Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# మి.సం

**Myr అనేది** "మిలియన్ ఇయర్స్" అనే ఇంగ్లీషు పదానికి సంక్షిప్తీకరణ. దీనికి అర్థం 1,000,000 సంవత్సరాలు లేదా 31.556926 టెరాసెకండ్లు.

## వాడుక

Myr (మిలియన్ సంవత్సరాలు) అనేది భూశాస్త్రం, కాస్మోలజీ వంటి రంగాలలో సాధారణ ఉపయోగంలో ఉంది. Myr ను **mya** (మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం) తో పాటు ఉపయోగిస్తారు. ఈ రెండు కలిసి ఒక రిఫరెన్స్ వ్యవస్థ అవుతుంది. మొదటిది పరిమాణానికి, రెండవది *వర్తమానానికి ముందు*న్న *సమయాన్ని* సూచిస్తాయి.

Myr భూగర్భ శాస్త్రంలో వాడడం లేదు గానీ ఖగోళ శాస్త్రంలో *myr అనేది* ప్రామాణికంగానే ఉంది. భూగర్భ శాస్త్రంలో *"Myr"* సాధారణంగా మెగా-సంవత్సరాల ప్రమాణం. ఖగోళ శాస్త్రంలో "Myr" అంటే మిలియన్ సంవత్సరాలు.

## చర్చ

భూగర్భ శాస్త్రంలో *Myr* (వ్యవధి) ప్లస్ *Ma* (మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం) స్థానే *Ma* అనే పదాన్ని మాత్రమే ఉపయోగించడం గురించి చర్చ జరుగుతూనే ఉంది. ఈ రెండు సందర్భాల్లోనూ *Ma* అనే పదాన్ని భూగర్భ శాస్త్ర సాహిత్యంలో ISO 31-1 (ఇప్పుడది ISO 80000-3 ), NIST 811 సిఫార్సు చేసిన అభ్యాసాలకు అనుగుణంగానే ఉపయోగిస్తారు. భూగర్భ శాస్త్ర సాహిత్యంలో సాంప్రదాయ శైలిలో ఇలా రాస్తారు:

> క్రెటేషస్ 145 Ma మొదలై, 66 Ma ముగిసింది. మొత్తం 79 Myr పాటు ఉంది.
>
>
>

"క్రితం" అనే పదం ఉన్నట్లుగానే భావిస్తారు. అంచేత, 66, 145 మధ్య ఉన్న ఏ "ఫలానా Ma" సంవత్సర సంఖ్య అయినా "క్రెటేషియస్" అనే అర్థం. కానీ దీనికి ప్రతివాదం ఏమిటంటే, *myr ను* ఒక కాలానికీ, *Mya* ను ఒక వయస్సుకీ సూచించడం వలన కొలమానాలు గందరగోళమౌతాయి. మొదటి అక్షరాన్ని క్యాపిటలైజు చెయ్యడం/చెయ్యకపోవడం వంటి లోపాలు ఏర్పడవచ్చు: "million" ను క్యాపిటలైజ్ చేయనవసరం లేదు, కానీ "mega" ను తప్పనిసరిగా చెయ్యాలి; "ma" అనేది సాంకేతికంగా *మిల్లీ ఇయర్‌ని* సూచిస్తుంది (సంవత్సరంలో వెయ్యి వంతు లేదా 8 గంటలు). ఈ వాదనను అనుసరించేవారు, *myr* అని రాయకుండా*,* చివర *ago* అని జోడిస్తారు (లేదా *BP* (బిఫోర్ ప్రజెంట్) అని జోడిస్తారు).

> క్రెటేషస్ 145 Ma క్రితం మొదలై 66 Ma క్రితం ముగిసింది. మొత్తం 79 Ma ల పాటు ఉంది.
>
>
>

ఈ సందర్భంలో, "79 Ma" అంటే "79 మిలియన్ సంవత్సరాలు" అనే అర్థం. అంతేగానీ 79 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం అని కాదు.

## మూలాలు
# కుంతకాలు

| కుంతకాలు |
| --- |
| దిగువ దంత వలయంలో కుడి భాగంలోని శాశ్వత పళ్లు (పై నుండి వీక్షణ). |
| మానవుని శాశ్వత పళ్లు – కుడి వైపు నుండి వీక్షణ. |
| Details |
| Identifiers |
| Latin | *dens incisivus* |
| MeSH | D007180 |
| TA98 | A05.1.03.004 |
| TA2 | 906 |
| FMA | 12823 |
| Anatomical terminology |

**కుంతకాలు** అనేవి ఎక్కువశాతం క్షీరదాలలో కనిపించే ముందు భాగంలోని దంతాలు. ఇవి పై దవడలోని ప్రీమ్యాక్సిల్లాలో, దిగువ దవడలోని మాండిబుల్లో ఉంటాయి. ఇవి ఉలి ఆకారంలో ఉంటాయి. ఏనుగు దంతాలు కుంతకాల నుంచే ఏర్పడతాయి.

మనుషుల్లో మొత్తం ఎనిమిది కుంతకాలు ఉంటాయి (పై, కింది దవడలలో ప్రతి వైపున రెండు చొప్పున). ఒపాసమ్ జంతువుల్లో 18 కుంతకాలు ఉంటాయి, అయితే ఆర్మడిల్లో, ఆంటీటర్ వంటి జెనార్త్రా సూపర్ ఆర్డర్‌కు చెందిన కొన్ని జంతువుల్లో కుంతకాలు ఉండవు.

