# కుటుంబము (జీవశాస్త్రం)

జీవ వర్గీకరణలోని ఎనిమిది ప్రధాన వర్గీకరణ క్రమాల క్రమానుగత అమరిక. మధ్యంతర చిన్న వర్గీకరణలు ఇక్కడ చూపబడలేదు.
జీవశాస్త్రంలో **కుటుంబం** (Latin: *familia*, బహువచనం: familiae) అనేది లిన్నేయస్ వర్గీకరణ పద్ధతిలోని ఎనిమిది ప్రధాన వర్గీకరణ క్రమాలలో (టాక్సానమిక్ ర్యాంక్స్) ఒకటి. ఇది క్రమము (ఆర్డర్), ప్రజాతి (జీనస్) ల మధ్య వర్గీకరించబడింది. ఒక కుటుంబాన్ని తిరిగి 'ఉపకుటుంబాలుగా' (సబ్‌ఫ్యామిలీస్) విభజించవచ్చు, ఇవి కుటుంబానికి, ప్రజాతికి మధ్య ఉండే మధ్యంతర వర్గీకరణలు. అధికారిక కుటుంబ నామాలు లాటిన్ మూలాలను కలిగి ఉంటాయి; అయినప్పటికీ, వీటికి వాడుక పేర్లను కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు: ఉదాహరణకు, అక్రోటు (వాల్‌నట్) చెట్లు, హిక్కరీ చెట్లు 'జుగ్లాండేసి' (Juglandaceae) కుటుంబానికి చెందినవి, కానీ ఆ కుటుంబాన్ని సాధారణంగా "వాల్‌నట్ కుటుంబం" అని పిలుస్తారు.

ఒక కుటుంబ పరిధి ఎక్కడివరకు ఉండాలి—లేదా కొత్తగా వివరించబడిన ఒక కుటుంబాన్ని గుర్తించాలా వద్దా—అనేది ప్రస్తుతం క్రియాశీలంగా ఉన్న వర్గీకరణ శాస్త్రవేత్తలు నిర్ణయిస్తారు. ఒక కుటుంబాన్ని నిర్వచించడానికి లేదా గుర్తించడానికి ఎటువంటి కఠినమైన నిబంధనలు లేవు, అయినప్పటికీ వృక్ష ప్రపంచంలో, ఈ వర్గీకరణలు తరచుగా వృక్ష జాతుల యొక్క శాఖీయ (వెజిటేటివ్), ప్రత్యుత్పత్తి (రిప్రొడక్టివ్) లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఈ వర్గీకరణలపై శాస్త్రవేత్తలు తరచుగా భిన్నమైన అభిప్రాయాలను కలిగి ఉంటారు, దీనివల్ల శాస్త్ర సాంకేతిక రంగంలో చాలా కాలం వరకు ఏకాభిప్రాయం కుదరకపోవచ్చు.

## నామకరణం

కుటుంబాల నామకరణాన్ని వివిధ అంతర్జాతీయ సంస్థలు క్రింది ప్రత్యయాల (suffixes) ఆధారంగా క్రమబద్ధీకరించాయి:

* శిలీంధ్రాలు (ఫంగల్), శైవలాలు (ఆల్గల్), వృక్ష నామకరణ విధానంలో, మొక్కలు, శిలీంధ్రాలు, శైవలాల కుటుంబ నామాలు "-aceae" అనే ప్రత్యయంతో ముగుస్తాయి. అయితే చారిత్రాత్మకంగా అత్యంత ప్రాచుర్యం పొంది, ఇప్పటికీ విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్న కంపోసిటే (దీనినే ఆస్టరేసి అని కూడా పిలుస్తారు), గ్రామినే (దీనినే పోయేసి అని కూడా పిలుస్తారు) వంటి కొన్ని పాత పేర్లు దీనికి మినహాయింపు.
* జంతు నామకరణ విధానంలో, జంతువుల కుటుంబ నామాలు "-idae" అనే ప్రత్యయంతో ముగుస్తాయి.

