# ఎబోలా

**ఎబోలా** దీనిని **ఎబోలా వైరస్ వ్యాధి** (**EVD**), ఎబోలా హెమోరాజిక్ ఫీవర్ (**EHF**) అని కూడా పిలుస్తారు, ఎబోలా వ్యాధి ఆర్థోఎబోలావైరస్‌లు (గతంలో ఎబోలావైరస్)1 అని పిలువబడే వైరస్‌ల సమూహం వల్ల వస్తుంది. ఈ వైరస్‌లు తీవ్రమైన అనారోగ్యాన్ని కలిగిస్తాయి, దీనికి చికిత్స చేయకపోతే మరణం సంభవించవచ్చు. ఆర్థోఎబోలావైరస్‌లను 1976లో డెమోక్రటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగోలో కనుగొన్నారు, ఇవి ప్రధానంగా సహారా ఉప-ఆఫ్రికాలో కనిపిస్తాయి.

## రకాలు

మానవులలో అనారోగ్యాన్ని కలిగించే ఆర్థోఎబోలావైరస్‌లు 4 రకాలుగా ఉన్నాయి:

1. ఎబోలా వైరస్ (జాతి: ఆర్థోఎబోలావైరస్ జైరెన్సే) ఎబోలా వైరస్ వ్యాధిని కలిగిస్తుంది.

2. సూడాన్ వైరస్ (జాతి: ఆర్థోఎబోలావైరస్ సూడానెన్సే) సూడాన్ వైరస్ వ్యాధిని కలిగిస్తుంది.

3.తాయ్ ఫారెస్ట్ వైరస్ (జాతి: ఆర్థోఎబోలావైరస్ తాయెన్సే) తాయ్ ఫారెస్ట్ వైరస్ వ్యాధిని కలిగిస్తుంది.

4. బుండిబుగ్యో వైరస్ (జాతి: ఆర్థోఎబోలావైరస్ బుండిబుగ్యోయెన్సే) బుండిబుగ్యో వైరస్ వ్యాధిని కలిగిస్తుంది.

ఇప్పటివరకు మరో రెండు రకాల ఆర్థోఎబోలావైరస్‌లు మానవులపై ప్రభావం చూపలేదు:

1. రెస్టన్ వైరస్ (జాతి: ఆర్థోఎబోలావైరస్ రెస్టోనెన్సే) మకాక్‌ల వంటిది మానవేతర జాతులలో వ్యాధిని కలిగించింది.

2. బొంబాలి వైరస్ (జాతి: ఆర్థోఎబోలావైరస్ బొంబాలియెన్సే) ఇటీవల గబ్బిలాలలో గుర్తించబడింది.

