Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# సకశేరుకాలు

| సకశేరుకాలు Temporal range: Early కాంబ్రియన్ to Recent
 |
| --- |
|  |
| Blotched Blue-tongued Lizard, *Tiliqua nigrolutea* |
| Scientific classification
 |
| Kingdom:
 | ఏనిమేలియా
 |
| Phylum:
 | కార్డేటా
 |
| Subphylum:
 | **సకశేరుకాలు** Cuvier, 1812
 |
| Classes and Clades
 |
|
See below

 |

**సకశేరుకాలు** కశేరుదండం కలిగిన జంతువులు. చేపలు, ఉభయచరాలు, సరీసృపాలు, పక్షులు, క్షీరదాలు దీనికి చెందుతాయి. అకశేరుకాలు, సకశేరుకాలుగా జీవరాసులను విభజించడం సదుపాయం కోసం ఏర్పరచారు. సకశేరుకాలు అనగా వెన్నెముక గల జంతువులు.

సకశేరుకాలు అనగా గుడ్లు పోదిగే జంతువులు అని అంటారు.జంతువులు ఏవైతే గుడ్లు పేడతాయొ వాటికి ఎక్కవ అభివృది వాటి తల్లి నుంచి ఉండదు అందు వల్ల వాటిని ఓవిపేర్స్ అంటారు.ఇందులో మొతము ఐదు రకాలు ఉన్నాయి.వాటిని మొనొట్రెమీ అంటారు.అవి ప్లాటిపస్ (platypus), నాలుగు రకాలు ఎకిడ్న అంటే విటిని చిన్నఎనథిఎట్ర్ అంటారు.ఇవని ఆస్ట్రేరేలీయ, గునైయ (guinea) లోఉంటాయి.ఉదాహరణ రెప్టీలియా (reptiles, చాపలు, పక్షులు...........ఇంకా ఎన్నొ ఉన్నాయి.

## రెప్టీలియా

ఇవి శీతల రక్త జీవులు.దేహన్ని తల, మెడ, మొండెం, తోక అనే భాగాలుగా విభజించవచ్చు.పంచాగుళీక గమనాంగాలుంటాయి (సర్పాలు, కొన్ని బల్లులలో ఉండవు).అంగుళ్యాలు నఖాలను కలిగి ఉంటాయి.చర్మం పొడిగా, నీటికి అపారగమ్యంగా (watreproof) పొలుసులతో ఉంటాయి.చర్మం కొన్ని గ్రంథులతో గాని (సుగంధ గ్రంథులు, ఫిమోరల్ గ్రంథులు, మొ||) లేదా గ్రంథీ రహితంగా గానీ ఉంటుంది.పొలుసులు బాహ్యచర్మం నుంచి ఏర్పడతాయి. క్రొకడీలియన్లు, కొన్ని బల్లులలో కొమ్ము స్వభాన పొలుసుల కింద ఆస్టియోడెర్మ్లు అనే అస్థి ఫలకాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి.పుర్రె మోనోకాండైలిక్ రకానికి చెందింది.దీనిలో ఒకే అనుకపాల కందం ఉంటుంది.పుర్రెలో సాథారణంగా శంఖఖాతాలు ఉంటుంది.కింది దవడ్ ప్రతి అర్థభాగంలో ఆరు ఎముకలుంటాయి. కశేరుకాలు సాథారణంగా పురోగర్తి రకానికి చెందినవి.వెన్నెముకను గ్రీవ, ఉర:, కటి, త్రిక, పుఛ్చ ప్రాంతాలుగా గుర్తించవచ్చు. ఉదాహరణ:క్రొకడీలియా......మొ | |

### క్రొకడీలియా

* మొసలి గురించి వ్యాసం

### రింకోసెఫాలియా

* టుఅటారా గురించి వ్యాసం
# తరగతి (జీవశాస్త్రం)

The hierarchy of scientific classification
**తరగతి** లేదా **విభాగం** (ఆంగ్లం *Class*) అనేది జీవుల శాస్త్రీయ వర్గీకరణ పద్ధతిలో ఒక వర్గం. కొన్ని తరగతులకు చెందిన ఒకే లక్షణాలు కలిగిన జీవులను ఒక వర్గములో ఉంచుతారు.

