# రొమాంటిసిజం

**రోమాంటిసిజం** (లేదా రోమాంటిక్ యుగం) అనేది 18వ శతాబ్దపు చివరి భాగంలో ఐరోపాలో ఉద్భవించిన ఒక శక్తివంతమైన సాంస్కృతిక, కళాత్మక, సాహిత్య, మేధోపరమైన ఉద్యమం. చరిత్రకారుల ప్రకారం, ఈ ఉద్యమ కాలం సుమారుగా 1789 (ఫ్రెంచ్ విప్లవ ఆరంభం) నుండి 1850 వరకు కొనసాగింది. ఇది అప్పటివరకు సమాజంలో ఉన్న హేతువాదం, క్లాసిసిజం యొక్క కఠినమైన నియమాలకు, పారిశ్రామిక విప్లవం తెచ్చిన యాంత్రిక జీవన విధానానికి వ్యతిరేకంగా సంభవించిన ఒక మేధోపరమైన తిరుగుబాటు.

ఈ ఉద్యమం బాహ్య ప్రపంచం కంటే మానవుని అంతర్గత అనుభూతులకు, తీవ్రమైన భావోద్వేగాలకు, ఊహాశక్తికి, ప్రకృతి యొక్క దివ్యత్వానికి అత్యున్నత పీఠం వేసింది.

## చారిత్రక నేపథ్యం

రోమాంటిసిజం అకస్మాత్తుగా ఊడిపడింది కాదు. అది అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ పరిణామాల ప్రతిఫలనం. దీని ఉద్భవానికి మూడు ప్రధాన కారణాలు ఉన్నాయి:

1. జ్ఞానోదయ యుగంపై అసంతృప్తి: 18వ శతాబ్దపు 'జ్ఞానోదయం' (Enlightenment) ప్రతిదానికీ సైన్స్, హేతువు, తర్కమే ప్రాధాన్యమని వాదించింది. రోమాంటిక్ మేధావులు దీనిని వ్యతిరేకిస్తూ, కేవలం తర్కం మనిషిని యంత్రంగా మారుస్తుందని, భావోద్వేగాలే మనిషిని సంపూర్ణుడిని చేస్తాయని నమ్మారు.
2. \*\*పారిశ్రామిక విప్లవం:\*\* ఫ్యాక్టరీల రాకతో నగరాలు కలుషితమై, గ్రామీణ జీవనం దెబ్బతింది. ప్రకృతికి దూరం అవుతున్న మానవాళిని రక్షించడానికి కళాకారులు ప్రకృతి వైపు మళ్లారు.
3. \*\*రాజకీయ విప్లవాలు:\*\* అమెరికా స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం, ఫ్రెంచ్ విప్లవం (1789) ఇచ్చిన "స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం" అనే నినాదాలు రోమాంటిక్ కవులలో వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ పట్ల విపరీతమైన ఆకాంక్షను పెంచాయి.

జర్మనీలో పుట్టిన \*\*'స్టర్మ్ అండ్ డ్రాంగ్'\*\* (తుఫాను & ఒత్తిడి) అనే సాహిత్య ఉద్యమం దీనికి ముందస్తు పునాది వేసింది. జోహాన్ వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ వాన్ గోథే రాసిన నవలలు ఈ కాలంలో యువతను విపరీతంగా ఆకర్షించాయి.

## రోమాంటిసిజం ప్రధాన సూత్రాలు

* \*\*తీవ్రమైన భావోద్వేగాలు (Intense Emotions):\*\* కేవలం ప్రేమ మాత్రమే కాదు... విస్మయం (Awe), భయం (Terror), భీతి (Horror) వంటి తీవ్రమైన మానసిక స్థితులను అన్వేషించడం ఈ ఉద్యమ లక్షణం. ప్రకృతిలోని అనంతమైన శక్తిని చూసినప్పుడు మనిషికి కలిగే నిస్సహాయతతో కూడిన ఆనందాన్ని వీరు 'సబ్లైమ్' (The Sublime) అని పిలిచారు.
* \*\*వ్యక్తీకరణవాదం, మేధావి తత్వం (Genius and Individualism):\*\* రోమాంటిక్ యుగంలో 'కళాకారుడు' లేదా 'కవి'ని ఒక సామాన్య మానవుడిగా కాకుండా, సమాజానికి దారి చూపే ఒక ప్రవక్త (Prophet) లేదా దార్శనికుడిగా భావించేవారు. సాంప్రదాయ నియమాలను ఉల్లంఘించే స్వేచ్ఛ మేధావికి ఉంటుందని నమ్మారు.
* \*\*ప్రాచీన, జానపద సంస్కృతి (Folk Culture):\*\* రోమాంటిక్ మేధావులు రాచరికపు ఆధునిక సంస్కృతి కంటే సాధారణ ప్రజల జానపద కథలు (Folktales), పాటలు, మధ్యయుగపు (Medieval) శూరత్వ గాథల వైపు మొగ్గు చూపారు.