## లక్షణాలు

ఎబోలా వ్యాధి ఉన్న వ్యక్తి ఆర్థోఎబోలావైరస్‌తో సంబంధం ఏర్పడిన 2 నుండి 21 రోజుల తర్వాత అనారోగ్యానికి గురి అవుతారు. దీని లక్షణాలు సాధారణంగా సంక్రమణ తర్వాత రెండు రోజుల నుండి మూడు వారాల మధ్య ఎక్కడైనా ప్రారంభమవుతాయి. మొదటి లక్షణాలు సాధారణంగా జ్వరం, గొంతు నొప్పి, కండరాల నొప్పి, తలనొప్పి. వీటి తరువాత సాధారణంగా వాంతులు, విరేచనాలు, దద్దుర్లు, కాలేయం, మూత్రపిండాల పనిచేయకపోవడం, ఈ సమయంలో కొంతమంది అంతర్గతంగా, బాహ్యంగా రక్తస్రావం ప్రారంభమవుతుంది. వ్యాధి వ్యాప్తి మరణాల రేటు 25 నుండి 90% మధ్య ఉంటుంది, సగటున సుమారు 50% ఉంది. ఇందులో వైరల్ జాతులు, చికిత్స సమయం దాని రోగ నిరూపణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. మరణం సాధారణంగా మొదటి లక్షణాలు కనిపించిన 6 - 16 రోజుల మధ్య సంభవిస్తుంది. శరీరానికి ద్రవాలను అందించడం (రీహైడ్రేషన్), వ్యాధి లక్షణాలకు చికిత్స చేయడం ద్వారా, ప్రారంభంలోనే తీవ్రమైన సహాయక సంరక్షణ అందించడం వల్ల ప్రాణాలను కాపాడే అవకాశాలు మెరుగుపడతాయి. ఆమోదించబడిన టీకాలు, చికిత్సలు కేవలం ఒక వైరస్‌కు (ఎబోలా వైరస్) మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి, మిగిలిన వాటి కోసం అభివృద్ధి దశలో ఉన్నాయి. వ్యాధి వ్యాప్తిని నియంత్రించడానికి రోగులకు తీవ్రమైన సహాయక సంరక్షణ, ఇన్ఫెక్షన్ నివారణ, నియంత్రణ, వ్యాధి నిఘా, వ్యాధి సోకిన వారి ఆచూకీని కనుగొనడం (కాంటాక్ట్ ట్రేసింగ్), ప్రయోగశాల సేవలు, సురక్షితమైన, గౌరవప్రదమైన ఖననాలు, అవసరమైతే టీకాలు వేయడం, సామాజిక సమీకరణ వంటి అనేక చర్యలపై ఆధారపడవలసి ఉంటుంది. వ్యాప్తి టెరోపోడిడే కుటుంబానికి చెందిన మెగాగబ్బిలాలు ఆర్థోఎబోలావైరస్‌కు సహజ ఆతిథేయ జీవులని భావిస్తున్నారు. అనారోగ్యంతో లేదా చనిపోయి ఉన్న లేదా వర్షారణ్యాలలో కనిపించే మెగాగబ్బిలాలు, చింపాంజీలు, గొరిల్లాలు, కోతులు, అడవి జింకలు లేదా ముళ్ళపందుల వంటి వ్యాధి సోకిన జంతువుల రక్తం, స్రావాలు, అవయవాలు లేదా ఇతర శరీర ద్రవాలతో ప్రజలు సన్నిహితంగా ఉన్నప్పుడు ఈ వైరస్ మానవ శరీరంలోకి ప్రవేశించగలదు.

ఈ క్రింది వాటితో ప్రత్యక్ష సంబంధం (గాయపడిన చర్మం లేదా శ్లేష్మ పొరల ద్వారా) ద్వారా ఒక వ్యక్తి నుండి మరొక వ్యక్తికి ఈ వైరస్ సోకవచ్చు:

ఎబోలా వ్యాధితో బాధపడుతున్న లేదా మరణించిన వ్యక్తి రక్తం లేదా శరీర ద్రవాలు, వ్యాధితో బాధపడుతున్న లేదా మరణించిన వ్యక్తి శరీర ద్రవాలతో (రక్తం, మలం, వాంతి వంటివి) కలుషితమైన వస్తువులు లేదా ఉపరితలాలు.

మనుషుల రక్తంలో వైరస్ ఉన్నంత కాలం వారు ఇతరులకు వ్యాధిని వ్యాపింపజేయగలరు. ఎబోలా వ్యాధిగ్రస్తులకు చికిత్స అందిస్తున్నప్పుడు ఆరోగ్య, సంరక్షణ కార్యకర్తలు తరచుగా ఈ వ్యాధి బారిన పడుతున్నారు. సంక్రమణ నియంత్రణ జాగ్రత్తలను కఠినంగా పాటించనప్పుడు, రోగులతో సన్నిహితంగా ఉండటం ద్వారా ఇది సంభవిస్తుంది. మరణించిన వ్యక్తి శరీరంతో ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉండే ఖనన కార్యక్రమాలు కూడా ఎబోలా వ్యాధి వ్యాప్తికి దోహదం చేస్తాయి.

## వ్యాధి నిర్ధారణ

వ్యాధి ప్రారంభ దశలో లక్షణాలు ఒకేలా ఉండటం వల్ల, మలేరియా, టైఫాయిడ్ జ్వరం, షిగెల్లోసిస్, మెనింజైటిస్, ఇతర వైరల్ హెమరేజిక్ జ్వరాల వంటి ఇతర అంటువ్యాధుల నుండి ఎబోలా వ్యాధిని వైద్యపరంగా వేరు చేసి గుర్తించడం కష్టం.

