూపొందించబడి క్రీ.పూ 57 నుండి మొదలయింది.
* ఇరానియన్ కేలండెరు: ఇరాన్, ఆప్ఘనిస్తాన్ లలో ఉపయోగించబడుతుంది.
* హెబ్ర్యూ కేలండరు : ప్రపంచంలో వున్న యూదులు ఉపయోగిస్తారు.
* బౌద్ధుల కేలండరు : బౌద్ధులున్న చోట ఉపయోగిస్తారు.

## ఇవీ చూడండి

* కాలం
* సంవత్సరం
* ఈ సంవత్సరం కాలెండరు
* నెల

## మూలాలు

## వనరులు

* మహీధర నళినీమోహన్‌, కాలంధర కథ, విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌, విజ్ఞాన్‌ భవన్‌, బ్యాంక్‌ వీధి, హైదరాబాదు, 1981.

## బయటి లింకులు

* Frequently Asked Questions about Calendars
* Various calendars Archived 2008-03-21 at the Wayback Machine described as part of the Calendars through the Ages Archived 2014-06-20 at the Wayback Machine online exhibit
* Current calendar.
* పంచాంగం 2016 (Calendian) Archived 2016-06-13 at the Wayback Machine
* *Ancient Calendars* NIST website Archived 2008-04-09 at the Wayback Machine
* Calendar of all legal Public and Bank Holidays worldwide, until 2050
*
*
# భూభ్రమణం

తన అక్షం చుట్టూ భూభ్రమణం చూపే ఒక యానిమేషన్.
**భూభ్రమణం** అనగా భూమి తన చుట్టూ తాను తిరగడం. భూమి పశ్చిమం నుండి తూర్పు వైపుగా ప్రోగ్రేడ్ దిశలో తిరుగుతుంటుంది. ఉత్తర నక్షత్రం లేదా ధృవనక్షత్రము పొలారిస్ నుండి చూస్తే భూమి అపసవ్య దిశలో తిరుగుతుంటుంది. ఉత్తర ధ్రువాన్ని భౌగోళిక ఉత్తర ధ్రువం అని కూడా అంటారు. ఇది ఉత్తరార్ధగోళంలోని పాయింట్, ఇక్కడ భూమి భ్రమణాక్షం దాని ఉపరితలం కలుస్తుంది. ఈ పాయింట్ భూమి ఉత్తర అయస్కాంత ధ్రువానికి భిన్నమైనది. దక్షిణ ధృవం అనేది అంటార్కిటికాలో భ్రమణం భూ అక్షం దాని ఉపరితలం కలిసే మరొక పాయింట్. భూమి సూర్యునికి సంబంధించి 24 గంటల కొకసారి నక్షత్రాలకు సంబంధించి ప్రతి 23 గంటల 56 నిమిషాల 4 సెకన్లకు ఒకసారి గుండ్రంగా తిరుగుతుంది.

## మూలాలు

## గమనికలు
# ఉదయం

ఉదయం, నమీబియాలోని ఒక పొలంలో సూర్యోదయం తర్వాత
**ఉదయం** అంటే సూర్యోదయం నుండి మధ్యాహ్నం వరకు ఉండే కాలం. ఉదయం ఎప్పుడు ప్రారంభమవుతుంది అనేదానికి కచ్చితమైన సమయాలు లేవు (అలాగే సాయంత్రం, రాత్రికి కూడా) ఎందుకంటే ఇది ఒకరి జీవనశైలి, సంవత్సరంలో ప్రతి సమయంలో పగటి వేళల ప్రకారం మారవచ్చు. అయితే, ఉదయం అనేది కచ్చితంగా మధ్యాహ్నం ముగుస్తుంది, అంటే ఉదయం తరువాత మధ్యాహ్నం ప్రారంభమవుతుంది. ఉదయం అంటే అర్ధరాత్రి నుండి మధ్యాహ్నం వరకు అని కూడా నిర్వచించవచ్చు. అయితే అనేక సందర్భాలలో అర్ధరాత్రి నుండి సూర్యోదయం వరకు ఉండే కాలాన్ని తెల్లవారుజాము అంటారు.

