# ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರುಂದಲೆ

| Rukmini Devi Arundale |
| --- |
|  |
| ಪುಟ್ಟು | Rukmani Neelakanta Sastri (1904-02-29)29 ಫೆಬ್ರವರಿ 1904**ವಿವರೊ ದೋಸೊ: ಗೊತ್ತಾವಂದಿನ ಚಿನ್ನೆಲು "೨".** Madurai, India |
| ಸಾವು | 24 February 1986(1986-02-24) (aged 81) Chennai, Tamil Nadu, India |
| ಸಕ್ರಿಯ ವರ್ಸೊ | 1920–1986 |
| ಸಂಗಾತಿ |
George Arundale ​(m. ೧೯೨೦)​ |
| ಪ್ರಸಸ್ತಿ | Padma Bhushan (1956) Sangeet Natak Akademi Fellowship (1967) |
|  |
|  |
| Member of Parliament, Rajya Sabha |
| ಕ್ಷೇತ್ರ | Nominated |
|  |
|  |
|  |

**ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರುಂಡಲೆ** (ನೀ **ಶಾಸ್ತ್ರಿ** ; ೨೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೦೪ – ೨೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೬) ಒರಿ ಭಾರತೀಯ ಥಿಯೊಸೊಫಿಸ್ಟ್, ನರ್ತಕಿ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ರೂಪೊದ ಭರತನಾಟ್ಯೊದ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆರ್.

ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತುದ ಮೇಲ್ಮನೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆತ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಆಯಿನ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸುರುತ ಪೊಣ್ಣು ಆಯೆರ್. ದೇವಸ್ಥಾನದ ನರ್ತಕಿಲೆನ ನಡುಟು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ್ ಇತ್ತಿನ ಮೂಲ 'ಸಾಧೀರ್' ಶೈಲಿಡ್ದ್ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕಾರೆ, ದೇವದಾಸಿಲು, ಆರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಕರಕುಶಲೊಲೆನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗ್ ಲಾ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್.೧೯೨೦ ದಶಕದ ಸುರುತ ಭಾಗೊಡು ಒಂಜಿ ಅಶ್ಲೀಲ ಕಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾಯಿನ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಕಾರಣೊನು ಆರ್ ಬೆಂಬಲಿಸಯೆರ್. ಅಯಿತ ಪೊರ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಮೌಲ್ಯೊನು ಗುರುತಿಸಾದ್, ಆರ್ ನಲಿಕೆನ್ ಕಲ್ಪುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್, ಬಲವಾದ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅವೆನ್ ವೇದಿಕೆಡ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲ್ತೆರ್.

ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ *ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ* ದ ' ಭಾರತೊನು ರೂಪೊ ಕೊರ್ತಿನ 100 ಜನ' ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೇರ್ ೧೯೫೬ಡ್ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ೧೯೬೭ಡ್ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯೆರ್.

## ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ

### ಸುರುತ ಜೀವನ ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮೆ

ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಮದುರೈಡ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೦೪ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಇಂಡಿಯಾಡ್ ಒಂಜಿ ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆ, ನೀಲಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಇಲಾಖೆಡ್ ಒರಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಶೇಶಮ್ಮಲ್ ಒರಿ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸಾಹಿ. ಅರೆಗ್ ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಪಿನ ಬೇಲೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಕುಟುಂಬ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಗ್ ಪೋವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ 1901ಡ್ ಥಿಯೋಸೊಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಗ್ ಪರಿಚಯ ಆಯೆರ್. ಅರೆನ ಮೆಗ್ಯೆ, ನೀಲಕಂತ ಶ್ರೀ ರಾಮ್, ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಥಿಯೊಸೊಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾಯೆರ್. ​​​ ಜವನೆರ್ನ ರುಕ್ಮಿಣಿಗ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಿಂತನೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಸಂಗೀತ, ಬೊಕ್ಕ ನಲಿಕೆದ ಬಗ್ಗೆ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊಲೆಗ್ ಲಾ ಒಡ್ಡಿಕೊನೊಡಾಪುಂಡು. ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಥಿಯೊಸೊಫಿಸ್ಟ್ ಡಾ ಜಾರ್ಜ್ ಅರುಂಡೇಲ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಅರೆನ ಭೇಟಿ - ಆನಿ ಬೆಸಾಂಟ್ ನ ನಿಕಟ ಸಹವರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ವಾರಾಣಸಿಡ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜಿದ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲೆರ್ - ಅರೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಶಾಶ್ವತ ಬಂಧೊನು ಕಟ್ಟೆರೆ ಕಾರಣ ಆಂಡ್.