కుటుంబ స్థాయిలో పేర్ల మార్పులను నామకరణ నియమావళి పర్యవేక్షిస్తుంది. వృక్ష కుటుంబాల విషయానికి వస్తే, పాల్మే (అరకేసి), క్రూసిఫెరే (బ్రాసికేసి),, లెగ్యుమినోసే (ఫాబేసి) వంటి కొన్ని సాంప్రదాయ పేర్లు, వాటి చారిత్రక ప్రాధాన్యత, వైజ్ఞానిక సాహిత్యంలో విస్తృత వాడుక కారణంగా, ప్రామాణికమైన '-aceae' రూపాలతో పాటు ఇప్పటికీ అంగీకరించబడుతున్నాయి.

సాధారణంగా ఆ కుటుంబంలోని ఒక నిర్దిష్ట 'టైప్ ప్రజాతి' (టైప్ జీనస్) ఆధారంగా కుటుంబాల పేర్లు రూపొందుతాయి. జంతుశాస్త్రంలో, ఒక చెల్లుబాటు అయ్యే కుటుంబ నామం ఏ ప్రజాతి ఆధారంగా పెట్టబడిందో, ఆ ప్రజాతి కాలక్రమేణా మరొక ప్రజాతికి జూనియర్ పర్యాయపదంగా (junior synonym) మారినప్పటికీ, ఆ కుటుంబ నామం గనుక 1960 కంటే ముందే స్థిరపడి ఉంటే స్థిరత్వం కోసం దాన్నే కొనసాగిస్తారు. వృక్షశాస్త్రంలో, కొన్ని కుటుంబ నామాలు జూనియర్ పర్యాయపదాలుగా తేలినప్పటికీ, వైజ్ఞానిక సాహిత్యంలో వాటికున్న విస్తృత వాడుక కారణంగా వాటిని రక్షిత నామాలుగా (conserved names) కొనసాగిస్తున్నారు.

జంతు నామకరణ విధానంలో కుటుంబ-సమూహం (ఫ్యామిలీ-గ్రూప్) అనేది అనేక వర్గీకరణ క్రమాలను కలిగి ఉంటుంది: సూపర్ ఫ్యామిలీ (-oidea), కుటుంబం (-idae), ఉపకుటుంబం (-inae),, తెగ (ట్రైబ్) (-ini). సమన్వయ సూత్రం (ప్రిన్సిపల్ ఆఫ్ కోఆర్డినేషన్) ప్రకారం, ఈ వర్గీకరణలలో ఏ ఒక్కదానిలోనైనా ఒక పేరు స్థిరపడితే, దాని అసలు కర్తృత్వం (authorship), తేదీని అలాగే ఉంచుతూ దానిని మరొక వర్గీకరణ క్రమానికి మార్చవచ్చు. దీనికోసం దాని కొత్త క్రమాన్ని సూచించేలా చివర ఉండే ప్రత్యయాన్ని (suffix) మార్చితే సరిపోతుంది.

వర్గీకరణ శాస్త్రంలో కొత్త కుటుంబాల వివరణలు చాలా అరుదుగా జరుగుతుంటాయి. వంద వర్గీకరణ ప్రచురణలలో కేవలం ఒకటి కంటే తక్కువ ప్రచురణలలో మాత్రమే కొత్త కుటుంబాల ప్రస్తావన వస్తుంది. ఇటువంటి వివరణలు సాధారణంగా ప్రస్తుతం ఉన్న ఏ కుటుంబంలోనూ సరిపోని విశిష్ట లక్షణాల కలయిక కలిగిన కొత్త జీవులను కనుగొన్నప్పుడు, లేదా పునర్వర్గీకరణ అవసరమని చూపే ఫైలోజెనెటిక్ (phylogenetic) విశ్లేషణల ఫలితంగా వెలుగులోకి వస్తాయి.