ఉదయం అనేది అర్ధరాత్రి నుండి మధ్యాహ్నం వరకు (00:00:01-11:59:59) పగటి సమయ వ్యవధి. ఉదయం సాధారణంగా మధ్యాహ్నం (12:00:01-17:59:59) కంటే చల్లగా ఉంటుంది

ఉదయం ఒక రోజు క్రమంలో మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం, రాత్రికి ముందు ఉంటుంది. వాస్తవానికి, ఈ పదం సూర్యోదయాన్ని సూచిస్తుంది. ఉదయమునకు భాగములుగా అర్థరాత్రి పైన అని, బ్రహ్మముహుర్తము అని, తెల్లవారుజాము అని, పొద్దుపొద్దునే అని, పొద్దున్నే అని, పొద్దేక్కినాక అని విభజించవచ్చు.

* భారత కాలమానం ప్రకారం ఉదయమును విభజించి సుమారు సమయములుగా చెప్పినట్లయితే:
* ఉదయం - 00:00:01-11:59:59
* అర్థరాత్రి పైన - 00.01 am to 3.00 am
* బ్రహ్మముహుర్తము - 4.24 am to 5.12 am
* తెల్లవారుజాము - 3.00 am to 5.00 am
* పొద్దుపొద్దునే - 5.00 am to 5.30 am
* పొద్దున్నే - 5.30 am to 7.00 am
* పొద్దేక్కినాక - 7.00 am to 10.00 am
* మధ్యాహ్నం కావొస్తుంది - 10.00 am to 11.59 am

## మూలాలు
# మధ్యాహ్నం

మధ్యాహ్నం సమయంలో ఫ్రెంచ్ గడ్డి మైదానం
**మధ్యాహ్నం** అంటే ఉదయమునకు, సాయంత్రమునకు మధ్య నుండే సమయం. మధ్యాహ్నం సాధారణంగా మధ్యాహ్నం 12:00 గంటలకు మొదలవుతుంది, అయితే ఇది ఎప్పుడు ముగుస్తుందనే దానిపై కచ్చితమైన నిర్వచనం లేదు. అయితే మధ్యాహ్నమునకు ఒక కచ్చితమైన సమయమును చెప్పాలనుకుంటే మధ్యాహ్నం అనేది మధ్యాహ్నం 12:00 గంటలకు మొదలయి మధ్యాహం 3.44 వరకు ఉంటుందని చెప్పవచ్చు. మధ్యాహ్నమును ఆంగ్లంలో Afternoon అంటారు. సరిగ్గా మధ్యాహ్నం 12:00 గంటల సమయాన్ని మిట్ట మధ్యాహ్నం అని అంటారు. మిట్ట మధ్యాహ్నమును ఆంగ్లంలో Noon అంటారు. మిట్ట మధ్యాహ్నం సమయములో సూర్యుడు మనకు నడి నెత్తిన అత్యంత శిఖరమున ఉంటాడు. మిట్ట మధ్యాహ్నం నుంచి సూర్యుడు మన నడి నెత్తిపైన అత్యంత శిఖరం నుంచి పడమర వైపుకి వాలుతూ కిందికి దిగుతూ నడిరాత్రికి అత్యంత కిందికి వస్తాడు. రోజులో మధ్యాహ్నం సమయంలో ఎండ ఎక్కువగా వుండి అత్యంత వేడిగా వుంటుంది, అత్యంత వెలుతురుతో వుంటుంది. మధ్యాహ్నం సమయమంతా సూర్యుడు మనకు నెత్తిపైన ఉంటాడు. రోజును పగలు, రాత్రి అని రెండు భాగములుగా విభజించారు. పగలును ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం అని మూడు భాగాలుగా చెప్పవచ్చు. మధ్యాహ్నం అనేది పగటి సమయంలో కొంత భాగం.