ಅಲೆಗ್ 16 ವರ್ಷ ಆನಗ ಅಕುಲು 1920ಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆಗ್ 42 ವರ್ಷ ಆನಗ ಅಲೆಗ್ 26 ವರ್ಷ ಹಿರಿಯೆರ್, ಅಪಗದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸಮಾಜೊಗು ಮಸ್ತ್ ಆಘಾತ ಆಂಡ್. ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಆರ್ ಜಗತ್ತ್ ದ ಸುತ್ತಲ ಪ್ರಯಾಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಜೊತೆತ ಥಿಯೊಸೊಫಿಸ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮಾರಿಯಾ ಮಾಂಟೆಸೊರಿ ಬೊಕ್ಕ ಕವಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಕಸಿನ್ಸ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೨೩ಡ್, ಆಲ್-ಇಂಡಿಯಾ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಯಂಗ್ ಥಿಯೊಸೊಫಿಸ್ಟ್ಸ್ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ೧೯೨೫ಡ್ ವಿಶ್ವ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಯಂಗ್ ಥಿಯೊಸೊಫಿಸ್ಟ್ಸ್ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಸೇರ್ದೆರ್

೧೯೨೮ಡ್, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಷ್ಯಾದ ಬ್ಯಾಲೆರಿನಾ ಅಣ್ಣಾ ಪಾವ್ಲೋವಾ ಬಾಂಬೆಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರುಂಡೇಲ್ ಜೋಡಿ ಅಲೆನ ಪ್ರದರ್ಶನೊಗು ಪೋಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ ಅದೇ ನೌಕೆಡ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗ್ ಪೋಯೆರ್ ಅಲ್ಪ ಅಲೆನ್ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಲ್ಪೊಡು; ಯಾತ್ರೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ನೇಹ ಬುಲೆಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಶೀಘ್ರೊಡು ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅಣ್ಣಾನ ಪ್ರಮುಖ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ನರ್ತಕಿಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಆಯಿನ ಕ್ಲಿಯೋ ನಾರ್ಡಿಡ್ದ್ ನಲಿಕೆ ಕಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಅಣ್ಣನ ಆಜ್ಞೆಡ್, ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅಪಖ್ಯಾತಿಗ್ ಬೂರುನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊಲೆನ್ ಕಂಡುಕೊನೆರೆ ತನ್ನ ಗಮನೊನು ದೀಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಪುನರುತ್ಥಾನೊಗು ತನ್ನ ಉಳಿಕೆದ ಜೀವನೊನು ಸಮರ್ಪಿಸಯೆರ್.

### ಪುನರುತ್ಥಾನವಾದ

೧೯೩೩ಡ್, ಮದ್ರಾಸ್ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡು, ಆರ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ *ಸಧಿರ್* ಪನ್ಪಿನ ನಲಿಕೆದ ಪ್ರದರ್ಶನೊನು ತೂಯೆರ್. ದುಂಬುಗು ಮೈಲಾಪುರೆ ಗೌರಿ ಅಮ್ಮಲ್ ಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡೆಕ್ 'ಪಾಂದನಲ್ಲೂರು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಸುಂದರಂ ಪಿಳ್ಳೈ' ಡ್ದ್ ಈ ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯೆರ್ನ ಸಹಾಯೊಡ್ ನಲಿಕೆ ಕಲ್ತೆರ್. ೧೯೩೫ಡ್ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ 'ಡೈಮಂಡ್ ಜುಬಿಲಿ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಥಿಯೋಸೊಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'ಡ್ ಸುರುತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊರ್ತೆರ್.

