# విజ్ఞానశాస్త్రం

విశ్వం నమూనా
**విజ్ఞాన శాస్త్రం** లేదా **సైన్సు** అనేది ఈ ప్రపంచం గురించి మనకు తెలిసిన విషయాల్ని ఒక పద్ధతి ప్రకారం వివరించే శాస్త్రం. ఈ శాస్త్రం అనేక విభాగాలుగా విభజించబడి ఉంది. ప్రకృతి శాస్త్రంలో భౌతిక ప్రపంచాన్ని గురించిన అధ్యయనం ఉంటుంది. సామాజిక శాస్త్రంలో ప్రజలు, సమాజం గురించిన విషయాలు ఉంటాయి. గణిత శాస్త్రం లాంటివి సాంప్రదాయ శాస్త్రాల క్రిందికి వస్తాయి. ఈ సాంప్రదాయ శాస్త్రాలు అనుభవం ద్వారా లేదా ప్రయోగాల ద్వారా ఏర్పడ్డవి కాదు కాబట్టి సాధారణంగా విజ్ఞానశాస్త్రాల కోవ లోకి రావు. విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని ఉపయోగించుకునే ఇంజనీరింగ్, వైద్యశాస్త్రం లాంటి రంగాలను అనువర్తిత శాస్త్రాలుగా చెప్పవచ్చు.

మధ్యయుగంలో మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతానికి చెందిన అల్ హజెన్ అనే శాస్త్రవేత్త కాంతిశాస్త్రంపై ఒక పుస్తకాన్ని ప్రచురించడం ద్వారా ప్రయోగ పూర్వక విజ్ఞాన శాస్త్రానికి నాంది పలికాడు. ప్రాచీన కాలం నుంచీ 19వ శతాబ్దం వరకు విజ్ఞానశాస్త్రాన్ని ఇప్పుడున్న స్వరూపంగా కాక తత్వశాస్త్రంలో ఒక భాగంగా భావిస్తూ వచ్చారు. పాశ్చాత్య దేశాల్లో ప్రకృతి తత్వశాస్త్రం అనే పేరుతో ప్రస్తుతం విజ్ఞానశాస్త్రాలుగా భావించబడుతున్న ఖగోళ శాస్త్రం, వైద్య శాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం మొదలైన రంగాల మీద పరిశోధన చేసేవారు. ప్రాచీన భారతీయులు, గ్రీకు శాస్త్రవేత్తలు భౌతిక ప్రపంచాన్ని తత్వ శాస్త్రం ప్రకారం నేల, గాలి, నిప్పు, నీరు, నింగి అని విభజిస్తే మధ్యయుగపు మధ్యప్రాచ్యానికి చెందిన శాస్త్రవేత్తలు మాత్రం పరిశోధనలు, ప్రయోగ పూర్వక విధానాల ద్వారా పదార్థాలను వివధ రకాలుగా వర్గీకరించడం మొదలుపెట్టారు.

17, 18 వ శతాబ్దాలలో శాస్త్రవేత్తలు శాస్త్ర పరంగా తాము కనుగొన్న సత్యాలను కొన్ని ప్రకృతి నియమాల రూపంలోకి సూత్రీకరించే ప్రయత్నం చేశారు. ఈ కాలాన్ని వైజ్ఞానిక విప్లవం అని వ్యవహరిస్తారు. 19వ శతాబ్దం గడిచేకొద్దీ విజ్ఞాన శాస్త్రం అంటే కేవలం పరిశోధనల ద్వారా భౌతిక ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవడమేనన్న భావన బలపడింది. 19వ శతాబ్దంలోనే జీవశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం లాంటి శాస్త్రాలు ప్రస్తుతం ఉన్న రూపును సంతరించుకున్నాయి. ఇదే శతాబ్దంలోనే శాస్త్రవేత్త, శాస్త్రీయ సమాజం, శాస్త్ర పరిశోధనా సంస్థ అనే భావనలు రూపుదిద్దుకున్నాయి.

## వ్యుత్పత్తి

"సైన్స్" అనే పదం లాటిన్ భాషా పదం "సైన్షియా" లేదా "సిరే" నుండి ఉద్భవించింది, దీనికి "తెలుసుకోవడం" అని అర్థం. అదేవిధంగా, "విజ్ఞాన శాస్త్రం" అనే పదం సంస్కృతంలోని "విజ్ఞాన్" నుండి వచ్చింది, దీనికి "జ్ఞానసంచయం" లేదా విశేషమైన జ్ఞానం అని అర్థం. ఈ రెండు వ్యుత్పత్తులు కూడా జ్ఞానార్జన, అవగాహన అనే ప్రాథమిక భావనను నొక్కి చెబుతున్నాయి. శాస్త్రజ్ఞానం పరిపూర్ణమైనది, స్థిరమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది విలువలతో కూడి ఉంటుంది.
**వివిధ శాస్త్రవేత్తల నిర్వచనాలు:**

విజ్ఞానశాస్త్రం యొక్క స్వభావాన్ని, పరిధిని అనేకమంది శాస్త్రవేత్తలు, తత్వవేత్తలు విభిన్న కోణాల్లో నిర్వచించారు:

* **షోజిబార్ ప్రకారం శాస్త్ర లక్షణాలు:**
	+ **అనుభవాత్మకం:** విజ్ఞానశాస్త్రం పరిశీలనలు, ప్రయోగాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
	+ **సాపేక్ష సత్యం:** శాస్త్రీయ జ్ఞానం ఎప్పటికప్పుడు కొత్త ఆధారాలతో మెరుగుపడుతుంది, మారవచ్చు.
	+ **మాపనీయమైంది:** శాస్త్రీయ భావనలు, ఫలితాలు కొలవదగినవిగా ఉంటాయి.
	+ **అసమానంగా పునరావర్తనమై ఉంటుంది, పరిపూర్ణమైంది:** ప్రయోగాలు, పరిశీలనలు పునరావృతం చేయదగినవి, వాటి ఫలితాలు స్థిరంగా ఉండాలి, ఇది పరిపూర్ణతకు దారితీస్తుంది.
	+ **ప్రక్రియల ద్వారా శాస్త్ర అభివృద్ధి జరుగుతుంది:** శాస్త్రీయ పద్ధతులు, ప్రక్రియల ద్వారా జ్ఞానం క్రమంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది.
	+ **శాస్త్రం విలువలతో కూడింది:** శాస్త్రీయ అన్వేషణ సత్యం, నిష్పాక్షికత, నైతికత వంటి విలువలతో ముడిపడి ఉంటుంది.
* **ఎ.డబ్ల్యూ. గ్రీన్:** "విజ్ఞాన శాస్త్రం ఒక పరిశోధనా విధానం." ఈ నిర్వచనం శాస్త్రీయ పద్ధతి యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది.
* **ఐన్స్టీన్:** "విజ్ఞాన శాస్త్రం మనం ఎలా ఉండాలో నేర్పే విజ్ఞాన రాశి." ఇది శాస్త్రం యొక్క నైతిక, సామాజిక బాధ్యతను సూచిస్తుంది.
* **కార్ల్ పియర్సన్:** "విజ్ఞానశాస్త్ర పరిశోధనకు యావత్ భౌతిక విశ్వం ముడిపదార్థం." శాస్త్రం యొక్క పరిశోధనా పరిధి అనంతమైనదని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.
* **తత్వశాస్త్రం:** "విజ్ఞానశాస్త్రానికి తల్లి లాంటిది." అనేక శాస్త్రీయ ఆలోచనలు, పద్ధతులు తత్వశాస్త్రం నుండి ఉద్భవించాయి.
* **డి.ఎస్. కొఠారి:** "శాస్త్రమంటే చేయడం." ఇది శాస్త్రం యొక్క క్రియాశీల, ప్రయోగాత్మక స్వభావాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.
* **అర్హీనియస్:** "సైన్స్ అంటే మాపనం." శాస్త్రీయ పరిశోధనలో కచ్చితమైన కొలతల ఆవశ్యకతను ఈ నిర్వచనం తెలియజేస్తుంది.
* **హెన్రీ పాయింకేర్:** "విజ్ఞానశాస్త్రం నిర్మాణంలో ఉన్న భవంతి లాంటిది." శాస్త్రీయ జ్ఞానం క్రమంగా, పొరలు పొరలుగా నిర్మించబడుతుందని ఇది సూచిస్తుంది.
* **ఫ్రెడరిక్ ఫిట్జ్‌పాట్రిక్:** "శాస్త్రమంటే జ్ఞాన సముపార్జనే కాకుండా జ్ఞానాన్ని మెరుగుపరిచే ప్రక్రియ." ఇది శాస్త్రం యొక్క నిరంతర అభివృద్ధి, జ్ఞాన విస్తరణ స్వభావాన్ని వివరిస్తుంది.

**విజ్ఞానశాస్త్ర నిర్మాణం:**

విజ్ఞానశాస్త్రం కేవలం వాస్తవాల సమాహారం మాత్రమే కాదు, అది ఒక నిర్దిష్ట నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

* **జె.జె. ష్వాబ్, షిహెచ్ నిక్స్** విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని **ద్రవ్యాత్మక (substantive)**, **సంశ్లేషణాత్మక (syntactic)** నిర్మాణాల కలయికగా పేర్కొన్నారు.
* **సంశ్లేషణాత్మక నిర్మాణం:** ఇది శాస్త్రీయ జ్ఞానాన్ని ఎలా సంపాదిస్తామో తెలియజేస్తుంది. ఇందులో ప్రక్రియలు, పద్ధతులు, వైఖరులు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు: పరిశీలన, ప్రయోగాలు చేయడం, అన్వేషించడం, వర్గీకరించడం, కొలవడం వంటివి సంశ్లేషణాత్మక నిర్మాణంలో భాగం.
* **ద్రవ్యాత్మక నిర్మాణం:** ఇది శాస్త్రీయ జ్ఞానం యొక్క ఉత్పత్తుల సంచితం. ఇందులో యధార్థాలు (facts), భావనలు (concepts), సిద్ధాంతాలు (theories), నియమాలు (laws), ప్రాకల్పనలు (hypotheses) ఉంటాయి. ఈ అంశాలు శాస్త్రం ద్వారా కనుగొనబడిన, ధృవీకరించబడిన జ్ఞానాన్ని సూచిస్తాయి.
* **శాస్త్రీయ సత్యాలు, సార్వత్రిక సత్యాలు:** స్వామి వివేకానంద చెప్పినట్లుగా, "శాస్త్రీయ సత్యాలన్నీ సార్వత్రిక సత్యాలకు ప్రాతిపదికలు మాత్రమే." ఇది శాస్త్రీయ జ్ఞానం నిరంతర అన్వేషణలో ఒక భాగమని, అంతిమ సత్యానికి మార్గమని సూచిస్తుంది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* విజ్ఞానశాస్త్ర ఆవిష్కరణలు

## మూలాలు