## నిర్మాణం

వయోజన మనిషిలో సాధారణంగా ఎనిమిది కుంతకాలు ఉంటాయి (ప్రతి రకానికి రెండు చొప్పున). కుంతకాల రకాలు ఇవి:

* మ్యాక్సిల్లరీ సెంట్రల్ ఇన్సైసర్ (పై దవడలో, పెదవుల మధ్య భాగానికి అత్యంత సమీపంగా ఉండే పన్ను)
* మ్యాక్సిల్లరీ లాటరల్ ఇన్సైసర్ (పై దవడలో, సెంట్రల్ ఇన్సైసర్ పక్కన ఉండే పన్ను)
* మాండిబ్యులర్ సెంట్రల్ ఇన్సైసర్ (దిగువ దవడలో, పెదవుల మధ్య భాగానికి అత్యంత సమీపంగా ఉండే పన్ను)
* మాండిబ్యులర్ లాటరల్ ఇన్సైసర్ (దిగువ దవడలో, సెంట్రల్ ఇన్సైసర్ పక్కన ఉండే పన్ను)

పూర్తి పాల దంతాలు (ప్రాథమిక పళ్లు) కలిగిన పిల్లలలో కూడా ఎనిమిది కుంతకాలు ఉంటాయి. వీటి పేర్లు శాశ్వత దంతాలలో ఉన్న విధంగానే ఉంటాయి. చిన్నపిల్లలలో పళ్లు మొలకెత్తడం, మానవ దంత అభివృద్ధి దశలపై ఆధారపడి కుంతకాల సంఖ్య శూన్యం నుండి ఎనిమిది వరకు మారవచ్చు.

సాధారణంగా ముందుగా దిగువ దవడలోని సెంట్రల్ కుంతకాలు మొలకెత్తుతాయి. తరువాత పై దవడలోని సెంట్రల్ కుంతకాలు, ఆపై దిగువ లాటరల్ పళ్లు, చివరగా పై లాటరల్ పళ్లు మొలకెత్తుతాయి. కుంతకాల తరువాత మిగతా ప్రాథమిక పళ్లు అభివృద్ధి చెందుతాయి.

మొదటి మోలార్ పళ్లను తప్పించి, కుంతకాలు శాశ్వత పళ్లలో మొదటిగా మొలకెత్తే పళ్లుగా పరిగణించబడతాయి. ఇవి ప్రాథమిక పళ్లలో ఉన్న క్రమానుసారంగానే మొలకెత్తుతాయి.

### ఇతర జంతువులు

ఇతర జంతువులలో కుంతకాల సంఖ్య జాతి ఆధారంగా మారుతుంది. ఒపాసమ్ జంతువులకు 18 కుంతకాలు ఉంటాయి, అయితే ఆర్మడిల్లోలకు కుంతకాలు ఉండవు. పిల్లులు, కుక్కలు, నక్కలు, పందులు, గుర్రాలకు పన్నెండు కుంతకాలు ఉంటాయి.

ఎలుకలు వంటి రోడెంట్ జంతువులకు నాలుగు కుంతకాలు ఉంటాయి. కుందేళ్లు, ఖర్గోషులు (లాగోమార్ఫా) ఒకప్పుడు రోడెంట్లుగా పరిగణించబడ్డాయి, కానీ వీటిలో ఆరు కుంతకాలు ఉండటం వలన వేరు వర్గంగా గుర్తించబడ్డాయి. వీటిలో ముందుభాగంలో ఉన్న జత వెనుక చిన్న జత పళ్లు ఉంటాయి; వీటిని “పెగ్ టీత్” అని పిలుస్తారు. కుంతకాలు గట్టి ఆహార పదార్థాలను కొరుక్కునేందుకు ఉపయోగపడతాయి, ఉదాహరణకు మాంసాన్ని కొరికేందుకు. గేదెలు (ఆవులు, ఎద్దులు మొదలైనవి) పై దవడలో కుంతకాలు ఉండవు, కానీ దిగువ దవడలో మొత్తం ఆరు ఉంటాయి.

## విధులు

పిల్లులులో కుంతకాలు చిన్నవిగా ఉంటాయి; మాంసాన్ని కొరికే పని ప్రధానంగా కేనైన్ పళ్లు, కార్నాసియల్ పళ్లు ద్వారా జరుగుతుంది. ఏనుగులలో పై దవడ కుంతకాలు వంకరగా పెరిగి దంతాలుగా మారుతాయి. ఇది నార్వాల్లలో కనిపించే దంతంతో భిన్నం; నార్వాల్‌లో కేనైన్ పన్నే పొడవైన తుస్క్‌గా అభివృద్ధి చెందుతుంది. రోడెంట్ జంతువులలో కుంతకాలు జీవితాంతం పెరుగుతూనే ఉంటాయి. అవి గోకడం (gnawing) ద్వారా అరిగిపోతూ సమతుల్యంగా ఉంటాయి. మనుషులలో కుంతకాలు ఆహారాన్ని కోసి ముక్కలుగా చేయడానికి ఉపయోగపడతాయి. అదేవిధంగా ఇతర ఆహార పదార్థాలను పట్టుకునేందుకు కూడా సహాయపడతాయి.

## ఆధారాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

## మూలాలు