## ముఖ్యమైన తరగతులు

### మొక్కలు

* ఏకదళబీజాలు
* ద్విదళబీజాలు

### జంతువులు

* సారాప్సిడా : సరీసృపాలు
* ఏంఫీబియా : ఉభయచరాలు

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.
# ప్రజాతి

The hierarchy of scientific classification
**ప్రజాతి** జీవుల శాస్త్రీయ వర్గీకరణ పద్ధతిలో ఒక వర్గం. ద్వినామకరణ పద్ధతిలో కొన్ని జాతులను ఒక సమూహంలో ఉంచుతారు. ఈ జాతులన్నిటికి కొన్ని సాధారణ లక్షణాలుంటాయి. ఈ విధమైన సమూహాన్ని 'ప్రజాతి' అంటారు. కొన్ని సాధారణ లక్షణాలున్న ప్రజాతులను కుటుంబములో ఉంచుతారు.

## ప్రజాతి పేరు

ఒక మొక్క ప్రజాతి పేరు లాటినీకరణం చేయబడిన నామవాచక రూపం. ఇది పెద్ద అక్షరాలతో (Capital latter) తో ప్రారంభమవుతుంది.

కొన్ని ప్రజాతుల పేర్లు శాస్త్రవేత్తల గౌరవ సూచకంగా ఇవ్వబడ్డాయి. ఉదాహరణ :

* సిసాల్పినో - సిసాల్పీనియా (Caesalpinia)
* బాహిన్ - బాహీనియా (Bauhinia)
* హుకర్ - హుకేరియా (Hookerea)
* టర్నిఫోర్ట్ - టర్నిఫోర్టియా (Tournefortia)

కొన్ని ప్రజాతుల పేర్లు ఆ మొక్కలను కనుగొన్న దేశాల వ్యవహారిక భాష నుండి వచ్చాయి. ఉదాహరణ:

* నిలంబో - శ్రీలంక
* గింకో - చైనా
* పాండనస్ - మలయా

కొన్ని ప్రజాతుల పేర్లు రెండు, మూడు గ్రీకు లేదా లాటిన్ పదాల కలయిక వల్ల ఏర్పడ్డాయి. ఉదాహరణ :

* పాలిగాల = Poly + Gala
* హైగ్రోఫిలా = Hygro + Phila
* ఆస్టర్ కాంత = Aster + Cantha
* ల్యూకాడెండ్రాన్ = Leuca + Dendron

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.
# జాతి

The hierarchy of scientific classification
**జాతి** అనేది జీవుల శాస్త్రీయ వర్గీకరణ పద్ధతిలో ఒక వర్గం. జీవ శాస్త్రంలో ఒక ప్రాథమిక ప్రమాణం. ఒక జాతిలోని జనాభాలో అధిక సారూప్యం కనిపిస్తుంది. ఒక జనాభాకు చెందిన జీవులు అవయవ నిర్మాణంలో అత్యంత సారూప్యం ఉండి, వాటిలో అవి సంపర్కావకాశం కలిగి, ఫలవంతమయిన సంతానాన్ని పొందగలిగినప్పుడు, ఆ జనాభాను ఒక జాతిగా పేర్కొంటాము. వేరు వేరు జాతుల జనాభాలలో భిన్నత్వం ఉండి సంపర్కావకాశాలు ఉండవు.