ఒక వ్యక్తికి ఆర్థోఎబోలావైరస్ సంక్రమణ ఉందని ఈ క్రింది రోగనిర్ధారణ పద్ధతులను ఉపయోగించి నిర్ధారిస్తారు:

1. రివర్స్ ట్రాన్స్క్రిప్టేస్ పాలిమరేస్ చైన్ రియాక్షన్ (RT-PCR) పరీక్ష

2. యాంటీబాడీ-క్యాప్చర్ ఎంజైమ్-లింక్డ్ ఇమ్యునోసార్బెంట్ పరీక్ష (ELISA)

3. సెల్ కల్చర్ ద్వారా వైరస్ ఐసోలేషన్.

4. యాంటిజెన్-క్యాప్చర్ డిటెక్షన్ పరీక్షలు

రోగుల నుండి సేకరించిన నమూనాలు తీవ్రమైన బయోహజార్డ్ ప్రమాదాన్ని కలిగి ఉంటాయి. క్రియారహితం చేయని నమూనాలపై ప్రయోగశాల పరీక్షలను గరిష్ట జీవ నియంత్రణ పరిస్థితులలో నిర్వహించాలి. క్రియారహితం చేయని అన్ని జీవ నమూనాలను దేశీయంగా, అంతర్జాతీయంగా రవాణా చేసేటప్పుడు ట్రిపుల్ ప్యాకేజింగ్ సిస్టమ్‌ను ఉపయోగించి ప్యాక్ చేయాలి.

## చికిత్స

సంవత్సరాలుగా డబ్ల్యుహెచ్ఒ, దాని భాగస్వాములు నిర్దిష్ట చికిత్సలు ఉపయోగిస్తున్నా లేదా ఉపయోగించకపోయినా రోగులకు సాధ్యమైనంత ఉత్తమమైన సంరక్షణను ఎలా అందించాలి, వారు బ్రతికే అవకాశాలను ఎలా పెంచాలి అనే విషయాలను వివరించే మార్గదర్శకాలను, శిక్షణను అభివృద్ధి చేశాయి. ఆప్టిమైజ్డ్ సపోర్టివ్ కేర్ అనేది నిర్వహించాల్సిన సంబంధిత పరీక్షలు, నొప్పి, పోషణ, సహ-సంక్రమణలు (మలేరియా వంటివి), రోగి కోలుకోవడానికి ఉత్తమ మార్గంలో ఉంచే ఇతర విధానాలను కవర్ చేస్తుంది. ఎబోలా వైరస్ వ్యాధికి మోనోక్లోనల్ యాంటీబాడీలైన అన్సువిమాబ్ లేదా ఇన్మాజెబ్ తో చికిత్స చేయాలని డబ్ల్యుహెచ్ఒ గట్టి సిఫార్సులు చేసింది. ఎస్విడి లేదా బివిడి వంటి ఇతర ఎబోలా వ్యాధులకు ఆమోదించబడిన చికిత్సా విధానాలు ఏవీ లేవు, కానీ క్లినికల్ ట్రయల్స్ కోసం ఒక కోర్ (CORE) ప్రోటోకాల్ అందుబాటులో ఉంది.

## వ్యాక్సిన్‌లు

ఎబోలా వైరస్ వ్యాధికి రెండు వ్యాక్సిన్‌లు ఆమోదించబడ్డాయి: ఎర్వెబో (మెర్క్ & కో.), జాబ్డెనో, మ్వాబియా (జాన్సెన్ ఫార్మాస్యూటికా). వ్యాప్తి నివారణ చర్యలలో భాగంగా ఎర్వెబో టీకా సిఫార్సు చేయబడింది, ఎబోలా వైరస్ వ్యాధి వ్యాప్తి నిర్ధారించబడిన సందర్భంలో, టీకాల సరఫరాపై అంతర్జాతీయ సమన్వయ బృందం (International Coordinating Group on vaccine provision) ద్వారా ఎర్వెబో టీకాలను పొందవచ్చు. వ్యాప్తి నివారణ చర్యలలో భాగంగా, టీకా అభ్యర్థుల భద్రత, సహనీయత, రోగనిరోధక శక్తి , సామర్థ్యాన్ని మూల్యాంకనం చేయడానికి ఒక కోర్ ప్రోటోకాల్ అందుబాటులో ఉంది.