ಚೆನ್ನೈದ ಬೆಸಂತ ನಗರದ *ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿಯ* ಕಚೇರಿ
ಜನವರಿ ೧೯೩೬ಡ್, ಆರ್ ತನ್ನ ಗಂಡನೊಟ್ಟುಗು, ಚೆನ್ನೈಡ್ ಅಡ್ಯಾರ್ ಡ್ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಗುರುಕುಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ಸುತ್ತ ಕಟ್ಟ್ ನ ನಲಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಗೀತದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಯಿನ ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇನಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್ ದ ಅಡಿಟ್ ಒಂಜಿ ಡೀಮ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆದ್ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು 100 acres (0.40 km2)ಚೆನ್ನೈದ ತಿರುವನ್ಮಿಯೂರ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕ್ಯಾಂಪಸ್, ಅಲ್ಪ 1962ಡ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಆಂಡ್ ಪೋಯಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆಡ್ ರಾಧಾ ಬರ್ನಿಯರ್, ಸರದಾ ಹಾಫ್ಮನ್, ಅಂಜಲಿ ಮೆಹರ್, ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ, ಸಂಜುಕ್ತ ಪಣಿಗ್ರಹಿ , ಸಿ.ವಿ.

ದುಂಬು ಕಡೆತ ಕೆಲವು ಶತಮಾನೊಡ್ದಿಂಚಿ *ಸಧಿರ್* ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ ( Tamil ), ಭರತನಾಟ್ಯದ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊಗು ಇತ್ತೆದ ಪುದರ್ ಇ ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಬೊಕ್ಕ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರುಂಡಲೆಗ್ ಉಂಡು, ಅಕುಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಪಾಂಡಲ್ಲೂರು ಶೈಲಿನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಜಾಗತಿಕ ಗಮನೊಗು ತೂಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ನಲಿಕೆಡ್ದ್ ಬಾಹ್ಯ ಶೃಂಗಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಅಂಶೊಲೆನ್ ತೆಗೆತ್ ಪಾಡುನ ಕೆಲಸೊಡು ಕಾರಣವಾದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಅವು ದೇವತಾನ ಪಾಸೊಡು ಅಯಿತ ಸಂಬಂಧೊದ ಪರಂಪರೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಶೀಘ್ರೊಡು ಆರ್ ನಲಿಕೆದ ಮುಖೊನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಪಿಟೀಲುದಂಚಿನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯೊಲೆನ್, ಸೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಲೈಟಿಂಗ್ ಡಿಸೈನ್ ಅಂಶೊಲೆನ್, ಬೊಕ್ಕ ನವೀನ ವೇಷಭೂಷಣೊಲೆನ್, ಬೊಕ್ಕ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಶಿಲ್ಪೊಲೆಡ್ದ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯಿನ ಆಭರಣೊಲೆನ್ ಪರಿಚಯಿಸಯೆರ್. ತನ್ನ ಗುರುಕುಲೆಗ್ ಆರ್ ವಿವಿಧ ಕಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಲಿಕೆಲೆಡ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಗುರುಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ತಿನಲೆಕನೆ, ಅರೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಲೆಗ್, ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲಾವಿದೆರೆನ್ ಸಹಕಾರೊಗು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ತೆರ್, ಫಲಿತಾಂಶ ಪಂಡ ವಾಲ್ಮೀಕಿನ ರಾಮಾಯಣ ಬೊಕ್ಕ ಜಾವದ ಗೋವಿಂದೊಲೆನಂಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಕೆಲವು ಪ್ರವರ್ತಕ ನೃತ್ಯ ನಾಟಕೊಲೆನ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡ್. 'ಸೀತಾ ಸ್ವಯಂವರಂ', 'ಶ್ರೀ ರಾಮ ವನಗಮನಂ', 'ಪಾದುಕ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ' ಬೊಕ್ಕ 'ಶಬರಿ ಮೋಕ್ಷಂ' ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ನಾಟಕೊಲೆಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, 'ಕುತ್ರಳ ಕುರುವಂಜಿ', 'ರಾಮಾಯಣ', 'ಕುಮಾರ ಸಂಭವಂ', 'ಗೀತಾ ಗೋವಿನಂ' ಬೊಕ್ಕ 'ಉವಿನ್ಯಾಯಂ'.