## వివిధ రంగాలపై రోమాంటిసిజం ప్రభావం

### సాహిత్యం, కవిత్వం

విలియం వర్డ్స్‌వర్త్*(చిత్రంలో)*,శామ్యూల్ టేలర్ కోల్రిడ్జ్‌లు తమ 'లిరికల్ బల్లాడ్స్ '(1798)ద్వారా రొమాంటిక్ యుగానికి నాంది పలికారు
సాహిత్యంలో రోమాంటిసిజం అత్యున్నత శిఖరాలను తాకింది. దేశాల వారీగా దీని ప్రభావం ఇలా ఉంది:

#### ఆంగ్ల సాహిత్యం

బ్రిటన్‌లో ఈ ఉద్యమం రెండు తరాలుగా సాగింది.

##### మొదటి తరం

విలియం వర్డ్స్‌వర్త్, ఎస్.టి. కోల్‌రిడ్జ్. వీరిద్దరూ 1798లో ప్రచురించిన 'లిరికల్ బల్లాడ్స్' పీఠికలో—"కవిత్వం అనేది తీవ్రమైన భావోద్వేగాల అప్రయత్న ప్రవాహం" అని ప్రకటించారు.. విలియం బ్లేక్ తన ఆధ్యాత్మిక కవిత్వంతో వీరికి తోడయ్యాడు.

##### రెండవ తరం

*లార్డ్ బైరన్*
జాన్ కీట్స్, పి.బి. షెల్లీ, లార్డ్ బైరన్ వీరు అకాల మరణం చెందినప్పటికీ, సౌందర్యం, విప్లవం, అమరత్వంపై అద్భుతమైన కావ్యాలు రాశారు. లార్డ్ బైరన్ సృష్టించిన 'బైరోనిక్ హీరో' (ఒంటరిగా, సమాజంపై తిరుగుబాటు చేసే నాయకుడి పాత్ర) ప్రపంచ సాహిత్యాన్ని ఊపేసింది.

### గోథిక్ సాహిత్యం

రోమాంటిసిజం నుండి పుట్టిన ఉప-శాఖే 'గోథిక్ సాహిత్యం'. భయం, రహస్యం, పాడుబడిన కోటల నేపథ్యంతో మేరీ షెల్లీ రాసిన 'ఫ్రాంకెన్‌స్టైన్', బ్రామ్ స్టోకర్ రాసిన 'డ్రాక్యులా' నవలలు దీనికి ఉదాహరణలు.

### తెలుగు సాహిత్యంపై రొమాంటిసిజం ప్రభావం

పాశ్చాత్య సాహిత్యంలో 18, 19 శతాబ్దాలలో ఊపందుకున్న ‘రొమాంటిసిజం’ (కాల్పనికవాదం) ఉద్యమం, 20వ శతాబ్దం ఆరంభంలో తెలుగు సాహిత్యంపై అత్యంత బలమైన, విప్లవాత్మకమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. తెలుగులో ఈ రొమాంటిక్ ప్రభావాన్ని మనం "భావకవిత్వం" రూపంలో చూస్తాం. అప్పటివరకు రాజుల చుట్టూ, పురాణాల చుట్టూ, ప్రబంధాలలోని శృంగార వర్ణనల చుట్టూ తిరుగుతున్న తెలుగు కవిత్వాన్ని సామాన్యుడి మనసుకు, ప్రకృతికి, స్వేచ్ఛకు దగ్గరగా తీసుకొచ్చిన ఘనత ఈ ఉద్యమానిదే. వర్డ్స్‌వర్త్, షెల్లీ, కీట్స్ వంటి ఆంగ్ల రొమాంటిక్ కవుల రచనలు, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ గారి ‘గీతాంజలి’ కలిగించిన ప్రేరణ ఈ మార్పుకు మూలస్తంభాలుగా నిలిచాయి. తెలుగు సాహితీ ప్రపంచంలో రొమాంటిసిజం ఆత్మాశ్రయ పద్ధతిని, అమలిన శృంగారాన్ని, ప్రకృతి ఆరాధనను, కవిత్వ శిల్పంలో స్వేచ్ఛను ప్రవేశపెట్టింది. రాయప్రోలు సుబ్బారావు, దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి, నండూరి సుబ్బారావు, దువ్వూరి రామిరెడ్డి మొదలైనవారు ఈ కాల్పనికవాదానికి తెలుగులో వారి రచనలు 'తృణకంకణం', 'కృష్ణపక్షం','ఎంకిపాటలు ', 'కృషీవలుడు 'మొదలైన వాటి ద్వారా పుష్టిని చేకూర్చారు.

### దృశ్య కళలు

యుజీన్ డెలాక్రోయిక్స్, *లిబర్టీ లీడింగ్ ది పీపుల్*, 1830
చిత్రలేఖనంలో అంతకుముందున్న నియో-క్లాసికల్ (కచ్చితమైన కొలతలు, రేఖాగణిత శైలి) పద్ధతులను రోమాంటిక్ చిత్రకారులు తిరస్కరించారు. వారు రంగుల కలయికకు, కాంతి-నీడల వ్యత్యాసానికి , చలనశీలతకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.