## జాతి పేరు

* ఒక జాతి పేరు ఆ మొక్కలోని ఒక ముఖ్య లక్షణానికి సంబంధించిన విశేషక రూపమై (Adjective) ఉంటుంది. దీనిని ఎల్లప్పుడు చిన్న అక్షరము (Small letter) తో ప్రారంభిస్తారు. ఉదాహరణ :

* పాలియాల్తియా లాంగిఫోలియా (పొడవైన పత్రాలు)
* ఐపోమియా బిలోబా (రెండు తమ్మెలుగా చీలిన పత్రాలు)
* స్ట్రీగా ల్యూటియా (తెలుపు వర్ణము)

కొన్ని జాతుల పేర్లు వాటి నుండి లభించే పదార్థాలను తెలియజేస్తాయి. ఉదాహరణ :

* ఫెరూలా అసఫోటిడా (ఇంగువ)
* నికోటినా టబాక్యుమ్ (పొగాకు)

కొన్ని జాతుల పేర్లు ఆ మొక్కల జన్మస్థానాన్ని తెలియజేస్తాయి. ఉదాహరణ :

* అర్జెమోన్ మెక్సికానా (మెక్సికో)
* కాక్సినా ఇండికా (ఇండియా)
* మేజస్ జపానికస్ (జపాన్)

కొన్ని జాతుల పేర్లు శాస్త్రవేత్తల గౌరవసూచకంగా ఇవ్వబడ్డాయి. ఉదాహరణ :

* డిల్లినై - డిల్లాన్
* విల్డినోవై - విల్డినోవో
* ముల్లరియానా - ముల్లర్

## జీవులలో జాతుల సంఖ్య

 జంతు జాతికి చెందిన కొన్ని శిధిలాలు
* 287,655 మొక్కలు, వీటిలో:
	+ 15,000 నాచు మొక్కలు,
	+ 13,025 అడవి మొక్కలు,
	+ 980 నగ్న బీజాలు,
	+ 199,350 ద్విదళ బీజాలు,
	+ 59,300 ఏకదళ బీజాలు;
* 74,000-120,000 పుట్ట గొడుగులు;
* 10,000 లైకెన్లు;
* 1,250,000 జంతువులు, వీటిలో:
	+ 1,190,200 అకశేరుకాలు (వెన్నెముకలేని జీవులు) :
		- 950,000 కీటకాలు,
		- 70,000 మొలస్కా,
		- 40,000 గుల్ల పెంకుగలజాతులు,
		- 130,200 ఇతరములు;
	+ 58,808 సకశేరుకాలు (వెన్నెముకగల జీవులు) :
		- 29,300 చేపలు,
		- 5,743 ఉభయచరాలు,
		- 8,240 సరీసృపాలు,
		- 10,234 పక్షులు,
		- 5,416 క్షీరదాలు.

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.
# 1904

**1904** గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు యొక్క లీపు సంవత్సరము.

|  |  |
| --- | --- |
| **సంవత్సరాలు:** | 1901 1902 1903 - 1904 - 1905 1906 1907
 |
| **దశాబ్దాలు:** | 1880లు 1890లు - **1900లు** - 1910లు 1920లు
 |
| **శతాబ్దాలు:** | 19 వ శతాబ్దం - **20 వ శతాబ్దం** - 21 వ శతాబ్దం
 |

## సంఘటనలు

* జూలై 1: మూడవ ఒలింపిక్ క్రీడలు సెయింట్ లూయీస్లో ప్రారంభమయ్యాయి.

