# Madagascar

u hata nu Madagascar
u **Madagascar (馬達加斯加)** sa i labu nu Africa (非洲), itiza i 20 00 S, 47 00 E. u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 587,041 km2. u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 581,540 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 5,501 km2. hamin nu tademawan sa 24,430,325. kakalukan umah sa 71.10%, kilakilangan umah sa 21.50%, zumaay henay umah sa 7.40%.

馬達加斯加島的面積稍略大於美國加利福尼亞州(Califomia),是世界第四大島,僅次於格陵蘭(Greenland),新幾內亞(New Guinea)和婆羅洲(Bomeo)。馬達加斯加島位於印度洋(the Indian Ocean)西部,行程距離美國(the United States)西海岸相當遙遠。

**Madagascar** (馬達加斯加) subal a kitidaan mikitabaki tu Amilika California (Ca-Li-For-Ni-Ya 加利福尼亞州), u satabakiay nu sakasepat a kitakit nu subal, mikilu tu Greenland (格裬蘭), New Guinea (Sin-Ci-Ney-Ya 新幾內亞) atu Puo-Luo-Cuo (Bomeo)(婆羅洲). **Madagascar** a subal (馬達加斯加島) idai India a bayu (the Indian Ocean)(印度洋) nuatipan, u culil tu laad nu Amilika (the United States)(美國) nutipan a dadipasan nu bayu mibatad.

自美國西岸舊金山(Sna Francisco)到馬達加斯加首都,安塔那那利佛(Antananarivo),飛程約17,700公里(11,000英里),而至少需23小時的飛行時。

namakay nutipan a San Francisco (舊金山) katukuh i **Madagascar** (馬達加斯加)a tusu, An-Ta-Na-Na-Li’-Fuo (Antananarivo)(安塔那那利佛), sawusi nuni bahelan nu hikuki han makaala tu 17,700 km (11,000英里), makaala tu tusa a bataan idaw ku tulu a tatukian mikacaw tu hikuki mabahel.

## tapang tusu nu kanatal (首都)

u tapang tusu nu kanatal sa u Antananarivo (安塔那那利佛).

## kakingingan nu kanatal demiad (國家紀念日)

kakinging nu kanatal demiad sa 26 bulad 6 demiad.

Me-li-na-tademaw kuo-wang ci An-de-li-ya-nan-pu-yi-nay-mei-li-na " cay pic wal pic katukuh cay wal cay sep mihcaan a malatapang" 梅里納人國王安德里亞南普伊奈梅里納（1787至1810年在位）
## tabakiay a tapang nu kanatal (元首)

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Andry Rajoelina (Andeli．Laciyawlina 安德里·拉喬利納), 1974 a mihca 5 a bulad 30 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu  Madagascar (馬達加斯加) ayza, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 1 bulad 19 demiad.

## cunli (總理)

u cunli nu Madagascar (馬達加斯加) ayza sa ci Christian Ntsay (克里斯蒂安·恩蔡), micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 6 bulad 6 demiad.

miubiay mikutkut tu lunem i Pu-la-ha-subalan 布拉哈島上的海盜墓地
## kakitidaan a sapupu (地理環境)

lima kunikakenisan tu lala nu Ma-ta-cia-se-cia, walian u bayu, amisan u Ca-la-ta-na-na santi (the Tsaratanana Massif), talakaw ku teban, tipan u bayu atu nu tipan nu timulan a kitidaan. teban u talakaway a kitidaan, timulan amisan masatanayuay nu subalan, masatalakaw ku wayway nu kaku makaala tu wal sep sep --- cay wal sep sep. Ca-la-ta-na-na santi i amis nu subalan, u satalakaway nu subalan. u sumanahay namin ku lala' nu Ma-ta-cia-se-cia, pangangan han tu " sumanahay a subal (the Great Red Island), mila'cus tu nipalumaan ku sumanahay nu lala'an. nutipan nu Ma-ta-cia-se-cia atu amisan idaw ku picidekan nu abuan a ba'tu nu kakuan. kasinganganan nu dadiputan tu Cin-ci (Tsingy de Bemaraha National Park), pinatu nu mihcaan a di'san nu udad, mala picidekan tu masaabuay nu ba'tuan.

馬達加斯加可分為五個地形區域:東部沿海,北部察拉塔納納山地(the Tsaratanana Massif),中部高地,西部沿海及西南部地區。中央高原地區,南北長綿延島嶼,且海拔為800〜1,800公尺的高原地形。察拉塔納納山地位於島嶼北端,擁有全島最高的山峰。馬達加斯加因遍佈著紅土壤,常稱為「大紅島」(the Great Red Island),紅土普遍對農耕貧瘠。馬達加斯加西部和北部也有一些特別的石灰岩構造地形。著名的欽吉自然保護區(Tsingy de Bemaraha National Park),經年的雨水侵蝕作用,而形成這些獨特的石灰岩台地。

Beach in Madagascar with pirogues and palm trees
## demiad (氣候)

deimiad nu kanki, micidek ku nikasasumasumad nu demiad nu Ma-ta-cia-se-cia. tusa ku nikakenisan tu pu'uan nu Ma-ta-cia-se-cia, namaka cay cay bulad katukuh tu sakatusa nu mihcaan tu sepatay nu buladan kalacalecaledesan nu udaudadan, atu lima a bulad katukuh tu cay sep bulad sapi a tudi nu pu'uan.walian nina subalan kalasengesengetan kiya kitidaan, u kacaledesan nu kilakilangan itida.sisa hina balangbalang ku bali itida.teban nu talakaway nu buyu'an makedal sapi'aca, sakaliwmaahn nu Ma-ta-cia-se-cia itida aca, u tipus ku yadahay. nu tipan a bayuan amica ku nikakedal nika usilangaway tu hinahetikay nu papahan. kakedalan makaala tu enemay katukuh tu waluay nu buladan, kahetikan nu papahan a kilakilangan. kataynian nu udaudadan, langdaw sa ku kilakilangan mapacilal nu bayu. sakedalan nu Ma-ta-cia-se-cia nu demiadan itida i nutipan timulan nu subalan. caay ka udad sisa, u likelikenan ku itidaay.