## ఇవి కూడా చూడండి

* రోజు
* ఉదయం
* సాయంత్రం
* పగలు
* రాత్రి

## మూలాలు
# సాయంత్రం

సాయంత్రం 5.11 లకు సూర్యుడు
**సాయంత్రం** అనేది మధ్యాహ్నం చివరిలో మొదలై రాత్రి ప్రారంభం వరకు గల పగటి కాలం. సాయంత్రం ప్రారంభమయ్యే, ముగిసే కచ్చితమైన సమయాలు స్థానం, సంవత్సరం సమయం, సంస్కృతిపై ఆధారపడి ఉంటాయి, అయితే ఇది సాధారణంగా సూర్యుడు ఆకాశంలో పొద్దుగూకిన తరువాత అనగా పడమర వైపు బాగా వాలిన తరువాత సంధ్యాకాలం చివరి వరకు కొనసాగినట్లుగా పరిగణించబడుతుంది. వాడుకలో సాయంత్రం అనేది మధ్యాహ్నంపైన 3గంటల 45నిమిషములకు ప్రారంభమై సూర్యుడు అస్తమించి చీకటితో ఏర్పడే రాత్రి వరకు అనగా 7గంటల 15నిమిషాల వరకు ఉంటుంది.

సాయంత్రం 5 గంటల నుంచి 6 గంటల వరకు గల సమయానికి మధ్యాహ్నం, రాత్రి పదాలను ఉపయోగించరు, లేదా చాలా అరుదుగా ఉపయోగిస్తారు. కనుక సాయంత్రం 5 గంటల నుంచి 6 గంటల వరకు గల సమయాన్ని సాయంత్రమునకు కచ్చితమైన సమయంగా చెప్పవచ్చు.

## వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం

ఈ పదం పాత ఆంగ్ల పదం ǣfnung నుండి ఉద్భవించింది, దీని అర్థం 'సాయంత్రం అవడం అనగా పొద్దువాలడం, సూర్యాస్తమయం, సూర్యాస్తమయానికి అటుఇటుగా ఉన్న సమయం', దీని అర్థం "సూర్యాస్తమయం , చీకటి మధ్య సమయం",, ఇది ఈవెన్ (ఓల్డ్ ఇంగ్లీష్ æfen) కి పర్యాయపదంగా ఉంది, దీని అర్థం పగలు ముగింపు. "సాయంత్రం" అనే పదం యొక్క ఉపయోగం 15వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి బాగా వాడుకలోకి వచ్చింది.

## మూలాలు
# జీవం

ఎలక్ట్రాన్ సూక్ష్మదర్శినిలో కనబడిన ఎడినో వైరస్ జీవులు
దీని నిర్వచనం చాలా క్లిష్టమైనదనే చెప్పాలి. ఈ సృస్టిలో రెండు పదార్ధాలు ఉన్నాయి. అవి జీవులు, నిర్జీవులు. వాటిని వేరు చేసేది కేవలం వాటిలో ఉండే ప్రాణం.

భౌతిక శాస్త్రం గానీ, రసాయన శాస్త్రం గాని ఈ జీవం యొక్క నిర్వచనం చెప్పలేదు.

జీవ శాస్త్రం లేదా జీవ రసాయన శాస్త్రం మాత్రమే దీనికి కొంత నిర్వచనం చెబుతుంది. అది కూడా అసంపూర్తిగానే. ఎందుకంటే ఈ శాస్త్రాలు కేవలం జీవులలో జరిగే జీవక్రియలు, అవి ఎలా జరుగుతాయి? అని మాత్రమే వివరిస్తాయి. కనుక దీనిని బట్టి చూస్తే ఇది ఎంత క్లిష్టమైన విషయమో అర్ధం చేసుకోవచ్చు.

## జీవక్రియలు

జీవకణంలో జరిగే అన్ని రసాయనిక చర్యలను కలిపి జీవక్రియగా పేర్కొన వచ్చును. ఈ చర్యలు జీవం మనుగడకు అత్యావశ్యకమైనవి. వీటి వలన జీవ కణాల్లో పెరుగుదల, అభివృద్ధి, నిర్మాణము, పరిసరానుగుణ్యత మొదలగు అంశాలు చోటుచేసుకుంటాయి.

## అబ్రకం పొరల్లోజీవం పుట్టుక

భూమి ఏర్పడిన కొన్ని కోట్ల సంవత్సరాలకు గానీ జీవానికి అంకురార్పణ జరుగలేదు. దానికి కారణం జీవం పుట్టుకకు కావలసిన వాతావరణం లేకపోవడమే.అబ్రకం ఫలకాల్లో జీవం ఆవిర్భవించిందని, పుస్తకంలోని పేజీల తరహాలో ఉండే ఈ ఖనిజం పొరల్లో మొదటి జీవి వూపిరి పోసుకుందని, ఈ పొరల మధ్య కంపార్ట్‌మెంట్లు ఉండేవని, వీటిలో కొన్ని పరమాణువులు కణాలుగా మారడానికి అవసరమైన భౌతిక, రసాయన వాతావరణాన్ని అబ్రకం కల్పించిందని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన శాస్త్రవేత్తలు తెలిపారు.