* కాస్పర్ డేవిడ్ ఫ్రెడరిక్ (జర్మనీ): ఈయన గీసిన చిత్రాలలో మనుషులు చాలా చిన్నగా, ప్రకృతి చాలా బృహత్తరంగా కనిపిస్తుంది. ఇది మానవుని పరిమితత్వాన్ని, ప్రకృతి అనంతత్వాన్ని చూపిస్తుంది.

* జె.ఎమ్.డబ్ల్యు. టర్నర్ (బ్రిటన్): ఈయన సముద్ర తుఫానులు, పొగమంచు, మంటలను అద్భుతంగా చిత్రీకరించి "కాంతి యొక్క చిత్రకారుడు" గా పేరొందారు.

* యుజీన్ డెలాక్రోయిక్స్ (ఫ్రాన్స్): ఈయన గీసిన 'లిబర్టీ లీడింగ్ ది పీపుల్' అనే చిత్రం ఫ్రెంచ్ విప్లవ స్ఫూర్తికి, రోమాంటిక్ ఉద్వేగానికి అంతర్జాతీయ ప్రతీకగా నిలిచింది.

### సంగీతం

సంగీత చరిత్రలో రోమాంటిక్ యుగం ఒక సువర్ణ అధ్యాయం. సంగీతాన్ని కేవలం వినోదం కోసం కాకుండా, ఆత్మ యొక్క భాషగా మార్చారు.

* లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్: ఈయన తన 3వ సింఫనీ ఎరోయికా తో క్లాసికల్ యుగం నుండి రోమాంటిక్ యుగానికి నాంది పలికాడు.
* ఇతర ప్రముఖులు: ఫ్రెడరిక్ చోపిన్ (పియానో సంగీతంలో దిట్ట), ఫ్రాంజ్ లిస్ట్, రిచార్డ్ వాగ్నర్ (ఒపెరాలలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చాడు), చైకోవ్‌స్కీ (నట్‌క్రాకర్, స్వాన్ లేక్ వంటి బ్యాలే సంగీతం).

## రోమాంటిక్ జాతీయవాదం

రోమాంటిసిజం ఐరోపాలో ఆధునిక దేశాల ఏర్పాటుకు రాజకీయంగా పెద్ద కారణమైంది. సామ్రాజ్యాల పాలనలో ఉన్న ప్రజలు తమ సొంత భాష, చరిత్ర, జానపద సంప్రదాయాల ఆధారంగా ఏకం కావడానికి ఈ ఉద్యమం స్ఫూర్తినిచ్చింది. ఉదాహరణకు జర్మనీలో *గ్రిమ్ సోదరులు* ఊరూరా తిరిగి సేకరించిన 'సిండ్రెల్లా', 'రాపుంజెల్' వంటి జానపద కథలు కేవలం పిల్లల కథలు కావు; అవి జర్మన్ జాతి యొక్క సాంస్కృతిక మూలాలను వెలికితీసి, జర్మనీ ఏకీకరణకు పునాది వేయడానికి చేసిన ప్రయత్నం.

## విమర్శ, పతనం

1850ల నాటికి రోమాంటిసిజం తన ప్రభావాన్ని కోల్పోవడం ప్రారంభమైంది. దీనిపై వచ్చిన ప్రధాన విమర్శలు:

* ఇది వాస్తవ ప్రపంచ సమస్యలను పట్టించుకోకుండా, కేవలం ఊహాలోకంలో విహరిస్తుందని విమర్శకులు భావించారు.
* భావోద్వేగాలకు విపరీతమైన ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల సమాజంలో ఒక రకమైన నిరాశావాదం పెరిగింది.

పారిశ్రామికీకరణ తీవ్రమవ్వడం, పేదరికం, నగరాల సమస్యలు పెరగడంతో కళాకారులు ఊహల నుండి వాస్తవంలోకి రాక తప్పలేదు. దీని ఫలితంగా సమాజంలోని యథార్థ పరిస్థితులను యథాతథంగా చూపించే 'రియలిజం' (వాస్తవికతావాదం) అనే కొత్త ఉద్యమం పుట్టుకొచ్చింది.

## వారసత్వం

రోమాంటిసిజం అంతరించినప్పటికీ, నేటి ఆధునిక ప్రపంచంలోని 'పర్యావరణ స్పృహ', వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛా హక్కులు, సినిమా, నవలల్లో మనం చూసే అపరిమితమైన సృజనాత్మకతకు రోమాంటిక్ యుగమే బీజం వేసింది.

## కొందరు రొమాంటిక్ కవులు

* లార్డ్ బైరన్
* జోహాన్ వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ ఫోన్ గోథే
* క్లెమెంటినా హాఫ్మనోవా
* విక్టర్ హ్యూగో
* జాన్ కీట్స్
* అలెగ్జాండర్ పుష్కిన్
* పెర్సీ బైషే షెల్లీ
* విలియం వర్డ్స్‌వర్త్

## మూలాలు