## జననాలు

లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి
* ఫిబ్రవరి 29: రుక్మిణీదేవి అరండేల్, కళాకారిణి. (మ.1986)
* మార్చి 28: చిత్తూరు నాగయ్య, నటుడు.
* ఏప్రిల్ 8: జాన్ రిచర్డ్ హిక్స్, ఆర్థికవేత్త.
* జూలై 1: పి. చంద్రారెడ్డి, ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు రాష్ట్రాల ఆపద్ధర్మ గవర్నరు. (మ.1976)
* జూలై 4: నేదునూరి గంగాధరం, తెలుగు రచయిత. (మ.1970)
* జూలై 12: పాబ్లో నెరుడా, చిలీ దేశపు కవి, నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత. (మ.1973)
* జూలై 13: వెంపటి సూర్యనారాయణ, ప్రజావైద్యుడు, గాంధేయవాది. (మ.1993)
* జూలై 29: జె.ఆర్‌.డి.టాటా, పారిశ్రామికవేత్త, తొలి విమాన చోదకుడు. (మ.1993)
* ఆగష్టు 28: దాట్ల సత్యనారాయణ రాజు, స్వతంత్ర సమరయోధుడు, భారత పార్లమెంట్ సభ్యుడు.
* అక్టోబర్ 2: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి, భారతదేశ రెండవ శాశ్వత ప్రధానమంత్రి. (మ.1966)
* అక్టోబర్ 27: జతీంద్ర నాథ్ దాస్, స్వతంత్ర సమరయోధుడు, విప్లవవీరుడు. (మ.1929)
* నవంబరు 3: క్రొవ్విడి లింగరాజు, స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు, రచయిత. (మ.1986)
* నవంబరు 10: వైద్యుల చంద్రశేఖరం, బహురూపధారణ అనే ప్రక్రియను ప్రవేశపెట్టిన రంగస్థల నటుడు. (మ.1996)
* నవంబరు 13: పురిపండా అప్పలస్వామి, బహుభాషావేత్త, జాతీయవాది, రచయిత, పాత్రికేయుడు. (మ.1982)
* : పసల అంజలక్ష్మి, గాంధేయ సిద్ధాంతాలతో జీవితాన్ని మలచుకుని, సమాజ సేవకై ఆస్తినంతా ఆనందంగా సమర్పించిన త్యాగమయి. (మ.1998)

## మరణాలు

* మార్చి 24: సర్ ఎడ్విన్ ఆర్నాల్డ్ , ఆంగ్ల రచయిత. భగవద్గీతను ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించాడు. (జ.1832)
* జూలై 15: అంటోన్ చెకోవ్, రష్యన్ నాటక రచయిత. (జ.1860)
* సెప్టెంబర్ 1:పూండ్ల రామకృష్ణయ్య, తెలుగు పండితుడు, విమర్శకుడు. (జ.1860)

### తేదీవివరాలు తెలియనివి

## పురస్కారాలు
# సంరక్షణ స్థితి

**సంరక్షణ స్థితి** అనేది ఒక జీవరాసికి సంబంధించిన జాతి లేదా జీవరాసులు సంబంధించిన జాతులు యెుక్క స్థితి గతులను వివరిస్తుంది.సంరక్షణ స్థితి ఒక జాతి మనుగడ సాగిస్తుందా లేదా లేకపోతే కనుమరుగైవుతుందా లేదా అనే విషయాలను చెప్పుతుంది.అనేక రకమైన విషయాలను పరిగనలోకి తీసుకోని వెల్లడిస్తుంది.సంరక్షణ స్థితి అనేది కేవలం ఏన్ని జాతులు ఉన్నాయి అనే కాక ఏని పుడుతున్నాయి ఏన్ని మరణిస్తున్నాయి లేదా ఏన్ని ప్రత్యుత్పత్తిలో ఉన్నాయి, ఏన్ని కనుమరుగైయ్యే స్థితిలో ఉన్నాయి అనే విషయాలను కూడా వెల్లడిస్తుంది.

The IUCN Red List of Threatened Species అనేది ప్రపంచంలోనే సంరక్షణ స్థితి జాబితా తాలుక గోప్ప వ్యవస్థ.మెుత్తం జాతి యెుక్క స్థితి గతులను వాటి నివాస ప్రాంతాలను భట్టి; నివసించే సంఖ్య భట్టి 9వర్గాలుగా చూపిస్తుంది.