## అసలు అప్పుడేం జరిగింది???

సుమారు 13.7 బిలియన్ల సంవత్సరాలకు పూర్వం బిగ్ బ్యాంగ్ (బ్రహ్మాండ విస్పోటనం) జరిగి ఇప్పుడున్న విశ్వం తయారయినది.భూమి కూడా అలా విశ్వంలోనికి విసిరివేయబడ్డ ఓ ముక్క మాత్రమే.అప్పుడు ఈ భూమి ఓ మండుతున్న అగ్నిగోళం.అలా కొన్ని కోట్ల సంత్సరాల తర్వాత భూమి నెమ్మదిగా చల్లబడింది.అది కూడా ఊపరితలంపై మాత్రమే.ఓ నగ్నసత్యం ఏమిటంటే ఇప్పటికి ఈ భూమి అట్టడుగు పొరలు ఇంకా చల్లారలేదు.భూమి అడుగు భాగాన శిలలు సైతం కరిగిపోయే వేడిమి ఉంది.అంటే మనం ఇంకా ఓ అగ్నిగోళంపై ఉన్నామన్నమాట.

సరే ఇక జీవం పుట్టుక విషయానికి వస్తే...కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం భూమి పైపొర చల్లారిన తర్వాత నైట్రోజన్, ఆక్సిజన్, హైడ్రోజన్, కార్బన్ డై ఆక్సైడ్,, ఇతర వాయువులు ఏర్పడినాయి.కొంత కాలం తర్వాత నీరు, కర్బన పదార్దాలు ఏర్పడ్డాయి.వాటిలోనే నిరంతర రసాయన చర్యల మూలంగా కొత్త రసాయన పదార్దాలు తయారయ్యాయి.వాటిలో అమైనో ఆసిడ్లు కీలకమైనవి.ఎందుకంటే జీవం పుట్టుకకు అవే కారణం మరి.

మొదటి జీవం పుట్టుకకు పుట్టినిల్లు సముద్రం అని చెప్పవచ్చు.నీటి సమక్షంలోనే అమినో ఆసిడ్ లు, కార్బన్, ఆక్సిజన్, నైట్రోజన్ మొదలగు రసాయన పదార్ధాలతోనే ఏక కణ జీవి ఉద్బవించింది.

ప్రకృతే దైవం పచ్చదనమే ప్రాణం
భూమిపై జీవ జాతులను సృష్టించి తానే సర్వమై నడిపించి గతించాక తనలో కలుపుకుంటుంది. అందుకే ప్రకృతి ఒకటే ఇలపై దైవం. నేడు మనం పూజిస్తున్న దేవుళ్ళందరికి కూడా ప్రకృతి తన ఒడిలో జన్మనిచ్చి తానై నడిపించి గతించాక తనలో కలుపుకుంది. ఇలలో ప్రకృతి ఒక్కటే దైవం.
# చాంద్రమాన కేలండర్

|  కేలండర్This box: * view
* talk
* edit
 |
| --- |
| (జాబితా)
 |
| విశాల వాడుక
 |  అంతరిక్ష · గ్రెగోరియన్ కేలండర్ · ISO
 |
| కేలండర్ రకాలు |
|  చాంద్ర-సూర్యమాన · సూర్యమాన · చాంద్రమాన కేలండర్
 |
|