## చరిత్ర

'ఫ్యామిలియా' (**familia**) అనే వర్గీకరణ పదాన్ని మొదటిసారిగా ఫ్రెంచ్ వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు పియరీ మాగ్నోల్ తన 'ప్రొడ్రోమస్ హిస్టోరియా జనరలిస్ ప్లాంటారమ్' (1689) పుస్తకంలో ఉపయోగించారు. ఆయన తన పట్టికలలో గుర్తించిన డెబ్బై ఆరు వృక్ష సమూహాలను కుటుంబాలు (**familiae**) అని పిలిచారు. ఆ సమయంలో వర్గీకరణ క్రమం (ర్యాంక్) అనే భావన ఇంకా పూర్తిగా స్థిరపడలేదు. అందువల్ల మాగ్నోల్ తన పుస్తక పీఠికలో ఈ కుటుంబాలను కలిపి మరింత పెద్ద 'ప్రజాతులు' (**genera**) గా మార్చడం గురించి మాట్లాడారు. ఇది ప్రస్తుతం మనం ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తున్న విధానానికి పూర్తిగా భిన్నమైనది.

1751లో ప్రచురితమైన తన 'ఫిలోసోఫియా బొటానికా' అనే గ్రంథంలో, కార్ల్ లిన్నేయస్ చెట్లు, మూలికలు, ఫెర్న్లు, తాటి జాతులు (పామ్స్) వంటి ముఖ్యమైన వృక్ష సమూహాలను వర్గీకరించడానికి 'ఫ్యామిలియా' అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు. అయితే, ఆయన ఈ పదాన్ని కేవలం ఆ పుస్తకం యొక్క శారీరక నిర్మాణ (మార్ఫలాజికల్) విభాగానికి మాత్రమే పరిమితం చేశారు, అక్కడ ఆయన మొక్కల శాఖీయ, ప్రత్యుత్పత్తి అంశాల గురించి చర్చించారు. ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ వృక్షశాస్త్ర ప్రచురణలలో, మిచెల్ అడాన్సన్ రాసిన 'ఫామిలెస్ నేచురెల్స్ డెస్ ప్లాంటెస్' (1763) నుండి 19వ శతాబ్దం చివరి వరకు, 'ఫామిలీ' (**famille**) అనే పదాన్ని లాటిన్ పదం 'ఆర్డో' (**ordo** లేదా **ordo naturalis** - సహజ క్రమం) కు ఫ్రెంచ్ ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగించారు.

వృక్షశాస్త్రంలో కుటుంబం అనే భావనను ఫ్రెంచ్ వృక్షశాస్త్రజ్ఞులు ఆంటోయిన్ లారెంట్ డి జుస్సియు, మిచెల్ అడాన్సన్‌లు మరింత అభివృద్ధి చేశారు. జుస్సియు 1789లో ప్రచురించిన 'జెనెరా ప్లాంటారమ్' లో మొక్కలను 100 'సహజ క్రమాలు' (natural orders) గా విభజించారు, వాటిలో చాలా వరకు ఆధునిక వృక్ష కుటుంబాలకు సమానంగా ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, పందొమ్మిదవ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు వృక్షశాస్త్ర వాడుకలో 'కుటుంబం' అనే పదం పూర్తిగా ప్రామాణీకరించబడలేదు.

జంతుశాస్త్రం లో, క్రమము (ఆర్డర్), ప్రజాతి (జీనస్) ల మధ్య ఒక మధ్యంతర వర్గీకరణ క్రమంగా కుటుంబాన్ని పియరీ ఆండ్రే లాట్రెయిల్ తన 'ప్రిసిస్ డెస్ కారెక్టెరెస్ జెనెరిక్స్ డెస్ ఇన్సెక్టెస్' (1796) అనే గ్రంథంలో ప్రవేశపెట్టారు. ఆయన తన "కీటకాల" (అప్పట్లో ఇందులో అన్ని ఆర్త్రోపోడ్‌లు కూడా చేర్చబడ్డాయి) వర్గీకరణలో కొన్ని క్రమాలకు కుటుంబాలను ఉపయోగించారు (వాటిలో కొన్నింటికి పేర్లు పెట్టలేదు).