## సంరక్షణ స్థితి జాబితాలో ఉన్న వర్గాలు

అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమైఖ్య యెుక్క నిబంధనలకు అనుకలంగా 2001వ సంవత్సరం (version 3.1) ప్రకారం సంరక్షణ స్థితి జాబితాలో ఉన్న వర్గాలు మెుత్తం 9 అవి ఈ క్రింద పేర్కోనబడ్డాయి.

1. కనుమరుగైన జాతులు **(EX)**
2. ఆవాసాల నుండి కనుమరుగైన జాతులు **(EW)**
3. తీవ్రంగా అంతరించే స్థితిలో ఉన్న జాతులు **(CR)**
4. అంతరించే జాతులు **(EN)**
5. ప్రమాదస్థితిలో ఉన్న జాతులు **(VU)**
6. ప్రమాదానికి దగ్గరలో ఉన్న జాతులు **(NT)**
7. తక్కువ ఆందోళనగల జాతులు **(LC)**
8. సమాచారం కొరత ఉన్న జాతులు **(DD)**
9. మూల్యం నిర్ధారించని జాతులు **(NE)**

## వివిధ దేశాల వ్యవస్థలు

యురోపియన్ యునియన్ (EU) లోని పక్షుల, నివాసప్రాంతాల యొక్క మార్గదర్శకులు EU పరిధిలోనే సంరక్షణ స్థితి తాలుకు చట్టపరమైన నివేదికలు రూపోందిస్తారు.

## మూలాలు
# అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి

అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమైక్య సంస్థ చిహ్నం **అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి (International Union for Conservation of Nature)** అనేది ఒక అంతర్జాతీయ సంస్ధ. ఈ సంస్ధ ప్రధానంగా ప్రకృతి పరిరక్షణ, ప్రకృతి వనరుల పరిరక్షణ కోసం పాటుబడుతుంది. ప్రకృతిని అధ్యయనం చేయడం, విశ్లేషించడం ద్వారా ప్రకృతి పరిరక్షణకు కృషి చేస్తుంది. ఈ సంస్ధ ప్రధాన ధ్యేయం, సమాజాన్ని ఉత్తేజపరుచడం, మేల్కొలపడం, ప్రోత్సహించడం ద్వారా ప్రకృతిని పరిరక్షించడం.

## స్థాపన

**IUCN స్థాపన**

1947లో, The Swiss League for the Protection of Nature ప్రకృతి పరిరక్షణ కోసం బ్రున్నెన్ (స్విజర్లాండ్)లో ఒక అంతర్జాతీయ సదస్సు నిర్వాహించింది. తరువాత 1948 అక్టోబరు 5లో ఫాన్టేయ్నేబ్లు (ఫ్రారాన్స్) లో IUCN స్థాపించబడింది.ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు సంస్థలు చట్టపరంగా తోలుత International Union for Protection of Nature (IUPN)గా స్థాపించారు. ఈ సంస్థ మెుట్టమొదటిగా ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థగా గుర్తించబడింది.

## వ్యవస్థ

|  |  |
| --- | --- |
|  **1948వ సంవత్సరం నుండి అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమైక్య ప్రెసిడెంట్లు 1948–1954:  చార్లెస్ జీన్ బెర్నాడ్
* 1954–1958:  రోగర్ హెమ్
* 1958–1963:  జీన్ జార్జస్ బెయిర్
* 1963–1966:  ఫ్రాన్కోయిస్ బౌర్లేరె
* 1966–1972:  హరాల్డ్ జె కూలీడ్జ్
* 1972–1978:  డోనాల్డ కునెన్
* 1978–1984:  మోహమద్ కసాస్
* 1984–1990:  ఏమ్ ఏస్ స్వామినాధన్
* 1990–1994:  శ్రీ దత్త రామ్
* 1994–1996:  జయ్ డి హాయర్
* 1996–2004:  యోలదా కకాబ్సే
* 2004–2008:  వల్లి ముసా
* 2008–2012:  అశోక్ కోశాల
* 2012-2021:  జాంగ్ జిన్సెంగ్
* since 2021: UAE (Razan Al Mubarak)