---

 |
| ఎంపిక చేయబడి వాడుక
 | అసిరియన్ · ఆర్మీనియన్ · అట్టిక్ · *అజ్‌టెక్* (తొనాల్‌పొహుల్లి – జియుపొహుఅల్లి) · బాబిలోనియన్ · బహాయి · బెంగాలీ · బెర్బెర్ · బిక్రంసంవాత్ · బౌద్ధుల · బర్మీస్ · సెల్టిక్ · చైనీస్ · కాప్టిక్ · ఈజిప్టియన్ · ఇథియోపియన్ · కేలండ్రియర్ రీపబ్లికన్ · జర్మనిక్ · హెబ్ర్యూ · హెల్లెనిక్ · హిందూ కేలండర్ · భారతీయ · ఇరానియన్ · ఐరిష్ · ఇస్లామీయ కేలండర్ · జపనీస్ · జావనీస్ · జుచే · జూలియన్ · కొరియన్ · లిథువేనియన్ · మలయాళం · *మాయ* (జోల్కిన్ – హాబ్) · మింగువో · నానక్‌షాహి · నేపాల్ సంబత్ · పవుకోన్ · పెంటెకోంటాడ్ · రపా నుయి · రోమన్ · రూమి · సోవియట్ · తమిళ · తెలుగు కేలండర్ · *థాయి* (చంద్రమాన – సూర్యమాన) · టిబెటన్ · వియత్నామీస్· జోసా · జొరాస్ట్రియన్
 |
| కేలండర్ రకాలు |
| రునిక్ · *మిసోఅమెరికన్* (లాంగ్ కౌంట్ – కేలండర్ రౌండ్)
 |
| క్రిస్టియన్ వేరియంట్లు |
| జూలియన్ · సెయింట్స్ · ఈస్టర్న్ ఆర్థడాక్స్ లిటర్జికల్ · లిటర్జికల్ |
| అరుదుగా వాడుక
 | డేరియన్ · డిస్కార్డియన్ |
| ప్రదర్శనా రకాలు, వాడుక
 | అనంత కేలండర్ · గోడ కేలండర్ · ఆర్థిక కేలండర్ |

**చాంద్రమాన కేలండర్** ఒక కేలండర్, చంద్రుని గమనాలపై ఆధారపడి తయారుచేసినది. ఈ కేలండర్ ప్రస్తుతం ఎక్కువగా ముస్లింలు ఉపయోగించే ఇస్లామీయ కేలండర్ లేదా హిజ్రా కేలండర్ లకు మూలం. ఈ కేలండర్ లోనూ 12 మాసాలున్నాయి. ఋతుకాలచక్రాల ఆధారంగా కాకుండా, పరిపూర్ణంగా చంద్రగమనాలపై ఆధారపడియున్నది. సూర్యమాన కేలండర్ కంటే ఈ కేలండర్ లో 11 రోజులు (లీపు సంవత్సరంలో 12 రోజులు) తక్కువ. సూర్యమాన, చాంద్రమాన కేలండర్లు ఒకే స్థితికి ప్రతి 33 సంవత్సరాలకొకసారి వస్తాయి. ఈ కేలండర్ ప్రత్యేకంగా ధార్మిక అవసరాలకు ఉపయోగిస్తారు. సౌదీ అరేబియాలో వాణిజ్యావసరాలకునూ ఈ కేలండర్ ను ఉపయోగిస్తున్నారు.

హిజ్రీ కేలండర్‌ను తప్పించి మిగతావి చాంద్ర-సూర్యమాన కేలండర్ లే. అనగా నెలలు చాంద్రమాన విధముగానే వుంచి చంద్రగమన చక్రాలను లెక్కిస్తారు, తరువాత అంతర్-నెలలను కొలిచి, సూర్యమాన సంవత్సరంతో మమేకం చేస్తారు.

ఎందుకనగా, ఒక సూర్యమాన సంవత్సరంలో 12 చంద్రమాన నెలలు (synodic months) వుంటాయి, దీనినే సాంప్రదాయికంగా **చంద్రమాన సంవత్సరం** అని అంటారు. దీనిలో 354.37 దినములు వుంటాయి.

## ఇవీ చూడండి

* పట్టికరూప ఇస్లామీయ కేలండర్
* కంప్యూటస్
* సెక్టిక్ కేలండర్
* న్యూ ఎరా
* ఇపాక్ట్ - (చాంద్రమాన-సూర్యమాన సంవత్సరాల మధ్య తేడాల విషయాలు)
* జోస్ ఆర్గుల్లెస్
* హార్మోనిక్ కన్వర్జెన్స్
* సూర్యుడు
* చంద్రుడు
* భూమి
* గ్రహాలు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Moon calendar for 1200 different places in the world - years AD 1000 to 4000
* Google Gadget - Lunar Calendar for different places in the world Archived 2009-08-02 at the Wayback Machine
* Lunar calendar in English