ಮಾಂಟೆಸೊರಿ ವಿಧಾನೊನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಶಾಲೆಲೆನ್ ಸುರುಕು ಭಾರತೊಡು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಡಾ ಜಾರ್ಜ್ ಅರುಂಡೇಲ್ ಡಾ ಮಾರಿಯಾ ಮಾಂಟೆಸೊರಿನ್ 1939ಡ್ 'ಬೆಸಾಂಟ್ ಥಿಯೊಸೊಫಿಕಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್'ಡ್ ಕೋರ್ಸ್ ಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ 'ಬೆಸಾಂಟ್ ಅರುಂಡೇಲ್ ಸೀನಿಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸ್ಕೂಲ್', ದಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ದಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ದಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ದಿ ದಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ದಿ ಮಾರಿಯಾ ಚಿಸೊರಿನ್ ಮಾರಾಟ ಮಲ್ತೆರ್ ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕರಕುಶಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಯುವಿ ಸ್ವಾಮಿನಾಥ ಅಯ್ಯರ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ.

ಕಮಲಾ ರಾಣಿ ನಂಚಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಪಾರಾಯಣೊಲೆನ್ ನಡಪಾಯೆರೆ ನಟ್ಟುವಂಗ ಕಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸವುನ ಮೂಲಕ ಒಂಜಿ ಟ್ರೆಂಡ್ ನ್ ಲಾ ಪರಿಚಯಿಸಯೆರ್. ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಟರ್ಫ್ ನ್ ಕಾಪುನ ನಟ್ಟುವನೆರೆಗ್, ದೇವದಾಸಿಲೆಗ್ ನಟ್ಟುವಂಗಂ ಕಲ್ಪಾವೆರೆ ಕೊರ್ಪುಜೆರ್, ಉಂದು ತಾಳ ವಾದನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಲಯಬದ್ಧ ಉಚ್ಚಾರೊಲೆನ ಪಠಣೊದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಸ್ತು ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮಹಿಳಾ ಆಧಾರಿತ ಭಾರತ ನಾಟಂ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡು ಅರೆನ ಮೂಲಕ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಪಂಡ, ಪುರುಷ ನರ್ತಕಿನ್ ಅರೆನ ಸ್ವಂತ ಹಕ್ಕುಡ್ ಪರಿಚಯಿಸವುನವು. ಮುತುಕುಮಾರ್ ಪಿಳ್ಳೈ ನಂಚಿನ ಅಪೂರ್ವ ಗುರುಕುಲು ತನ್ನ ಅಕ್ಕ ಕನ್ನಂಬನೊಟ್ಟುಗು ನಲಿತ್ ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಿರುವರೂರು ಜ್ಞಾನಂ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗುರು ಕುಪ್ಪಯ್ಯ ಪಿಳ್ಳೈ ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷೊಡು ನಲಿತೆರ್, ಉಂದೆನ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಲಾ ಮಲ್ತೆರ್.

### ನನೊಂಜಿ ವರ್ಷೊಲು

ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೨ಡ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತುದ ರಾಜ್ಯಸಭೆತ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಆಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೯೫೬ಡ್ ಪುನರ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಆಯೆರ್. ರಾಜ್ಯಸಭೆಡ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಆಯಿನ ಸುರುತ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಯಾಣೊಡು ಮಸ್ತ್ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನ ಆರ್ ವಿವಿಧ ಮಾನವೀಯ ಸಂಘಟನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯಸಭೆತ ಸದಸ್ಯೆ ಆದ್, ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಕ್ರೂರತೆನ್ ತಡೆಪುನ ಕಾಯ್ದೆದ ಶಾಸನೊಗು ಬೊಕ್ಕ 1962ಡ್ ಆರ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಡ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್

ದೇಶೊಡು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿನ್ ಬುಲೆಪಾಯೆರೆ ಆರ್ ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೫೫ಡ್ದ್ ಮರಣೊಗು ಮುಟ್ಟ ೩೧ ವರ್ಸೊಗು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟೊದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್.