## నివారణ, నియంత్రణ

ఏదైనా వ్యాప్తిని విజయవంతంగా నియంత్రించడానికి సమాజ భాగస్వామ్యం కీలకం. వ్యాప్తి నియంత్రణ అనేది వైద్య సంరక్షణ, నిఘా , కాంటాక్ట్ ట్రేసింగ్, ప్రయోగశాల సేవలు, ఆరోగ్య కేంద్రాలలో ఇన్ఫెక్షన్ నివారణ, నియంత్రణ, సురక్షితమైన, గౌరవప్రదమైన ఖననాలు, టీకాలు వేయడం (కేవలం ఎబోలా వైరస్ వ్యాధికి మాత్రమే), సామాజిక సమీకరణ వంటి అనేక రకాల చర్యలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రమాద కారకాలపై, వ్యక్తులు తీసుకోగల రక్షణ చర్యలపై అవగాహన పెంచడం అనేది మానవ వ్యాప్తిని తగ్గించడానికి ఒక ప్రభావవంతమైన మార్గం. ప్రమాద నివారణ సందేశాలు అనేక అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి. వ్యాధి సోకిన మెగాగబ్బిలాలు లేదా కోతులు/ఆడ వానరాలతో సంపర్కం ద్వారా, వాటి పచ్చి మాంసం తినడం ద్వారా వన్యప్రాణుల నుండి మానవులకు వ్యాపించే ప్రమాదాన్ని తగ్గించాలి. వ్యాధి సోకిన వ్యక్తులతో, ముఖ్యంగా వారి శరీర ద్రవాలతో ప్రత్యక్షంగా లేదా సన్నిహితంగా ఉండటం వల్ల మానవుల నుండి మానవులకు వ్యాపించే ప్రమాదాన్ని తగ్గించాలి. ఎబోలా రోగులతో సన్నిహిత శారీరక సంబంధాన్ని నివారించాలి. త్వరితగతిన సంరక్షణ అందించడానికి, ఇంట్లో వ్యాప్తిని నివారించడానికి, రోగులను నిర్దేశిత చికిత్సా కేంద్రంలో వేరుగా ఉంచాలి. వ్యాధి గురించి, దాని వ్యాప్తిని ఎలా నియంత్రించాలనే దాని గురించి సమాజాలకు పూర్తి సమాచారం అందించాలి. ప్రతిస్పందనలో వారిని భాగస్వాములను చేయాలి. వ్యాప్తి నివారణ చర్యలలో మరణించిన వారికి సురక్షితమైన, గౌరవప్రదమైన ఖననం చేయడం, ఎబోలా వ్యాధి సోకిన వారితో సంపర్కంలోకి వచ్చి ఉండవచ్చని భావించే వ్యక్తులను గుర్తించి, వారి ఆరోగ్యాన్ని 21 రోజుల పాటు పర్యవేక్షించడం, మరింత వ్యాప్తిని నివారించడానికి ఆరోగ్యవంతులను రోగుల నుండి వేరు చేయడం, నిర్ధారిత రోగులకు సంరక్షణ అందించడం వంటివి చేయాలి. మంచి పరిశుభ్రతను , శుభ్రమైన వాతావరణాన్ని పాటించడం కూడా ముఖ్యం.

## ఆరోగ్య సంరక్షణ

ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రాలలో సంక్రమణను నియంత్రించడానికి రోగులకు చికిత్స అందించేటప్పుడు, వారి వ్యాధి నిర్ధారణతో సంబంధం లేకుండా, ఆరోగ్య సంరక్షణ సిబ్బంది ఎల్లప్పుడూ ప్రామాణిక జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. వీటిలో ప్రాథమిక చేతి పరిశుభ్రత, శ్వాసకోశ పరిశుభ్రత, వ్యక్తిగత రక్షణ పరికరాల వాడకం (వ్యాధి సోకిన పదార్థాలతో తుంపరలు లేదా ఇతర స్పర్శను నివారించడానికి), సురక్షితమైన ఇంజెక్షన్ ఉపయోగించాలి. ఎబోలా వ్యాధి ఉన్నట్లు అనుమానించబడిన లేదా నిర్ధారించబడిన రోగులకు చికిత్స అందించే ఆరోగ్య సంరక్షణ సిబ్బంది, రోగుల రక్తం , శరీర ద్రవాలతో, అలాగే దుస్తులు, పరుపుల వంటి కలుషితమైన ఉపరితలాలు లేదా పదార్థాలతో సంబంధాన్ని నివారించడానికి అదనపు సంక్రమణ నియంత్రణ చర్యలను పాటించాలి. ఆర్థోఎబోలావైరస్ సంక్రమణ పరిశోధన కోసం మానవులు, జంతువుల నుండి తీసుకున్న నమూనాలను శిక్షణ పొందిన సిబ్బంది నిర్వహించాలి, తగిన సదుపాయాలు గల ప్రయోగశాలలలో ప్రాసెస్ చేయాలి.