由於地形環境因素，馬達加斯加的氣候變化差異顯著。馬達加斯加大致可分兩個季節：從11月到第二年4月的溼熱雨季，以及5月到10月較涼爽的旱季。島國的東海岸是最潮濕的區域，且因而有一脈熱帶雨林的生長地區。此外，這區域會遭遇到季節性強烈熱帶風暴和颶風。中央高原地區相較涼爽和乾燥，且馬達加斯加大多的農業區位於此處，尤其為稻米。西部海岸是乾燥落葉林的生長地區。旱季期有6至8個月，為樹葉落盡的落葉林。當雨季再來臨時，森林鮮綠的葉子艷映著海色。馬達加斯加島最乾燥的氣候於島嶼的西南部。因為少有降雨，此地區的部分區域則為沙漠。

Spiny forest at Ifaty, Madagascar, featuring various adansonia (baobao) species, alluaudia procera (Madagascar ocotillo) and other vegetations.
## aadupan (野生動物)

itini nu Ma-ta-cia-se-cia idaw ku i kitakiday nu masayadahay nu canancanan nu aadupan. maadih tu nu Ma-ta-cia-se-cia ku 200,000 nu hatiniay kayadah nu canancanan a kilakilangan, hakiya nu itidaay a langawan makaala tu 150,000, saan u mahiniay nu picidekan a langawan hakiya inai' i dumaan a kitakidan. picidekan nu subalan a aadupan, pasu malakuyitu ku lim sep nu saluan, 99% itida i Ma-ta-cia-se-cia nu balaudan, atu lu nem nu ayaman. ina Ma-ta-cia-se-cia idaw ku micidekay nu cilekayan nu kakitidaan, itini i kitakid makaala tu 100% nu ungayan, sawni masumaday nu kakitilan, atu 6% nu micidekay nu balautan " nika nayi' ku kakunas" itida nami i subalan. alahican makaadih tu masadumaay nu aadupan, ya laluma'an han itida namin maudip i timul nu Tay-pin-yeng the South Pacific）atu Nan-mei-cuo（South America）, caay kaytida i Fuy-cuo（Africa）。

馬達加斯加有一些地球上最高生物多樣性的生態。在馬達加斯加已發現大約200,000種的物種中，約有150,000種是當地特有的物種--表示著特有的物種為地球上其他地方所沒生長的珍貴物種。島上獨特生物，包括超過50種的狐猴，99％馬達加斯加的蛙類，和36種的鳥類。馬達加斯加為特有生物們的家園，地球上100%狐猴的種類，變色龍總類的半數，以及6％特有的青蛙種類（但是沒有任何蟾蜍）都生長在島上。有些在馬達加斯加發現的物種，其近親是生長在南太平洋（the South Pacific）和南美洲（South America），而不是在非洲（Africa）。

## tademaw (人民)

itida i Ma-ta-cia-se-cia katinengan tu ngangan makaala tu cacay a lasubuan nu ungayan atu sakatusa nu ungayan,ina sisulitay i lielan han sakacacay 馬達加斯加有上百個已知的獨有狐猴物種和亞種，環尾狐猴就是其中之一
kacinglawan nu matabalay itida paluma'ay a tademaw ku Ma-ta-cia-se-cia. saan ku mikinkiway tu tademawan saan tu tusa a malebut ina palumaay itida nu tademawan i Ma-ta-cia-se-cia han u In-ni a tademaw sa（Indonesians）, caay kaw lumeniay nu Fei-cuo tademaw black Africans）, nikuda kya idaw ku namaka Fei-cuo talu mabulaw taydan i Ma-ta-cia-se-cia. idaw ku pabaliway tu Ma-ta-cia-se-cia, u tuas nu heni makatukuh i subalan sa, saan hakiya u In-ni atu Fei-cuo nu malamelay nu ilucan sa. anu hicahicasa, saan ku katuuday nu sitangahay nu tademaw, ina Ma-ta-cia-se-cia ayda henay a idaw ku muenengay nu tademawan, " i Ma-ta-cia-se-cia, inai' ku ba'tuan nu zitay nu siwmian", kakilukilul sa ku mabulaway tayda itida paluma' " mahida u A-la-puo tademaw [Arabs] atu In-tu tademaw [Indians]）, malalamel aca atu itidaay nu tademawan sisa lamelamel satu.

關於最早於馬達加斯加定居的居民有一些爭論。一些人類學家認為二千年前最初定居於馬達加斯加的居民是印尼人（Indonesians），而不是非洲黑人（black Africans），稍後才有居民自非洲大陸移到馬達加斯加。也有人推測馬達加斯加的人民，他們的祖先在到達島上以前，已為印尼人與非洲人的混血後裔。無論如何，多數專家認為，馬達加斯加為近期才有居民居住（在馬達加斯加，沒有石器時代的證據），後繼而來其他族群的移民者（如阿拉伯人[Arabs]和印度人[Indians]）再與當地人民融合混血。

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan

* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
* 介紹馬達加斯加KIDS：