జంతుశాస్త్ర కుటుంబ నామాల ప్రామాణీకరణ పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొదలైంది. 1813 లో విలియం కిర్బీ జంతువుల కుటుంబ నామాల కోసం గ్రీకు పదం 'ఈడోస్' (అనగా 'పోలిక' లేదా 'లాంటి') నుండి ఉద్భవించిన '-idae' అనే ప్రత్యయాన్ని ప్రవేశపెట్టడంతో ఇందులో ఒక పెద్ద మార్పు వచ్చింది. ఈ నామకరణ పద్ధతి కుటుంబాలను ఒక ముఖ్యమైన వర్గీకరణ క్రమంగా స్థిరపరచడానికి సహాయపడింది. 1800ల మధ్యకాలానికి, కొత్తగా కనుగొనబడిన వందలాది జాతులను చేర్చడం కోసం లిన్నేయస్ వర్గీకరించిన అనేక విస్తృత ప్రజాతులను కుటుంబ స్థాయి హోదాకు పెంచారు.

పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు పరిశోధనలైన అగస్టిన్ పిరామస్ డి కాండోల్ యొక్క 'ప్రొడ్రోమస్', జార్జ్ బెంతమ్, జోసెఫ్ డాల్టన్ హుకర్ ల 'జెనెరా ప్లాంటారమ్' లలో ఇప్పుడు 'కుటుంబం' అని పిలవబడే వర్గీకరణ క్రమం కోసం 'ఆర్డో' (**ordo**) అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు.

## ఉపయోగాలు

ప్రజాతులు (జెనెరా), జాతులు (స్పీసీస్) వంటి దిగువ వర్గీకరణ స్థాయిలతో పోలిస్తే కుటుంబాలు ఎక్కువ స్థిరత్వాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఈ స్థిరత్వం కారణంగా జీవ పరిణామక్రమం (ఎవల్యూషనరీ), జీవశైలజాల శాస్త్రం (పాలియోంటాలాజికల్), జన్యుశాస్త్ర (జెనెటిక్) అధ్యయనాలకు ఇవి ఎంతో విలువైన విభాగాలుగా ఉపయోగపడతాయి.

జీవశాస్త్ర విద్య, పరిశోధనలలో కుటుంబాలు గణనీయమైన ఆచరణాత్మక పాత్రను పోషిస్తాయి. ఇవి వర్గీకరణ శాస్త్రాన్ని బోధించడానికి ఒక సమర్థవంతమైన చట్రాన్ని అందిస్తాయి; ఎందుకంటే ఇవి ఒకే రకమైన సాధారణ పోలికలు ఉన్న జీవులను ఒక సమూహంగా చేర్చుతాయి, అదే సమయంలో జీవులను గుర్తించడానికి అవసరమైన నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని కూడా కలిగి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, వృక్షశాస్త్రంలో ప్రధాన వృక్ష కుటుంబాల లక్షణాలను తెలుసుకోవడం ద్వారా విద్యార్థులు వివిధ భౌగోళిక ప్రాంతాలలో ఉన్న వాటి సంబంధిత జాతులను సులభంగా గుర్తించగలరు, ఎందుకంటే కుటుంబాలు తరచుగా ప్రపంచవ్యాప్త విస్తరణ నమూనాలను కలిగి ఉంటాయి. అనేక జీవుల సమూహాలలో, వర్గీకరణ గుర్తింపు కీల (taxonomic identification keys) కోసం కుటుంబాలే ప్రాథమిక స్థాయిగా పనిచేస్తాయి. ఇవి ఉమ్మడి లక్షణాలను కలిగి ఉండి, సులభంగా గుర్తించదగిన సంబంధిత జీవుల సమూహాలను సూచిస్తాయి కాబట్టి, ఫీల్డ్ గైడ్స్ (క్షేత్ర సహాయక పుస్తకాలు), క్రమబద్ధమైన పరిశోధనలకు ఇవి చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి.