೧೯೭೭ಡ್ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ಆರೆನ್ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸ್ಥಾನೊಗು ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಆರ್ ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಜವಳಿ ಮುದ್ರಣೊದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಕರಕುಶಲೊನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮಲ್ಪೆರೆ 1978ಡ್ ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರೊಡು 'ಕಾಲಂಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರ' (ಪೆನ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್) ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯೆರ್ನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊಡು, ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣ ಬೊಕ್ಕ ನೇಯ್ಗೆನ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಮೇರ್ ೨೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೬ಡ್ ಚೆನ್ನೈಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.

## ಪಿರಾಕ್ ದ

ಭಾರತದ ೧೯೮೭ ಚೀಟಿಡ್ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ
ಜನವರಿ ೧೯೯೪ಡ್, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತುದ ಒಂಜಿ ಕಾಯ್ದೆ ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನೊನು ' ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆ ' ಪಂಡ್ದ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.

ಉಪನ್ಯಾಸೊಲು, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸವೊಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ವರ್ಷೊದ ಆಚರಣೆಲು ಅರೆನ 100ನೇ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊನು ಗುರುತಿಸಯೆರ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 29 ತಾರೀಕ್ ಗ್, 2004ಡ್ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಜಗತ್ತ್ ದ ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್, ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಡ್ ಆ ದಿನೊನು ವಿಶೇಷ ಸಮಾರಂಭೊಡು ಗುರುತಿಸಯೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಭಾರತೊದ ಬೊಕ್ಕ ಜಗತ್ತ್ ದ ಪಿರಾಕ್ ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್, ಗೀತೆ ಬೊಕ್ಕ ಪಾರಾಯಣೊಲೆನ ದಿನೊಟು. ಅಂಚನೆ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೯ ತಾರೀಕ್ ಗ್, ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿದ ಲಲಿತ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಡ್ ಅರೆನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಫೋಟೋ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸುರು ಆಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಅದೇ ದಿನ, ಅಪಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಎಪಿಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಮ್ ಒಂಜಿ ಫೋಟೋ-ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆನ್ ಡಾ ಸುನಿಲ್ ಕೊಠಾರಿ ಬರೆಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಕಲನ ಮಲ್ತೆರ್, ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ ಆರ್ ವೆಂಕಟರಮನ್ ಮುನ್ನೋಟೊಡು. 2016ಡ್, ಗೂಗಲ್ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿಗ್ ಅರೆನ 112ನೇ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊಡು ಒಂಜಿ ಡೂಡಲ್, ಬೊಕ್ಕ ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನೊದ 80ನೇ ವರ್ಷೊನು ಗುರುತು ಮಲ್ಪುನ ತಿಂಗೊಲುಡು ನಡತಿನ 'ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿನ್ ನೆನಪು ಮಲ್ಪುನವು' ಸಂಗೀತ ಬೊಕ್ಕ ನಲಿಕೆದ ಉತ್ಸವೊಡು ಗೌರವಿಸಯೆರ್. ಗೂಗಲ್ 2017 ಗೂಗಲ್ ಡೂಡಲ್ ಡ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನೊತ ಗೂಗಲ್ ಡ್ ಲಾ ಅರೆನ್ ತೋಜಾದ್ಂಡ್.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು

* ೧೯೫೫, ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರುಂಡಾಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್, IVU
* ಪದ್ಮಭೂಷಣ್ (೧೯೫೬)
* ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೫೭)
* ದೇಸಿಕೋತಮ (೧೯೭೨), ವಿಶ್ವ ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* ೧೯೬೭ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್
* ಪ್ರಾಣಿ ಮಿತ್ರ (೧೯೬೮), *ಮಾತಾ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಸ್ನೇಹಿತೆ*, ( ಭಾರತದ ಪ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿ )
* ಕಾಳಿದಾಸ್ ಸಮ್ಮನ್ (೧೯೮೪), ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ
* ಡಿ ಲಿಟ್. (Honoris Causa), ಇಂದಿರಾ ಕಲಾ ಸಂಗೀತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಖೈರಾಗಡ, ಛತ್ತೀಸ್ಗಡ
* ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಬೊಳ್ಳಿ ಪದಕ, ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ದಿ ಪ್ರಿವೆನ್ಶನ್ ಆಫ್ ಕ್ರೂಯೆಲ್ಟಿ ಟು ಅನಿಮಲ್ಸ್, ಲಂಡನ್
* ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್, ದಿ ಹೇಗ್ ನ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿಗ್ ಸೇರ್ಪಡೆ
* ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್, ವೇನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್
* ಗೌರವದ ಸುರುಳಿಲು, ಕೌಂಟಿ ಬೊಕ್ಕ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ನಗರ

## ಅಂಚನೆ ತೂಲೆ

* ನಲಿಕೆಡ್ ಭಾರತದ ಪೊಣ್ಣುಲು
* ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಲೆನ ವಕೀಲೆರೆನ ಪಟ್ಟಿ

## ಉಲ್ಲೇಖೊಲು

## ದುಂಬು ಓದುರೆ

* *ಭಾರತೀಯ ಜೀವನೊಡು ಕಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ* . ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ತ್ರಿವಂದ್ರಂ ೧೯೭೫
* ಸಾರದಾ, ಎಸ್.: *ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ-ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ, ನೆನಪುಗಳು* . ಕಲಾ ಮಂದಿರ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಮದ್ರಾಸ್ ೧೯೮೫
* *ಭಾರತದ 50 ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ಮಹಿಳೆಯರು* ಇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಾ. ಐಕಾನ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೨೦೦೩. ಐಎಸ್ಬಿಎನ್ 81-88086-19-3 .
* *ಆಯ್ಕೆಲು, ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರುಂಡಲೆನ ಕೆಲವು ಆಯ್ಕೆದ ಭಾಷಣೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಬರವುಲು* . ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಚೆನ್ನೈ ೨೦೦೩.
* ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರುಂದಲೆ: ಜನ್ಮಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಪುಟ, ಸಂಪಾದಕರು ಶಕುಂತಲಾ ರಮಣಿ. *ಚೆನ್ನೈ, ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್, 2003*, .
* ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (Hrsg.): *ಶ್ರದ್ದಂಜಲಿ, ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಪಾಯ ದೀತಿನ ಮಲ್ಲ ಜನಕುಲೆನ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪೆನ್ ಭಾವಚಿತ್ರೊಲು* . ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಚೆನ್ನೈ ೨೦೦೪
* ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿಯವರ ಫೋಟೋ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, ಸುನಿಲ್ ಕೊಠಾರಿ. *ಚೆನ್ನೈ, ದಿ ಕಾಲಕ್ಷೇತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್, ೨೦೦೪* .
* ಮೆದುರಿ, ಅವಂತಿ (ಎಚ್.ಆರ್.ಎಸ್.): *ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರುಂಡಲೆ (೧೯೦೪-೧೯೮೬), ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆತ ದೂರದೃಷ್ಟಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ* . ಮೋತಿಲಾಲ್ ಬನಾರ್ಸಿದಾಸ್, ದೆಹಲಿ ೨೦೦೫; .
* ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್, ಲೀಲಾ (೨೦೧೦). *ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ: ಒಂದು ಜೀವನ*, ದೆಹಲಿ: ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಬುಕ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ,

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು

* Official website
* Trans-national biography of Rukmini Devi
* Rukmini Devi and Kalakshetra