## సంరక్షణ

ఆర్థోఎబోలావైరస్ పరీక్షలో నెగటివ్ వచ్చిన కోలుకున్న రోగులను ఐసోలేషన్‌లో ఉంచవద్దని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) సిఫార్సు చేస్తుంది. కోలుకున్న వారు వైద్యపరమైన, మానసిక పరిణామాలతో బాధపడవచ్చు. వ్యాధి అనంతర పరిణామాలను తగ్గించడానికి సంరక్షణ కార్యక్రమాలు, సమాజంలో తిరిగి కలవడానికి మద్దతు, కౌన్సెలింగ్, జీవ పరీక్షలను ఏర్పాటు చేయడాన్ని పరిగణించమని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) ప్రభావిత దేశాలను ప్రోత్సహిస్తోంది. కోలుకున్న కొంతమందిలో, రోగనిరోధక శక్తి తక్కువగా ఉండే ప్రదేశాలలో ఆర్థోఎబోలావైరస్‌లు నిలిచిపోతాయని తెలిసింది. ఈ ప్రదేశాలలో వృషణాలు, కంటి లోపలి భాగం, మెదడు ఉన్నాయి. ఎబోలా వ్యాధి నుండి కోలుకున్న వారిలో తిరిగి సంక్రమణ జరగనప్పటికీ వ్యాధి లక్షణాలు తిరగబెట్టడం అరుదు, వైద్యపరంగా కోలుకున్న తర్వాత పదిహేను నెలల వరకు, వ్యాధి సోకిన వారి వీర్యం ద్వారా ఎబోలా వైరస్ వ్యాప్తి చెందుతుందని నమోదు చేయబడింది. దీనికి వీర్య పరీక్ష ఉంటుంది. ఈ పరీక్ష కార్యక్రమం అందుబాటులో లేనప్పుడు, వ్యాధి నుండి కోలుకున్న పురుషులు 12 నెలల పాటు సురక్షితమైన లైంగిక పద్ధతులను పాటించాలి. గర్భిణీగా ఉన్నప్పుడు వ్యాధి సోకిన మహిళల జరాయువు (ప్లాసెంటా), ఉమ్మనీరు (అమ్నియోటిక్ ఫ్లూయిడ్), పిండంలో, అలాగే వైరస్ సోకిన పాలిచ్చే మహిళల తల్లిపాలలో ఆర్థోఎబోలావైరస్ నిలిచిపోయే అవకాశం ఉంది.

## డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ స్పందన

ఎబోలా వ్యాప్తిని నివారించడానికి డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ ఇతర దేశాలతో కలిసి పనిచేస్తుంది. ఇందులో భాగంగా నిఘా ఉంచడం, ప్రమాదంలో ఉన్న దేశాలకు సంసిద్ధతా ప్రణాళికలను రూపొందించడంలో మద్దతు ఇవ్వడం వంటివి ఉన్నాయి. వ్యాప్తి నివారణ, వ్యాధిని గుర్తించడం, సమాజ భాగస్వామ్యం, వ్యాధి సోకిన వారి జాడను కనుక్కోవడం, టీకాలు వేయడం, చికిత్స ప్రయోగాలు, కేసుల నిర్వహణ, ప్రయోగశాల సేవలు, ఇన్ఫెక్షన్ నియంత్రణ, లాజిస్టిక్స్, సురక్షితమైన, గౌరవప్రదమైన ఖనన పద్ధతులపై శిక్షణ, సహాయం అందించడం.

## మూలాలు