ఆవరణశాస్త్రం (ఎకాలజీ), జీవవైవిధ్యం పరిశోధనలలో, పర్యావరణ సర్వేలు, పర్యావరణ అధ్యయనాలలో జీవులను గుర్తించడానికి కుటుంబాలు తరచుగా పునాది స్థాయిగా పనిచేస్తాయి. ఇది ప్రత్యేకంగా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది ఎందుకంటే ఒకే కుటుంబానికి చెందిన జీవులు తరచుగా ఒకే విధమైన జీవిత చరిత్ర లక్షణాలను పంచుకుంటాయి లేదా ఒకే రకమైన ఆవరణ స్థానాలను (ఎకలాజికల్ నిచెస్) ఆక్రమిస్తాయి. కొన్ని కుటుంబాలలో వాటి వర్గీకరణ సమూహానికి, వాటి పర్యావరణ విధులకు (ecological functions) మధ్య బలమైన సంబంధాలు కనిపిస్తాయి, అయితే ఈ సంబంధం వివిధ జీవుల సమూహాలను బట్టి మారుతుంటుంది.

అన్వయ జీవశాస్త్ర (applied biological) పనులలో కుటుంబాల పేర్ల స్థిరత్వం ఆచరణాత్మక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది, అయితే కొత్త శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణల కారణంగా ఈ స్థిరత్వానికి నిరంతరం సవాళ్లు ఎదురవుతూనే ఉన్నాయి. ఆధునిక మాలిక్యులర్ ఫైలోజెనెటిక్స్ (ఆణ్విక వంశవృక్ష అధ్యయనం), ఫైలోజెనెటిక్ విశ్లేషణలు కుటుంబాల మధ్య ఉన్న సంబంధాలపై అవగాహనను మరింత మెరుగుపరుస్తున్నాయి, ఇది కొన్నిసార్లు జీవుల పునర్వర్గీకరణకు దారితీస్తుంది. ఈ మార్పుల ప్రభావం వివిధ జీవుల సమూహాలలో వేర్వేరుగా ఉంటుంది – కొన్ని కుటుంబాలు స్పష్టమైన నిర్వచనాలతో సులభంగా గుర్తించదగినవిగా అలాగే ఉండిపోగా, మరికొన్ని కుటుంబాలకు పరిణామ సంబంధాల గురించి కొత్త ఆధారాలు లభించినప్పుడు సవరణలు అవసరమవుతాయి. నామకరణ స్థిరత్వాన్ని కాపాడుకుంటూనే, కొత్త శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలను చేర్చడం అనేది వర్గీకరణ శాస్త్రంలో నిరంతరం సాగే ఒక ప్రక్రియ.

## మూలాలు

## గ్రంథసూచి

Bullock AA (January 1958). "Indicis Nominum Familiarum Angiospermarum Prodromus". *Taxon*. **7** (1): 1–35. Bibcode:1958Taxon...7....1B. doi:10.2307/1216226. JSTOR 1216226.
Bullock AA (August 1958). "Indicis Nominum Familiarum Angiospermarum Prodromus: Additamenta et Corrigenda I". *Taxon*. **7** (6): 158–163. doi:10.2307/1217503. JSTOR 1217503.
ICN (2012). "International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants". బ్రాటిస్లావా: International Association for Plant Taxonomy. Retrieved 17 January 2016.

## బాహ్య లింకులు

 Media related to Families (biology) at Wikimedia Commons
మూస:Taxonomic ranks