 |  **1948వ సంవత్సరం నుండి ఉన్న డైరక్టర్లు 1948–1955: జీన్ పాల్ హర్రాయ్

* 1959–1960: M.C. బ్లోయిమర్స్

* 1962:1962:  గెరాల్డ వాటర్ సన్

* 1963–1966: హగ్గ్ ఏలియట్

* 1966–1970: జో బర్విక్

* 1970–1976: గెరార్డో బుడవ్సకి

* 1977–1980: డేవిడ్ మున్రో

* 1980–1982: లీ ఏమ్. టాల్బాట్

* 1983–1988:  కెంటాన్ మిల్లర్

* 1988–1994: మార్టిన్ హోల్గేట్

* 1994–1999: డేవిడ్ ఏమ్సిడవల్

* 1999–2001: మరిత కోచ్-వేస్సర్

* 2001–2006: అచిమ్ స్టేయినర్

* 2007–2014: జులియా మార్టాన్-లీఫెవర్

* since 2015: ఇంగర్ ఏండర్సెన్
 |

## మూలాలు
# తక్కువ ఆందోళనగల జాతులు

మూస్ (*Alces alces*) తక్కువ ఆందోళన గల జాతులకు ఉదాహరణ
**తక్కువ ఆందోళనగల జాతులు** అనేవి అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి (International Union for Conservation of Nature) సంరక్షణ స్ధితిలో భాగంగా వర్గీకరించిన జాతులు. ఈ జాతి జీవులు అంతరించిపోయే వర్గాలు మొదటి మూడింటికీ చెందవు.

ఇది ప్రత్యక్షంగా అంతరించిపోయే ప్రమాదం లేని జాతులను జాబితా చేస్తుంది. దాని జనాభా స్థితి యొక్క సమగ్ర అంచనా వేయబడే వరకు ఒక జాతిని అంతరించిపోతున్నట్లుగా పరిగణించలేము.

ఈ ప్రత్యక్ష లేదా పరోక్ష అంచనా ఒక జాతి యొక్క ప్రపంచ పంపిణీ, జనాభా స్థితి యొక్క అంచనాపై ఆధారపడి ఉంటుంది, దాని విలుప్త ప్రమాదాన్ని అంచనా వేస్తుంది. ఇంటి ఎలుకలు, మానవులు ఈ వర్గంలోకి వస్తారు.

## జాతుల సంఖ్య

"అత్యల్ప ఆందోళన" అనేది IUCN ద్వారా రెడ్ లిస్టెడ్ వర్గంగా పరిగణించబడనప్పటికీ, 2006 IUCN రెడ్ లిస్ట్ ఇప్పటికీ ఈ వర్గాన్ని 15,636 టాక్సా కు కేటాయిస్తుంది. ఈ వర్గంలో జాబితా చేయబడిన జంతు జాతుల సంఖ్య మొత్తం 14,033 (ఇందులో ఫిలాటస్ జాతికి చెందిన కప్ప వంటి అనేక వివరించబడని జాతులు ఉన్నాయి). 101 జంతు ఉపజాతులు జాబితా చేయబడ్డాయి. 1500 ప్లాంట్ టాక్సా (1410 జాతులు, 55 ఉపజాతులు, 35 రకాలు) కూడా ఉన్నాయి. ఏ శిలీంధ్రాలు లేదా ప్రొటిస్టా వర్గీకరణను కలిగి లేదు, అయితే ఆ రాజ్యాలలోని నాలుగు జాతులు మాత్రమే IUCN ద్వారా మూల్యాంకనం చేయబడ్డాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* కనుమరుగైన జాతులు
* ఆవాసాల నుండి కనుమరుగైన జాతులు
* తీవ్రంగా అంతరించే స్థితిలో ఉన్న జాతులు
* అంతరించే జాతులు
* ప్రమాదస్థితిలో ఉన్న జాతులు

## మూలాలు